Ep. 33: How I Got Involved in Publishing The Rebbe’s Sichos with Rabbi Chaim Shaul Brook (Yiddish)

00:00 דובר 1 אין ש"ס, זיי האבן געהאט כח, און זיי האבן געקענט... [לא ברור] ... אז ער האט געלערנט א סך בלעטער, ער האט געקענט עס בעל פה. דער רבי האט אמאל געזאגט... [לא ברור] ... אז א שעה שטייט מען צו לערנען, איז ניטא געווען. מיר לערנען תורה מיט כח, אזוי אויך דאָס. דאָס איז שייך זיין אין תורתו פון הרב. דאָס איז די וועג צו ברענגען דעם רבי'ן צוריק. מען דארף זוכן אין רבי'נס תורה. כדי צו זען, זיך צו זוכן, וואָס צו טאָן, ווי אזוי צו טאָן.

00:27 דובר 2 If you've been enjoying this podcast, please like and subscribe so that others can enjoy it as well. In addition, if you've benefited in any way from Among Chasidim podcast and would like to give something back, you can do so today at derher.org forward slash donate. I'm Yossi Kamen. Welcome to Among Chasidim by Der Her, an ongoing fabringen about life as a Chasid, our vibrant connection with the Rebbe, and inspired living shaped by the way he teaches us each and every day. שלום עליכם, רבי חיים שאול, מה שלומך?

01:08 דובר 1 ברוך השם, עליכם שלום.

01:10 דובר 2 אָקיי, איך שפיר שוין, איך בין שוין דאָ מיט דעם מיקראפאָן. און איך האָף אַז דאָס וועט זיין מיט הצלחה.

01:18 דובר 1 מיטן רבי'נס השתדלות.

01:19 דובר 2 אָקיי, זאָל זיין, אַז דאָס וועט זיין גוט. און די פֿראַגע וואָס איך וועל דיך פֿרעגן, רבי חיים שאול.

01:27 דובר 1 כן.

01:29 דובר 2 צו וויפל נעמען ענטפֿערסטו?

01:31 דובר 1 פֿאַרוואָס הייס איך חיים שאול? דאָס איז [דער נאָמען] נאָך מיין זיידע, מיין טאַטנס טאַטן, רבי חיים שאול ברוק.

01:36 דובר 2 רבי חיים שאול ברוק, איר זענט דאָך אויך גערופֿן געוואָרן שאול, יא?

01:40 דובר 1 כן.

01:40 דובר 2 אַזוי, דערציילט וואָס איר שפּירט, אפֿשר קענט איר געבן אונדז אַ בילד וועגן שאול ברוק אַ ביסל.

01:44 דובר 1 אָ, יאָ, בקיצור, מיין תולדות וכו'. איך בין דאָך געבוירן געוואָרן, נאָר וועגן דעם וועג וועל איך דערציילן שפּעטער. אָבער איך האָב דערציילט אין מיין תולדות חיים אַ סך. ער איז געבוירן געוואָרן אין יו"ד, תרנ"ד, אין אַ שטעטל, אַ חסידישע שטעטל, וואָס מען רופֿט סנאָווסק. און אויף דעם איז געווען אַ נאָמען אין ליובאַוויטש, האָט מען אים גערופֿן שאול סנאָווסקער. דעם נאָמען חיים האָט מען אים צוגעלייגט יאָרן שפּעטער. מיר וועלן באַלד קומען צו דעם, ווען מיר קומען צוריק צום נאָמען. ער איז געבוירן, געבוירן מיטן נאָמען פֿון זיין זיידע, זיין זיידע, זיין עלטער-זיידע. האָט געהייסן רבי שאול ליבין. שאול ליבין איז געווען אַ חסיד פֿונעם מיטעלן רבי'ן. ער איז געווען אַ רבֿ אין רוסלאַנד נאָך. און ער איז אַרויסגעגאַנגען, געמאַכט עליה, אַוועקגעגאַנגען קיין ארץ ישראל אין יאָר תר"ם. ער איז שוין געווען אַן עלטערער, און איז געגאַנגען וווינען אין חברון. דאָרטן איז ער געווען אַ שטעטל-רבֿ. האָט ער געהאַט כּבֿוד בײַ די חסידים. און ער איז נפֿטר געוואָרן אין יאָר תרנ"ג.

02:47 דובר 13 די משפּחה איז געבליבן אין ליטע?

02:48 דובר 1 די משפּחה איז געבליבן, ניט געפֿאָרן מיט אים. די גאַנצע משפּחה איז געבליבן. און איך האָב בריוו פֿון דעם וואָס ער שרײַבט צו דער משפּחה, וואָס דו זאָלסט זען ווי דער מצב איז דאָרט אין ארץ ישראל. ער איז נפֿטר געוואָרן אין יאָר תר"ג מיטן קבֿורה מנחם-עצם (?) [לא ברור]. מיט פֿופֿצן יאָר צוריק איז רבי שאול מונטשענער נפֿטר געוואָרן, וואָס מיט די יאָרן איז ער געוואָרן מיין מחותן. ער האָט געפֿונען אין די פּנקסים פֿון כולל חב"ד, פּונקט ווען מ'מאַכט קורות, אַ שטיקל מצבֿה. ביז דער מלחמה ניט געוווּסט אַז דאָס איז פֿון-- ער איז געווען מיטן נאָמען נחום. ער איז געווען אַ ייִנגל פֿון אַרום פֿערצן, פֿופֿצן יאָר אַלט. אין תרס"ז און תרס"ח איז ער געגאַנגען לערנען אין ליובאַוויטש. ער האָט געלערנט אַכט יאָר אין ליובאַוויטש, ביז ער האָט געהאַט אַ ווײַב. אַ ווײַב האָט געהאַט אַ חתן. ער האָט חתונה געהאַט מיט מײַן באָבע, געהייסן זיוויע. אירע טאַטע איז געווען אַ חסיד, רבי מנחם מענדל, אַ קינד פֿון קראַסניק. וואָס איז געווען זיין נאָמען. וואָס דער מנחם מענדל, זיין עלטער-זיידע איז געווען אַ חסיד פֿונעם אַלטן רבי'ן. אינטערעסאַנט, רבי מנחם מענדל איז געווען אַ מלמד אין דער שטאָט בעשענקאָוויטש. דאָס איז געווען אַ חסידישע שטאָט. [לא ברור] מיין טאַטע איז אויך געבוירן געוואָרן דאָרטן. ווען ער איז געווען אַ ייִנגל פֿון צוויי און אַ האַלב יאָר, מיין טאַטע, איז די גאַנצע שטאָט פֿאַרברענט געוואָרן. אין יאָר מלחמה, זיידע וואָלט כּמעט געווען אומגעבראַכט געוואָרן.

04:11 דובר 13 אַ פֿײַער מסתּמא?

04:12 דובר 1 א פייערונג. יאָרן [לא ברור] איז די פייערונג געגאנגען אין דער גאנצער שטאָט. דער רב נחמן מענדל איז דאָ אין א רשימה פון פריערדיקן רבי'ן, פון תורת מוהריי"ץ, אין א ספר מאמרים, אין דעם סוף פון עס. אז דער פריערדיקער רבי איז געווען מיט טייל פון זיי, ווען שבועות ביי ר' שמעון. און מע זאגט, אז נאך שבועות, א פאר טעג נאך שבועות, זענען זיי געפארן צום רב ברינסקי. איז געווען א קורארט וואו מע האט זיך געזעצט, א דאטשע איז דאָס. דארטן איז געווען די שטוב. פארן זיי אויפן וועג, פארן זיי צום רודני. זיי זענען געגאנגען מיט ר' שמעון, געפארן צוזאמען. דעמאלט האבן זיי געזען צוויי חסידים זיצן אונטער א בוים מיט זייער טלית, טלית ותפילין, און זיי האבן געחזרט חסידות. און מיט פארמאכטע אויגן, חזרנדיק חסידות. דער ר' שמעון האט זיך דערנענטערט און איז געשטאנען א שטיקל צייט, געהערט וואס זיי חזרן. זיי האבן נישט באמערקט. אויפן וועג איז ער געגאנגען און געזאגט דעם פריערדיקן רבי'ן, אז זיי חזרן אויף א מאמר ד"ה וואס דער ר' שמעון האט געזאגט אין צווייטן טאג שבועות יענעם יאר. גייט, האט דער פריערדיקער רבי געזאגט צום ר' שמעון, אז ר' [לא ברור] צום ר' מענדל די מלמדים, און דערציילט אז שוין דריי און עטלעכע יאר אז זיי גייען צופוס קיין ליובאוויטש יעדן יאר פאר שבועות. אָנהייבנדיק פון תורת מוהריי"ץ, איז געווען דער ערשטער יאר וואו זיי זענען געגאנגען. זיי קומען נאר נאך שבת פאר שבועות יעדן יאר. אז פילע אין די יארן וואו דער ר' שמעון איז נישט געווען אין ליובאוויטש, זענען זיי פונדעסטוועגן געגאנגען, וועלן הערן ביי ר' מרדכי. און

05:40 דובר 1 בלייבן ביז א שבת נאך שבועות, און דאן גייען זיי צופוס צוריק אהיים. אמאל איז דאָס געווען דריי און עטלעכע יאר. דער פריערדיקער רבי זאגט, מיר'ן שפעטער פארן ווייטער. אנקומענדיק קיין רודני, ווייזט זיך אויס אז דער מראה וואס דער ר' שמעון האט געזען, פעלט אויף אים שטעל. און דער ר' שמעון האט אים געזאגט, קען נישט נאך לאזן מיט דורות, קוק אין די שיחות. אז, שוין פינף טויזנט זעקס הונדערט און איין יאר מיט נייַן חדשים, מיט, ווי צוויי איז דארטן, פופצן טעג מיט נייַן מינוט, אדער נייַן טעג מיט פופצן מינוט, מיט אזעלכע מינוטן, וואס דער שטיקל ערד ווארט, אז דער מלמד, דער פרץ מענדל, דער מלמד, ער זאל חזרן דארטן די ווערטער. און נאך איז א מאריך דארטן די ווערטער, ווי ס'איז נוהג אין נחשב והדומה לזה, און דאס דריי [לא ברור] געוואלט. און מע זאגט אז די רביים געבן איבער זאכן פון די זכות פון קינדער און קינדס-קינדער. אז דער שווער זיינער, מיין זיידנס שווער. און מיין זיידע האט געלעבט לעבן [לא ברור], און נאך איז איין שווערע זאך. מיין טאטע איז אנגערופן געווארן מנחם. מענדל.

06:50 דובר 24 מנחם.

06:50 דובר 1 און ער איז אוועקגעפארן ממש פאר וואנען מיין טאטע איז געבוירן. מיין טאטע איז געבוירן אין [לא ברור]. געבוירן, אונטער ביי [לא ברור]. דערנאך, פאר ביי, איז מיין זיידע אוועקגעפארן מיט דער משפחה אין א שטאט וואס הייסט אלינוי. אלינוי איז א שטאט, א שטעטל אין רוסלאנד, און ער האט דא געהאט רבנות. איז געווען, איז געווען נאנט א פאר יאר. דערנאך, דעם לעצטן יאר, דעם לעצטן סוכות וואס דער פריערדיקער רבי איז געווען נוהג, זענען אלע זיינע געפארן צו אים פאר סוכות, איז מיין זיידע געפארן דארט אנטקעגן, געווען דארט אנטקעגן. און דער פריערדיקער רבי איז אוועקגעפארן, און געשיקט א בריוו, ס'איז מעבר לגבול, פאר פאריגער צייט, אז ער זאל פארן אויפשטעלן א ישיבה, אז ער זאל שיקן די משפחה קיין זוויל. זוויל אנטקעגן וואס נאוואגראד וואלינסק. דארט זענען געווען פיל חסידים, און ס'איז חסידי רייסן, ווייסרוסלאנד, און דער עלטערער זוויל'ער רבי איז געווען דארט, און שפעטער איז ער אוועקגעפארן קיין מצרים, און צוגערופן געווארן ר' שלום זוויל'ער, און זיין זון איז געווען דארט. און מיין זיידע האט געשריבן דעם פריערדיקן רבי'ן אז ס'איז שווער, ווי קען ער זיך געבן עצה מיט די פילע חסידים, ווי האט ער צו טאן מיט זיי? אז דער פריערדיקער רבי האט געענטפערט אז דו ביסט אן איש חלק, ביסט א גלאטער מענטש, און ס'איז זיכער קענסטו דאס אפטאן. און פאר דעם איז ער געווען נאנט א פאר יאר, פארשטייט זיך, צומאל ווען ער איז געפארן נאר מיט מיין טאטע. דערציילט איז געווען, איין [לא ברור] פון אכט יאר אלט, געפארן מיט אים. און שפעטער איז געקומען די משפחה. מיט אים געכאפט לערנען מיט קינדער,

08:15 דובר 1 מיט דעם ארעסטירט, איינמאָל, און נאָך א צווייטן מאָל. און נאָך האט ער באקומען אן עונש, אז ער דארף קערן די גאסן, מיין איך [לא ברור], און קיין ליד איז נישט ארויסגעגאנגען אויף דער גאס, בשעת ער דארף קערן די גאסן. זיי וואלטן אים פארשעמען, כדי די יידן זאלן זיין אָן א רב. אין פועל, איז פון יענע צייט האט ער געפרואווט וואס ער קען ארויסגיין. זיי האבן זיך געזארגט פאר די קינדער אין רוסלאנד, עס איז געווען זייער שווער. ס'איז נישט געגאנגען אזוי גיך, ער האט געלערנט א [לא ברור] אין זשיטאמיר, מיין טאטע האט געלערנט אין זשיטאמיר. און, דערנאך איז ער געווען אין בערדיטשעוו, דאס איז אויך אזא שטעטל, נישט ווייט פון זוויל. און מיין טאטע האט געהאט אן עלטערע שוועסטער, און זי האט חתונה געהאט מיט א תמים, דאָס הייסט יענקל שץ, ר' יענקל שץ. די קאמוניסטן האבן אים געהרגעט. אין איינע פון די נעכט זענען זיי געקומען אין מיטן, און האבן אים געהרגעט. און, דערנאך, א צייט ארום, מיין זיידע איז געפארן קיין מאסקווע, געפרואווט זיך טרעפן מיט קאלינין, ער האט זיך געטראפן מיט אים, און ער האט געקראגן א וויזע פאר אלעמען ארויסצוגיין. מיין טאטע איז שוין געווען כמעט אכצן יאר אלט. און סוף [לא ברור], אדער בעסער געזאגט מוצאי שבת [לא ברור], סוף [לא ברור] איז מיין זיידע געפארן מיט אלע קינדער, מיט זיין ווייב, מיט מיין באבע, אוועקגעפארן קיין ארץ ישראל, גלייך פון דארט, גלייך אוועקגעפארן קיין ארץ ישראל.

09:25 דובר 31 מיט, מיט קען ער א קשר מיט דעם פריערדיקן רבי דעמאלט?

09:27 דובר 1 זיכער! זענען דא, זענען דא אין די אגרות, זענען דא נקודות. דער פריערדיקער רבי וועט שרייבן, למשל. און, און מיין זיידע האט געשריבן א בריוו, געשריבן [לא ברור]. און מע שרייבט, אז, ווי, ווי, אז ער וויל ארויסגיין, ווי זאל ער אנגעבן, אנגעבן די, די פאפירן? אין רוב פאלן, עס איז פשוטים, אָדער אין [לא ברור], עס איז [לא ברור]. עס געווען כלומר רמזים. אפילו דער פריערדיקער רבי שרייבט, אה, [לא ברור], בפשוטים. [לא ברור], עס געלוינט צייט. זענען דא בריוון, ממש קורצע, ווי מע זאגט, קודם, אז-

09:58 דובר 31 קודם.

10:00 דובר 1 און, אה, דערפאר זענען די בריוון פאר מיין זיידע גארנישט געבליבן. פון פאר רוסלאנד גארנישט, אַפּנים. פון נאך רוסלאנד, פון ווען ער איז ארויס, יעדער פאפיר האט מען געהיט. ממש א, א זאַך א פלא. מען אין די תלמידים, מען, דעם לעבן אלץ האט מען געהיט. די זאכן, די בריוו פון מיין זיידן צום פריערדיקן רבין ליגן אין ביבליאָטעק. ווייל דער פריערדיקער רבי איז יא געקומען. עס אלע געקומען דא.

10:21 דובר 31 און ער האט עס געבראכט דא.

10:23 דובר 1 דער פריערדיקער רבי איז געווען דא. און אויף יעדע זאך שטייט דער שטעמפל. [לא ברור]. ער שיקט א בריוו, חדר שיר, און מיט געשטעמפלט כ"ח שבט. מיט דעם שטעמפל. ער האט שוין געהאט ביי זיך כ"ח שבט. ווען מע-- עס אויך א זיידע מוסד, ווען מיט געשטעמפלט. דא אין, אין אגרות דא גאנצן חלק לרוסיא. עס רוסלאנד, דא גאנצע, [לא ברור] איז דא. פריערדיקן רבינ'ס אגרות. ווער נאך האט ער דאך אגרות פון פריערדיקן רבין [לא ברור], וואס, אה, וואס עס שוין נאך, נאך רוסלאנד. ווער פרעגט אויב ער זאל קיין רוסלאנד פארן-

10:46 דובר 31 ווער האט געפרעגט, אה, דעם פריערדיקן רבין, צו קיין רוסלאנד פארן?

10:49 דובר 1 זיכער. קוים פארן. ביז זיי זענען נישט געגאנגען, עס איז פשוט.

10:51 דובר 31 יא.

10:52 דובר 1 נישט נאר דאס. ער האט געזאגט, נעמען א שידוך פאר זיין טאכטער. עס ווערט א שידוך פאר זיין תלמיד. אַלץ געפרעגט דער פריערדיקער רבי. ער שרייבט, וווּ זיין טאכטער איז און ווי אלט זי איז. און דער מצב, ווען די גאסן איז א געפערלעכער, און מען לאזט נישט צופיל צייט. יעצט מאכט זיך א תמים, דער און דער. ער לערנט דא מיט מיר. ער שרייבט אים אלע זאכן. פון איין זייט. יעצט, דער, דער בחור האט ער געשריבן צום פריערדיקן רבין. מיר זענען מיט דער צייט-- די אלע בריוו ליגן דא. מיר זענען מיט דער צייט, אה, [לא ברור] טאכטער, און ער געפונען א צרה. [לא ברור]. מיין טאטע, נישט גאנץ פארן מיט אים. ער האט דאך נישט-- באקומען זיין וויזע. ער געווען א-- עס גייט די משפחה באקומען. די מומע באקומען א וויזע. אבער מיין זיידע האט געזאגט: "פארן נישט", ווייל איר מאן האט דאך נישט באקומען קיין וויזע. אויב מער גייט, זיי בלייבן א עגונה. ווער פאר, זיי זענען געבליבן אין רוסלאנד ביז [לא ברור] חסד. נישט געקענט ארויס.

11:41 דובר 31 נו.

11:43 דובר 1 ער מיט [לא ברור] און זיי געבליבן דא. איז מיין זיידע געקומען קיין ארץ ישראל און, אה, צו מאנען ווי זי, ער גייט, ער גייט לעבן אין ראשון לציון. ער גייט אין תל אביב א תקופה צייט בא-- רבי משה רוסלאווסקיס טאטע. דער געגעסן רבי אהרן באביטש, דער געגעסן-- דאס געווען נאך. רוסלאווסקי געגעסן באביטש. רבי אהרן, אלע באביטש. ער האט געלעבט אין, אין תל אביב. [לא ברור] א שטוב נאך [לא ברור]. א קליינע משפחה מיט קינדער. ביז נאך, אה, יום טוב אים שפעטער ער גייט. ווי פארנט אין ראשון לציון לעבן. דא דא, אה, פרוּוו מע זאגט עס אין א רבנות. דא דער פריערדיקער רבי געוואלט, ער זאל קומען אמעריקא.

12:16 דובר 31 אויב לייגט-

12:16 דובר 1 יעדער איינער פון די חסידים וואס זענען ארויס, זענען ארויס פון רוסלאנד, און דער פריערדיקער רבי געפרעגט, זיי זאלן זיין א שד"ר. א ביסל דער מאסע וואס מע איז ארויס געפארן. [לא ברור], לייגער קומט אין אמעריקא אלס א שד"ר. ער דאך קען פארן צוריק, ווייל עס געווען די מלחמה. א סך חסידים זענען אנגעקומען דא. אויב פריערדיקער רבי געוואלט, ער זאל פארן אין אמעריקא, אויפשטעלן א ישיבה, [לא ברור]. אכצן יאר פון, פון די סטאלינס וועלט אויפשטעלן א ישיבה. און מיין זיידע זשע פרוּווט ארויס דרין. ער האט געזאגט, אז א שייכות לערנען גמרא פירוש רש"י תוספות מיט, אה, מיט די קינדער. אויפשטעלן א ישיבה. און דער פריערדיקער רבי האט [לא ברור]. דא בריוון פון [לא ברור], פון דער סאול זשייקאבסאן. און ער שרייבט צו סאול זשייקאבסאן. מיין זיידע שרייבט צו, צו סאול זשייקאבסאן. שרייבט ער אים אזוי. ער וויל נישט פארן, ער וויל ער גיין פארן. זיי גייען פארט אויף א יאר. זיי גייען-

13:03 דובר 31 אה, נישט מיט דער משפחה, נישט-

13:04 דובר 1 ניין, אַנדערש אויף אַ פֿאָרעם, אויף צוויי יאָר. עס גייט אויס. דער פֿריערדיקער רבי האָט געהאַלטן אין דער משפּחה מיט צו פֿאָרן, ווילן זיי לעבן. און ער האָט געפֿאָרן. ער שרייבט ער אַזוי, בכל וויל ער נישט פֿאָרן. אָדער ער איז, אַז טאָמער האָט ער געפֿאָרן, דער דאָך דאָך פֿון אייראָפּע, שוין צען יאָר דעם רבין נישט געזען. איז מוותּר, כ'פֿאָר, אַבי זען דעם רבינס זיינע יחידות, און שפּעטער ער פֿאָרט קיין אַמעריקע. ביי פוילן, בין געדאַכט, תּמיד איהם זאָל געבן אין דער קאָנסולאַט, דער אמעריקאַנער קאָנסולאַט, אַ דעפּאָזיט, אמת זאָל דאַרפֿן געבן אַ דעפּאָזיט אין אַמעריקע, כּדי ער זאָל אַרויספֿאָרן, נישט בלייבן דאָ. סע איז נישט ווי די צייט פֿון טראָמפּ, אָבער ס'איז געווען, ווייס איך, גאַנץ שווער. פֿינף הונדערט דאָלאַר. דאָס איז נישט געווען קיין לייכטס. דאָס געלט איז נישט געווען. מיין זיידע גייט צו אַ שוואָגער, דעם, אהם, נחמנדל גראַזניקס אַ זון. הייסט שלום, ער איז געווען אַ שוחט. שלום גראַזניק. אָבער פֿינף הונדערט דאָלאַר איז נישט געווען, ס'איז געווען אַ גרויסע סומע ביי יענעם [לא ברור]. איז דער זיידע געבליבן אויפן אָרט. האָט דערווײַל ער זיך געמאַכט אַ מחלה [לא ברור] אין די קישקעס. און ער איז געווען אויף אַ מיטה, צווישן חיים למוות. נישט ווי שייכות, אַה, ווי גערעדט ווי דווקא [לא ברור]. האָט מען אים צוגעלייגט דעם נאָמען חיים. ער האָט געלעבט נאָך זיבן און צוואַנציק יאָר.

14:08 דובר 31 דאָס איז חיים שאול.

14:09 דובר 1 יאָ. און, אַה, ער שרייבט אַ בריוו צו שאול יעקבסאָן, וואָס איז געשען מיט דעם, זאָגט ער: "די דאָקטוירים האָבן שוין אויפֿגעגעבן. עס איז... עס גייט נישט צו לעבן." שרייבט ער צו אים: "להיות עם המתים ולהיות עם החיים."

14:25 דובר 31 יעקבס שרייבט?

14:26 דובר 1 ניין, מיין זיידע שרייבט צו יעקבס. אָבער "להיות עם המתים ולהיות עם החיים." און ער האָט געשריבן צוויי טעלעגראַמען צום רבין, און ביז אַהער די [לא ברור]: "איך בין דאָרט. איצט דאַרף זיך נאָך אויסרוען, ביז... אָבער איך האָב קיין וויזע נישט. אַלזאָ דו גיסט אַ פֿאָרעם פֿון ראשון לציון אין ירושלים צום קאָנסולאַט. דו דאַרפֿסט גיין לייען געלט", שרייבט ער, סוף כּל סוף דער, דער פֿעטער, וואָס גייט נישט. ער גייט [לא ברור], גלייבט ער, און ער איז אַוועקגעגאַנגען. און דאָרט אַרבעט ער שוין אין ישיבה, אין, אין, אַה, תּל אביב.

14:52 דובר 31 ער האָט געזאָגט, ער האָט די ישיבה אין תּל אביב.

14:54 דובר 1 ישיבה אין, אַה, [לא ברור].

14:56 דובר 31 חסידים זענען יאָ דען שוין--

14:57 דובר 1 עס גיבט איינעם, ער איז נאָר [לא ברור]. עס גיבט אַ חסיד, ער איז גאַנץ פֿרי, ער ציט אייגנטלעך. יאָ, עס גיבט די ישיבה אין תּל אביב און זיי לערנען זייער, זייער, זייער, זייער הויך. נאָך נישט ליובאַוויטש. דאָס איז אַ חסידישע ישיבה.

15:09 דובר 31 עס זענען געווען צוויי ישיבות אין ראשון לציון און תּל אביב?

15:11 דובר 1 ראשון לציון איז אַ ישיבה, דאָס איז אויך שוין שפּעטער. שפּעטער. תּל אביב גיט די ישיבה, די, די, דאָס איז שפּעטער געוואָרן אין לוד. שפּעטער געקומען נאָך חב"ד. דאָס איז די ישיבה געוואָרן אין תּל אביב. און, אהם, מיר גייען מיט מיין זיידן אין [לא ברור] תּורה. און ער, ער האָט געזאָגט, ער איז זייער ראש ישיבה, זייער איינפֿלוסרייך.

15:26 דובר 31 ניט קיין ליובאַוויטשער תּלמידים.

15:27 דובר 1 עס גיבט אַ סך, עס גיבט אַן עלטערן ליובאַוויטשער, וואָס וויל לערנען דאָרט. אַה, רב יעלא, רב שאַכער, שאָמבערג-גאָלדפֿעלד, אַלע זענען געווען, אַה, אין די שפּעטערע יאָרן אין די-- עס גיבט אויך שוין דאָ די ווייטער, אַז עס איז דאָך ביי די ישיבות די תּלמידים, אַה, דער כּפר חב"ד, דער רב, דער אשכנזי מיט, אַה, מיט, אַה, יאַראָסלאַווסקי, רב שרול שמוטקין. אַלזאָ אַלע געלערנט, אַלע געווען אין ישיבה דאָרט, בעש-- און [לא ברור], איך גיי גערן אַ מאָל, איז דאָרט די ישיבה. שמואל קעבער, זיין ברודער, [לא ברור]. ווען, ווען איך טראַכט, איז דאָך [לא ברור]. אָבער עס גיבט אַ סך נישט-ליובאַוויטשער. אַנדערע זענען געבליבן. אַזוי ווי רב מונקא גרוזמאַן. זיין טאַטע איז נאָך געווען אַ [לא ברור], אָבער ער-- ער האָט געלערנט חסידות, דאָס איז נישט קיין הויז געוואָרן. ס'איז נישט געווען אַזוי ווי אַמאָל דאָס, ווי היינט [לא ברור]. אַרײַנגיין חסידות ווי איצט. דאָס איז אַזוי די [לא ברור] פֿון מיין זיידן, וואָס ער שרייבט אויף די בחורים. אויף יעדן בחור ביי [לא ברור] שרייבט ער: "דער איז אַ גערע זיין טאטע, ער סוף דעם יאָר אַנגעצונדן אים דעם זון", ווייל זון איז שוין אַ ישיבה פֿאַר די יאָר. "דער איז אפֿשר סלאָנימער, זיין טאטע האָט אים נישט לאָזן דאָ. דער איז בלייבן אפֿשר נאָך אַ יאָר. דער איז שייכות חסיד, דער ניט שייכות". האָט געטאָן אַ זייער שטאַרק געטאָן מיט די בחורים. ער האָט געגלייבט אין ראשון. יעדער טאָג געווען ערב שבת, אָבער פֿלעגט פֿאָר ישיבה, מאָרגן שבת אָדער זונטיק אין פֿרי, און פֿלעגט אים קומען פֿאַר שבת. אַ גאַנצע וואָך איז געווען ישיבה. און אַלץ האָבן געלערנט ביי אים, האָבן געזאָגט,

16:42 דובר 1 זיי געלערנט ביי אים אַ סך מער ווען ער האָט געשלאָפֿן בײַ נאַכט, ווען ער האָט פֿאַרבראַכט מיט זיך בײַ נאַכט ווי בײַ טאָג. אַוודאי האָבן געלערנט בײַ טאָג, נאָר געלערנט חסידות, וואָס האָבן געלערנט. אָבער עס איז געווען מיט דעם [לא ברור] וואָס מע טראַכט חסידיש ריכטיק. מען האָט געזען בײַ נאַכט ווי דער מענטש שטייט אויף און זיצט לערנען בײַ נאַכט. נישט אין אַ באַוווּסטזיניקן צושטאַנד, אָבער פֿלעגט מען זאָגן, די נשמה קומט נאָר אַראָפּ למטה צו גיין פּישן, נאָר די נשמה קומט אַראָפּ, אַה, נאָר אונטער [לא ברור] קלאַפּט, אָבער נישט זיצט לערנען. פֿאַר זיצט לערנען אויך אַ ביסל.

17:05 דובר 32 שוין יאָ, פֿאַר צו, [לא ברור] בײַ נאַכט.

17:07 דובר 1 פֿאַר שלאָפֿן בײַ נאַכט פֿלעגט ער גיין זאָגן תיקון חצות, און נאָך דעם איז ער געגאַנגען זיצן לערנען. און אויך דער לעצטער נאַכט, ווי ער פֿלעגט אײַנשלאָפֿן מיט אַ ספֿר אין האַנט, האָט ער גערעדט מיט זיך, געטענהט מיט זיך, געהאַקט מיט זיך. מען קען זען ווי אַ סך מער, אה, מען זעט אַז יאָרן נאָך דעם, תלמידי חכמים, דער זעכציק יאָר שפּעטער, דאָ די תלמידים, די עלטערע וואָס לעבן, זיי רעדן פֿון אים מיט אַזאַ אַ רגש, מיט אַזאַ, זיי בענקען זיך נאָך אים. עס, עס איז געווען, אה-

17:34 דובר 32 און עס איז געווען אויך אַ ענין פֿון גשמיות, ניט?

17:37 דובר 1 דאָס איז נאָך אַ ענין. גשמיות האָט אים נישט אינטערעסירט. איך האָב אַ מאָל געפֿרעגט מיין מאַמען. מיין מאַמע קומט פֿון אַ ירושלימער משפּחה. פֿון אַנדער זײַט, מיין מאַמע איז אַן אייניקל פֿון ר׳ יוסף חיים זוננפעלד, דער רבֿ אין ירושלים, ר׳ עקיבא יוסף שלעזינגער. און איר טאַטע איז געווען אַ איד, אַ ירושלימער איד, מיט דעם גאַנצן גזע. האָב איך געפֿרעגט: "ווי איז געוואָרן, ווי איז געוואָרן דער שידוך?" מיין טאַטע איז געווען אַ בחור מיט אַ פֿולע באָרד, אַ בחור וואָס האָט געאַרבעט, געהאַט פּרנסה. דאָ מוז איך גלייבן, אַז ער זאָגט: "זי האָט זיך געמאַכט, איז טאַקע נישט אינטערעסירט." זי איז נישט געווען, עה, זי פֿלעגט אויך זאָגן אַזאַ וואָרט, זאָגט ער: "נו, אַ לעמעשקע וועט מיר דאָך פֿײַ נישט האָבן, נו זאָלסטו נישט זײַן אַ לעמעשקע, טאַקע נישט." [לא ברור]. אַ פּנים, ער האָט געוווּסט וועגן דער ישיבה, און ער איז געגאַנגען אַרבעטן אין דער ישיבה, און איז דאָרט געווען, [לא ברור]. זיי האָבן מיט דעם שלום חיים געקומען. און ער איז דעם וועג אַוועקגעגאַנגען, [לא ברור]. ער זאָגט: "דער פֿרידלעכער גייט מיט דעם שלום חיים, זאָל קומען, זאָל ווערן דער משפּיע." און ער איז געגאַנגען קיין ראשון לציון אויפֿשטעלן די ישיבה. צו שטעלן די ישיבה, שרײַבט ער צום רבין, ער וויל אויפֿשטעלן די ישיבה. און דער רבי זאָגט אים, ס'איז געווען אַ איד פֿון זיבן און פֿופציק יאָר. הײַנט אַ איד פֿון זיבן און פֿופציק גייט נישט אויפֿשטעלן מוסדות מיט חיות. יאָמאָל, אַ איד פֿון זיבן און פֿופציק איז געווען דרײַ מאָל [לא ברור], איז געווען [לא ברור], שוין דורכגעלעבט און לעבט. און ער האָט געוואָלט אַליין, זאָל דאָרט... און

19:07 דובר 1 דער רבי זאָגט, אַז דאָ איז גענוג אַרבעט אין כרם חב״ד. ווייסט? דער רבי האָט אים געלאָזט.

19:11 דובר 33 און אין ראשון לציון הייסט נישט כרם חב״ד? זענען שוין אָבער-

19:14 דובר 1 ניין, מיר שטעלן אַ-

19:15 דובר 33 אַה.

19:15 דובר 1 דאָס מעשה קען מען נישט דערציילן אין פֿיל טעג, און דערפֿון קיצור. עס איז געווען אַ ועד פֿון פֿינף מענטשן. עס איז געווען מיין טאַטע, מיין זיידע, און מיין פֿעטער. אורי בן שחר איז געווען, רבי יעקב יוסף ראַסקין, ער לעבט אין ראשון לציון. און עס איז געווען רבי ישעי׳ שמוטקין. ישעי׳ שמוטקין, דאָס איז, דאָס איז אַזוי שמוטקין איז אַ וועטער. זײַן טאַטן איז אַ וועטער. און, עה, אָדער זײַן טאַטן איז אַ ברודער. גענוי, איז, עה, פּונקט. און דער ישעי׳ שמוטקין איז געווען אַ איד אַ פּאָדאָליער. ער האָט געמאַכט אַ גראָש פֿאַר דער ישיבה. האָט ער געמאַכט, עה, וועגן, עה, געמאַכט איינע פֿאַר דער ישיבה, איינע פֿאַר אויפֿשטעלן דעם בית יעקב. ער האָט דאָס זאַך, עה-

19:49 דובר 33 [לא ברור].

19:50 דובר 1 מיט גראָשן. [לא ברור]. און מיין זיידע גייט אויפֿשטעלן די ישיבה. און ער האָט אויך געאַרבעט פֿיר יאָר נאָכהער, און געבויט דעם בנין. דאָס וואָלט געווען דער ערשטער בנין וואָס חב״ד האָט געבויט אין ארץ ישראל. מער מוסדות האָבן פֿריער, איך זע, גאָרנישט געווען, און נישט מיט [לא ברור]. עס איז ווײַט פֿון חברון. מען קויפֿט אַ בנין, אַ פֿאַרטיקן בנין אין, אין ירושלים. אין לוד, אָדער אין פּרדס. אַ נײַעם בנין, ער איז געווען דער ערשטער וואָס האָט געבויט דעם בנין.

20:15 דובר 33 נו, דאָס איז קוים געווען דאָס געלט.

20:16 דובר 1 נו, דאָס איז קוים געווען דאָס געלט. מיין טאַטע האָט מיר אַ פּאָר מאָל דערציילט, מיין טאַטע האָט געאַרבעט אויף צוויי וואָכן, און אַליין געגאָסן דעם צעמענט. אַזוי קאָסט ביליקער, מען בויט אין פלאָר, און אויך וואָס נאָך אַ פלאָר. מאַמע שרײַבט, שרײַבט צו די תלמידים, אַ גאַנצן טאָג זיצט ער אין ישיבה, מיינט ער עס איז בנחת, ער גייט [לא ברור], ער האָט נישט געטראַכט מאַכן געלט. און ער האָט געשריבן צו דער גאַנצער וועלט בריוו, און קאָמפּיוטערס, און אַזעלכע זאַכן. אַז דאָ, אַז די בריוו, וואָס דער רבי שרײַבט צו, צו, צו אַלע [לא ברור], אַלס גוטס פֿאַר חב״ד, זאָל יעדער פֿון דאָ נישט שטופּן, און דאַרף מען דאָס דערמאָנען. דער רבי גיט אַ דוגמא פֿון אַ פּאָר אידן, איינער פֿון די אידן, זאָגט דער רבי, איז הרב ברוק אין בוענאָס איירעס, וואָס איז נישט געשטיצט פֿון אַמעריקע, וואָס האָט נישט געשיקט געלט. ער איז געגאַנגען, אויפֿגעבויט דעם בנין אַליין, זאָגט ער, און אַ גוטס פֿאַר חב״ד איז מען נישט [לא ברור], אַז אַזוי איז עס געווען אַ גוטס פֿאַר חב״ד אין ארץ ישראל. און [לא ברור], ביסט אמת, איז אויך געשטערט, זאָגט ער, ווײַל פֿיל [לא ברור] איז געשטערט. דער רבי שרײַבט אַז נאָך אַ מאָל אין די בריוון, [לא ברור] אַז דאָ כּפֿור, [לא ברור], [לא ברור], הרב ברוק, וואָס מיט טוט, נישט געשטיצט, זיי טוען, [לא ברור], [לא ברור]. ער איז געווען אַ איד פֿון דער ישיבה, און ביז, ביז, ביז ער איז אַוועק [לא ברור]. אָבער ווען, ווען מיין טאַטע איז אַרויס פֿון רוסלאַנד, מיין טאַטע איז אַרויס אַ פּאָר טעג נאָך [לא ברור], ווען מ'האָט געגעבן די וויזע, האָט ער נישט געקענט פֿאָרן פֿון אָדעס קיין ארץ ישראל, ער איז-

21:33 דובר 1 געפֿאָרן אין ריגא. איז געווען אין ריגא [לא ברור]. אין ריגא אַמאָל געווען, עס פֿלעגט זײַן אַ קוק געווען אין ריגא, געווען דאָרט אַ דאָקטאָר הערץ, און די רביצין דאָס מאָל, זי געווען דאָ אין דער פּאַרטיע. מיין טאַטע אַלס יונג פֿלעגט עסן, די רביצין פֿלעגט פֿאַרברענגען, און די נאַכט [לא ברור] פֿאָרן אַהער, וואָס, וואָס האָט געגעבן אַ וואַליזע מיט זײַנע זאַכן, און אַ צווייטע וואַליזע געווען אַ ש"ס ביחד, אַ גאַנצן ש"ס און צוויי כּרכים, און ער האָט פֿאַרברענגט אַ גאַנצע נאַכט, און ס'איז געווען אַ טעלער קאַרטאָפֿל אויפֿן טיש, אַז ער זאָל נישט ענדיקן. דאָס איז געווען, אָפּגעזאָגט לחיים, פֿאַרביסן אַ ביסל, גענומען אַ ביסל. דערנאָך, ווען געפֿאָרן נאַטירלעך, איז מען געפֿאָרן דורך ווין. דער פֿריִערדיקער רבי איז געווען אין ווין, נישט אין ווין אין שטאָט, ס'איז געווען אין צוויי זײַטן, איינע [לא ברור], און איינע פּורקערסדאָרף. אַ קור, אַ [לא ברור] רפֿואה. דער פֿריִערדיקער רבי איז געווען אַ פּלא'דיקער צדיק.

22:19 דובר 33 דאָס איז געווען אײַער טאַטע?

22:20 דובר 1 יעדער מאָל ווען דער פֿריִערדיקער רבי איז געווען [ערגעץ], איז איינער געווען מיט אים. דער רבי, די רבצין, דער אייגענער שוואָגער איז געווען, אַלע מאָל געווען איינער פֿון דער משפּחה. ווען מיין טאַטע איז געקומען, האָט ער דעם פֿריִערדיקן רבין קיינמאָל נישט געזען. אָבער ביסלעכווײַז, פֿאַר זיך, וווּ ער איז געווען אַ קינד צום רבין, אין די יאָרן פֿון דער סכּנה, ווען מען האָט אַזוי געזאָגט, געוווּסט וואָס אַ רבי איז, וואָס מען האָט געהערט. איז געקומען אַ רוסישער ייִנגל, אַכצן יאָר אַ ייִנגל, פֿאַר דעם פֿאָרן האָט אים חתן כּהן אַרײַנגערופֿן, און פֿון אים האָט מען געהאַט אַ גאַנצן דורכאַנאַנד איבערגעבן דעם פֿריִערדיקן רבין, וואָס טוט זיך מיט די לימודים, וואָס טוט זיך מיט די פֿאַרברענגענס, אַלץ וואָס, וואָס טוט זיך אין ריגא, וועלכער רבי איז געווען, וואָס טוט זיך דאָ אין, אין דעם הויז, אין דעם חצר.

22:56 דובר 33 אָבער דער פֿריִערדיקער רבי איז שוין נישט ליב געהאַט [לא ברור]?

22:57 דובר 1 נו, איז נישט ליב געהאַט, אָבער נישט [לא ברור]. ער איז געווען אין ריגא אָבער, ער איז געווען אויף קור. און ער איז געווען אַ שטיק צײַט, געווען. מיין טאַטע איז אַוועקגעפֿאָרן, געקומען ג' ניסן איז ער אָנגעקומען פֿון פּורקערסדאָרף. אויפֿן וועג פֿון ווין, אַ בחור, פֿון ענגלאַנד, בעת דער פֿריִערדיקער רבי איז געווען זוכנדיק רפֿואה, פֿון ענגלאַנד סך אברכים האָבן געהאַט יחידות. געווען, האָט געהאַט צוטרוי זיך. האָט גענוג יאָר אָבער דאָך נישט. אָבער מיין טאַטע איז געקומען אַ בחור אויס רוסלאַנד, וועלכער איז געווען אַ [לא ברור]. און פֿון ענגלאַנד סך אברכים האָבן יחידות, ער קומט [לא ברור]. ער איז קיינמאָל נישט געוווּסט ביז אַ יאָר שפּעטער ווער איז דער ענגלענדער. איז געווען איינע פֿון די טעכטער. דאָס איז די רבצין, די רבצין חיה מושקא, זי איז געווען מיט דעם פֿריִערדיקן רבין. איין ווייס מען אויך פּונקט וואָר ער איז געווען, ווען, ווער איז געווען וווּ, ווען, וועמען. און זי איז דער ענגלענדער סך אברכים, ער איז געווען פֿינף און צוואַנציק מנות אברכים [לא ברור]. אַז ער אויס פֿון יחידות, ער איז געווען אַזוי אַ [לא ברור]. האָט געדענקט איין זאַך, אַז דער פֿריִערדיקער רבי האָט אים געזאָגט, אַז ער וויל אים געבן געלט, אַ שטיצע אויף דער נסיעה. אַ בחור פֿונעם. דאָס האָבן, דאָס האָבן די רוסישע ייִנגלעך געוווּסט. פֿון רבין נעמען געלט? רבין גיט מען געלט. דער רבי איז חוב. האָט ער געזאָגט, רבי, איך וויל דאָ אַ שטיצע, האָט ער געזאָגט, איך האָב געלט. דער רבי, איך וויל, וואָס אָדער, איך וויל, וואָס אָדער, איך וויל זײַן אַ שותּף אין דײַן נסיעה. האָט גענומען די געלט. אַוועק פֿון דער צור,

24:10 דובר 1 ער קומט אַ צור, באַצאָלט זײַנע טאַטנס און זיך, איז אָנגעקומען ממש פֿאַר פּסח. מיין טאַטע איז משוגע געוואָרן. דעמאָלט קיינער געווען. ער איז שוין צען יאָר, קען ניין יאָר, נישט דאָ. און די ייִנגלעך, וועלכע מאָל רבּ. וואָס האָט דער רבי געזאָגט? געדענקט, פֿינף און צוואַנציק און געזאָגט, איך בין אַ [לא ברור]. טאַטע וועג געזעץ, געשריבן אַ בריוו צום רבין, צום פֿריִערדיקן רבין, אַז איך בין אַ [לא ברור]. פֿריִערדיקער האָט אים געשריבן אַ בריוו. אַ תּלמיד, מאַן רחמנו. [לא ברור], וואָס געווען ביי מיר. איך בין אַ [לא ברור]. איך האָב געזאָגט, עס פֿאָרט אַ צור, איך האָב געבעטן, אַז עס איז אַרײַנגעקומען [לא ברור] רבי [לא ברור] חוויץ און ביי אים לערנען, אַז עס זאָל זײַן הצלחה, אין לימוד, אין השקדה, און שקידה. און דער בריוו ווידער, רום דער בריוו. איך, איך שפּרינג אַריבער יאָרן נאָר דעם טאָפּשען עם דאַלט, אַז איך האָב געדרוקט אגרות פֿון פֿריִערדיקן רבין. דאָ קוק איך אַ בריוו וואָס דער פֿריִערדיקער רבי שרײַבט צו ר' מרדכי חפֿץ. דאַלט נישט. שרײַבט אַ בנוגע לימודים והסדר בבית הכנסת והישראליות, אף תדע לכל שמעתי מבית מקומות. ערשטנס, האָט מיר געווען דער תּלמיד, מאַן רחמנו ברוק, זי זאָל [לא ברור] מין יונה בית המדרש אין איצט. ער האָט אים געגעבן אַ שליחות וואָס האָט געדאַכט אַז ער רויסט וואָס מען געמאַכט אַן [לא ברור]. האָב איך זיך געדאַרפֿט געדענקען. ער פֿרעגט דעם פֿריִערדיקן רבין, ער קריגט אַן ענטפֿער, דו גיי זיצן לערן און זײַ געזונט. יאָ נאָר פֿרעגט וואָס איז געווען, שרײַבט אים וואָס איז געווען. אָה, אינטערעסאַנטע זאַך. אַהם, ווען שוין פֿרעגן מיך די [לא ברור] פֿון מײַן זיין צו, צו, צום רבין, צום.

25:35 דובר 1 פֿריִעריקער רבי. ווי איך האָב געזאָגט פֿריִער, האָבן דאָ געפֿונען באַלד נאָך זיין צייט. ר' שרול פֿרידמאַן פֿלעגט אַלע מאָל זאָגן, אַה, ס'איז געווען מקושרים, נישט ווי היינט איינער קען וואָס מקושרים איז. נישט פֿרום, אָבער זיי האָבן געוווּסט וואָס דער בעל הבית איז. איך קען זאָגן איין זאַך. ס'איז דאָ איינס וואָס ליגט ביי מיר. ס'איז דאָ, ליגט ביי אַנדערע אייניקלעך. אַה, פֿון מיין טאַטן זכרונו לברכה, פֿון מיין זיידן, פֿון די בריוו פֿון רבי'ן צו מיין זיידן. צו מיין זיידן אַליין, דאָ זענען זיבן און זעכציק בריוו פֿון רבי'ן. פֿון תרפ"ט, פֿון כ"ד אלול תרפ"ט, דער ערשטער בריוו וואָס ער, אַ מענה אויף אַ פ"נ וואָס האָט ער געשיקט צום רש"ב. און וואָס האָט ער געשיקט אין פ"נ? שטאַט געבן געלט, האָט ער געשיקט אַ פדיון. טאַקע איז, האָט ער נישט געשיקט כסף, ווי ניט צו זאָגן, אַ כתב פֿון, פֿון רבי מהר"ש, אַ גוף ספר קודש. ספר קודש. דאָס איז דאַן, דאָס איז דמי פדיון. מ-הם. און דער רבי דאַנקט אים זייער, "יעקב שי'", תשואת חן, תשואת חן. דאַן נאָך מיט דער צייט, ווייל קיין מאָל איז נישט געווען אַזאַ זאַך ווי די דמי פדיון. און ער פֿלעגט פֿאַרברענגען די וואָכן, וואָס ער האָט געהערט פֿון ר' סודאַק. ער זאָגט די וואָך, וואָס דער רבי האָט דערפֿאַר געפּועלט. [לא ברור]. דער רבי וויל עס אויף דעם וועג מאַכן, אַ זאַך וואָס אים אייגנטלעך טוט, וואָס ער קען זיך מיט דעם נישט אָפּרייסן. ביי מיר אָפּרייסן זיך פֿון אַ כתב איז טויזנט מאָל שווערער. געלט האָב איך נישט, אָבער איך קען נישט. דאָס גיב איך דעם רבי'ן. דאָס איז זיין דמי פדיון, אַז ער שיקט אַלע מאָל

26:45 דובר 1 אַ כתב. פֿון די זיבן און זעכציק בריוו פֿון אים. ס'זענען דאָך, איבער פֿופציק בריוו פֿונעם פֿריִעריקן רבי'ן אַליין. דאָס איז נישט פֿון זיין אייגענעם, אין יענע ישיבה. אין זיינע בריוו האָסטו זאַכן אין יענע ישיבה. דער רבי איז אין יענע ישיבה, און איך פּריוואַט אין יענע. וואָס האָט ער געשריבן? דערנאָך דאָ, דאָ אָן אַ שיעור בריוו, צענדליקער בריוו צו תלמידים, צו מיין מגיד שיעור אין ישיבה, משפיעים. מיר זאָגן, "רעד מיט דעם". מיר זאָגן, "פֿרעג ביי אים". און ער זאָגט אַ מאָל, ווי דער רבי פֿלעגט טאָן, ער שיקט אים אַן עצה. און דער רבי האָט געשריבן צו אַ פלוני אַלמוני, האָט ער געשיקט אַן עצה צו אים, האָב איך געזאָגט, "קום, רעד מיט אים", אַז דו- מיר ווייסן נישט וואָס ער זאָגט. אַ גרויסער בריוו, וואָס האָט אים [לא ברור] אָנגעפֿילט. און דער זיידע, דער זיידע האָט נישט געזען דעם רבי'ן אין יאָרן יאָרן? ניין, חבל, אַז ער איז נישט געקומען. מיין טאַטע האָט מיר אַ מאָל געזאָגט, אַז ער האָט געזען דעם רבי'ן פּעם אחת. אַז ער פּעם אחת פּערזענלעך - דער זיידע האָט געזען. איך האָב געזען פּעם אחת נאָך פֿאַר, ווען איך בין געווען ביים, ביים פֿריִעריקן רבי'ן, איין מאָל האָט ער אים געזען מיט דעם- יאָ. דאָס האָט מיין טאַטע געזאָגט. איך ווייס נישט. און דער זיידע, און דער, דער זיידע איז געקומען צו פֿאָרן? געקומען, חבל אויף דעם. דאָ קומען די ערשטע, די ערשטע - טשאַרטער. דער ערשטער טשאַרטער, זיי קומען. ס'איז געווען בילדער- איין מאָל געהערט פֿון אַ ייִד וואָס האָט דערציילט. אַלזאָ ער, ער איז געקומען, ער איז געקומען מיט זיין פֿרוי. ס'איז געקומען זיין צווייטע פֿרוי. זי איז געווען שלום גאָלדשמידס מאַמע. אַן אַלמנה, ער זאָגט, "יאָרן,

28:02 דובר 1 איר מאַן האָט דעמאָלט חתונה געהאַט אין חברון". [לא ברור]. זי האָט חתונה געהאַט מיט דעם [לא ברור], און שלום איז אויך געווען אַ תלמיד דאָרטן. ער זאָגט אַ מאָל, "אַך, דו ווילסט באַצאָלן די טיקעטס? ווער האָט געלט אויף אַ טיקעט?" דאָך איך, דער רבי זאָגט, "אַ האַלב יאָר, אַ האַלב יאָר שכירות, קאָסט אַ טיקעט אַהער פֿון דאָרטן". דער רבי זאָגט, [לא ברור]. ס'איז געשטאַנען פֿאַרן ריבוע, איך האַלט עס אין איין צוזאַמען. און ער צוגעטרעטן אין איין אַ טאָכטער, דאָס אַ קינד שוין נישט אַזוי. צוזאַמען מיט- מיט מיין באָבע, נתפּשט. אין די באָבע. דאָס איז מיין באָבע, די שטיף-באָבע. זיין מיט זיין פֿרוי. און ער צוגעטרעטן ווי, אין דרויסן, דאָס איז בער ליבק געזאָגט. מען געזען אַ דרייט, די, די, ס'האָט געשפּילט די נערוון, גייט אַריין. דערביי האָט ער דערציילט, אַז דאָס איז געשען עמעצן, איין אינעם משפחה, אין גשמיות, עפּעס אַ פּראָבלעם, אַ געזונט-פּראָבלעם געווען ביי עמעצן פֿון דער משפחה. און זאָגט ר' וועלוול, וואָס טוט מען? ווי שרייט מען אַזוי? זאָגט ער, ר' וועלוול, גייסטו אַריין, אַפֿילו היינט? וואָס געווען? זאָגט ער, דאָרטן? אַז ווי מעג מען פֿרעגן אין גשמיות? די מענטשן האָבן נישט אָנגענומען אַז אַזאַ זאַך. דאָס איז געווען דער חינוך וואָס פֿון ליובאַוויטש, אַז דאָרטן מען קען ניט זאָגן- דאָס ווי דער רבי שרייבט, וועגן, איך פֿרעג וועגן גשמיות. ניינס. איך- ס'איז דאָך, דער רבי זאָגט דאָך אין די שיחות דאָרטן, אַז עס קומט אַ ליובאַוויטשער, ער, ער גייט צום רבי'ן, אַז ער האָט שווער מיט אַ טאָכטער, מיט אַ שידוך, דאָס. ווי קען ער רעדן? ער, ער קומט אַריין אין יחידות.

29:17 דובר 1 און דעמאלט נעמט ער און זאגט אים: "אט דא קענסטו שוין פארשטיין וועגן דעם." און דער טאטע קומט צו דער טאכטער און זאגט איר: "די פרוי זאל אים נישט לאזן פארן." יא. און עס איז געווען אַ מאָל, ער האט געקלאצט זיך מיט טרערן, און מען גייט אים שוין אריין מיט אלע ענינים. דאס איז געווען דער חינוך, דאס איז נישט געווען סתם אַז דער רבי זאגט דאס. אזוי איז געווען דער חינוך. דאס איז בכלל נישט וואס איך קען זאגן ווי עס איז געווען. אוקיי. און איך קען... איך האב דאך געפרובט צו מאכן עס קירצער. דאס איז גוט. אוקיי, ס'איז, ס'איז געווען עפעס פון אַן איד, וואס אלע קענען, און, אה, איך ווייס נישט, אלעמען ווייסן וועגן אים. דאס איז... און, אה, יא, איך האלט אַז ער, ער, ער האט טאקע געטראגן אַ העמד, יא, יא. דאס איז געווען מיט אַ... ער האט געזאגט אַז ער געפינט זאכן אַ סארט עוולה אזוי וועגן זיין טאכטער. אז עס קומט קיינמאל נישט ארויס. עס איז געווען דארטן אַט, אה, דאס האט ער געטראגן אים? יא. איך ווייס, בא די, ווען דער גאנצער צד חתונה, צד חופה, צד צווייטן מאן. [לא ברור] דאס האט ער געשטעלט, ער האט געזאגט: "בא ירושלים וועל איך שטעלן די חופה." ער קומט אין דער ישיבה אויף מארגן און ער זאגט: "דעמאלט מאכט מען נאך דער געשטעלטער חופה." זאגט ער: "אום צוועלף צען?" זאגט ער: "יא, דאס איז אַ שטיק אין סדר פון דער ישיבה. דא גייט יא די צייט." אבער די קינדער זיינע זענען געווען זייער שטארק עמאציאנעל... ווייל די חופה, [לא ברור].

30:27 דובר 1 [לא ברור]. אוקיי. און קענען מיר אמאל אריבערגיין צו, צו דער [לא ברור]? דיין טאנטע איז געווען אין, אַה, טירת-שמש, אין ארץ ישראל. די טאנטע אין טירת-שמש. דארט איז זי געגאנגען ארבעטן. דער חתן גייט לעבן אין ראשון לציון. די טאנטע? ער האט געלעבט אין ראשון לציון. האט געלעבט דארט און געארבעט דארט. נאך אלס בוכהאלטער האט ער געארבעט דארט. און ער, ער האט געוווינט אליין אין ראשון לציון. מיין מאמע איז געווען פון אַ ירושלימער משפחה, אַז זי איז אריבער קיין ראשון לציון, איז זי געווען, אה, די איינציקע פרוי וואס איז געווען, אה, פארדעקט דעם קאפ. זי ניט דא. און זי האט דארט געארבעט מיט די ילדים. זי האט געהיט אויף [לא ברור]. ער האט, ער האט געארבעט, אה, נעבן דעם ביר, דערנאך אין וויין. האט געפירט אַ טראק. האט געארבעט לפרנסה, אזוי צו זאגן, שווער. איז געבוירן געווארן מיין ברודער, מיין עלטסטער ברודער, עליו השלום, אה, ראָמאַן. געבוירן [לא ברור] און דערנאך אַ שוועסטער, דערנאך, אה, מיין ברודער לוי יצחק. איז ער דער יינגסטער אין דער משפחה? יא, דער יינגסטער אין דער משפחה. מיין ברודער לוי יצחק איז געבוירן געווארן [לא ברור]. מיין טאטע האט געגעבן אַ נאמען לוי יצחק, און דער ערשטער איז געווען לוי יצחק. פארוואס האט ער געגעבן לוי יצחק? איז... זי האט געמיינט לוי יצחק, וואס ער האט שפעטער ארויסגעפונען, וואס ער דארט אין, אה, אין אלמא אטא - אין מיטן - האט מען אים דעם נאמען געגעבן. אבער דארט איז געווען אלזא נאך [לא ברור] און נאכהער געגעבן

31:47 דובר 1 יוסף יצחק. יא. פארגעסן, אַז מיין טאטע אליין האט איין און דרייסיק בריוו פונעם פריערדיקן רבי'ן. פון, פון וואנען עס מוז זיין. ער איז געווען... דאס איז טייל, אַז ער איז שוין געווען אַ יונגער מאן פון, אה, איין און צוואנציק, צוויי און דרייסיק יאר. ער איז געווען, אה, ער איז געווען אַ חסיד [לא ברור] פונעם פריערדיקן רבי'ן, וואס? פארוואס ניט געגעבן יוסף יצחק, וואס? אין ראשון לציון האט געלעבט אַן איד, אַ געוויסער ראסקין, דוד ראסקין איז דארט געווען. ער האט געקענט רב איטשע נאך פון אלמא אטא. און זי האט אים געשריבן אין אַ בריוו, וואס זאל זיין מיט דעם נאמען נאך מאמע. דאס האט דער רבי גענומען. לעבט בלויז נאך אַ טאכטער און אלע געבן [לא ברור]. און דער, דער געוויסער ראסקין האט געשריבן צו מיין זיידן אין דעם בריוו, וועגן דעם קינד וואס איז געבוירן געווארן בא מיין, בא מיין טאטן, מיין [לא ברור]. מיין זיידע, מיין טאטנס טאטע, איז געווען אַ קדוש. וואס האט ער אים געזאגט? דאס איז געווען... [לא ברור] ... אויפן שבת-טיש. מיין זיידע האט אים געזאגט: "דו ווילסט געבן דעם רבי'ן נחת? גיב לוי יצחק." וואס פארשטייסטו? זי איז געווען אין תפיסת-בית. זי [לא ברור]. און מיין טאטע האט נישט געטראכט וועגן דעם רבי'נס נחת, ער האט געגעבן דעם נאמען לוי יצחק. איך גלויב, אַז מיין טאטע האט נישט געהאט וואס צו טאן מיט דעם דאזיקן. דאס הייסט, ער האט געהאט וואס צו טאן, אבער ער האט נישט געוווסט [לא ברור]. דער בריוו איז געווען [לא ברור]. געשריבן אַ בריוו צום רבי'ן און דערציילט, אַז ער האט געגעבן דעם נאמען, דער רבי [לא ברור]. דער רבי האט געשיקט עס,

33:08 דובר 1 דעם נאָמען געגעבן, השם יחיה, זאָל... און ער שרייבט, אה, דעם נאָמען פֿון אַנדערע קינדער, און ער ברענגט. יו"ד בי"ת סימן איז דער בריוו. ער האָט געדרוקט די אגרות, זיי דרוקן די שיחות. דער רבי שרייבט, אַז "גורם לי קורת רוח ביותר אשר כה רשם בנו השם האמור", זללה"ה. און, אהמ, דער רבי ווינטשט אים דאָרט שלום, נחת רוח פֿון די קינדער, נחת רוח פֿון זיך. [לא ברור] ניט דער כלל, וואָס דער רבי שרייבט. דער רבי צו חנוכה האָט אים געשיקט געלט פֿאַר דעם קינד - צען דאָלער, כדי זאָלסטו גיין קויפן עפעס. מיין טאטע האָט אים צוריקגעשיקט, האָט ער נישט גענומען פֿון דעם געלט. ער האָט געדאַכט, זי האָט נישט געמיינט אים. ס'קומט פֿון רבי'ן אַ בריוו, דאָס הייסט, די מאַמע שיקט אים. זי שיקט אים נאָך וועגן דעם נאָמען. זי האָט אים געשיקט אַ קליידל, אַזוי אַראָפּ פֿון דעם קינד. יעדע צוויי, דריי יאָר, אפֿשר געמאַכט אַ בילד פֿון דעם אייניקל, דאַן געדאַכט צו שיקן. מיין מאמע האָט ער קיינמאָל נישט געקענט. מיין מאמע האָט אויך געהאַט אַן אַלטע שלמה'ס מיידל, וואָס, וואָס זי, וווּ זי - דער רבי צו חנוכה האָט געשריבן מיט איר, ווייל זי האָט דעם נאָמען געגעבן. זי זאָגט: "דאָס קינד וואַקסט." "וואָס מאַכט ער? וואָס מאַכן אַנדערע קינדער?" זי זאָגט, אה. און, אה, ווייטער. מיין טאטע האָט געלעבט [לא ברור] ביז תש"ן כ"א. איצט וועל איך זאָגן, דער חינוך פֿון די קינדער דאָרט אין, אין, קיין... מיין עלטסטער ברודער האָט מיר געשיקט צו ניין יאָר אין חב"ד, אין לוד, חב"ד. און, אה, די אַנדערע, ס'גיט דאָרט אַ, אַ תלמוד תורה, דאָס איז געווען,

34:28 דובר 1 נישט קיין חדר, נישט. מיר האָבן געהאַט די רביצין אַ שטוב, ס'איז געווען איינע געפֿאָרן קיין ירושלים. איך מיין, טאטע, די רביצין לעבן ירושלים. טאָגעלעך דאָרט ניין צוואַנציק יאָר. דאַנאָך, מיר זענען שיינערלעך געווען דאָ. איז ער אַוועקגעפֿאָרן אין חב"ד, ווייל די טעכטער, געהאַט צוויי טעכטער אין חב"ד, דאָ טעכטער אין, אה, אין דאָרט אין ירושלים, אה, טעכטער אין לעבער. אַז זיי זענען געווען ירושלים אליין, זענען אַוועקגעפֿאָרן דאָרט און זיי געווען עד תשכ"א.

34:50 דובר 34 ווען ביסטו געבוירן געוואָרן?

34:51 דובר 1 תשכ"ז.

34:52 דובר 34 תשכ"ז. אין ירושלים?

34:55 דובר 1 ירושלים.

34:56 דובר 34 אַז דו ביסט געגאַנגען צו די, צו די [לא ברור] אין ירושלים?

34:58 דובר 1 צומאָל בין איך געווען אין אַ רעגולערן חדר, דערנאָך בין איך אַריבער צו שכונת חב"ד, אין חדר שכונת חב"ד.

35:04 דובר 34 שכונת חב"ד. און אַז זיבן?

35:06 דובר 1 זיבן, מען איז געגאַנגען אין תלמוד תורה.

35:09 דובר 34 איז וואָס פֿאַר יאָרן איז דאָס? ניט תלמוד תורה, אַז זיינען-

35:11 דובר 1 ניט תלמוד תורה. איך, תלמוד תורה איז געווען דער חדר.

35:14 דובר 34 אַהַ.

35:14 דובר 1 אָבער די ישיבה בין איך אַריין תש"ם. און געווען בפֿועל ביז געווען ביז תש"ם ה. תש"ם ד, אה, זומער צייט תש"ם ד, בין איך אַוועקגעפֿאָרן דאָך, און איך געוואָלט בלייבן דאָ. און, אה, דער רב האָט מיר געשיקט צוריק גלייך נאָר צוריק. איך האָב זיך באַהאַלטן אים לערנען [לא ברור]. און געפֿאָרן אַנדערש פֿון מיין עלטער. און מ'האָט גע-

35:33 דובר 34 אַנדערש?

35:33 דובר 1 אַנדערש.

35:34 דובר 34 דאָס מיינט תשרי?

35:35 דובר 1 ניין, תשרי בין איך געווען [לא ברור]. איך בין געווען אַ פעם אַ פֿריִער. ווען איך קען נישט בלייבן, עס איז געווען תשל"ו סיון, איך מיין.

35:41 דובר 34 אַנדערש, און דער רב געוואָלט-

35:42 דובר 1 איך האָב זיך באַהאַלטן אים לערנען [לא ברור]. בין איך אַוועקגעפֿאָרן פֿאַר אַ צייט, דערנאָך ווען איך קום אין תשל"ה, בין איך-

35:46 דובר 34 תשל"ה, ה.

35:47 דובר 1 ה. און איך קום אַהין, און, אה, געבליבן דאָ.

35:49 דובר 34 איך האָב דאָ אַ פֿראַגע אַזוי: וואָס איז געווען, ווען דו ביסט געווען אין ארץ ישראל, שיינערס, ביסטו געווען אַ בחור, ביסטו געווען אַ קינד, וואָס איז געווען די, די, די קאָנעקשאָן און די שייכות וואָס מע האָט געהאַט מיטן רבי'ן [לא ברור]?

36:02 דובר 1 טאַקע, אין שטוב, האָט מען געהאַט מזמן לזמן וואָס דו [לא ברור]. איך האָב געהאַט בריוו וואָס זיינען געווען דאָ. פֿאַרגעסן שוין. מיין ברודער אהרל, איז אַ געזונט ברודער, איז געווען קורצע, פֿאַר וואָס איך בין געבוירן געוואָרן. ער איז געווען קורצע תשכ"ד.

36:14 דובר 34 אַהמ.

36:14 דובר 1 ער איז געוואָרן אַ קינד, פֿאָטער פֿון [לא ברור].

36:17 דובר 34 יאָ.

36:17 דובר 1 אָבער שפּעטער, ווען איך בין געגאַנגען שוין פֿון פֿיר יאָר אַלט, מיין ברודער לויצי איז געווען דאָ. שפּעטער מיין ברודער שמוליק איז געווען דאָ. נאָר אַך קום מיין ברודער יעקבֿ. אה, טעלעפֿאָנען האָבן געווען זעלטן. אַ קורצע טעלעפֿאָן דאָ וואָס מען האָט געקאָלט. דאָס איז שטענדיק, לויצי האָט געהאַט אין זיין צימער דאָ אַ טעלעפֿאָן, וואָס בײַ אונדז אין שטוב האָבן מיר שוין נישט געהאַט קיין טעלעפֿאָן. אונדז האָט שוין נישט קיין טעלעפֿאָן אין שטוב. פֿון צווייטן זײַט איז געווען בריוו. פֿאַרגעסט נישט בריוו. געווען דאָ אַ פֿעטער אין באָראָ פּאַרק וואָס האָט אים געקומען צו פֿאַרברענגען דאָ, פֿאַרגעסט נישט קומען שרייבן, פֿאַרגעסט נישט שרייבן דעם אַרום. מען האָט געהאַט אין שטוב וואָס דעמאָלט. מיט דער צייט האָט מען [לא ברור] אויף שידורים. שידורים פֿון געזען, [לא ברור], עס כסלו, [לא ברור], יצווה.

36:53 דובר 34 אין ירושלים?

36:54 דובר 1 יאָ.

36:54 דובר 34 מי ישב?

36:55 דובר 1 עס איז געווען, אַפֿילו ווען עס איז געווען אין כסלו מרובה, דאָ, איך געדענק דאָס נישט אין כסלו, אָבער איך געדענק שוין [לא ברור]. איך בין שטענדיק געווען אַ קינד, געווען, פֿאַרגעסט נישט אַמאָל אין כסלו מרובה. און, אה, וואָס טייטש זיך? עס איז געווען אַלס כסלו, דאָ געווען פֿאַרברענגען. מען האָט, אָט מען, אָט מען געהאַט וואָס דעמאָלט. [לא ברור] מיט געלעבט, אה, פֿון וווּ איך פֿאַרזאָגן צוויי זאַכן. דער ערשטער [לא ברור] וואָס האָט געבראַכט צוויי זאַכן מער, איז געווען די שלוחים וואָס האָבן אָנגעקומען. און וואָס נאָך אַלס איז געווען? דער ערשטער, דער וואָס האָט געבראַכט געווען, איז [לא ברור].

37:29 דובר 34 די ווידיאָס?

37:30 דובר 1 ער איז געקומען מיט א מוּװי, ס'איז געװען אפֿשר נאָר א מוּװי פֿון צװײ שעה, דאָ, אפֿילו אַרומגיין אין גאַנצן תּור. אין ירושלים איין נאַכט, אין א זאַל, מ'האָט געדונגען, מ'האָט געצאָלט געלט מיט אַרײַן, מ'האָט געזען. ער האָט עס געמאַכט ברייט, האָט געמאַכט, אַ, [לא ברור]. מענטשן, אַ סך מענטשן װאָס האָבן קיינמאָל נישט געזען דאָ, פֿאַר דעם מאָל מ'האָט געזען [לא ברור], מ'האָט געזען אַ לעבעדיקע זאַך, נישט שטום, אַ. יעדער יאָר איז ער געװען, ער איז געװען צװײ װאָכן, חב"ד צװײ, אין ירושלים, [לא ברור], ער איז אַרומגעפֿאָרן גאַנצן תּור, מאַכן, װײַזן דעם, דעם, אַ, דעם פּרט פֿון, פֿון טיש פֿונעם רבי'ן. איז געװען אַ זאַך װאָס איז געגאַנגען יעדער, מ'האָט געװאַרט אױף דעם, [לא ברור]. פֿאַרגעס נישט, אַמאָל איז נישט געװען װי איצט װאָס יעדער האָט זײַן װאַטסאַפּ, און די אַלע, די אַלע זאַכן האָבן נישט געװען. מיט דעם מאָל האָבן מיר געזען, קען מען װעט נישט פֿאַרגעסן, אין ערשטן מאָל י"ט כּסלו, מיר האָבן געזען דעם רבי'ן אין ערשטן מאָל, איז געװען הײַנט י"א ניסן, זומער. מיר האָבן געזען דעם רבי'ן אין ערשטן מאָל אױף אַ, אױף אַ, װי הייסט דאָס? דעם לײװ, װאָס מיר האָבן געזען, זײַן געזען דאָ אין אַמעריקע, געװען דאָך שױן ביים י"א ניסן. מיר האָבן געזען אין ערשטן מאָל דעם רבי'ן אין אַ לײװ הפֿצה, װייסטו, װאָס געמאַכט אין ביאַנאַ האָל, געװען פיר טױזנט פּלעצער און ניט פֿאַר חב"ד מענטשן זענען געשטופּט

38:51 דובר 1 אַרײַנצודרינגען זיך. קענסטו דיר פֿאָרשטעלן? ס'איז געװען אַ לעבן! דער רבי רעדט יעצט, און מיר זעען דעם רבי'ן. איך בין געװען דאָרט אַ פּאָר מאָל, איז געװען קיין פּלאַץ, איז געװען [לא ברור], אָבער עס זענען געװען מענטשן װאָס האָבן קיינמאָל דאָ נישט געזען, ווייסטו. און מיט דעם, ס'האָט געקאָסט געלט, איז נישט געװען בחינם. אַזױ איז געװען אַמאָל, דער ערשטער [לא ברור] געבראַכט, דאַכט זיך, מיט דעם, דעם שיחה אין דעם [לא ברור]. דאָך די שלוחים, די שלוחים זענען נישט געקומען. זיי זענען געװען אין ירושלים, זיי זענען געװען צװײ. זיי האָבן, איך געדענק אינטערעסאַנט װאָס איז געװען, עס פֿאַלט מיר אײַן אין מיטן ישיבה, מ'האָט זיך דאָך גערעדט. געגאַנגען טאַקע װאָכן. װאָס פֿאַר אַ דור איז דאָס געװען? די שלוחים זענען, איך װייס װאָס איז געװען, װאָס איז דען? מע גייט. מ'האָט גענומען דעם [לא ברור], ווייסטו.

39:26 דובר 35 מיטװאָך האָבן זיך

39:27 דובר 1 נישט, נו, מיטװאָך, מ'האָט זיך אױפֿגעכאַפּט. איז דאַן געװען אַ שיחה גייט אַרױס. האָבן געזאָגט: "דער ליקוט פֿלעגט קומען אַ צװײ, דרײַ װאָכן שפּעטער". קענסטו דיר פֿאָרשטעלן? אַ טיפל שיחה, קומט דאַן דער ליקוט פֿון ניו־יאָרק. און װיפֿל יונגעלײַט זענען געקומען? אין גאַנצן ירושלים זענען געקומען צען יונגעלײַט. איך האָב [לא ברור] שטיין, און טוביה ברורי. און מיר זענען געװען די אייניקע, װאָס זיי, זיי האָבן געלערנט דעם ליקוט, אַפֿילו װאָס ער איז געװען אַן אַלטער, װאָס ער, דער רבי [לא ברור]. די נאָרמאַלע בחורים, אָבער געװען דער ליקוטי־שיחות איז געװען דער [לא ברור], װאָס עס איז ליבער װי תּורה. און מיר ווייסן װאָס איז אין בוך, װאָס, װאָס דער ליקוט, װאָס, און מיר ווייסן אַנדערש. די שלוחים האָבן געבראַכט די שיחה אין דעם [לא ברור]. נאָך אַ זאַך, שױן שפּעטער, דאָך שױן [לא ברור], איז דאַן געגאַנגען אַרױסגעבן די, דער "נאָכעס", דער "נאָכעס" בל"ה פֿלעגט אַרױסגעבן די אידישע שיחה, איז געקומען נישט. דאָס גייט אַרױס אין דער "נאָכעס". פֿון דעם, ביז מײַן ערשטע שיחה אין דער "נאָכעס", װאָס, װאָס איך בין געװען. איך בין נאָך געפֿאָרן אױף טייל פֿון די שיחות אין ארץ ישראל. ניין, נישט נאָר אין ירושלים. װייסטו? און די בחורים אין ישיבה זענען געװען נײַ. און צען פֿון אנ"ש. און מ'פֿלעגט גיין, פֿרײַטיק, געװען דער פּלאַץ, גיין ברענגען. דאָרט איז געװען אַ שול, דרײַ מענטשן דאָרט געװען, אַ, אַ, בײַ, בײַ דער כּנסת פֿון אנ"ש. איך בין געקומען און געקומען. דאָרט, דאָרט איז שױן געװען אַ גרעסערע כּוח, און שױן געלערנט. פֿאַרגעס נישט, אַז, נו גוט, אין ישיבה [לא ברור]. יעדער פֿאַרברענגען. ס'איז געװען נישט נאָר יום־טובֿים, [לא ברור]. ס'איז געװען אַ חיות, שׂימחה, ששון און שיחות. אַלץ

40:50 דובר 1 [לא ברור]. מען האָט געלערנט אין ישיבה, מען האָט געהערט עפעס. די משפיעים אונדזערע האָבן אונדז אײַנגערעדט, מע זאָל שרײַבן, נישט אַוועקוואַרפן די שיחות. למשל, דו שרײַבסט ערשט, און דיין קאָפּ איז גאַנץ אין דעם, און עס קריכט אַרײַן. נאכן פֿאַרברענגען פֿלעגט מען פֿרעגן, וואָס דאָרט גערעדט. וואָס, וואָס, וואָס, עה, וואָס איז געטאָן אין דעם? אַז עס איז געווען, געוואָרן שטאַרקער און שטאַרקער. דאָס הייסט, עס האָט זיך פּשוט באַגעגנט מיט דער טעכנאָלאָגיע, וואָס עס איז געוואָרן. עס געוואָרן, עה- [לא ברור], וואָס איז די שאלה? יאָ. וואָס איז די זאַך? וואָס מיינסטו, דאָס פֿאָרן צום רבי? אין די [לא ברור], וויפֿל אידן זענען געפֿאָרן? אין די [לא ברור] זענען געפֿאָרן. דרײַ, פֿיר אידן פֿון ארץ ישראל. [לא ברור] געפֿאָרן ער. עס האָט זיך געמערט, דאָס פֿאָרן איז געוואָרן גרינגער און געוואָרן-- נישט אַזוי וועגן געלט געוואָרן. איך געדענק נישט, [לא ברור], אמת, עס זאָל פֿאָרן, אויף אַרײַנגיין אויף אַ פֿאַרברענגען פֿון [לא ברור] פֿון פֿאָרן צו גיין. [לא ברור]. ווען איך בין געווען צוויי, דרײַ וואָכן, וווּ בין איך געפֿאָרן? ווען זענען געווען די ביזנעס לײַט? דער גאַנצער [לא ברור] אין דער וועלט פֿאָרן אַרײַן, אַרײַן, אַרויס. שפּעטער אין די [לא ברור], האָב איך געפֿאָרן מיט אַלע [לא ברור]. איך בין געפֿאָרן צום [לא ברור]. ווי בין איך געפֿאָרן צום [לא ברור]? פֿאָרט אויף גאַנץ תשרי בעת. אויף צוויי טעג. נאָך דעם בין איך געווען דאָ פּשוט. באַקומט אַרײַן אַ שיינע רבי אין דער פֿרי, מוז צום [לא ברור] פֿאָרן. געווען דער טאָג, געווען דער ערשטער מאָל וואָס מען איז געפֿאָרן צום רבי. זיך געהאַט אַ מזל. פֿון מיין קלאַס, געהאַט אַ גרעסערן מזל. געווען דער ערשטער וואָס איך בין געפֿאָרן. און נישט נאָר

42:03 דובר 1 דער ערשטער וואָס איך בין געפֿאָרן, געווען דער ערשטער וואָס איך בין געווען צוויי מאָל, דער ערשטער וואָס איך בין געווען דרײַ מאָל. מיין מאַמע און מיין טאַטע, מיר זענען געווען פֿיר זין. מיר אַלע זענען געווען דאָ. מיין מאַמע האָט געוואָלט זען. אַ פּאָר יאָרן האָב איך געזען. גייט פֿאָר, געזען מיט די קינדער. יאָ, מאָל פֿאָר, פֿאָר. מיר האָבן תשל"ו, איך חושבֿ, זיבן זענען מיר געפֿאָרן. איך בין געווען אַ קליין אינגעלע, נײַן יאָר אַ קליין אינגעלע. גוט, ווען מיר לאָזן אים אין שטוב, מיין טאַטע גייט אַרבעטן אום פֿינף אַ זייגער אין דער פֿרי, מיר גייען אין שול פֿינף, זעקס אַ זייגער, און אפֿשר, אפֿשר אַ וועגפֿאָרן, אָדער אפֿשר אויך אַ וועגפֿאָרן פֿאָרן, דאַן גייען מיר דאַוונען, אפֿשר אין חיפֿה, אין תל-אביב מיט אַ טראָק מיט ווײַן, און מיר דאַוונען דאָרט. ער קען נישט, דער אינגעלע בלײַבט אין שטוב, ער טראַכט, איך גיי אין חדר, וועל. די שוועסטער, זיי גייען צו מיין אַנדערער פֿאַרהײראַטעטער שוועסטער. מיר האָט ער גענומען מיט.

42:42 דובר 3 מיט דער מאַמע?

42:43 דובר 1 יאָ, מיט מיין-- עס איז געווען מיין מזל. מיר קומען דאָרט, דאָס ערשטע מאָל וואָס איך האָב געזען דעם רבי, איך בין געווען אין תשל"ו. בײַ מנחה. געשטאַנען אין האַלבן זאַל, אום חג דעמאָלט לעדיג, אַלע זענען געשטאַנען. איך בין געשטאַנען אַן אינגעלע. מיר האָבן געטראַכט, ווען דער רבי קומט אַרײַן, געדענק איך אַ צדקה פּושקע, די אײַזערנע צדקה פּושקע, זי ליגט אויף אַ סידור. און דער רבי האָט געקוקט. איך האָב נישט געוווּסט וואָס דאָס איז. צו אַ בוך איז ער גלײַך צוגעגאַנגען. איך שטיי דאָרט. דאָס איז געווען מיין ערשטער מאָל צו זען דעם רבי, און דער רבי איז אַרײַנגעקומען אין אַ קליינעם זאַל. דאָס איז געווען אין תשל"ו. נאָכן פֿאַרברענגען פֿון אים, שווער איך, קען זײַן איך בין געווען, איך געדענק נישט, אָבער איך געדענק, שווער איך, געדענק איך דעם, דעם, דאָ אין בית-המקדש, שווער איך. עכט נישט אַזוי גאַנץ פֿאַרברענגען. יאָ, זיכער, פֿון האַלבן שבת. ער האָט מיך אַרײַנגענומען. ער האָט מיך אויך אַרויסגענומען. און איך בין געווען דאָרט תמיד פֿיר וואָכן. מיר גייען אין חדר, אָבער מאָל נישט, נישט געלאָזט, מיט מיר נישט געלאָזט הוליען, אָבער מיר זענען געווען צום צענטן טבת מיט די קינדער.

43:42 דובר 3 זענט איר געגאַנגען אין עלטער?

43:43 דובר 1 דערנאָך בין איך געווען, אין עלטער, געווען תשל"ט, בין איך געווען אין עלטער. נאָך האָבן מיר געווען-- באַלד קומט עס אַהער. איך בין געווען, איך בין געווען אין, עה, אויף יחידות.

43:53 דובר 3 מיט דער מאַמע?

43:53 דובר 1 יאָ. איך קען נישט געדענקען דעם ריכטיקן דאַטום. ס-- מיין מאַמע האָט מיר געזאָגט, פֿאַרשרײַבן, און מיר זענען נאָך נישט געטראָפֿן. מיר געטראָפֿן פֿון שפּעטער, די קור, וואָס מיר געווען דאָ. אָה, איך האָף, דאָס טרעפֿן אין איין טאָג. עס איז געווען אָדער אין חודש שבט, אָדער אויך אין חודש טבת. תשל"ו. מיר זענען געגאַנגען אויף יחידות. מיר זענען אַרײַן צוזאַמען. איך געדענק, מיין ברודער לעוויטשי האָט מיר געזאָגט: "עס איז גאָר אַ גרעסערער צימער. גיי, ביז צום טיש." אַלץ קינד, עס איז אַן טאַקע גרויס, איך קוק אין [לא ברור]. מיר האָבן זיך צוגענויעט ביזן טיש. איבערגעשטאַנען, אינגעלעך. דעם רבין'ס איז געזען געלענט סטרייט אין מיין הענט.

44:23 דובר 3 דער רבי זיצט.

44:23 דובר 1 ממש, דער רבי האט געהייסן מיין מאמע זיך זעצן. "זעצט זיך", האט דער רבי געזאגט. מיר האבן איבערגעשטאנען. נאך אַ מאל: "זעצט זיך". צום דריטן מאל האט זי געזאגט: "מיר איז פיין". דער רבי האט תיכף ומיד גלייך געפרעגט: "וואס לערן איך?" האב איך געזאגט וואס איך לערן. און מיר האבן געלערנט דעם [לא ברור]. דאס האט געדויערט פינף מינוט נאכאנאנד. וואס איז הוה אמינא, וואס איז מסקנא, וואס איז עיקר, וואס איז שייך, וואס איז מחייב דא. דער רבי האט געזען, אז איך האב געוואוסט ווי צו ענטפערן, ווי א קינד ענטפערט. דאס איז שוין געווען מיין צווייטע יחידות, איך בין שוין געווען א ביסל געציטערט. איך בין עלטער געווארן עטלעכע יאר. האב איך שוין געהאט מער פחד. און דאן האט דער רבי געפרעגט ביז וואו איך האב געלערנט. איז דאס געווען געלייגט א סימן אויפן רעכטן בלאט, און עס גייט דא גאנץ. האב איך געלערנט ביזן נעקסטן בלאט. האב איך געזאגט: "ביז וואו?" דער רבי האט געפרעגט נאך א שאלה. איך געדענק נישט מער וואס, אבער איך האב נישט געוואוסט וואס צו ענטפערן. האב איך נישט געוואוסט. און דער רבי האט תיכף גלייך געפרעגט: "צי איך ווייס ווי פיל ציצית איז דא." האב איך געענטפערט גלייך: "צוויי, פיר קאנטן און צוויי און דרייסיג ציצית". האט ער געעפנט א שופלאד, פונקט מאה דאלער. און איך האב געענטפערט, דער רבי האט געזאגט: "פאר וואס דו קענסט, וועל איך דיר אפגעבן מאה דאלער, זאלסט עס אפגעבן אויף צדקה." האב איך געקוקט אויף מיין מאמע. דא איז אויפן שופלאד א הונדערט דאלער, א צרור פון הונדערט דאלער. אה, צו קנייט שטעזע [לא ברור].

45:36 דובר 1 האט ער געגעבן א האנט, געזאגט: "וואס דו קענסט אפגעבן אויף דעם, קענסטו עס צעטיילן, אדער אויף א קופת צדקה פון חב"ד, אדער אויף [לא ברור]." און מיט דעם איז געענדיקט געווארן די יחידות, פינף מינוט. כל חיי, האט מיין מאמע מיר דערציילט, דאס איז געווען מיין ערשטע יחידות. איך האב נישט געקענט, דער רבי האט געזאגט זיך צו זעצן, טאקע אזוי, אז איך קען קיין דיבור נישט געבן. א צייטל, גענומען א האנט, צוזאמען מיטן קינד. דערנאך, טאקע שוין, איז מיין ברודער שמוליק חתן געווען, דעם ב' שבט. איז שוין י"ט טבת, איז א מי-- דעם יום האט מיין טאטע געבראכט די גאנצע משפחה. אלע, אלע אינגלעך, אלע מיידלעך, אלע זענען געקומען. יעדער איינער איז אריין אויף יחידות. דאכט זיך מיר, איז געווען סוף חודש טבת, אזוי דאכט זיך מיר.

46:14 דובר 3 דאס איז מיט די חסידי קרלין? דאס איז, אבער ניין.

46:16 דובר 1 דאס איז ריין מיין טאטע, מיין מאמע, איך און צוויי שוועסטער מיינע, עלטער פון מיר, און נאך מיידלעך. גלייך ווי מיר זענען אריין, האט דער רבי געפרעגט וואס לערן איך. און דאך האב איך געלערנט [לא ברור]. און דער רבי האט געפרעגט שאלות. אכט מינוט. איך האב געענטפערט. מיין קול איז געציטערט געווען. איז, איך, איך האב געזוכט זיך, איך, די [לא ברור] איך האב געמיינט. אבער איך, ברוך השם, האב געענטפערט. דערנאך האט ער גערעדט נאך פינף מינוט מיט מיין טאטן, און, און זיינע שוועסטער אין רוסלאנד. א ברכה. און דער רבי, דער רבי האט געזאגט, "איך וועל זיך נאך זען. דו דארפסט קיין קשר." דער רבי האט דאך געזאגט דאס וואָרט יחידות. עס איז געווען אין אומאן. און דער רבי האט געזאגט, "מען קען דאך פרעגן ביי די ברעסלעווער. זיי פירן דאך איין."

47:00 דובר 3 המ.

47:01 דובר 1 דאס, טאטע האט געזאגט, "איך דארף שייכות מיט דעם." כביכול, אהמ, דאס געווען די יחידות. איז ביי יעדן מאל איז מיר געווען פינף מינוט, און דאך האב איך אמאל געהאט אכט מינוט. איז דאס דרייצן מינוט. און דאס אלץ וואס טוט זיך איין מיט די שיחות, מיט די מאמרים, מיט דעם, מיט דעם תניא, מיט וואס, וואס דו ווילסט נאך, דאס אלץ באצאלט זיך אויף די דרייצן מינוט. און איך גלייב איך האב עס נאך נישט אפגעצאלט. דער רבי האט נאך אנגעהאנגען דרייצן מינוט פון זיין צייט. איך האף, אז בעזרת השם וועל איך מצליח זיין אפצאלן דעם חוב פון די דרייצן מינוט. און דער רבי האט צוגענומען פון זיין צייט. זאגט פון מיין בײַטל.

47:33 דובר 3 Among Chassidim is brought to you by Chassidishe Der Her. We live in a chaotic world. A world where for us Chassidim, as they say, נו, לוי ראינו, we do not have the ability to hear and see the Rebbe on a daily basis. Yet we know that the Rebbe is very much with us and Chassidus Chabad is alive and thriving more than ever before. One needs to only tap into it. Chassidishe Der Her provides you and your family with the tools necessary to tap into all of this. Whether it's the monthly magazine, the way it all began, whether it's Der Her books, Der Her online content, and so much more. Men, women, and children throughout the world benefit and use these tools on a daily basis. Whether it's children enjoying the children's magazine that comes along with the regular Der Her or enjoying the children's podcast. Whether it's bachurim in yeshivas receiving the Der Her. Whether it's girls in high schools enjoying Der Her Club in their local high school. People all over the world and from all walks of life enjoy and utilize these tools and take advantage of it. If you're not already subscribed to Der Her monthly magazine, do so today at derher.org. That's D-E-R-H-E-R.org. Der Her is a dynamic organization which is committed to continue providing these tools, grow on a constant basis, and do all that we can to help this effort. Baruch Hashem, it takes a lot of resources and finances to make this all happen. You can be part

49:26 דובר 3 of Der Her through your financial support as well through visiting our website, derher.org, or through contacting us to setting up a meeting. Thank you very much. Enjoy the rest of the podcast.

49:37 דובר 4 דאס איז געווען דיין ערשט יאר אויף יחידות?

49:53 דובר 5 יא. עס איז געווען - ווארום עס איז געווען צוויי-דרײַ מאָל - דערנאָך איז, ווען מ'האָט אונדז געהערט, האָט מען געזאָגט: פֿארגעסט נישט אים - מענטשן האָבן גענומען שרײַען, זאָגט ער: דאָס האָט דער רבי געזאָגט.

50:03 דובר 4 ס'איז, ס'איז געווען אַ מאָל אַ צייט.

50:05 דובר 5 פֿארגעסט, ס'איז, ס'איז געווען עפּעס אַ ביסל, אָבער אַמאָל איז געווען - אה, מענטשן האָבן געפרעגט וואָס זיי זענען געקומען, ווייל ס'איז - איך קען, דער רבי האָט געזאָגט אַז מ'זעט קבוצות, נישט, נישט קיין גארנישט, אָן דעם. און

50:17 דובר 4 אָבער ס'איז געווען אַ סך קבוצות.

50:19 דובר 5 יא, יא, קבוצה נאָך אַ קבוצה. די קבוצה געשטאַנען איין זײַט, די בחורים זענען נישט געווען אַליין, נישט געווען ביי די, ביי די, קבוצה דרײַ משפּחות, איין זײַט געשטאַנען ווייבער, איין זײַט געשטאַנען מענער.

50:30 דובר 4 אין צימער.

50:30 דובר 5 אין צימער, יא. דערנאָך איז געווען, ווען איז געווען דאָ תש"ד, גאַנץ תש"ד. נו, פֿארשטייסט, די בחורים [לא ברור] - ווען איך בין געפֿאָרן לערנען, ס'איז [לא ברור], איז מיר געקומען שוין אין קאָפּ. ס'איז געווען שוין אַ דײַטשער אינגל, ס'איז געווען - דעם געברענגט תש"ד. ס'איז געווען איין [לא ברור] קינד, ס'איז געווען אַ שיעור [לא ברור] קינד, האָט גענומען די קינדער. אָבער נאָר למען השם, נו, די קינד, ס'איז נישט געווען אַזוי פּשוט [לא ברור]. אַ מענטש איז נישט לאַנג געווען מער.

50:58 דובר 4 אָבער ווען ביסטו געווען, ביסטו געקומען פֿאַרן נאָך תש"ד, דעמאָלט חברים ערשט געפֿאָרן?

51:02 דובר 5 יא, יא, יא. למשל, תש"ב, איך קען קומען פֿון אונטן, האָט אַ קלאַס פֿון פערציק אינגלעך, ס'געווען צוויי-און-צוואַנציק, ס'געווען צוויי שיעור עלף. ס'קומען פערצן קינדער פֿאַר תש"ב. ס'איז שוין נישט געווען. איך בין געקומען [לא ברור], איך בין געווען אַזוי אַ דורכגייער. דאָס, דאָס, דאָס, דאָס, איך בין געווען [לא ברור] וואָס איך בין נישט געטריבן דעם, דעם [לא ברור] פֿאַר די הכנסת אורחים.

51:25 דובר 4 נו, די בחורים?

51:26 דובר 5 ניין, די בחורים זענען געשלאָפֿן [אין] הכנסת אורחים. ווען זיי געעקט אין דירות, און איך ווייס וווּ. ערשט מ'געדענקט אויף דאָס הכנסת אורחים. איך האָב אויך שוין געהאַט ברידער און געהאַט הייזער און געהאַט, אה, ווייבער וואָס האָבן געקאָכט, און איך, איך, דאָ וווינען, ווען איך בין געקומען אַ דורכגייער, נאָר דעם, אה, פֿיל פֿון דעם, דעם טעם, פֿון דעם ריכטיגן טעם, פֿאַר צו רעדן, נישט אויף דעם על סדר [לא ברור]. אַלעם געהאַט, נישט נאָר דאָס. ס'איז געווען יאָ, תש"ד, געווען אַ אינגל וואָס איז געקומען מיט מיר, איז געשלאָפֿן מיט מיר גאַנץ תש"ד. קיינער האָט מיר אַרײַנגעברענגט, איז הײַנט אַליין. אַזוי, אַזוי איז געווען. און די יונגען שפּעטערהייט, ווען דאָס בחורים, ווען דאָס זיבן יונג [לא ברור]. ס'האָבן בחורים זענען געווען דאָ, געגעסן אַלעם אין ישיבה, מיט געטונקען אין ישיבה, געשלאָפֿן אין ישיבה. און שבת איז געקומען ריין, וועסט, איז געווען מיט די צייטן, מיט אַ צייט וואָס איז נישט געווען דעריבער צו דעם רבנס צייטן, האָב איך זיך אויסגעלאַכט, איז געווען אין ישיבה. אָבער איך געהאַט, געהאַט ווען מ'זאָגט אַ ווינקל וווּ צו אַנטלויפֿן, וווּ צו, צו, וווּ צו גיין. דערנאָך בין איך געקומען דאָ, ווי איך האָב געזאָגט, [לא ברור].

52:21 דובר 4 וואָס האָט דיך געשטופּט צו קומען אין אַן אַנדער אָרט, וואָס האָט דיך געשטופּט?

52:23 דובר 5 געשטופּט, נישט ווײַל אַן אַנדער אָרט, סתם. איך בין דאָ געווען אַזוי - מיינע ברידער זענען אַלע געווען דאָ. מיין ברודער שמואלקע איז געקומען דאָ צו... צו ווערן צוועלף יאָר, צו דרײַצן יאָר. דוד'ל איז געקומען דאָ, נאָר קורץ איז ער געבליבן דאָ. אַלע ברידער האָבן געלעבט דאָ, און איך האָב געוואָלט זײַן ביי מײַן רבין'ס. עס איז געווען, אה, אין יאָר [לא ברור], אונטער [לא ברור], געקומען שמואל גרײַסמאַן. [לא ברור] איך כוח צו זײַן ביי אים, צו זײַן ביי אים, געוואָלט לעבן אין זײַן [לא ברור]. דאָ קומען יומנים, דאָ קומען די אַלע זאַכן וואָס געווען. געוואָלט, געוואָלט געשטרעבט זײַן אין זײַן [לא ברור]. [לא ברור] האָט מען געלערנט. ס'קומען אַ ליקוט, האָט מען געלערנט יעדן, יעדן ליקוט בײַם. איז געקומען די הנחה, האָט מען געלערנט הנחה. געהערט נייעס פֿון זײַן [לא ברור] וואָס טוט זיך. וויל זײַן דאָ, וואָס איז - איך בין זיבעצן יאָר אַלט. און ביי מײַן מאַמען, וואָס געווען, זי האָט געזאָגט: "אַלע קינדער זענען געפֿאָרן, דו גייסט בלײַבן דאָ. איינער דאַרף בלײַבן." און איך האָב געזאָגט: "וואָס בין איך שולדיג?" איך האָב געפרוווט [לא ברור]. איך האָב געטאָן גאַנץ מיט שפּיצלעך, ווייניק, קיינער האָט מיך נישט געקענט [לא ברור] וואָס האָב איך געטאָן, און איך בין אַוועקגעפֿאָרן. מיר זענען געווען פֿריילעך, מיר זענען געווען צום רבין, זיי זענען אַנטלאָפֿן, אָדער? [לא ברור] דעם רבין געשריבן, [לא ברור]. איך בין שוין געלערנט כּפֿר חב"ד אַ פּאָר וואָכן, דער רבי האָט צוריקגעשיקט [לא ברור]. איך בין אַוועקגעגאַנגען אַ יאָר אין גלות. און, אה, משפּחה שוין געווען, געווען אין

53:35 דובר 5 אין צוועלף רד"שים, איך האָב געהאַט אַ היתר פֿון דרײַצן רד"שים. און שפּעטער ווידער קומען נאָר אונטער ביי אַן אַנדער אָרט, אַלץ גיין אין אַלטער אומפֿארשטאַנד, וואָס אַזוי געזאָגט. און ווידער קומען דאָ, דאָ בין איך געבליבן פֿון, פֿון סוף תש"ה, פֿון [לא ברור] תש"ה. אה, כּל חי אין זײַן [לא ברור].

53:53 דובר 4 אַלע יאָרן האָסטו געווען אין זײַן [לא ברור], יא.

53:56 דובר 5 איך בין איין מאָל אַוועקגעפֿאָרן, איך בין געווען אַ מדריך אין קעמפּ אין דעטרויט, תשי"ו. און איך בין געווען, אה, פֿיר וואָכן אויף מרכז שליחות אין טאָראָנטאָ, תשי"ז.

54:08 דובר 4 מ-הם. איז, ווי אַזוי איז דאָס געווען, איז נישט געקומען אויף קורצע, איז געווען קורץ?

54:15 דובר 5 ניין.

54:15 דובר 4 ניין, איין מאָל.

54:15 דובר 5 דאָס איז געווען אַ פּראָבלעם. איך בין געקומען, עס איז געווען אַ יאָר פאַר מיין כתה. און איך קום לערנען אין, אין, אַ, חובבי תורה. איז אָבער מענדליק געקומען און זאָגט מיר: "אַלזאָ, עס איז שבת, קען ער אין דער תּומכי תּמימים קומען. קענסט דו גיין לערנען דאָרט. דאָרט איז אַ פּריוואַטער פּלאַץ, קאַץ." שפּעטער דאַן וואָס איז געווען. בפרטיות זאָגט ער מיר: "אַ, דו, דו קומסט דאָ מיט די אַלע. פּלוצעם זענען געקומען אַנדערע בחורים פֿון דיין יאָר. אַזוי דאָך וועגן מ-, דו צעברעכסט דעם גאַנצן, דעם גאַנצן סיסטעם", זאָגט ער מיר. אָבער שפּעטער בין איך געווען איין שבת. און איך בין גלײַך, ווען איך בין אַרײַן דאָ, ווען איך בין אַרױפֿגעקומען דאָ, ווען איך בין אַרײַן אַרבעטן אין די שיחות קודש. זיי האָבן דאָרט געמאַכט, אַ, ידידי, אַ, שליח פֿון אַלאַסקאַ, יאָסקע גרינבערג, צוזאַמען מיט גרשנײַכעם, זיי געאַרבעט אויף שיחות קודש. אַלזאָ אַכט וואָכן געאַרבעט-

55:00 דובר 4 וואָס איז געווען אין אים פֿון שי-שיחות קודש? וואָס-

55:03 דובר 5 שיחות קודש איז געווען אַזוי. בכלל דער עולם ניט גייט אַרויס פֿונעם רבינס שיחות. זיי זענען געווען און געמאַכט-

55:07 דובר 4 די, די ניט געשמוגלטע שיחות.

55:08 דובר 5 די ניט געשמוגלטע.

55:09 דובר 4 די געגלעטע שיחות.

55:09 דובר 5 אַ קולא אום פֿריער, טאַקע, בחור איך האָב געמאַכט. זיי זענען געווען מתעסק, אַ בוך געמאַכט און די קאָפּיע-

55:13 דובר 4 אָבער העלפן מענטשן, אַז זיי וועלן האָבן אַ סדר, אַ, שיחות קודש. וואָס, וואָס איז דאָס?

55:19 דובר 5 דאָס שיחות קודש, עס איז געווען פֿאַר, זיי אום געמאַכט. דאָרט אַ פֿעלד אַן עשיר. איך באַלד קומען צו דעם גייט אַ אַן עשיר שיחה. זיי אַרײַנקומען און גייען קלעבן אַלע שיחות פֿון פֿעלד. מיט זיי גייען, געבן טעיפּס און גייען קלעבן שיחות בײַ מענטשן. אַ בחור מיט געאַרבעט, גענומען. עס איז געווען אַ הוצאה. זאָגט זיך מיר, עס איז דער קראַך אויף ד' פאַר גוטע שיחות און געמאַכט אַ חלוקה אויף מ"ה, חנוכּה, און געמאַכט אַ חלוקה אויף גאַנץ גוטע שיחות. אַזוי שבת מען פֿאַרברענגט, ווען ער גייט זיי פֿאַרברענגען, פיר און צוואַנציק שעה פֿונעם רבין. און, אַה, עמיצער האָט מיר געמאַכט אַך לאָטע, מיר גייט צו טיילן איך די ניט געשמוגלטע. מען געזען, וואָס איז, זי פֿאַלט דאָך אַן עשיר בכלל ניט דאָך. ווייסט, פֿון דעם זענען-- זיך געבאַקן די רינגען. צומאָל אין אגודה אָפֿיס, עבן, וווּ, וווּ אָפֿיס פֿון גאַנץ ישראל, דאָרט אין, אַ, אין, אין צווייטן פֿלאָר דאָרט, אַזוי, אַזוי, בײַ רבין שאַנדעוו. דערנאָך זענען זיי געניגנט אָפֿיס. זיי זענען געווען אַ פּלאַץ אין, אין, אַ, לעפֿערטס אויף קינגסטאָן, צווישן לעפֿערטס און מאָנטגאָמערי. געווען אַ סטאָר דאָרט וואָס האָט געהאַט דרוק-מאַשינען. מ'האָט געגאַנגען דרוקן, מ'האָט געגאַנגען אַרבעטן. איז זיך מיך געקומען אַרבעטן צומאָל נעבן פיר שעה. ס'האָט געווען אַ בוך וואָס האָט געהאַט הונדערט פופציק שעה, קריגט אַ סעט. אַ סעט איז נוסחאות, קיינער וואָס.

56:31 דובר 6 דאָס איז געווען די באַצאָלונג.

56:32 דובר 5 יאָ, מען זענען געגאַנגען געלט. בײַ פֿיל ביכער געאַרבעט דאָ אַ שעה, דאָ אַ שעה, גענומען צײַט. איך בין געקומען, יעדן טאָג אײַנגעלייגט אַ פיר שעה, ס'גייט אַריבער צוויי וואָכן, שוין מאָל אַריבער די, די, די שעהן. וווּ, קיין אַרבעט נאָך אַ מאָל, די געבן נוסחאות. געווען יאָ, מעג מען זאָגן. האָב געמאַכט אַרבעט און דאַן דוד רסקין געגעבן רשות. אַז אין סדר קען איך דען אַרבעטן דאָ. איז וואָס איך האָב אין דעם סדר.

56:53 דובר 6 וואָס איז געווען די אַרבעט?

56:55 דובר 5 די אַרבעט איז געווען ניט נאָר איין זאַך. ברענגען טייפּס, צאַמקלײַבן, צאַמקלײַבן, מע זאָל טײַפּן די טייפּס, מע זאָל דרוקן, מע זאָל נעמען די ספּאָרן צום בינדער, טײַפּן פֿון טייפּ, מגיה זײַן זאכן, וווּ דו ווילסט. ס'האָבן געווען אַרבעט פֿון אַלע זײַטן דאָ.

57:06 דובר 6 האָט גענומען אַלטע נוסחאות און איך גיב-

57:08 דובר 5 איבערגעגעבן, איבערגעגעבן, זייער שווער. און דאַן געווען אַנדערע נוסחאות געמאַכט, וואָרט בײַ וואָרט פֿון טייפּ. איז נאָך קיינער איז דאָ נוסחאות, אַז קען זיי פּשוט וואָרט בײַ וואָרט פֿון טייפּ. נאָך רשימות וואָס מענטשן האָבן געגעבן וואָס האָבן פֿאַרשריבן בעך אַזוי. ווי קענט מען געפּרוּפֿט. יאַסקל געווען מער די, די חילוק רוחניות שבעולם. דאַן זאָג מענטשן געאַרבעט, מ'האָט נאָך אַנדערע מענטשן. מען געמאַכט טייקן, געגאַנגען צו דוד האָל, דאָרט אַהיים ברענגען די שיחות. ס'איז געווען מע שיקט וואַטסאַפּס און מע שיקט אימיילן. אַלס געווען מיט געב-- מיט געדרוקטע ספּאָרן. יאָ, מען געגאַנגען צום, צום בינדער. די ספּאָרן זענען געווען גענוג אײנציקע בלעטער. שפּעטער האָט קאָלעקט, קאָלעקטן דאָס, ווייסט, מאַכן פֿון דעם אַ ספֿר. נאָך בינדן, יאָ, פֿירן אַריבער צום בינדער, ברענגען צוריק, געבן טייל די מענטשן. ס'איז אַלץ וואָס האָט געדאַרפֿט.

58:02 דובר 6 איז דוד רסקין געגעבן רשות, האָט ער אים פֿונעם סדר פֿאַרזאָגט?

58:04 דובר 5 אין סדר האָט ער געגעבן רשות. צומאָל נעבן-

58:07 דובר 6 האָט געשריבן צום רבי וועגן אים?

58:10 דובר 5 נע, האָט געוווּסט אַז דער רבי וויל נישט לאָזן אַרבעטן אויף... איך בין שוין געווען דאָ אַ שטיק צײַט. דאָ האָב איך געזאָגט: "אַ סדר." דאַן האָב איך געוווּנען די אַרבעט מער. דאַן, דאַן געווען-- און מען געדאַכט, פֿיר אַזוינס, דאָ האָב איך געזאָגט, צוויי איז דאָך עבן אַ סדר נגלה, אַ סדר חסידות. דערמיט אין אָוונט צו הינגיין, איך אַ ביסל נאָך צו לייגן, הינגיין, אַרבעטן וועגן מיט פרץ לעוויטש, דאָרט צו הינגיין, די מוגהדיקע מאמרים. זיי געווען נאָך און נאָך און נאָך, מיר געווען פֿאַרבונדן מיט די זאכן. האָט ער מיר געזאָגט: "אַ סדר, אַז דו קומסט, סדר חסידות אין דער פֿרי און דער אַנדערער אַחר־הצהרים שיעור." דאָס מאָל פֿונעם רבין, האָט דאָס פּשוט געדאַכט, האָבן מיר [לא ברור]. אָבער גיי-

58:45 דובר 6 אָבער דאָס איז געווען זייער אַ זעלטענע זאַך, דער בוך איז, האָבן זייער פֿיל שעות דאַן-

58:48 דובר 5 דאָך טאַקע, דאָך טאַקע, קיין געגעבענע שעה.

58:49 דובר 6 איך פֿרעג, דאָ-

58:50 דובר 5 ס'איז געווען א בחור וואס האט געארבעט [לא ברור]. ניט געווען איינציקער בחור. דארט האט דוד ראסקין געזען, ער האט זיך גערעדט, געזאגט: "וואס טו איך?" "שיחות." דא האט ער באקומען א שאָס. פון וואנען דען? שאָס יא.

59:01 דובר 6 יא.

59:02 דובר 5 און פאר שיחות קודש האט ער געארבעט כמעט ביז מאמרים, ביז-- עס איז נאך געגאנגען א ביסל, אבער נישט ביז גאנצליך. און נאכהער גיין צו די מאמרים, וואס בילדן מוגה'דיקע מאמרים.

59:14 דובר 6 איך האב געהאט א שאלה פאר דעם.

59:15 דובר 5 יא.

59:15 דובר 6 דאן אריינגיין די מאמרים. אהם, וואס איז-- ביסטו געשטאנען יעדע וואך ביי פארברענגען?

59:22 דובר 5 וואס איז די שאלה?

59:24 דובר 6 און ביז געווען-

59:25 דובר 5 וואס איז געשטאנען? פאר דעם געלעבט.

59:27 דובר 6 נו, קען עס מאל אזוי זיין?

59:30 דובר 5 דער לעבן פון א בחור איז [לא ברור]. גיב א קוק. א נארמאלן תשרי איז דאך געווען אלץ ארום דעם רבין. נעם א ערך, ערשטע שנה. די נאכט פאר דעם גייט מען אויף פארברענגען, איז געווען פארברענגען. נאכדעם אין דער פרי איז געווען סליחות, דערנאך געווען שחרית. דא האב איך [לא ברור]. איז געווען א, א, דא איז געווען [לא ברור]. איך פרוביר זיין דארט. דא טרעף איך [לא ברור], ווייל זיי קומען נאר פון דאנען צוריק. און די, די, די [לא ברור] פון לע, פון לע, פון לען, פון לען, ערשטע שנה. אנדערע בחורים זענען געשטאנען דא פארנט, דא געשטאנען-- יעדער זוכט א פלאץ. דערנאך געווען ערשטע שנה דאן פארברענגען, קידוש. רעד איך דאך נישט. איך האב דאך איבערגעלעבט, פאר דעם און נאכדעם, איז געווען פארברענגען. דערנאך זענען מיר ווייטער געווען צום [לא ברור]. דערנאך געווען וואו אויף תשרי, פארברענגען מיט, מיט די [לא ברור]. דערנאך געווען אין יום כיפור. דערנאך געווען [לא ברור]. נאך סוכות יעדע נאכט. און דאן ערצײלן די סיפורים, שפעטער גיין טאַנצן אין גאס, א גאנצע נאכט און קומען צוריק אויף מארגן, ווען עס האָט געוואָלט זיין. מ'האט דאך געזאָגט, מען איז צום רבינ'ס לולב. ס'זאָל נישט זיין אזוי. אַז א פשוטע זאַך. תשרי איז מיר געווען אין גאנצן, ווי מ'זאָגט אין עס"ם, איז געווען א נאכט וואס מ'האט נישט געשלאפן אין עס"ם, [לא ברור]. און ביז נאך שמחת תורה. דאן נאך, דעם נארמאלן לעבן פון א בחור, יענע יארן, אז דער רבי קומט יעדן טאָג צום עסק. קען זיך נישט פארשטעלן דעם [לא ברור], איך בין דא. אבער מ'האט געוואלט זען דעם רבי. ס'האט [לא ברור] אונטער דא, אונטער רבי, אונטער א [לא ברור], אונטער דא.

1:00:44 דובר 5 מ'האט געוואלט זען דעם רבי-

1:00:44 דובר 7 שעה זיבן [לא ברור].

1:00:45 דובר 5 שעה זיבן רבע [לא ברור]-

1:00:46 דובר 7 [לא ברור].

1:00:47 דובר 5 קומט פון שטוב. דאן נאך געווען מנחה, נאך געווען מעריב. דעם אריינגיין צו מנחה, ארויסגיין פון מנחה, אריינגיין. מנחה האָט מיר געשטאנען אימער, ווי עס בעט זיך אין דער [לא ברור]. אָבער אַנדערע בחורים זענען נישט געשטאנען דעם פרט. נאך דעם איז דא געווען א שיחה פאר קינדער. דא איז געווען א שיחה פון [לא ברור]. דא איז געווען א פארברענגען שבת, רעדן. איך רעד נישט פון מיטן וואך. מ'קען זיין אין הויף געשען, קען זיין [לא ברור] געשען, קען זיין אזוי געשען, קען זיין אויף די [לא ברור]. און יעדע צוויי, דריי [טעג] איז געווען פארברענגען, רעד איך נישט. און [לא ברור]. א מאָל יא, א מאָל נישט. א מאָל פלוצלינג וואָלט געווען א פארברענגען. ס'איז געווען, מ'האט געלעבט אין אן אנדער, אין אן אנדער אטמאספערע אין גאנצן. און נאך איז געווען דאס לעבן א יום-יום אין ס"מ. נאך, נאך, נאך פארברענגען. מ'האט געהאט פארברענגען שבת. צוויי שעה, דריי שעה, פיר שעה. ס'איז געווען, עטלעכע מאָל געווען א קאפל, קאפל שבתות וואָס דער רבי האָט געענדיקט, איז געווען מוצאי שבת. מ'האָט געהאט מנחה-מעריב צוזאמען. מ'האָט געהאט נאָר געגעסן סעודה שלישית און מ'איז נישט געקומען גאנץ סעודה שלישית פארן פארברענגען. אנדערע בעלי-בתים גייען מיט קינדער, פירן סעודה שלישית, קומען שפעטער צום פארברענגען. מ'גייט מוצאי שבת, ווייל שבת איז געווען זיך וואשן און עסן פיש און טשאָלנט און אזוי. אזוי ווי ס'איז, אזוי ווי שבת וואָלט טאָג געווען. בחזרה איז אזוי, איך בין נישט געווען א בעל-חזרה, איך בין מעיד אַלעמען. וויל איך דערציילן, ביינאכט האָט מען געלערנט ליקוטי [לא ברור]. איז אין אנדערע וואכן גייט מען, אפשר אין זאַל אריינגיין אין,

1:02:20 דובר 5 אין, עה, חברותא. טרעפן זיך לערנען. זיי האבן געלערנט אין ספרים, זיך געלערנט. שפעטער געהערט אין ספרים. דא געלערנט דארט. און זיי אפשר פארפעלן, עה, מעריב ביים רבי'ן. איך בין נישט מער פונקט פון דעם אופן. איך בין אריין צום ערב. וואָל זיין, עה, שפעטער געבליבן. דערנאך די וואכן זענען, ווייל דער רבי רופט אין צימער, ער רופט אפשר גיין אין ביבליאטעק. זיי גייען צוויי שוין נאכן דאַוונען. ווינטער, ערב שבת, קען דער רבי ארויסגיין אכט דרייסיג. אהיים. וואכטאָג גייט מען דאוונען, עה, פיר דרייסיג.

1:02:48 דובר 8 ניין.

1:02:48 דובר 5 פערטל צו זעקס, יא. דער רבי גייט אין צימער. ער זאגט, דער רבי איז געווען [לא ברור]. ער זאגט: "הער, איך ווייס ווער דארט געווען. אימער ווען איך האב געזען, איז די טיר פארמאכט געווען." דער רבי זאגט: "איך בין געקומען, אז ער גייט אימער, פאר דעם זאל דער רבי מיר גיין."

1:03:01 דובר 8 האסטו געווען אין א זאל, א קליינעם זאל?

1:03:02 דובר 5 אין קליינעם זאל האָבן מיר דאָרט געלערנט, געזעסן אין זאל. שפעטער איז עס געווען אַכט, האָט ער געזאָגט, גיין דאַוונען. מיר זענען געשטאַנען גיין קוקן, ווייסטו. אפֿשר שטייט מען, זעט מען, דער רבי קומט. איין מאָל אַ שבת איז דעם רבינס שחרית געווען נײַן דרײַסיק. ווינטער. זייער, זייער, זייער שפעט. [לא ברור]. בײַ מײַנע ברידער, בײַ מײַנע ברידער פֿלעגט מען עסן נאָרמאַל. פֿאַר זעקס, זיבן. וואָס, קומסטו אַרײַן נײַן דרײַסיק, וואָס איך וועל נישט פֿאַרגעסן. דאָס איז די ערשטע צוויי, דרײַ ערטער, ווען דער רבי, אַה, ווען דער רבי איז נאָך געגאַנגען אין ביבליאָטעק. פֿרײַטיק צו נאַכט, דער איינציקער ברודער וואָס מיר פֿלעגן אַרײַנגיין, איז געווען מײַן ברודער יאָסי, ווײַל ער האָט געקענט - די סעודה איז געווען זייער, זייער שפעט. קלאָר, ער גייט נאָר אויף זײַן צײַט פֿרײַטיק צו נאַכט. [לא ברור]. עס איז געווען אַ שבתטיש. [לא ברור] פֿיש מיט זופ, און ווייסטו, גאָרנישט. גיין אין ישיבה, זאָג וואָכן. [לא ברור]. יאָ, אַזאַ פּנים. אָבער זיי זענען געווען אַלע אַרום דעם רבין. [לא ברור]. [לא ברור]. [לא ברור]. וואָס איז [לא ברור]? אפֿשר קומען אַהין שלוחים. [לא ברור]. [לא ברור]. [לא ברור]. [לא ברור]. נאָך הײַנט איז עס [לא ברור] צו פֿאַרברענגען. פֿאַנגט מען

1:04:24 דובר 5 זיך אָן צו פֿאַרברענגען. עס איז געווען נאָך אַ פֿאַרברענגען. יעדעס מאָל איז געווען אַ צווייטער גאַסט. און פֿון די מענטשן וואָס גייען, ווען מען הערט שוין, קומען די פּנימער. וואָס איז געווען אויף יחידות. וווּ עס גייט אַרום אַרבעט מיטן רבין, ווי צו טאָן אין דער אַרבעט. עס איז געווען, עס איז געווען געשמאַקע פֿאַרברענגענס. [לא ברור]. דאָס איז געווען דער פּלאַץ, וווּ מען האָט זיך גערירט פֿון דעם. [לא ברור]. [לא ברור]. [לא ברור]. און עס האָט גאָרנישט נישט געפֿעלט, אַז אַלץ גייט. אַלץ גייט אַרום דעם רבין, וואָס דו זאָגסט. [לא ברור]. יעדן זונטיק איז געווען אַ גאַנצע [לא ברור]. ווער איז ער? ווער איז געקומען? נאָך האָט דער רבי געזאָגט: "זיי האָבן געדרייט די ווידעאס, אַזוי שנעל, ביז זיי זענען אַרײַנגעגאַנגען." דערנאָך האָבן זיי אויך דאָרט [לא ברור] מיט די בעלי בתים, מיט די גבֿירים, ביז אַרײַן. עס איז געווען יעדער וואָס האָט געוואָלט העלפֿן. איך העלף מיט דעם, מיט מיר אַרײַנלאָזן.

1:05:15 דובר 9 יחידות פֿאַר די גבֿירים.

1:05:16 דובר 5 יחידות פֿאַר די גבֿירים. איך העלף און שלעפּ מיט דער באַנק. ער האָט שוין נאָך אַ מאָל אַ שטיק אַרײַנגעגאַנגען. עס איז געווען אַ יחידות כּללית. דערנאָך אָנגעהויבן אין ווײַבערשול, אָדער [לא ברור] פֿאַר ווײַבער. [לא ברור]. עס איז געווען, אַזוי איז געווען דער סדר. דאָס איז געווען ביז אין [לא ברור]. עס איז געווען די צײַט, אַז עס איז געווען די שווערע תקופה, און מען האָט גערופֿן אין מחלקה, אַז דער רבי איז געווען שטאַרק, שטאַרק נישט צופֿרידן פֿון דעם. און דער רבי האָט גערעדט וועגן דעם ביי די פֿאַרברענגענס. מיט מסירת נפש. מען האָט דאָס דורכגעלעבט. עס איז אַלץ געווען-

1:05:45 דובר 9 אַ שווערע תקופה.

1:05:47 דובר 5 שווערע. עס הערשט די תקופה גאַנץ יאָר, מיט ביז [לא ברור], מיט גיין קאַלט אין דער פֿרי, און [לא ברור]. דאָס פֿאַרשטייט מען, ער איז געפֿאָרן אין [לא ברור], האָט אויך נישט גערעדט קיין איין וואָרט ענגליש. אָקיי? [לא ברור]. איך האָב נישט געהאַט די שווערע ווערטער, ווי מען רעדט. פּשוט נישט פֿאַרשטאַנען גאָרנישט. אייגנטלעך לאַך איך, ווי רבי מענדל פֿלעגט זאָגן צום ספֿר, אייגנטלעך איז געווען "לטיבותא איהו" אָדער "לטיבותא".

1:06:09 דובר 9 ער פֿלעגט פֿרעגן.

1:06:09 דובר 5 יאָ, ער פֿלעגט פֿרעגן. איך בין אויך געווען אַ סך אין דער מסיבה, [לא ברור]. אָבער מיר זענען געגאַנגען. מיר זענען דאָ, אָנקומען שוין איז, מיר זענען דאָ. עס איז געווען זייער אָנגעצויגענע תקופה. איך דענק, חנוכה קומט אים פֿאָר. דער רבי קומט יעדן נאַכט, צינדן די ליכט. קומט אַ נאַכט צינדן חנוכה ליכט, מען איז שוין געווען אײדער, קליין [לא ברור]. ער איז געקומען שפּעט. און נו אײדער, איך דענק, [לא ברור]. [לא ברור]. [לא ברור]. אַ טאַטע פֿון איינעם פֿון די תלמידים, וואָס איז געווען דאָ אויף קבוצה. ער קומט יעדן טאָג, צו צינדן ביינאַכט. עס איז שוין שנעלער געוואָרן. איך דענק, עס שטייט-

1:06:44 דובר 9 אָבער דער רבי איז אַליין [לא ברור].

1:06:45 דובר 5 יאָ, יעדן טאָג. עס איז געווען זייער, זייער אָנגעצויגענע תקופה. זייער אָנגעצויגענע תקופה. און נאָך איז געווען [לא ברור] מיט נפֿשות. אַה, כ"ז אדר אָדער [לא ברור]. צוויי [לא ברור]-

1:06:56 דובר 9 עס האָט אָנגעהויבן כ"ז אדר?

1:06:58 דובר 5 אָנגעהויבן כ"ז אדר. כ"ז אדר, דער רבי האָט געטאָן דעם טאָג צום ערשטן מאָל.

1:07:01 דובר 9 אויף שבת?

1:07:02 דובר 5 שבת, אַה, בטל, מען לאָזט. עס איז געווען כ"ז, כ"ז אדר אַמאָל. כ"ז אדר אָדער [לא ברור].

1:07:07 דובר 9 כ"ז אדר אָדער [לא ברור]. אָבער דער רבי איז אַליין געקומען פֿאַר, פֿאַר דאַוונען.

1:07:11 דובר 5 אָבער געטאָן דאָס ביז פּסח אײַנעם. אַפֿילו פּורים איז געווען די מגילה, אַלץ איז געווען אײדער.

1:07:16 דובר 9 דער רבי האָט געלייענט די מגילה?

1:07:18 דובר 5 ס'איז געווען מיט אגרות, מיט געשעפטן, מיט שבת, מיט די חתנים, מיט די טאטעס פון חתנים, מיט די זיידעס פון חתנים. ס'איז געווען אלץ גאנץ פשוט. גאנצע זאך איז געווען פשוט.

1:07:25 דובר 9 און ווי אזוי האט איר איבערגעלעבט יענע תקופה, עם, מיט דעם ניט-געזונט, וואס, וואס איז געווען יעמאלט?

1:07:30 דובר 5 נו, עס איז געווען... אבער גוט, וואס קען מען טאן? עה, מען האט פארשטאנען. ס'איז געווען אזא מאדנע, א מאדנע תקופה. פון איין זייט איז געווען די מעשה אז פון צווייטע זייט, דער רבי יעדן טאג קומט צום מנין. און יעדן טאג ביינאכט אוועק. מען האט געזען דעם רבין, מען גייט דאן צו מנחה-מעריב, ס'איז נישט געווען דערלויבט, דער רבי איז געווען פארמאכט. פירט אזוי-

1:07:50 דובר 9 דער רבי איז געווען פארמאכט יעמאלט?

1:07:51 דובר 5 פארמאכט, יעדער פארברענגען וואס איז שוין, אבער פארט מיט דעם גאנצן, מיט דעם גאנצן שטורעם. ס'איז געווען אזא תקופה, א מאדנע תקופה. איין זייט, דער עולם [לא ברור]. דער רבי נישט גלייך פארן עולם, און די גאנצע, און צווייטע זייט, פאר צום עולם. און צו דעם האט מען אנגעהויבן גלייך נאך פסח. וואס איז שוין א [לא ברור], ער האט אנגעהויבן טיילן די דאלארס. ס'האט אנגעהויבן-

1:08:10 דובר 9 יענע תקופה.

1:08:11 דובר 5 גלייך נאך פסח.

1:08:12 דובר 9 גלייך נאך פסח.

1:08:12 דובר 5 נאך נאך פסח האט ער אנגעהויבן טיילן די דאלארס. ס'איז געווען דער ערשטער מאל, ער האט געגעבן דעם דאלאר אויף שבט. דער רבי האט געטיילט און פארבראכט איין נאכט פריער. און דאן נאך געגעבן דעם דאלאר אויף ניסן בא פסח, ערב-קודש. און ער האט געטיילט. און נאך פסח, יעצט האנגט אים זונטיק די דאלארס. יא. אבער יעצט גייט דאס ערשטע מיט צען מינוט, פינף מינוט, אכט מינוט, דרייצן מינוט. שפעטער איז יעצט אנגעוואקסן. צום אנדערן מענטשן, ווען בעטן זאכן, א לעבן אפשר זאל אוועקשטארבן. וואס, וואס געווען געלאזט. נאר געלאזט, געלאזט. מיר זענען, דער רבי וויל טאקע, אז דאס זאל זיין די צייט.

1:08:42 דובר 9 דער רבי האט אנגעהויבן, די גאנצע אין אים-

1:08:43 דובר 5 די גאנצע זאך, דער רבי האט אנגעהויבן. איך האב געזאגט, אין מיינע ווערטער, נישט דעם רבי'נס ווערטער. איך קען נישט וויסן דאס דערציילן. ביז ל"ח איז געווען יחידות. ל"ח, ס'איז געווען א תקופה, שוין יחידות. דאן נאך גייט ווייטער א ביז יחידות, ביז [לא ברור]. דאן נאך א שליח, און גייט [לא ברור]. שוין געוווינט פאר, [לא ברור] שבת. און דאן לערנט מען דעם רבי'נס תורה. א שיחה איז געווען מיטן רבין. ווען איך זאג, איינער נאכן אנדערן, מיינען מיר, זאגט רעדנער. שוין זאגט, ביי פארברענגען, ביי [לא ברור], ער זאגט, ניין, קען נישט זיין דעם רבין, ווען דער רבי קומט אריין. ס'איז געווען [לא ברור] אויף דעם שליח, אה, וואס ניט איז געווארן פול, אלזא א [לא ברור]. מיר קענען זאגן דעם רבין, אה, דאס איז דער און דער. אבער-

1:09:25 דובר 9 פון א שיחה.

1:09:26 דובר 5 פון א שיחה, ניין, אבער דער רבי, ער קומט אין דער פרי. ס'איז נישט געווען, יעצט גייען טאקע יונגע לייט, ער קומט מיט קינדער. קומט אויף... איך ווייס נישט, איך בין פון פלארידע, קומט מיט די קינדער אויף, עה, [לא ברור]. וואס איז [לא ברור]? ער קומט [לא ברור], ער פארברענגט פון דער וועלט. יא, דאס דער רבי, דאס אינגל זאגט לחיים. ער [לא ברור], דער רבי גייט צו מנחה, דער, דער קומט א ניקל. אבער א שיחה. זיי וועלן זיין א שטיקל חדשים פון זיבן, זיבן יאר. און דער רבי, ער קומט אין וואו, א שטאט נאך אריין, נאכט פופצן גייט נאך יחידות, זיבעצן גייט נאך יחידות. אריין דאלאר, מען קען דער רבי גיין צוויי טויזנט מענטשן. און יעדער גייט זיין, זיין האלבע מינוט, זיין מינוט, זיין צען סעקונדעס און גייט פון דעם רבין. דער רבי, ער זיך אוועגן פון עלעם. פארקערט, דער רבי. אלזא יעצט האנגט אים רעדן ביי [לא ברור] אויף דעם [לא ברור]. אבער א מענטש, ער קומט בעטן ביי [לא ברור], דאס געווענדט, דאס דער רבי האט אנגעמאכט. איך גלייב, די מסירת-נפש [לא ברור] טעכניש געהאט, [לא ברור]. ווייל דער רבי טעכניש גייט זאגן, "איך גיי יעצט מאכן א סדר." טעכניש, טעכניש דאס זענען פלענער. אז א געלאגן. חלוקת-

1:10:26 דובר 9 אז עס געווענדט יעדן זונטיק, ממש.

1:10:28 דובר 5 חלוקת דאלארס דאס דא, [לא ברור].

1:10:30 דובר 9 און דער בחור פאנגט גיין אזוי?

1:10:33 דובר 5 איך וועל זאגן דעם ממש, איך בין געגאנגען ביים טאג פון מיין יום-הולדת און איך דארף נעמען. אמאל אז איך בין געווען צווישן א קלאס פעסט אדער גיין אויף א לאנג. גיי גיין. דער רבי שטייט אן א שיעור, עה. סע דעם בחור'ם איז אריינגעגאנגען, איך זאג איך, אבער ר'וב. א בחור וועט גיין יעדער דער לאנג, איך ווייס דעם קענט זיך אויף איין האנט.

1:10:53 דובר 9 יא.

1:10:54 דובר 5 פיל כמעט דער, די איבעריקע חברים וועלכע גאנץ חסידיש'ע קאנסעפט. אז איך בין געווען דער לעבן יא.

1:11:01 דובר 9 הע, עס איז די גאנצע, די גאנצע ענין, די גאנצע לעבן איז געווענדט ארום דעם רבין, ארום דאס, דאס איז געווען דער גאנצער ענין.

1:11:06 דובר 5 אלט ס'געייט ארום, וואס טוט זיך קומט דער רבי, ווי גייט דער רבי, ווי געווען. אז איך בין געווען אמאל ביי יחידות ביינאכט, ער קומט דער בחור'ע אמאל קומט. אז אמאל א קומט ברוך-השם שנה'ס, וואס איז געווען, ווי געווען. מען האט געלעבט-- ס'אל, מען געלעבט ארום סאַמעס אמת, טוענטי-פאר סעווען.

1:11:22 דובר 9 דו ביסט געווען א בחור. כ'האב... נ-

1:11:24 דובר 5 כ'האב געהאט נאך שבע-מאות בית.

1:11:25 דובר 9 איז דאס ביז כ"ז אדר?

1:11:26 דובר 5 ביז כ"ז אדר. יא.

1:11:30 דובר 9 עה, בשעת ביסטו, בשעת ביסטו געווען א בחור, איז געווען נאכט, פרייטיק צו נאכט, וואס איז געווען מיין לעבן-צימער? וואס, וואס איז דאס געווען?

1:11:39 דובר 5 דאָס איז אַן אַנדער טעמע. אַז מ'וויל זאָגן אַ זאַך, אה, וואָס איך האָב געזאָגט דאָ, ווי עס איז געווען, מען האָט געלעבט אַרום 770, איז אַוועק -- חוץ די נקודה עיקרית, אַז דאָס איז געווען ווען דער פֿאַרברענגען איז שבת. אמת, אה, אַלץ אַרום 770, וווּ דער רבי קומט און דער רבי גייט. מיט די יאָרן האָט זיך געביטן דער גאַנצער ענין פֿון דעם סדר, דאָס איז געווען [לא ברור] בײַם רבין.

1:12:05 דובר 9 הע, עס איז נאָך חודש אבֿ.

1:12:06 דובר 5 נאָך חודש אבֿ. ביז יאָמאָלט, אפֿשר אַ רעגל. דער רבי איז געגאַנגען יעדע נאַכט, און געקומען יעדע פֿרי. ס'קען זיין אַ שמחת־תורה, דער רבי זאָל אַוועקגיין שמחת־תורה דריי, פיר אַזוינס אין דער פֿרי, און ס'קען זיין אַ טאָג, אַ ווינטערדיקער טאָג, וואָס מען גייט דאַוונען, כּדי צו זאָגן צוואַנציק נאָך פיר, זאָל דער רבי אַוועקגיין, פינף און דרייסיק אַהיים. קען זיין זומער, וועט דער רבי זאָל אַוועקגיין, צוואַנציק, גיין צו, צו, צו נאָך פֿאַרברענגען, צו נאָך, נאָך אַ יחידות. ווען די יחידות איז קלאָר, אָקיי, איצט, וואָס איז, איז אַלץ. אָבער דער רבי איז אַלעמאָל געגאַנגען יעדן טאָג און געקומען יעדן טאָג אין דער פֿרי. פֿופֿצן אבֿ. עס איז, עס איז געשען חודש אבֿ. דאָס איז די ערשטע וואָך, וואָס דער רבי איז געווען אין שטוב. אין דער שבעה. און נאָך דעם איז דער רבי געווען אין אַ גאַנץ אידישע שטוב. אויך פילע שבתים איז דער רבי געווען אין שטוב. און דריי שבתים איז דער רבי געווען אין שטוב. אָבער דער ערשטער שבת נאָך דער שבעה איז געווען, דער רבי קומט צו 770, פֿרײַטיק צו נאַכט. דער רבי קומט צו 770, קומען זיי שפּעטער. יאָמאָלט איז צוגעקומען צו מיר, איך בין לוי ליבעראוו. איך מיין, מען זאָל גיין צו שמוליק כ"ץ. טאָג אין רעדן, אַז דער רבי בלײַבט בייַ נאַכט אין 770 אַליין. אַזוי פֿאַרשטייט מען, אַזוי נאָך, אלימלך גייט נאָך מעריב. די זייגער זאָגט איינס שוין נאָך מעריב, צוויי שוין נאָך מעריב. אַכט, נייַן בייַ נאַכט איז 770 ליידיק. איינע דרייען זיך דאָרט ביז צוועלף, ווען ס'איז אַזאַ זייגער, איך ווייס, אַז דאָ מענטשן מוזן זיך דרייען. ווייטער

1:13:34 דובר 5 צו נאַכט, גייען נאָרמאַלע מענטשן שלאָפֿן. די בחורים זענען געגאַנגען שלאָפֿן. זיי זענען געווען אויסגעמוטשעט פֿונעם טאָג מיט פֿופֿצן שעה. מען האָט געוווּסט, אין דער פֿרי דאַרף מען קומען, מען דאַרף זיין וואַך. קענסט נישט גיין שלאָפֿן צוויי, דריי זייגער, זונסט קענסטו נישט אויפֿשטיין. אַ נאָרמאַלער חסידישער בחור, וואָלט געווען בייַ מפֿטיר, דאָס זענען געווען בייַ שחרית זיכער. איז געווען שבת פֿרײַטיק צו נאַכט, וואָלט געווען בייַ תהילים. דער האָט פֿאַרשלאָפֿן, דער דאָ, בייַ [לא ברור] מען געדאַכט זײַן אויף, מען נישט -- 770 זענען זיי געווען ליידיק. ליידיק מיין איך צו זאָגן: עמפּטי, עמפּטי, עמפּטי. [לא ברור]. און דאָרט זיצט דער רבי אַליין אין צימער. ערשטנס, דאָס איז די שמירה, פּשוט שמירת המקדש, פּשוט מיט אַ כּבֿוד. איז נאָר מיט איין [לא ברור], וואָס עס באַטרעפֿט. צווייטנס, דער רבי זיצט אַליין. דער רבי וויל פּסקענען אין מיטן דער נאַכט. דאָס דאַרף מען פּסקענען. [לא ברור]. ביז ביידע שבתים איז עס אַזוי געוואָרן. איז, אָט מען געזאָגט, אַז מען, מען [לא ברור]. ווי אָט מען קען וויסן, אַז אַזוי איז געוואָרן, אַז שמוליק כ"ץ פֿון דער חסידישער גאַס, [לא ברור], ער איז געזעסן פֿון האַלב נאָך צוויי דרייסיק, ביז אין דער פֿרי. איך מיט יאָסקע גרינבערג זענען געזעסן פֿון [לא ברור] שעה נאָך, אה, נאָך, נאָך, נאָך מעריב. מיר האָבן אונדז אַ שנעלערן וועג ביז דרייַ, צוויי דרייסיק, ביז שמוליק איז געקומען. אין דער ערשטער שבת, אין דער ערשטער שבת, גאָר נישט.

1:14:56 דובר 10 דאָס איז גלײַך פֿון דער ערשטער שבת.

1:14:58 דובר 5 גלײַך פֿון דער ערשטער שבת.

1:14:59 דובר 10 מ-הם.

1:15:00 דובר 5 ווען שבת בין איך געזעסן, ווי נאָך געזעסן אין גן עדן, אין, אה, גן עדן העליון. גן עדן העליון טיש. און פֿרעגט, גן עדן העליון טיש דאָרט אין גן עדן העליון.

1:15:11 דובר 10 כאַ, איז שטענדיק געווען אַ טיש דאָרט?

1:15:12 דובר 5 דאָרט איז געווען אַ טיש, יאָ. ווי אויך יחידות, נו וואָס דער רבי זאָל [טאָן].

1:15:14 דובר 10 מיט די געל...

1:15:15 דובר 5 יאָ, אָקיי, [לא ברור] דער טיש איז געלעגן דאָרטן. ווי מען האָט שפּעטער אָנגעהויבן צום טיש יעדע נאַכט, רעדן בעלי-שׂיחות, ווי אַזוי. איז, דער טיש איז געשטאַנען בײַם וואַנט, איז געשטאַנען אין אַ ווינקל דאָ-

1:15:28 דובר 10 בייַ די טרעפּ.

1:15:28 דובר 5 אין אַ ווינקל דאָ. יאָ, בייַ די טרעפּ, יאָ. דאָ איז געווען די וואַנט פֿון רבינס צימער, דאָ איז דעם רבינס-- איך בין געזעסן לעבן דעם, און דאַן קעגן מיר איז געזעסן יאָסקע. די טיר איז געווען דאָ. איך קען זען די טיר, יאָסקע קען זען. דעם ערשטן שבת נאָך, נאָך די סעודה שלישית, ווען דער רבי קומט צום [לא ברור], זענען מיר געזעסן. ווי עס איז געווען, עס איז געווען אַן אפֿשר, אפֿשר-

1:15:52 דובר 10 מסתּמא. אין שטוב זענען געווען אַנדערע מענטשן.

1:15:55 דובר 5 אין שטוב, אין שטוב גופא, ווי אַז דער רבי איז געווען אין שטוב, איז דער חבֿר שלום בער געווען גאַנץ וווּ [לא ברור].

1:15:59 דובר 10 יאָ, דאָס מיין איך אויך.

1:15:59 דובר 5 דרויסן איז געזעסן בערקע יוני, קומט אויך געווען זיין ברודער, געזעסן א קארט צו אין דער שטוב דאָרט, וואָס איז געווען לעבן, לעבן רבי'נס שטוב. דאָס רעדט זיך אָפּ וועגן זאָרגן, ווער איז געזעסן אין מיטוואך, און דער רבי איז געקומען צוריק צום שבת. בפֿועל בין איך געזעסן דאָרט מיט יאָסקע גרינבערג, אים געזעסן נאָך. און מען געדאַכט, אויב איך קען רעדן נאָך היינט, ווייל עס איז גאַנץ שטיל צום שבת. דו, עס גייט, דער רבי מישט א בלעטל פֿיל. יאָ, אָבער מיר קענען בעטן לייבעלע, לייב גראָנער, ווייל ער וויל זיין וווּ דער מזכיר איז. גיין צו אים, וויל ניט זיצן אין דעם הינטערגאַס. זיי זענען... די טיר איז אָפֿן און קענסט דיך דאָ רירן אויפֿן באַנק. איז דאָך, דאָך געפערלעך. מיר האָבן געזען טאָן. דאָס איז יעדער בלעטל וואָס דאָס געמישט. איך קען רעדן נאָך היינט. וואָס איז פֿאַרבראַכט? בפֿועל איז יענע נאַכט, וואָס דאָ מאַכט צוואַנציק מינוט נאָך-

1:16:49 דובר 11 דאָס איז דער ערשטער שיין ביז נאַכט, נאַכט-

1:16:51 דובר 5 יאָ, צוואַנציק מינוט נאָך, ווען, אַ, ווען ער איז אַוועקגעגאַנגען מיט דער מאָל עפֿן צו לעבן רבי'נס שטוב. מיר האָבן ביים מזכיר געשפּרונגען. דער רבי, האָט רויסגעשטעקט די קאָפּ, דער רבי געווען מיט די ברילן ביז דאָ, אָן היטל. ער האָט טאַקע גיך אָנגעטאָן, טאַקע גיך אָנגעטאָן נאָך אַ מאָל. און מיר זענען געבליבן אָן לשון, פֿרעגן, רבי, וויל ער דאָס? און דער מזכיר קלאַפּט די טיר. אַלזאָ האָב איך שטאַרק געקלאַפּט און די טיר האָט זיך געעפֿנט. דאָס איז ניט לאַנג געהאַט. דער מזכיר נאָך אַ קלאַפּ. די ערשטע מינוט צוויי מיך אויך ניט, ווען ניט געשפּאַנט, ווען ער צום צווייטן, אייגנטלעך. דערנאָך, אָבער זיי, וואָס האָבן מיר געטאָן? ערשט האָט דער רבי געוואָלט דאָס. נו, קען איך ניט, קען איך גיין קלאַפּן אויף דער טיר. ווען ער געגעסן [לא ברור], דאָס פֿאַרשטייט דער רבי די ערשטע מיט, ניט, רבי אָן היטל פֿאָר. ווען געזען פֿון דער ווייטנס, פֿון דאָ מאָל צו עפֿענען די טיר מיט דער, מיט דער וועטע צום שבת. אָבער אַז ער שטייט און קוקט אויף דער גאַס און די ברילן געוווינט דאָ, די אויגן געוווינט דרײַ מאָל גרעסער, זיי געוווינט אַ פּאָר הענטל קער. און געוואַרט ער אַ פּאָר מינוט, וואָס ער אַוועק איז. אַלזאָ זיין. צען צו צוויי, יענע נאַכט האָט דער רבי נאָך אַ מאָל געעפֿנט די טיר און די ברילן, און עס איז, עס איז געזען דאָרט און געזען מיט דער האַנט. ער האָט רויסגעשטעקט נאָר די קאָפּ, טאַקע גיך אָנגעטאָן, און מאַכט די טיר נאָך ווייטער אויף. אין דער פֿרי, ווי זאָגט דער בובראַנער, וואָס זיי געווען. זאָגט ער: "נו, וואָס ווילסטו?" זאָגט: "וואָס איז דאָס? וואָס,

1:18:25 דובר 5 אַ, קען ניט זיצן דאָ". איך דענק, נאָר זאָגן, וואָס, ער שטייט ווייניקער, מאַכט שוין ווידער אַזוינס. איך האָב, איך האָב געבליבן. "מיר קענען ניט זיצן דאָרט, זענען שוין מיט זיי. און צווייטנס, איך וויל וויסן-

1:18:36 דובר 12 וואָס טוסטו דען-

1:18:36 דובר 5 "האַ, וואָס, וואָס טו איך דאָ? דאָס פֿרעג איך, איך ווייס דאָך ניט וואָס". יאָ, דאָ, דאָ קומט און זאָגט: "ווייס איך גאָר ניט. דער רבי האָט געוואָלט זען, ווי עס איז דאָ דרינען". פֿון איין וועג, האָט ער געזאָגט דעם רבי'ן, ער זיצט דאָ צוויי בחורים. דעמאָלט האָט דער רבי דערפֿאַר געפּאַסט. האָט ער געזאָגט: "וואָס וועט זיין? דאָ איז דאָך די גאַנצע צייט צוויי בחורים". זאָגט דער רבי: "זיי ווילן דאָ קוקן, ווי עס איז דאָ דרינען". און ביים ווייטער מאָל מערקט דער רבי ניט, עפֿנט די טיר. מען מוז זיך דאָ אַלע פֿיר-

1:18:58 דובר 12 אַלע יאָרן.

1:18:59 דובר 5 אויסער ווען עס האָט געדאַרפֿט. ניט, אַז עס זאָל ביי עפֿענען גיין קוקן און ניט ווערן, האָט ער געזאָגט. אַ, פֿון דאָ איז מיין רבי מיר געזעסן, וווּ דער מזכיר איז. מען געלייגט דאָרט אויפֿן טישל, דאָרט אַ שטיקל סאַמאָוואַר פֿון טיי. ווייסט דו, ווייל איך יאָ-- מיר דאָך געזעסן האָבן, וואָס דאָ שטייען-

1:19:15 דובר 12 ביי אייך.

1:19:16 דובר 5 ביי אונדז. ביי אונדז.

1:19:17 דובר 12 ביי אונדז, אָקיי.

1:19:18 דובר 5 מיר דאָך געזעסן און אַוועקגעזעסן. זיי זעען דעם שבת, איך קען אַוועקזעצן, זעקסער צאָנג. אָבער דאָס איז געווען ביז זעקס דרייסיק. אָבער עס איז געווען ביז צוויי ער צאָנג. זיי זיצן. און געזעסן דאָרט נאָ, אַ גוטע צוויי, דרײַ אַ זייגער. און דערנאָך איז מיין רבי צו לייבס צימער. אַ, דאָרט, דאָרט אין גיין אָפֿן, דאָרט אין גיין, זיי גייען, גייען אין דעם טאָג, דו ווייסט דאָך. זיי גייען אָפֿן די טיר. דעמאָלט שטייען ניט אונדזער ראַש דעם רבי'ן. מען איז-- דער רבי קען דאָך וואָס. מען האָט גיין, דער רבי מוז אויפֿשטיין מיט אַ געוואַשן נעגל וואַסער. און דאָ אויבן איצט ער דרייט זיך אַ קורץ וועק און דען מאָל ווייטער, גייט, גייט ער, לייגט זיך אויפֿן בעט. זעסט, זיי געווען אַלזאָ ניט שטייגן. זיי האָבן געזען, ווייסט דו, אַ, אַ שטיקל. אַמם, ער האָט אַ חסיד'ל געגאַנגען, ציִען מיטן העס.

1:20:05 דובר 12 שמואל כ"ץ.

1:20:05 דובר 5 שמואל כ"ץ. און זאָגט: "געבעטן, איך האָב געדאַכט, זיי קומען, דאַן זושא גרינבערג, וואָס איז געקומען, אַנשטאָט ער". דערנאָך האָט אַ חסיד'ל געגאַנגען, אַ, יאָסקע, זיי קומען אליהו קאַפּלון. דאָס איז געווען אַ קופֿע, וואָס זיי דאָרט אין, אַ, אַ, נאָך דעם מעריב ליכט. די בחורים זיך געבעטן. יעדער אין דעם חתן'ס געהאַט, די קומען נאָך צוויי. איך בין געבליבן ביזן סוף, ווייל איך בין געבליבן אויפֿן באַנק ביזן סוף. דערנאָך איך געווען, מיר זיצן געזעסן צוויי צוזאַמען. איך האָב געבעטן, איך האָב גענומען דעם פֿאַרטאָג, איך פֿלי קומען צוויי אָדער אַ פֿערטל צו צוויי, איינמאָל אַ פֿערטל. נאָכהער עס ווענדט מיר נו געגאַנגען און געווען ביז אין דער פֿרי. אין דער פֿרי פֿלי איך גיין, דער לייבל פֿלי קומען, ער מאַכט אַ צאַנג, אַ פֿערטל נאַכט, פֿלי איך גיין שלאָפֿן. איך פֿאַרלאָר אויפֿן ווייטער די פּאָר יאָר, ווייל איך וואָלט ערגער פֿאַרברענגען. קענסט דו זיין איבערנאַכט און ערגער פֿאַרברענגען? דאָס קען ניט שוין אַ מענטש. און, אַמם, דער פֿאַרברענג איך ווער-ווער-ווערפֿעל נעמען פֿאַרברענגען פֿאַר איבער זיבן.

1:20:54 דובר 12 נשיא.

1:20:54 דובר 5 יא, ווייל איך בין געזעסן ביינאכט, און כ'האב גארנישט גענוג צייט צו שלאפן ווארום פארברענגען. און געשלאפן גענוג, נאכן פארברענגען, גיי איך ערשטנס סעודת שבת. מע, כאָטש די שבת, מיר גייען שלאפן. איך, איך, איך בין דאך א מענטש. איך קען דאך שלאפן דא. און איך בין געווען שלאפן די גאנצע וואך.

1:21:08 דובר 12 ווער האט דיך נאך אויפגעוועקט?

1:21:08 דובר 5 ווער האט מיך אויפגעוועקט? מיין ברודער שמוליק האט מיר געקלונגען.

1:21:11 דובר 12 מ-הם.

1:21:12 דובר 5 כ'האב, שבת. ער שרייט אויפן, אויפן ענסערינג-משין. "אײ, באב, אײ באב", זאגט ער. "אום פיר אזייגער, אום אמאל, אײ באב, דער רבי פארברענגט." "ווי, ווי אזוי קען איך קומען?" ווייסט איר, טאקע. זאגט ער: "איך, איך זאג דיר, גיי צום פארברענגען. ווארט מיר נאר." האט מיך אריבערגעטריבן צום מקום. אה, איך בין, כ'האב אמאל געוווינט לעבן ניו־יארק עוועניו, קראון און ניו־יארק. מאטל ריפקין איז געווען אין אונדזער שטוב דארטן, געגעבן דעם עמוד. בין איך אריבערגעלאפן ניו־יארק עוועניו. בין איך נאך אנגעקומען צו דער שבת-סעודה, דער רבי אליין פאקטיש געשלאפן, מענטש. איך פארלוירן די גאנצע צייט, איך זיץ בײ זיי. כ'כאפ א פנים. געזעסן דארט. אעם, געווען איינמאל חול-המועד סוכות. חול-המועד סוכות אין מיטוואך. דער רבי איז געווען מיטוואך צו דער שבת-סעודה. נאר למשל, אה, א טיש [לא ברור]. דער רבי איז געווען מיטוואך. שבת האט דער רבי אײנגעפאנגען. מיטוואך, אה, מיטוואך, מיטוואך האט דער רבי אײנגעפאנגען. מיטוואך איז געזעסן בעלקע יוניק אליין.

1:22:10 דובר 12 אין 770?

1:22:10 דובר 5 יא.

1:22:11 דובר 12 נו, ניין.

1:22:11 דובר 5 וואו מיר'ן? אין שטוב. דא איז ער געזעסן אלעמאל. ער איז געווען זיצ-- דער רבי דארף אין מיטן נאכט עפעס, וואס זאל ליגן דארט אלעמאל. נאך א זאך. ס'פלעגט קומען אים פרישע זאכן פון א נאכט. א שיינע עפעס אַן אַקסידענט, [לא ברור]. בין אריינגעטאן א צעטל מיטן נאכט, ווייל בין אריינגעטאן דעם צעטל. א דאָרטיקער טיש וואָס איז געלעגן אין וינקל, פלעגט ליגן לעבן טיר.

1:22:29 דובר 12 א מעשה-

1:22:30 דובר 5 האלבע טיר, האלבע טיר.

1:22:30 דובר 12 דאס איז געווען גראד לעבן דער טיר.

1:22:31 דובר 5 יא, האלבע טיר אלעמאל. דער רבי איז געווען דארף זיך דרייען, געווען דארף גיין ארום. דאס איז ניט ווייט.

1:22:35 דובר 12 נו וואס?

1:22:36 דובר 5 דער רבי וואָס דארף זיך דרייען פון צימער, איז געווען א טיש דא. יעדעסמאל, יעדעסמאל, יעדן פסח איז געווען דא א טיש. דער רבי האט זיך געדרייט, אה, וועג געלייגט זאכן און דער רבי צוגענומען זאכן. איז געווען נישט געזען, געזען נאר די האנט, ווייסט, געווען א מעסעדזש. אזוי פלעגט ער איבעררײכן די מוגהדיקע שיחות, די מוגהדיקע מאמרים. אין מיטן נאכט פלעגט ער איבעררײכן. צוויי בײ נאכט, פיר אזייגער, וואס אויב. איינס בײ נאכט, צען בײ נאכט.

1:22:56 דובר 12 איז יעדעס מאל וואס דער רבי פלעגט אראפלייגן עפעס, זאגט דער רבי צו נעמען עס עפעס.

1:22:59 דובר 5 עפעס געווען. ס'געווען אזוי דא. אדער, מ'טאר אוועקלייגן. דער רבי קען דארפן אין יעדע צען מינוט א טיר, און קען דא שפעטער אין צוויי שעה א טיר.

1:23:06 דובר 12 אמאל ער האט געהאט אן עמערדזשענסי.

1:23:08 דובר 5 האט מען אוועקגעלייגט אויפן, אויפן, אויפן טיש.

1:23:10 דובר 12 האט מען געוווסט אז מען קען דא גיין, גיין גלײך דערצו.

1:23:13 דובר 5 זענען נישט וואכעדיק, מען האט גערופן בעלקע יוניק, זענען געשריבן אין נאמען. אין מיטן האט ליפל נישט געוואלט אז אנדערע מענטשן זאלן זיצן, ווייל, אה, ס'וועט נישט [גוט זיין], מ'דרייט זיך מיט דעם רבינס זאכן, ס'איז א פריוואטע זאך. בעלקע חול-המועד פסח און חול-המועד סוכות איז נישט געזעסן. אזוי איז געווען זיין חופש.

1:23:30 דובר 12 ממ-המ.

1:23:31 דובר 5 איז ערשטע יאר חול-המועד, מ-מ-מ'האט זיך געביטן, יעדעסמאל, יעדער וואלט געגאנגען טאנצן. איז, אה, למשל, איינע פון די נעכט חול-המועד סוכות ביים טיש, געזעסן מנחם אייזליש. דער רבי איז ארויס צום סוכה, צו זיין אייגענער סוכה. יא, מ'האט געביטן, פארן טיש האט מען געביטן אין שלאָס אין רבינס צימער. דער רבי האט געוואלט דעם שליסל פון דעם אלטן שלאָס, ווייל ווי קומט זיך, אריין אין צימער-

1:23:54 דובר 12 דער רבי גייט ארויס צום סוכה-

1:23:55 דובר 5 צום סוכה, פארמאכט די טיר.

1:23:57 דובר 12 גייט זיך צוריק-

1:23:58 דובר 5 ער קומט אריין, זענען נישט אויפגעפונען קיין שליסל, ס'גייט נישט. דער רבי איז אריינגעגאנגען צו ליפלס צימער דארטן און טוען אַנעם זוכן דארטן, די שופלאדן, ער זוכט דא. קיינער קיין שליסל דארט אין רבינס צימער. דער רבי רופט ארויס דורכן בחור, ס'געווען מנחם אייזליש.

1:24:11 דובר 12 וואס האט, יא.

1:24:15 דובר 5 זאגט ער: "דו קענסט דאך זיכער רבי גרונער, ער פארברענגט יעצט מיט נחום אין גאס." ער גייט, פארברענגט ער. פארברענגט ער? פארברענגען אויף ייִדיש מיינט, עה, ווי געזאגט, אויף ענגליש, ניט, ער פארברענגט-

1:24:28 דובר 12 הענגינג אַוט.

1:24:29 דובר 5 א. זאגט ער: "ניין, ער פארברענגט. פארברענגט. דער רבי פארברענגט מיטן עולם אויף דער גאס." דאס האט, איך האב דא געהאט א שרעק פאר זיין לעבן, א רוסישער איז געלאפן דארטן. ער איז אויך צוגעלאפן צו מיר באזוכן. דאן האב איך אנגערופן לייבי ליבער. "וואו ביסטו לייבי?" זאגט ער: "גיין צו מיר." די גאנצע עולם איז דאך אין שול געווען. אוועקגעלאפן, אוועק פון לייבעלס שטוב. זענען אלע געקומען. זיי קומען אלע. לייבי ליבער מיט חנינא, מיט מנחם. אלע זענען אויפגעוועקט געווארן. מיט איינמאל זאגט, זאגט דער רבי צו לייבל: "ער וויל אריינגיין אין צימער. ער קען נישט אריינגיין." אזוי דער שליסל. דאן האט לייבל געעפנט די טיר. דאן טוט ער, מאכט די טיר. איז אריינגעגאנגען אין צימער. נאך געווען, מיר זענען געזעסן דארטן. עס איז געווען, אזוי ווי ער וויל זיך אמאל אוועקלייגן אין בעט. איך בין נישט געווען דא נאר פאר אלעמען. ניט געווען דא צוויי וואכן. געפארן נאך [לא ברור]. פאגלמאן מיט [לא ברור]. דאס איז מענדל פאגלמאן. איז געפארן צו [לא ברור]. האט לייבל נישט געוואלט, די [לא ברור] זאלן זיצן. געוואלט איך זאל זיצן. פארבאטן. איך האב די זאכן אין דער סוכה אריבערגעטראגן מארגן מיט אריין. אנדערש ארויס פאר אים, זאכן אריין פאר אים. ער זאגט: "זיץ דו." בין איך געזעסן יענע נאכט. האט נישט אנגעזאגט. האט [לא ברור] געזאגט, אז עס איז אן עמערדזשענסי. עס איז געווען טאקע א צעטל. עס איז געווען איינמאל, אום, איך גלייב נישט וועלכער טאג פון חול המועד איז דאס געווען, גרזעסן. עס איז געווען, עס איז זעקס דרייסיק מיטן מאל, דער רבי גייט א בוס, דאן בוס.

1:25:49 דובר 12 אין לייבלס אפיס.

1:25:50 דובר 5 יא, איך... מיטן גיין. ווייסט דאך. וואס טו איך? איך האל לייבל. איז ער ביזי. ער האט א צווייטן טעלעפאן. דאס זענען געווען זיינע אלע נומערן. איך האל דעם צווייטן טעלעפאן. אום, [לא ברור]. איך קאל, איך קאל דעם רבינס בוס נאך איינמאל. איך ווייס, אז ער איז דא. [לא ברור] רופט בנימין. עס איז געווען הונדערט און צוואנציק סעקונדעס, אז ער איז געווען דארטן. איז דאס די זאך. ער איז געקומען, איך זאג דיר, מיט די הויזן אין דער האנט. ער, ער, ער פונקט, ווייסט דאך אמאל אין דער פרי, ווען ער שלאפט איין, ביז טאקע אײַנגעשלאפן, יא, עלטער. ער לויפט. וואס זאל איך? איך מיך ווייס, שוין א דריט מאל, וואס דער רבי באָסט. טו יא, איך קלאפ אויפן טיר. דער רבי האט נישט געעפנט. מאכט א מיר, איך בין געזעסן ביי לייבל, מאכט א וואַרט. אזוי א מרכז. ער קומט צוריק, א קלאפ. דער רבי עפנט די טיר. ער גייט ארויס מיטן לולב. קלאר.

1:26:41 דובר 14 ער גייט ארויס פונעם נעבן צימער מיטן לולב.

1:26:42 דובר 5 מיטן לולב און גייט אריין, איך מיך, גיי-גיי, ער מיטן [לא ברור]. ער מאכט א קוק אויפן זייגער, איז לייבל אנגעקומען. זאג איך מיר, ווי איז געווען די נאכט? און זאגט ער, וואס איז געווען? איך מיין, זאל איך וויסן-- איך זאג דיר, וואס עס, וואס עס איז געווען. האט מיר געזאגט, אז ער איז געווען אויף א טעלעפאן מיט [לא ברור]. דער טאטע אין דער שטוב געגעבן. איז אים אײַנגעפאלן, דער טעלעפאן איז דא. פייט, [לא ברור]. גייען רעדן מיט בנימין. ביז טאקע פרעגן, וואס עס איז געווען. מיט דעם, אה, ווען ער איז אנגעקומען צוריק, בין איך ארויס, ווייסט דו, פון אונטן, יא. און איך מיט גלייך א גאנג צוריק אין [לא ברור]. פרעגט בנימין, זאל ער קענען וויסן, וואו ער איז געווען. זאג איך מיר, האט מען מיר גערופן, קען איך זאגן. עס איז דאך געווען א גאנצע פיינע. ער האט נישט, אה, האט מיר דערציילט, וואס? אזוי דאס געזען, קלאפ איך אויפן טיר. דער רבי נישט געעפנט. זאל איך גיין? אז מען האט מיר דאך געזאגט, אז ער האט געבאָסט דרייmal, בין איך אין מרכז און איך האב אײַנגעקאלט אין דעם, אה, פלוני, טעלעפאן פלוני, דעם--

1:27:29 דובר 14 די [לא ברור], כ'ווייס נישט מערער.

1:27:30 דובר 5 דאס איז דער טעלעפאן. דער רבי האט אים אויפגעהויבן. ער זאגט: "דאס איז בנימין" צום רבין טאפלעך. "אה, דאס ביסטו? כ'האב געמיינט, ס'איז דער בחור פון סי גייט, נאך נישט געוואלט עפענען." בעט ער מיר, אז דער רבי זיצט אין טאַפּעציר-זעסל. איז ער אריין אין אן אונטערהעמד, ווייסט דו וואס? אזוי איז ער אריין און האט דעם רבין געזאגט, אז ער וויל זיך אַוועקלייגן. און ער זעט, אז די, די הדסים זענען נישט-- זאלן ביידע די הדסים, ביז דער עולם קומט נאכן זייגער. עס איז צוואנציק צו זיבן. פארשטייסט, דער רבי גייט זיך אוועקלייגן און עס זענען שוין אין צען מינוט. זאל ער גיין, וועקן דוד ראסקין, זאל דאס וועקן. רבי בנימין איז אריינגעלאפן, דוד ראסקין איז אויפגעוועקט געווארן. דוד ראסקין איז געלאפן אין מקווה. דאן גייען, קויפן הדסים. ביז אכט אזייגער, איז רײן, דער לולב פארטיק.

1:28:08 דובר 14 איז דער רבי מיט דער נאכט, וואשן, האט געזאגט צום עולם, אז עס איז אזא גרויסע צייט--

1:28:12 דובר 5 ניין, אכט אזייגער, נאך-- נאכן אכט אזייגער, האבן זיי ביידע.

1:28:14 דובר 14 יא.

1:28:14 דובר 5 עס איז געווען, א [לא ברור], ווייסטו.

1:28:16 דובר 14 הייסט דאס, אז דו, דו ביסט נאכאמאל געווען און דאס, וואס ער האט גערופן גלייך גערופן--

1:28:19 דובר 5 נאטירלעך! האסט יא געהערט א קלאפ פון דער טיר, וואס? וואס? דאס קען נישט געווען זיין.

1:28:23 דובר 14 דער רבי, דער רבי האט עס אויך נישט געוואלט?

1:28:25 דובר 5 יא, איך גלייב. ער האט נישט געעפנט.

1:28:28 דובר 14 יא.

1:28:30 דובר 5 יא. נאכדעם איז געווען איינמאל, די ערשטע נאכט פסח תשנ"א, ער איז נאך פסח אין קינדער-שול געזעסן. מאכט דיר דאָרי, עס קומט פונקט מיט חצות. קען איך אויך נישט [לא ברור] אים געדענקען פאר חצות, אבער כפרה, דער דין מיט אים וועט נישט [לא ברור]. איך האב געדאכט--

1:28:48 דובר 14 אימער לײדער, נו?

1:28:49 דובר 5 איך זיץ דארט. מיר מאכן אן סדר שפעטער אן.

1:28:52 דובר 14 אלע יארן מיטן [לא ברור]?

1:28:53 דובר 5 [לא ברור] בין איך נישט געווען דארט. פסח בין איך אבער געפארן.

1:28:56 דובר 14 מ-הם.

1:28:56 דובר 5 די נאכט פסח בין איך געפארן קיין ענגלאנד. מיינע עלטערן זענען אין ענגלאנד, בין איך געפארן דארטן. שפעטער לייגן, זיכער.

1:29:01 דובר 14 אין תשנ"א?

1:29:03 דובר 5 איז, אַהם, מיר קומען צוריק אויף אַ וואָכעדיקע פסח ביים רבי'ן. עס איז געווען, אַה, יום-טוב ראשון, ליל א', דער ערשטע נאַכט. נאָרמאַל, דען געוווּסט ווען, זאָגן מיר אַמאָל לויט רעכענונג, דער רבי גייט אַרויס בענטשן אויפֿן סדר.

1:29:17 דובר 14 יאָ, דאָס איז פֿאַר שהחיינו.

1:29:18 דובר 5 פֿאַר שהחיינו. די משפּחה קומען פֿאַר דער שטוב, זיי קומען נאָך דעם [לא ברור]. זיי עבן קומען. דו קענסט זיצן די גאַנצע צייט, דו מוזט [לא ברור] שהחיינו, דו דאַרפֿסט דאַן אויך וואַרטן, עפֿענען די טיר. [לא ברור]. ס'איז נישטאָ קיין זאַכן מיט דיר. און דער סדר איז געווען, אַז דער רבי, אַז ער גייט ביים כּרפּס, האָט ער אַרויסגעטראָגן וואָס זיי זענען געבליבן אין די [לא ברור]. זיי זענען געווען אויפֿן טיש, אַרויסגעטראָגן. אַרויסגעטראָגן. און איך זע, ווי ער טראָגט, אַז דער, דער סדר גייט פֿאָרט, אַז עס ווערט גיכער אַוועקגעטראָגן. [לא ברור]. דער רבי האָט געמאַכט דעם חרוסת. דער רבי האָט געמאַכט דאָס, דאָס פּיצעלע פֿון דעם, פֿון דעם בעכער. מיט דעם וויין. ווייל דער בעכער וואָלט געווען שמוציק. איך גיי צוריק, איין מאָל, און דערציילן דאָס. [לא ברור] דאָרט-

1:30:03 דובר 14 עבן.

1:30:03 דובר 5 ...ביי דער סעודה, דער רבי געשיקט וואַשן דעם בעכער. עס גייט איינמאָל פֿון בערל ליפּסקער.

1:30:07 דובר 14 עבן.

1:30:07 דובר 5 יאָ? און ער איז, גייסטו אויך מיט דעם [לא ברור], דער רבי טראָגט אַרויס דעם בעכער. איך ווייס עבן נישט, וואָס דאָס דאַרף מאַכן, בכלל. פונקט. ווען איך האָב גענומען דעם בעכער, נישט געזען קיין רבי, נישט קיין געשמועסט. געזען אַהער און אַהין, גענומען אים דאָרטן צום זינק, געוואַשן. און מיטן וואַשן עפֿנט ער די טיר. נישט אַרויס, אַזוי איז עס גיך געשען. נאָך אַ ברכה געטאָן אין בעכער. געזען ווי ער מאַכט נאָך, פֿאַר ברענגען. דער בעכער פֿאַרקערט מיט אַ נאַפּקין. אַזוי דער רבי טראָגט אַריין. געגעסן, ס'איז צו לאַנג, צו ליד טאָן, צו ליד נישט געזען. איז, און איך זע, ס'איז פֿאַרטיק. זע איך באַלד, דער רבי גייט באַלד אַרויס. אָבער געעפֿנט די טיר פֿון איין נאָך אַן אַנדערן, געלייגט דעם, דעם, דאָרטן אַ האָק אַזאַ וואָס מע קען פֿאַרשליסן. פֿאַרמאַכט אַלע טירן, אַ גאַנצע ריי פֿון שליסלעך, פֿאַרמאַכט אַלע טירן. און איך שטיי שוין-

1:30:51 דובר 14 פֿאַרשפּאַרט די טיר.

1:30:52 דובר 5 יאָ, פֿאַרשפּאַרט. זאָל זיין געשטאַנען געווען. און איך שטיי אין נאָך אַן אַנדערן אין עכט פֿאַר קער, וואָס זאָל איך טאָן? אַמאָל דער רבי עפֿנט די טיר, נאָ קוקן. אַזוי ווי [לא ברור] איז געווען. דאָרטן אַזוי דאַרטן. פֿון מיין יאָרן דער רבי גייט אַוועקן זיך.

1:31:08 דובר 14 וואָס, וווּ אַהין?

1:31:09 דובר 5 אַראָפּגענומען די, וווּ די קער, וווּ דער רבי געווען. פֿאַר [לא ברור] איז געווען אַמאָל אין פֿראָנט. אין טאַקע געווען אַמאָל אונטן, אַ חסיד, בכלל געווען גאָר אונטן, דער שטעלנאַכט. איז, איך האָב זיך פֿאַרלאַנגט. זאָג איך, וווּ דער רבי וויל? זאָגט דער רבי, "האַ?" איך בין געשטאַנען אַזוי דאָ, ס'איז דאָ אַ דעם רבי'ן ס'שטערט. זאָג איך, דאָ איז נישט, דאָ איז נישט שטיק אין טרעפּ. דער רבי רוקט זיך צום טיר, אַ ביסל פֿאַרמאַכן זיין טיר. בין איך אַרויסגעלאָפֿן, געעפֿנט דעם, דעם שלאָס און אַריין אונטן אין טיר.

1:31:37 דובר 14 אָ, די, די, די, די, די פֿראָנט-טיר איז געווען פֿאַרשפּאַרט.

1:31:40 דובר 5 האַלט, געווען פֿאַרשפּאַרט. וואָס מאַכן -- זיי געשטאַנען דאָרטן נאָ, איך ווייס נישט, אַ הונדערט [לא ברור] געשטאַנען אַקעגן, איך קום פֿאַר, פֿאַר, פֿאַר דער טיר און וואַרטן.

1:31:48 דובר 14 גלייך געלאָפֿן, עפֿענען.

1:31:49 דובר 5 ווען דער רבי טרעט זיך, בין איך געלאָפֿן געווען, געעפֿנט, איך בין אַריין אונטן אין טיר. איך האָב גענומען פֿון, פֿון אַ פֿענצטער, וואָס איך געשטאַנען און געקוקט. דער רבי רוקט מיט גרויסע בלעטער, איז געווען שבת, איז געווען אַמאָל ליכט. אין דער צייט נאַכט געווען נישט קיין ליכט.

1:32:00 דובר 14 ביי אים זאָל זיין שבת, איז געווען שבת?

1:32:01 דובר 5 יאָ.

1:32:02 דובר 14 מיט די טרעפּ, מיט די, מיט די בלאַט.

1:32:04 דובר 5 יאָ, וואָס זאָל זיין? ווייסטו, אַ רוקן זיך אַ ביסל, ווייסטו, און געקוקט אַזוי, ווייסטו, פֿון דאָרטן דאָס ליכט, פֿון זיין די דאָזיקע לייט, ווייסטו, גרויסע, גרויסע צו.

1:32:19 דובר 14 האָט אַמאָל דער רבי געזאָגט דיר די הגדה?

1:32:22 דובר 5 ניין.

1:32:23 דובר 14 קיין מאָל נישט?

1:32:24 דובר 5 ניין. עס איז געווען נאָך אַ מאָל סוכות. רעדן און אַלץ פֿון אים ביז. שטענדיק איז געווען אים ביז [לא ברור]. איין פֿון די נעכט, אַה, אַ פֿערטל צו פֿיר אין דער פֿרי, דער רבי עפֿנט די טיר פֿון זיין צימער. איך האָב גלייך פֿאַרשטאַנען וואָס איז געזאָגט, וואָס גייט אים אָן. די סוכּה איז דאָך געווען ביי לייבל, פֿון לייבלס געסעס.

1:32:50 דובר 14 אין זיין צימער?

1:32:50 דובר 5 אין זיין צימער.

1:32:51 דובר 14 אויפֿן דאַך?

1:32:51 דובר 5 אויפֿן דאַך.

1:32:52 דובר 14 וואָס ער האָט געמאַכט אים דאָרט, יאָ?

1:32:53 דובר 5 יאָ, וואָס ער האָט געמאַכט, ציען, ווייסטו, עס איז געווען אַ גאַנצע, נישט, נישט פֿאַר שבת, עס איז געווען מיט אַ גאַנצע שטרענגל. עס איז געווען אַ גרויס, אַ גאַנצע חכמה פֿון אַ דאַך, זייער, זייער מסודר. און וואָס פֿאַרנאַכט, פֿאַרנאַכט, רעגנט, ווייסטו, אַזוי זענען. און דער רבי עפֿנט די טיר פֿון זיין צימער. וווּ לאָזט אָפֿן די טיר, גייט נישט אַרויס. איך בין צוגעגאַנגען צו דאָרט, און געהערט אַ רעש.

1:33:19 דובר 14 דאָס האָט פּאַסירט-

1:33:20 דובר 5 אין דער פֿרי, אַ פֿערטל צו פֿיר אין דער פֿרי.

1:33:22 דובר 14 ניין, דאָס איז געווען דאָס ערשטע מאָל וואָס דער רבי האָט גענוצט די סוכּה?

1:33:24 דובר 5 ניין, פֿאַרנאַכט, פּונקט געגאַנגען אין דער פֿרי, עס וועט נאָר דאָס ערשטע מאָל. ניין, גייט דאָ אין דער שעה.

1:33:28 דובר 14 אַזוי אַלץ אַ ניי, דאָס הייסט אַ ניי סוכּה, אַ ניי סדר.

1:33:30 דובר 5 יאָ, אַ נײַ סדר. און, וועסטו, ער האָט געוווּסט אַז עס פֿאַרדעקט דעם דאַך, זעסטו דאָרט נאָר אַ ביסל, וועסטו. איך האָב געעפֿנט, געעפֿנט די טיר. די טיר איז געווען אַזאַ טיר וואָס רײַבט זיך אַזוי, וועסטו, נישט וואָס עפֿנט זיך גרינג. געעפֿנט די טיר און אַראָפּגעלאָפֿן אונטן גלײַך אין די טרעפּ, און דער רבי גייט אַרויס. דאָרט איז געווען אַזאַ אַ שטיקל אַרײַנגאַנג אין די סוף פֿון די טרעפּ, איז געווען אַזאַ פּליטה אַזאַ. איך זאָג, איך האָב זיך דאָרט באַהאַלטן, וועסטו. דער רבי גייט, גייט אַרויס פֿון צימער, האַלט דעם ספֿר אין האַנט, דענק איך אַ ספֿר איז געווען. און ער קומט צו דער סוכּה, הע, דאָ די סוכּה. איך האָב אים אַמאָל פֿריִער דערזען, וועסטו. איך האָב זיך באַהאַלטן, אָבער איך זע אַז ער זוכט [לא ברור]. דער רבי האָט געמאַכט אַזוי, וועסטו, אַ שעה. ווי ער האָט אָנגעהויבן גיין אין דער סוכּה, בין איך אַרויפֿגעלאָפֿן, האָב גיך צוגעמאַכט די טיר, דער רבי האָט טאַקע געפּרוּווט, שלאָגט מיר אױף, מאַכט ער די טיר.

1:34:18 דובר 14 סוכּה.

1:34:19 דובר 5 דער רבי האָט געזאָגט, אַזוי פֿופֿציק מינוט. אָבער דער רבי איז אַרויסגעגאַנגען. איך בין געשטאַנען און דער רבי איז אַרויס, אַרויס, אַרײַן אין צימער. און דאָרט זענען נישט געווען די בחורים, קיין יונגען. געמאַך געגאַנגען, און עס איז אַמאָל געווען אַז ער איז אַרויס צו דער סוכּה, אין איינער פֿון די נעכט. עס האָט ער זייער געגאָסן [לא ברור]. קענסטו דיר פֿאָרשטעלן? דער רבי איז אַרײַן אין סוכּה, נאָך נישט געווען כּוונה אין דער סוכּה. עס איז פּשוט געווען [לא ברור]. ער האָט געזעסן אַרום פֿינף און פֿערציק מינוט אין סוכּה.

1:34:45 דובר 14 אין אָפֿיס דאַן?

1:34:46 דובר 5 יאָ. ווען דער רבי איז אַרויס, האָט ער... עס האָט שוין געגאָסן אין סוכּה טאַקע, אָבער עס האָט גערעגנט און גערעגנט און גערעגנט. איז נישט צו שטאָפּן יעצט דעם רעגן. מע קען נישט מאַכן אַדון עולם. די, די, די זאַכן זענען אָנגעשטאָפּט מיט וואַסער, אָנגעזאַפּט מיט וואַסער. דאָס איז געווען די שמירה, וואָס זיי זענען דאָרט געווען.

1:35:06 דובר 14 און דער רבי האָט אַמאָל, האָסטו געזאָגט, פֿון איינער פֿון די שבתים, עס איז געווען... האָט דער רבי דאָרט געגעסן. דער רבי האָט אַמאָל דאָרט געגעסן?

1:35:13 דובר 5 ווייס נישט. דעם לולב. ניין, נישט. דו ווייסט יאָ שוין, אַז אַ ווינטערדיקע נאַכט אין תש"ן, אין תשנ"א און אין תשנ"ב. דער רבי איז נישט געוווינט צו שלאָפֿן. דער רבי איז אַרויף צום צימער צוואַנציק נאָך פֿיר פֿופֿציק נאָך מעריב. ער איז געווען אין צימער ביז צען אַ זייגער אין דער פֿרי. ווייסטו וואָס דאָס מיינט? מאַך אַ חשבון פֿאַר מיר וואָס דאָס מיינט. דאָס מיינט זעכצן שעה, זיבעצן שעה געזעסן אין צימער, אין אַזאַ קליין צימער, וואָס אין אַ צימער, ווי דו זעסט, דאָס קליינע איינע. עס איז געווען אַ בעט, עס איז נאָך געווען אַ טיש אַליין, עס איז געווען אַזוי... זיי, זיי... יעדע נאַכט, לילה בלילה, האָט דער רבי זיך געזעצט.

1:35:57 דובר 14 און דער רבי האָט דאָרט געגעסן, עה, וואָס, טיי?

1:36:00 דובר 5 ער האָט אַ תרמוס אין צימער.

1:36:01 דובר 14 אין צימער?

1:36:02 דובר 5 יאָ.

1:36:04 דובר 14 ווער האָט דערלאַנגט דאָרט, עה-

1:36:05 דובר 5 אין צימער, ווען נאַכט?

1:36:06 דובר 14 ניין, ווער האָט דערלאַנגט דאָס שוין שבת און-

1:36:08 דובר 5 דאָס האָט געטאָן שלום בער גאַנזבורג.

1:36:10 דובר 14 ניין, ניין, יעצט אין דער נאַכט.

1:36:11 דובר 5 נאָ, נאָ, נאָ, פּסח איז דער רבי געוווינט, אַז דער עלטערער האָט אָנגעהויבן סדר שפּעטער ווי מיר, און שלום בער זענען געמאַכט נאָך דעם סדר ביי זײַן טאַטן. און איך וואָלט זאָגן קיין [לא ברור]. קענסטו דיר פֿאָרשטעלן בגשמיות, ווי פֿיל מ'האָט געליטן אַזאַ גרויסע אייזן, אַז אויב אין די שפּיטאָלן אויף די זופּ, און דער רבי גייט עסן די זופּ צוויי שעה נאַכט, וואָס, וואָס אַ, ווי קאַלטע וואַסער איז שוין געווען.

1:36:32 דובר 14 ממ.

1:36:32 דובר 5 אָבער אַזוי איז געווען. און קיינער האָט גאָרנישט געקענט זען וואָס איז די זופּ.

1:36:34 דובר 14 און דער רבי האָט געקערט אויסטראָגן די טעלער?

1:36:36 דובר 5 טעלער איז געלעגן אויף אים?

1:36:37 דובר 14 [לא ברור].

1:36:37 דובר 5 יאָ. פּסח. שבת האָט עס אַלץ געטאָן, אַה-

1:36:42 דובר 14 אין דער פֿרי.

1:36:42 דובר 5 שלום בער גאַנזבורג. ניין, דער, איך האָב געוואַרט דערמיט. איך בין געגאַנגען זיצן.

1:36:46 דובר 14 אַה, האָט געוואַרט ביז דער רבי האָט געענדיקט זײַן שבת.

1:36:49 דובר 5 געוואַרט ביז דער רבי האָט געענדיקט.

1:36:49 דובר 14 ממ-הם. אָקיי. אַז, אַז אַחוץ, אַז דאָס גייט. לאָמיר צוריקגיין צו, צו די מאמרים.

1:37:02 דובר 5 יאָ.

1:37:03 דובר 14 איך ווייס אַז, אה, דו האָסט געטאָן אַ סך מיט די מוגהדיקע מאמרים. אַז בכלל, די רוב פֿון די מוגהדיקע מאמרים זענען געווען איבער אַ סך יאָרן, די מלוקט אלף. אין שפּעטערדיקע יאָרן זענען די מאמרים, די מוגהדיקע מאמרים, געווען אַ סך אָפֿטער. און איך ווייס אַז דאָ איז אַ סך וועגן דעם, ווי אַזוי עס גיט זיך אָפּ, ווי, ווי אַזוי ביסטו אַרײַנגעקומען אין, אין דער זאַך?

1:37:30 דובר 5 אַה, איך וועל פּרוּוון מאַכן בקיצור, וויפֿל עס שייך. איך, אַז אַזוי: דער ערשטער מלוקט האָט אין זיך, דעם מלוקט געהערט, ער איז דער ערשטער מאָל, פֿופֿציק מאמרים. און, און דאָרטן גופא זענען דאָך שטענדיק זעקס אָדער זיבן מאמרים וואָס, וואָס זענען שוין געלאָנגט פֿון די תקופֿות פֿון מאמרים. אַז איז נישט וואָס איז געווען. ביז, ביז תשמ"ו, געגאַנגען ווייניקער ווי פֿערצן, פֿערציק מאמרים.

1:37:55 דובר 14 הייסט אַז אַלע יאָרן האָט דער רבי געקאָנט-

1:37:57 דובר 5 פֿערצן, דרײַסיק יאָר איז געווען, ס'האָט קלאָר אַוועק פֿאַר אַ פֿערצן, פֿערציק מאמרים.

1:38:01 דובר 14 דער רבי האָט געקאָנט נישט זאָגן ווייניק מאמרים. נישט [לא ברור].

1:38:04 דובר 5 דער רבי האט געגעבן ווייניג מאמרים. אַמאָל, צוויי מאָל, איז געווען דער מאמר פון [לא ברור], דער מאמר פון [לא ברור], דער מאמר פון [לא ברור], ומוסיף אויפן מאמר פון שבת י"ג. והרבי מגיה בהם לקראת סוף [לא ברור]. דאָס איז געווען די גוואלדיקע מעשה פון דעם רבי'ן וואָס האָט מגיה געווען זיי אין מאמר. חוץ פון דעם פלעגן חסידים בעטן ביים רבי'ן, דער רבי זאָל מגיה זיין די מאמרים. [לא ברור]. און נאָך דעם מאמר פון שבת, חסידים האָבן געבעטן שבת י"ג דער רבי זאָל מגיה זיין אין זיי. געדארפט דער רבי זאָל מגיה זיין אין זיי. דאָס איז געווען, אַה, איינער פון די פריערדיקע [לא ברור], איך ווייס נישט וועלכער רבי מגיה געווען, איך ווייס נישט וועלכע פריערדיקע דאָס איז געווען, [לא ברור]. און פלעגט זיין דאָס צווישן דעם זכר, דאָס פלעגט זיין מיט דעם צייט, מענטשן פלעגן דורכגיין, און געבן דעם רבי'ן ברכה. דורך דעם זאָל ער האָבן ברכה, דורך דעם זאָל ער קריגן ברכה, דורך דעם זאָל פאלגן מצד בית, און דורך דעם [לא ברור], און דורך דעם פרנסה. [לא ברור]. דאָס איז געווען אין דאָלערס, און דאָס געווען [לא ברור]. מענטשן [לא ברור]. אין פריערדיקע [לא ברור], דאָס איז געווען הרב משה דבינסקי. געקומען צו אים, געקריגן ביים רבי'ן, נו, און געבעטן ביים רבי'ן, וואָס, וואָס ער וויל. אַזוי געקריגן ביים רבי'ן [לא ברור] דעם מאמר. און געקריגן ביים רבי'ן, און דאָך געווען מסירה. און דער רבי מגיה, און דאַרף [לא ברור], אַזוי דאַרף בוקר קומען, און געקריגן יאָ. דער רבי האָט נישט געוואָלט [לא ברור]. און דער רבי מגיה געווען אין מאמר, און דער מאמר יקום, דער רבי גמר, און חלקו אין מאמר, דאָס איז געשען צו הרב משה דבינסקי. נחת געהאַט פון אים, לעצט פון יום, אַזוי געווען [לא ברור], דער רבי דאַנקט אים. דער רבי האָט געקריגן אחד כּל, זלמן [לא ברור] אין מאמר, [לא ברור], און זלמן זיך משתדל געווען, אַז מזומן געווען אין מאמר.

1:39:55 דובר 5 געדארפט נאָך, הכל אין מאמר.

1:39:57 דובר 14 דאָס איז געדרוקט, דאָס, דאָס-

1:39:58 דובר 5 געדרוקט, יאָ.

1:39:58 דובר 14 יאָ.

1:39:59 דובר 5 און נאָך געווען אין מאמר [לא ברור]. און נאָך געווען דאָס [לא ברור] גאַנץ, אַ שטיקל גוי. און נאָך געווען, אַה, [לא ברור]. נאָך דעם למד-ואו, געווען אין מאמר. דאָס הלוואי, דאָס נאָך געווען, דאָ, דאָ, [לא ברור]. דאָס געווען זעלטן פון צייט צו צייט, זייער ווייניק מאמרים.

1:40:16 דובר 14 איז יעדער מאמר האט מען אריינגעשטעלט מיטן רבי'ן פון צייט צו צייט, דער רב-

1:40:19 דובר 5 רב, טאָ, דאָס איז געווען אַ מאמר וואָס האָט צוגעהערט אויף אַ גוי, מאמר [לא ברור]. און די אַנדערע מאמרים, אַ מאָל דער רבי האָט נישט געבעטן מע זאָל צוגעבן די מאמרים. למשל, דעם 'נסתרות לה'' דער רבי האָט געבעטן מע זאָל עס צוגעבן אין מאמר, אַלע דריי מאמרים. ס'איז אַרויס ל'מ'ו', אָבער-

1:40:36 דובר 14 'נסתרות לה'', וואָס איז דאָס, [לא ברור]?

1:40:38 דובר 5 איך ווייס נישט. 'נסתרות לה'' דאָס איז [לא ברור].

1:40:41 דובר 14 איך ווייס, אָבער ס'איז געווען נישט אַלץ גוט.

1:40:42 דובר 5 די מאמרים פון, פון תשי"א פון דעם רבי'ן געדרוקט אַמאָל אין [לא ברור] איז 'נסתרות לה''.

1:40:49 דובר 14 איז נאָך צוגעגלייבט מאמרים פאַר אַ גוי מיט אַריינגעשטעלט פון דעם רבי'ן, דאָס איז [לא ברור] געווען?

1:40:53 דובר 5 [לא ברור].

1:40:53 דובר 14 [לא ברור].

1:40:54 דובר 5 יאָ.

1:40:55 דובר 14 האט מען געפרעגט, האט מען געשטעלט?

1:40:56 דובר 5 יאָ. פון צייט צו צייט. דער רבי האָט געווען אַ זיין אַ [לא ברור], אַ [לא ברור] די מאמרים. אָבער ס'איז געווען פון צייט צו צייט געווען. אַנאָך תשכ"ח דער רבי האָט געגעבן אַ תקופה מאמרים. תשרי, מוצאי שמחת תורה, מוצאי שבת ראשית, נח, לך לך. איידער, ס'איז געווען די מאמרים. אַנדערע וואָס האָבן צוגעהערט דער רבי האָט נישט געגעבן.

1:41:19 דובר 14 איז די שיחה, דאָס איז דער גאנצער סדר וואָס דער רבי האָט נישט געגעבן-

1:41:23 דובר 5 איך טראַכט, די שיחה, ס'איז נישט אַזוי, ס'דע שיחה, ס'דאָס ליקוטי שיחות, ס'נישט-

1:41:27 דובר 14 אָבער אפילו בכלל, דאָס איז דער סדר, דער רבי האָט נישט געגעבן.

1:41:30 דובר 5 עס האט נישט געווען אַזוי. ליקוטי שיחות איז נישט געווען גאַנץ-

1:41:32 דובר 14 מענטשן זענען געווען אפילו אין יענע יאָרן.

1:41:33 דובר 5 אויך צייטן.

1:41:34 דובר 14 יאָ.

1:41:34 דובר 5 האלע ווער רעדט, איז נישט געווען די מאמרים. אַה, פון [לא ברור] איז נישט געווען פינף יאָר מודפסקע מאמרים בכלל. נישט געווען קיין מודפסקע מאמרים. [לא ברור], אַה, אַה, אַה תשל"ו ס'געווען שבת חיי שרה, 'ואברהם זקן בא בימים'. דער רבי האט געגעבן אַ מאמר אויף דער נאַכט פון מוצאי שבת, נאָך פרשת חיי שרה, [לא ברור]. דער רבי האט געגעבן א מאמר. א שיחה דילט, ס'געווען שוין אַ נאָך מאל. און ווייסט, אפילו, א מודפסקע מאמר. קומט צו פאַר שבועות-צייט, האט מען אריינגעלעגט דעם רבי'ן א מאמר. לא עלינו כתיב, בסיום הדפסת התורה פון [לא ברור], דער רבי האט געזאגט דאָס וואָס בסיום הדפסת התורה לקבלת התורה שלנו. דער מאמר, און דאן הענגט אים אפשר מאל [לא ברור] אַנדער תירוץ. בכלל ביז יענע מאל, חוץ איין מאל, אַלע מאמרים זענען געווען דאָ פֿאַר. דער רבי האט געווען [לא ברור], איז אַרויס די נעקסטע וואָך צוויי. [לא ברור]. [לא ברור]. [לא ברור]. און געשריבן [לא ברור]. דער רבי [לא ברור] איז נאָך [לא ברור] דאָ. און געשריבן בשמחה לחג השבועות, [לא ברור]. געווען א גאַנצע [לא ברור]. הירשל האט געהאלטן אַז דער רבי וויל אויף יעדן יום-טוב פֿאַר מאמר. דער רבי איז שוין פֿאַר שבועות. ר' אליעזר האט געזאגט: "דאָך פֿריער געמאכט קונטרסים, ווייל דאָך פֿריער קען מען נישט זאָגן הוראה". דער רבי זאָגט דאָך הוראה. איך זיכער, אָבער דער רבי זאָגט וואָס איז מאכן קונטרסים. אַלא דאָ, אַה, דעבאַטירט, דו זאָגסט אַזוי, איך זאָג אַזוי. און פועל דעם מאמר דער רבי מגיה געווען.

1:43:11 דובר 5 דערנאָך איז געווען צוויי [לא ברור]. דערנאָך דער רבי מגיה געווען דעם מאמר פון שבועות גופא, פון [לא ברור], תשמ"ו. א גרויסע שמחה געווען. און, אַה, צוריקקומען צו [לא ברור], יוצא זעמל געווען שבת, שבת חוקת-בלק אין [לא ברור]. פונקט ווי [לא ברור]. שבת, זונטאג און זעמל [לא ברור] דער רבי געגעבן צוגעגעבן דעם מאמר [לא ברור] בחתימה אחת. וואָס איז געווען גרויס, זייער שפּירט, אַ מיטן אין איין טאָג דער רבי זאָגט שוין אַריבער די צייט. א טישל גענומען דעם מאמר ווי שטייט אין גרויס. געטענהט אויף אים [לא ברור] טאָר הענגען פֿאַר גוט.

1:43:44 דובר 15 ער האט געהאנגען

1:43:45 דובר 5 יאָ, ס'איז געווען נאָך אַ וואָך וואָס געמאכט

1:43:46 דובר 15 דאָס איז, דאָס איז געווען [לא ברור] פֿון להק, אָדער נאָך פֿון להק?

1:43:50 דובר 5 ניין. יאָ, ס'איז געווען הענגען, אַלס כאַאָס, אַלס רוף עס ווי דו ווילסט. איך מיין ס'איז געווען, יאָ, ס'איז דאָ געאַרבעט, איך זיכער יאָ.

1:43:55 דובר 15 אָבער דאָס האָט זיך

1:43:57 דובר 5 [לא ברור].

1:43:59 דובר 15 אַה.

1:44:00 דובר 5 און דער רבי האט אים געגעבן ארויס דעם מאמר, און עס איז געווען א שמחה גדולה מיטן מאמר. דערנאך איז געווען דער מאמר פונקט אזוי ווי דער רבי האט געגעבן, און דער רבי האט געזאגט: "קומט אויף [לא ברור], גייען פון, אה, [לא ברור], דער לעצטער מאמר, גייט אויף דעם [לא ברור] בשבת. און דאָ דעם אלול מ"ג, דעם שלום מ"ג, באַשרײַבט מען דאָס [לא ברור]. דאָס, דער רבי צום געגעבן איז געווען איינמאָל. אָבער צום צווייטן מאָל, האָט דער רבי געזאָגט, ער האָט נישט געזאָגט, נאָר געדוכט ווי דאָס איז. דער געדוכט בילד די מוגה. ער האָט דעם טיש אראָפּגענומען, געמאַכט גענומען, איך מיין גענומען, די סעודה, געמאַכט גרויסע קפּידות, ווייסטו, פֿון איינעם צום רבין, [לא ברור]. בכלל, דער סדר איז געווען, אַלזא אין דער צווייטער הגה, ווען מיט דעם איינעם, די צווייטער הגה, ווען צו טיילן דעם מאמר אויף פּרקים. ביז עמיצער איז געווען חלוקה, אָבער נישט-

1:44:51 דובר 16 דער סדר איז געווען, אַלזא געווען איינמאָל צוויי הגהות.

1:44:53 דובר 5 צוויי הגהות. ביז מ"ח איז געווען צוויי הגה. פערטע זאך.

1:44:57 דובר 16 דער ערשטער הגה, אַלס הגה, און די צווייטע הגה צו זען-

1:44:59 דובר 5 נאָך א הגה.

1:45:00 דובר 16 צו זען, עס איז געווען טאקע ריכטיג.

1:45:01 דובר 5 עס איז געווען טאקע ריכטיג. דער רבי האט צוגעלייגט אין דער צווייטער הגה, אה, כדי עס זאל זיין זיכער גוט געווען. דאָס איז די מוגה, וואָס איז געווען זיכער.

1:45:07 דובר 16 The integral components of being a Chassid are the Chassidishe Yamim Tovim and Yemei Depagra. Whether it's Hej Teves, Jutt Schwat, Jutt Alef Nisan or Gimot Amos. These days give us an opportunity to connect with our Rabbeim, to connect with each other and be better Chassidim. What is the story behind each of these days? How did the Rabbi commemorate and celebrate these days? And most importantly, what are the lessons, the takeaways and the action items, HaMeise Hua Iker, needed for each of these days? All of this and much, much more are answered in the new set recently published by Der Her. Our Days is a journey through the Chabad calendar in story, meaning and practice. With over seven hundred beautiful glossy pages with elevated content, beautiful, beautiful photographs, you, your family and friends will enjoy and live with each Chassidishe Yamim Tov. This book is a must for every Lubavitcher home, for every shul, for every school. It is a perfect gift item. This will not collect dust. It will be used day after day, month after month, year after year. You can have this set. Go to derher.org forward slash our days. Order your set today and start living like Chassidushe Yamteiv.

1:46:42 דובר 17 דאָ, פֿאַר קיין מאָל, הייבט מען אָן אַ מאמר, האָט דער רבי געגעבן דעם מאמר. דערנאָך, אָט מען, אה, דערנאָך נאָך דער הגה, אָט די, הייבט מען אָן צווייטן מאָל, נאָך אַלע טעקסטן, צו טיילן די פּרקים, פרק ב', פרק ג'. דאָ, אין דעם מאמר, דער רבי אליין טיילט די פּרקים.

1:47:00 דובר 16 אָ, דער, מיט דער ערשטער הגה?

1:47:01 דובר 17 מיט דער צווייטער הגה.

1:47:01 דובר 16 מיט דער צווייטער הגה.

1:47:02 דובר 17 אליין, אליין-

1:47:03 דובר 16 אָבער שוין געווען אויף-

1:47:04 דובר 17 מ'האָט נישט, מ'האָט נישט געמיינט, אז עס איז די צווייטע הגה. טאַקע, דער פֿריִערדיקער הגה איז געווען פינף יאָר פֿריִער.

1:47:08 דובר 16 אה, אָקיי.

1:47:08 דובר 17 מ'איז געווען געוווינט מען שוין דערהיים. דער רבי האָט אליין צו טיילן די פּרקים, נאָך דער גאנצער הגה, דער רבי האָט געגעבן איבער, און ווי עס גייט אים, דאָס דאָך שוין אַ צווייט מאָל, קיינמאָל נישט דרוקן. איינס איז געווען אַ פּאָר יאָר אין מיטן. דער מאמר איז נאָך נישט געווען אַ מוגה, אַז מען האָט געהאַט אַ מוגה. אויף סוכות, איז דאָ אויסן דער מאמר חג האסיף, ביים גמר, האָט מען שוין געזען קונטרס חג הסוכות. אָדער איז דער קונטרס שמיני עצרת שמחת תורה. דאַן, דאָס אַלע מאמרים, וואָס מ'האָט געזאָגט, [לא ברור]. נו, ר' יואל האָט שוין געזען, אַז טאַקע דאָס איז וואָס דער רבי וויל, הייבט מען אָן אַרבעטן מיט דעם מאמר. אין דער ערשטער תקופה, מוז מען געבן דעם גרעסטן קרעדיט פֿאַר יואל כהן. ער האָט גענומען ר' יואל צו זיך אין שטוב. דער רבי פֿלעגט זיצן נאַכט, גאַנצע נאַכט זאָגן מיטן מאמר. מ'האָט געדאַרפֿט טייפּן פֿאַר אים, מ'האָט געדאַרפֿט קוקן אַלץ פֿאַר אים. ער האָט אים באדינט, ער האָט אים ווי עס גייט געשלאָפֿן און געטאָן אין דער ערשטער תקופה. אָבער ס'איז דאַן געווען מער און מער. ר' יואל, ס'איז, איז געווען א מענטש צו אַרבעטן מיט אים. ער איז נאָר געווען אַן אָוונט פּרנסה, ווי פֿיל ער קען טאָן אין דעם. טאַקע, ער קען שפּעטער לויפֿן און פרעגן און אַרבעטן און טאָן, אָבער מ'האָט געלעבט מיט דעם. ער, אים קומט די קרעדיט. דערנאָך, איך וויל זאָגן מער פֿון דעם מאָל, דאָס איז געזעסן מיט אים אַ פּאָר שעה. איז דאָך, ווי מען זאָגט-

1:48:20 דובר 16 געזאָגט, אה, אה, אה, אה, די זאך פֿריִער?

1:48:22 דובר 17 פֿריִער? [לא ברור], האָט מען אזוי גערעדט. אה, זיי געקענט מען דאָ אַ ביסל, ניט?

1:48:28 דובר 16 מ-הם.

1:48:31 דובר 17 און, אה, ס'איז געווען א חסד, וואָס מיר האָבן אָנגעהויבן מאַכן די מאמרים, די ערשטע וואָס איז געקומען, מאמרים. ווארט, איך האָב פֿאַרגעסן. מאמרים פֿאַר אידן אַלע, אָפֿן ווייטער, דרוקן די מאמרים.

1:48:39 דובר 16 אַזוי ווי מע האָט געמאַכט אויף זיך עס כסדר.

1:48:42 דובר 17 יא, אויף דאָרט האָט מען געמאַכט.

1:48:43 דובר 16 אַז מען מוז אַנדערש גאָר ניט מאַכן מאמרים.

1:48:44 דובר 17 גוט, מיט מאַכן הקדמות, נאָרמאַל. דאָס איז נישט געווען, אה, אין שטאַנד צו פּרוּװן ווי מענטשן האָבן אָפּגעשטעלט דאָס וכולו, אָבער דאָ איז דורכגעגאַנגען.

1:48:51 דובר 16 דאָס איז געווען אַ חלק פֿון אַ הגה אין, דאָס איז געווען-

1:48:53 דובר 17 נאָך צוויי, צוויי לעגן האָט מען דאָס געלערנט צו מאַכן, אָבער דאָס שטעלט זיך קעגן, דאָס איז שוין געהאַט גענוג מאָל צרות פֿריער. דעמאָלט האָט מען דאָס אַליין געמאַכט, צוויי ביכער. דאָ קען געווען די נויטיקע שפּעטער, אָבער ברוך השם, איז דאָך, אַ, זיי איבערגעשטעלט געוואָרן. אָן, אַ, דאָרטן ערשטנס געווען אַלץ פֿאַר אים. אַ גוטע רפֿואה. און ס'איז געווען אַלע מעורר, ער קען קלייבן וואָס ער וויל. און ס'איז געווען אַ פּאָר ביכער וואָס האָבן געאַרבעט, קען דעם העלפֿן דאָס, אָבער ער קען, ער קען אָפּזיצן דריי טעג נאָכאַנאַנדער פֿאַרנעמען דאָס.

1:49:18 דובר 16 ווּ האָט דאָס געווען, יאָ?

1:49:19 דובר 17 אין איסטערן פּאַרקוויי אויף מאָנטגאָמערי סטריט.

1:49:21 דובר 16 אָקיי.

1:49:21 דובר 17 אין אַ, אין אַ בייסמענט וואָס מ'האָט געדונגען. שפּעטער האָט ער דאָס איבערגעגעבן צו מאָטל ריבקינס שטיבל. ער וויל דעמאָלט קומען דאָרטן דאָס מאַכן. און דאָרט, האָט מען געזעסן מיט אים פֿיר און צוואַנציק שעה, אַכט און פֿערציק שעה, צוויי און זיבעציק שעה. איז דאָס תמיד געווען אַזוי. וואָס איך האָב געקענט, קיינער איז געווען, די גאַנצע גשמיות. אַז דאָ האָט ער פֿאַרגעסן עסן, רחמנא ליצלן, זיי האָבן געהאַט צוועלף שעה, דאָ האָט ער, ווען ער דאָרף מאַכן אַ קאָפּיע, איך בין געווען אַ [לא ברור]. ער האָט אַ פּען מיט פּאַפּיר, פּאַפּיר. ווען ער האָט אָפּגעטייפּט וואָס ער האָט געשריבן, מען טוט עס אָפּטייפּן. נאָך, ברענג מיר אַ קאָפּיע פֿון דאָ, אַ בלעטל פֿון דאָ. זוכט מען אויף, גייט מען צו יעדן שטוב, וואָס מיט גירסאות שענקען זיי גרייזן. נאָך צוריקגעבן די תיקונים. אַ, אָבער יעדער איינער צו פֿאַרנעמען אַליין, ווייל איך האָב געמאַכט זיכער, אַז דער גאַנצער [לא ברור] זאָל זיין. און מען זעט געווען, אָבער במשך די יאָרן איז אַרויס איבער הונדערט זעכציק מאמרים מוגה. איז אַרויס. נאָר מיט צייט. איז געווען אין דעם, געווען צייטן. עס איז געווען אַ מאָל אַ תקופה, למשל, פֿון נאָך תשרי, מיטן תשרי, ט' תשרי, ביז כ"א טבת נישט געווען נאָך קיין מוגה מאמר. מיטן אריינגעבן דעם מאמר, האָט דער רבי שוין צוגעגאַנגען. נאָך דעם איז געווען אַ צווייטע תקופה, אין מ"ח, זענען געקומען די מאמרים מיט אריינגעבן. נישט אַלע מאמרים האָט ער מיר געגעבן. איינצלנע, למשל, אין תש"ן, וואָרן אַלע קונטרסים אויף ד' כסלו, אויף ט' כסלו - עס האַלט דער מאמר פֿון ל"ט (תשל"ט), וואָס? עס איז שוין צו מ"ט (תשמ"ט), צען יאָר.

1:51:01 דובר 18 מ-הם.

1:51:01 דובר 17 אָבער דער רבי האָט שוין געגעבן, אַריינגעבן נאָך אַ מאמר. דער מאמר נאָך תשמ"ט איז אַרויס אַ מאמר פֿון כ"ח שבועות. און ס'אריינגעבן אַ יאָר פֿריער, דער רבי האָט שוין געגעבן. ס'אריינגעבן אַ יאָר שפּעטער. עס איז געווען אַ מאָל אַ תקופה, אַ פּאָר חדשים נישט געווען, בכללות. עס איז געווען אַ זייער, זייער שווערע זאַך. איך ווייס נישט ווי [לא ברור] עס האָט געהאַלטן. שטייט אין אַרבעט אויף אַ מאמר. אַ קטע [לא ברור] מיט [לא ברור]. וואָס? ער ווייסט, עס איז געווען שוין צוגעוואוינט אויף אַזעלכע זאכן, אָבער עס איז געווען אַ גרויסע מפח נפש, אמת, ווייסט, [לא ברור]... און אַ צייט מיוסר געווען צו דעם מאמר ביזן סוף.

1:51:41 דובר 18 עס איז געווען אַ תקופה, וואָס, וואָס איז געשען? עס איז געווען אַ תקופה, אַז דער רבי האָט אויפֿגעהערט מיט צוגיין צום מאמר, ביז צוגיין צום מאמר. וואָס איז געווען דאָ אמת?

1:51:49 דובר 17 דאָס איז אַ מעשה, וואָס ביים עסן [לא ברור], וואָס מען גייט צו, צו ווארפֿן אַ מאמר-- דעם מאמר זיין נאָך מוגה. וואָס ער [לא ברור] וועט ער געגעבן, וואָס, וווּ-

1:51:55 דובר 18 אַלזאָ איך וועל דערציילן, די מעשה האָט עס-- קיין [לא ברור]. דו דאַרפֿסט עס דערציילן.

1:52:00 דובר 17 עס איז נישט קיין מעשה. עס איז געווען, אַ, ראש-- אַ, י"ח אלול, נו, און דער רבי האָט נישט שוין געגעבן דעם מאמר. ראש השנה, דער רבי אַרויסגעגעבן דעם מאמר פֿון, פֿון ראש השנה, וווּ ער איז געווען אין [לא ברור] ספר גדול פֿון כ"ח. אויך איין מאָל מיט נאָך דעם ווייזט אַרויס דער מאמר פֿון י"ח אלול און ווייזט ארויסגעקומען [לא ברור]. ער נישט, אַ געוויסע באגעגעניש.

1:52:23 דובר 18 הייסט עס, אַז עס איז געווארן אַ תקופה, וואָס דער רבי איז געווארן באגעגנט אַלס, און מיט אַלץ געווארן נאָך נישט--

1:52:28 דובר 17 נישט. און עס איז געלעגן דער מאמר כדי צוצולייגן אַ מאָל. וואָס טוט מען, זאָגט ער, עס ליגט ביים רבי אויפֿן טיש. עס ליגט ביים רבי אויפֿן טיש. טאַקע, ווייזט ארויסגעקומען, געזען דאָרט און דאָ אַ ביסל [לא ברור] געגאנגען אויס אויף דער מיט, מיט, מיט מילך. עס איז געווארן, עס איז געלעגן דאָרט אויפֿן טיש. דער רבי האָט נישט געפֿונען די צייט זיך צו באגעגענען מיט דעם. אַ וואָך צייט האָט דער רבי זיך נישט באגעגנט מיטן מאמר. סוכות האָט דער רבי זיך נישט באגעגנט מיטן מאמר. און צום חסדי, [לא ברור]. איז געווארן, דער רבי איז אַריין אין סוכה, דער רבי האָט מיטגענומען דעם מאמר. [לא ברור]. און זיך באַלד איז דער רבי צוריקגעקומען. [לא ברור]. ער גיט דעם מאמר, האָט דער רבי געזאָגט: "וואָס דאַרף איך רעדן, מיר וועט מען באגעגענען זיך." [לא ברור]. איך האָב נישט כאַפּן געטאָן וואָס ער זאָגט. זאָגט ער: "איך ווייס נישט. איך גיב דיר [לא ברור]." האָבנדיק געטראַכט וואָס דער רבי זאָגט דאָס, איז מיר געוואָרן פֿינצטער דאָ. אימער אַוועק-- אַוועקגעלאָפֿן גלייך צו יענעם שטוב. [לא ברור]. חבר, דאָקטער, ס'איז נישט פּשוט. עס איז אַזוי, חבר, וואָס דער רבי זאָגט. עס, עס, ווי, ווי זאָגט דאָס, עס איז נישט פּשוט, יאָ. [לא ברור]. גייט מען זאָגן אין גאַס, אַז דער רבי זאָגט נישט באגעגענען זיך. ווייסט דאָך פֿון צייטן, זייט פֿאַרגעסן, איז געווארן אַ חלק פֿון מיין לעבן. יאָ, יאָ. און געגעבן און...

1:53:50 דובר 17 אַ מאָל מיט אַ מאָל. [לא ברור]. וואָס, וואָס טוט זיך דאָ? גאַנץ תהלים, אַזוי מיט געוואַלדיקע דיבורים, און אַ גאַנצן טאָג איז געווען דער רבי. איך בין נישט געווען רויִק, אָבער וואָס קענסטו טאָן, ווייסט דאָך. [לא ברור]. וואָס זאָל זיין, וואָס זאָל זיין. גיי איך דאָך תיכף אַהין. כ'האָב געדאַכט וואָס צו טאָן. עס איז מיר אָנגעפֿאַלן, אָבער איך נישט. און זיי זאָלן זיין בײַ זיך. כ'גיי אַ שטיקל קידוש אין שול. מ'קומט. און נאָך אַ נאַכט פֿאַרברענגען, כ'זאָג טאַקע אַ ביסל לחיים. נישט צופֿיל, טאַקע אַ ביסל לחיים, צו פֿאַרלירן, ווי זאָגט מען, דעם פּחד. און דעם טרעפ, וווּ דער רבי איז אַראָפּ פֿון דער הויכער בימה. דער רבי אַראָפּ - די קפיצה. ביים אַראָפּגיין, יאָ. אַלע פֿלעגן נאָך צוגיין, בעטן ברכות, פּריוואַטע ברכות, און, עה, די עלטערע פֿלעגן נאָך זאָגן, דאַרף עס זײַן פֿאַר יעדן, יעדן איד. כ'האָב געוואַרט בײַ איינע טרעפ, און- דאָס איז, דאָס איז תשנ"ב. און ווי דער רבי קומט צו יענעם טרעפ, דאָרט הייבט מען זיך אויף. כ'האָב געזאָגט דעם רבי, 'ער זאָל זוכה זײַן צוריק צו דרוקן די מאמרים.' דעם האָט ער געענטפֿערט, 'אָמן.' און צען מאמרים נאָכדעם, ער האַלט שוין [לא ברור], ביז כ'האָב געזען, ביז פורים קטן איז דאָס. נאָך צען מאמרים נאָכדעם. יאָ. וואָס זאָל עס זײַן? אָוקיי, לאָז לייענען די מאמרים. שוין וואָס זאָל מען רעדן? אָוקיי, לאָמיר דיר פֿרעגן, אַז, עם, אַלע קענען דיר אַלס לה"ק. אפֿשר קענסטו דערציילן אַ ביסל, וואָס איז דער ענין פֿון לה"ק? וואָס איז דאָס? ווי אַזוי איז דאָס געוואָרן? לה"ק איז אַ

1:55:16 דובר 17 מעשה- און, און, און ווי אַזוי ביסטו אַרײַן אין דעם עסק. לה"ק איז אַ מעשה, וואָס האָט זיך אויפֿגעשטעלט תשמ"א, יו"ד אלף ניסן. דוד פֿעלדמאַן האָט געשריבן אַ הנחה פֿון ל"א. שוין, שוין אַ הנחה, צוויי און פֿופציק יאָר. מיר, צוויי און פֿופציק, אַ האַלבע יאָר. פֿון דעמאָלט איז ער שוין ל"א געווען אַ הנחה-שרײַבער. נישט אַרויס אָפֿיציעל, צו מאָנאַטן. זענען פֿון איינעם, פֿון צווייטן, אָבער אַרײַן אין ל"ו איז נאָך אַרײַנגעגאַנגען ווײַט, אַ הנחה האָט מען גענומען. כּמעט געציילטע יאָרן דאָרט געשריבן די שיחות. דער הנחה-שרײַבער איז אַוועק אויף שליחות. ווער טוט עמעצער די שיחות? דער רבי שוין, נו, גרעסער, ווי מען ווייסט, געזונט. אַז דער [לא ברור] ל"ז. נו, ווײַט אַ הנחה האָט מען גענומען, געלעבט דאָרטן פֿריילעך צווישן הערשלען און, און רב מטלעסוב און, און, און שמעון. ס'איז סתם אַ זאַך, וואָס איז נישט נוגע, אָבער דוד האָט געלעבט אין ארץ ישראל. צ'אָן אַ גרעסערע ים ארץ ישראל, וואָס האָט געמאנט, ער וויל האָבן אַ שיחה אויף לשון קודש, קען נישט- ניין, אַלע אַ הנחה איז געווען אויף ייִדיש. אַלץ איז געווען אויף ייִדיש. ס'איז געקומען, כ'זע הייסט. דאָרט מני וואָלף, כ'נעם אויף זיך דעם חלק הגשמי. דוד איז געפֿאָרן צוריק. מני וואָלף אין ארץ ישראל? יאָ. אָוקיי. און דוד פֿעלדמאַן איז געקומען צוריק דאָ, פֿון דער שליחות, מ'האָט געשריבן שיחות אויף לשון קודש. געווען דאָ מעשה, י"א ניסן תשמ"א. ער האָט געשריבן די שיחות דאָ, מלך גורביץ האָט דאָס געטייפּט, און דאָס האָט ער געשיקט אין ארץ ישראל, דאָרט האָט דאָס מני געדרוקט, און פֿון דאָרט האָט ער

1:56:36 דובר 17 געשיקט אין דרויסן אַהערס. און פילע געגאַנגען אין אײראָפּאָרט, געגעבן די פּאַפּירן, פילע געשטעלט פּאַפּיר אויף פּאַפּיר פֿון דעם וואָס מ'האָט געדרוקט, און עס געגעבן אין אײראָפּאָרט, מ'האָט דאָס געדרוקט אין ארץ ישראל. אָ, און פֿאַר הײַנט אַמער רוחם, איז געווען אַ סך מענטשן וואָס זענען געקומען אויף דעם, קומען צו מענטשן וואָס איז נישט געפֿעלן, און פילע האָבן אָפּגעשטעלט דאָס, און כּולו וכּולו. און דאָס הייסט דאָך דאָ, איז געווען אַ פֿאַל אַז די זאַך גייט דאָ, און לעבט, און אַ צײַט אַרום האָט מען געדרוקט דאָ. מיט אַלע מענטשן וואָס זענען געקומען, מ'האָט מיר געהאַט רעדן, רעדן ייִדן פֿון רבי'ן, איך האָב אַזוי פֿיל ענטפֿערס. איך, אין דעם וואָס דער רבי איז אַרײַן מיט די ספרים פֿון אנ"ש-בלאַק, נישט איין מאָל, נישט צוויי מאָל, נישט דרײַ מאָל, מער. דער רבי איז אַרײַן אין, זענען געווען צוויי שיחות, בײַ מנחה, אַ סדר בטבת, אַז איז געווען [לא ברור], אַ סדר בתמוז, צוויי שיחות, די שיחה, און דער רבי איז אַרײַן מיט די ספרים. און דאָס איז געווען אַ חידוש וואָס קען זײַן. און ווער רעדט נאָך די יאָרן וואָס דער רבי קען מגיע זײַן די שיחות, וואָס דאָ הונדערטע שיחות וואָס דער רבי האָט געגעבן פֿון אנ"ש-בלאַק. וואָס דאָ הונדערטער ענטפֿערס וואָס דוד פֿעלדמאַן האָט באַקומען אויף די, אויף די אַנדערע שאלות וואָס פילע קענען אויף די שיחות. בפֿה האָט זיך אָנגעהויבן דאָ מעשה די [לא ברור], איז טאָר איז די [לא ברור] בעפֿן קבוע, אין אַ סדר. [לא ברור] געווען צום סוף יאָר, האָט מען געמאַכט אַז פֿון ראש השנה ביז יו"ד-טית כסלו איז דאָך איין ספר, מ'האָט געדרוקט אַ ספר. יעדער מאָל פֿאַר ראש

1:57:59 דובר 17 השנה, דער רבי האט באקומען א ספר פון ראש השנה ביז י"ט כסלו, פון פיר יאר. ביז י"ט כסלו האט ער באקומען א ספר, פונקט י"ט כסלו. איז געווען א גאנצע צייט פלאן די ספרים ארויסצוגעבן. און, אה, איך האב געטיילט די שיחות, איך האב געזאגט פריער, אין ארץ ישראל תשמ"ב. און, אה, נאכדעם באלד, געטיילט די שיחות אין ירושלים, [לא ברור]. און נאכדעם בין איך געקומען אהער, האט מען זיך געארבעט מיט שיחות-קודש, אבער פון מאל צו מאל אזוי געדויערט, נאכדעם באלד. דא אַ פּאָר, אַ פּאָר, דא אַ פּאָר, דא [לא ברור], דא געבן אַ האנט, דא, אבער נישט קיין [לא ברור]. אבער דא ווי עס איז געווען דארט, וואס מען האט אים גערופן "שלאף-מייסטער", אזוי האט מען געארבעט לאנג דארט. [לא ברור], איז אוועקגעפארן מלך אויף שליחות. מלך גורעוויטש. ער איז געווען דער מנהל [לא ברור]. איז, אזוי האנגען דא ווער, ווער איז צובין אייבער? איז בני וואלף האט געארבעט, א חלק, א חילוק פון די געלט געארבעט מיט מיין נצח ישראל פאר די יונגערלייט דא. אהרן פיפער האט געארבעט, ר' מוטל, מוטל משולווין, איינער פון די ר' שיעורים. איז ר' שימע האט געארבעט מיט דוד [לא ברור]. אבער, אבער א נולע קער, זי איז געווען א עכטע דא די [לא ברור]. אבער זי איז געגאנגען. זי, זי ווו נאך שווערער א ביסל מיט צייט געלט, זי איז נישט געגאנגען. איך בין אריינגעפאלן דארטן א ביסל, איך האב אין איר אָנגעשטעלט מיט געלט, א קליין געלט. און דרייויסט האט געוויזן א ברכה, אז איך בין שוין געווען געלט האלטע. צוליב א קליינערע געלט, אבער נאך שוין גרעסערע. און דוד מיך אריינגעשלעפט [לא ברור] אין די ארבעט פון די, פון די

1:59:27 דובר 17 פאר ר' לוי יצחק. זיי האבן געטאן אין דעם, האט שוין געטאן יונג אין דעם, צו ביסל, יונגערע פערזאנען.

1:59:31 דובר 19 דאס איז די שיחות-

1:59:32 דובר 17 שיחות פון, פון די יארן פון ר' נתן שטאטל. ס'איז דאך, אה, וואס-

1:59:36 דובר 19 ווו איז דאס געווארן?

1:59:37 דובר 17 דאס האט דוד שוין לאנג געארבעט, לאמיר רעדן אויף דעם. צו ביסל-

1:59:40 דובר 19 א סייד, סייד פּראָיעקט.

1:59:41 דובר 17 יא, טראכט מאכן א נייע שטיקל, נייע שטיקל, נייע שטיקל. דא טא מאכן דעם גוטן סביבה לפה, אבער ס'גיט אים א צייט. דארף מאכן קאָפּס און אלץ אויף [לא ברור]. אָפּקלאפן טייפּ מייסטערס די, די [לא ברור], אנטאקן זייער. דארף מאכן מקומות, דארף צושטעלן, דארף אויסשטעלן א מודעה. זי איז געווען, אבער געדאכט, געמאכט איינמאל א וואך, איז געווען זיין טאג. געמאכט, מ'ארבעט נאר אויף דעם. פון צווייטן זייט דרייט אנגעוויזן זיין שיחות א נוסח. זי זיך האב א גאנצע צייט געהאָלפן דא, געהאָלפן דארטן. און אז זייט כמעט פארטיק שיחות-קודש, נאך א ביסל פריער, בין איך שוין געווען דארטן מער טיף אין [לא ברור]. און דארט מיט די מאמרים, מיט ר' יואל. ר' יואל האט דארט געארבעט די גאנצע צייט נאכמיטאג. עס איז געגאנגען, זיי האבן צוזאמען געארבעט, אבער איך האב די גאנצע צייט געזאגט: "איך העלף, איך טו, אבער ס'איז נישט מיין ענין. איך גיי אוועק אויף שליחות, קיין ארץ-ישראל, אהיים. איך וויל נישט בלייבן דער משפיע." איך בין אריינגעקומען, געווארן מער און מער [לא ברור]. איך האב געהאָלפן, און דארט, דארט האט מען גערעדט וועגן געלט, געגאנגען אין פאָרעם מאכן געלט. און דארט זענען זיי געווארן שוואך, האט [לא ברור] געזאגט, ער קען נישט שטיין. יעדער האט געזאגט: "איך וויל נישט נאך [לא ברור]." דאן איז געווען, דאן גייט עס אויסשטעלן, חסידיש אויסקוקן [לא ברור]. און דארט האבן מיר יעדע וואך די מוגהדיקע שיחה. עס איז געווען-

2:00:52 דובר 20 דער רבי האט אנגעגעבן, מגיה זיין די שיחות פון דער פארברענגען.

2:00:57 דובר 17 יעדע וואך האט מען געגעבן אום [לא ברור]. פאר דעם איז געווען, אפשר אַ מאָל. דארט איז נישט געווען קיין גאנצע פראבלעם, ביז עס איז געווארן וואך-אפ. עס איז געווען מיט צייט, עס איז געווארן וואך, וואך.

2:01:07 דובר 20 וואך, אה, נאך דער וואך, נאך דער-

2:01:09 דובר 17 דאס איז, דאס איז א גאנצע היסטאריע, דאס קען מען נישט, אה, זאגן אין איין מינוט, דאס אויך נישט, דא ווערט [לא ברור].

2:01:14 דובר 20 וואס איז די, אה, סיבה, פאר וואס דער רבי, אה, אה, האט אנגעגעבן מגיה זיין די שיחות?

2:01:19 דובר 17 דער רבי, מה אעשה. וואס צו רעדן. אבער דער רבי, דער רבי האט אנגעגעבן צו דרוקן מער און מער, זיין מאמרים, זיין שיחות, זיין ליקוטים.

2:01:25 דובר 20 זיי האבן דאך דעם גאנצן ענין פון נאכדעם, זיי האבן געבעטן, גאנץ.

2:01:27 דובר 17 וואס הייסט געבעטן? ס'איז דאך געבליבן, א חלק, דער רש"י, און שפעטער געווארן, "צוגעגעבן דער רש"י". עס איז געווארן, עס איז געבליבן א קליין חלק. נאכדעם גייט דאן אראפברענגען, ס'איז שוין מוגה. עס איז געווען א שלמה'לע, מאכט א שלימות אראפצוברענגען. נאכדעם איז געווען, אה, [לא ברור] און אַ פראבלעם, וואס געיאגט מיט די מאמרים, וואס, אה, מיר האבן געארבעט אויף דעם, און איידער דארט נאכער געלט, חלוקים געלט פאר דעם אלס געטאן. אויפן רבי'ן, זאל, אה, עפּ... איך מיין, האט דאך געארבעט, איך בין נישט געקענט [לא ברור]. עס איז אלץ געווען, וואס איך בין אהער געקומען, די געלט פון פרטיע מענטשן אדער מיין פרטיע געלט, וואס איז געגאנגען ארבעטן אויף אנדערע זאכן, כדי צו קריגן געלט פון דעם. און אזוי איז געווען, אַזוי האב איך אנגעצויגן דעם מצב. און, אה, דאן קומען נאך ספרים. ביי פועל, ר' יואל און דוד האבן מיר געפילט איינגערעדט די גאנצע צייט: "דו מוזט נעמען אויף זיך דעם, דעם מעשה, דעם הנהלה." און איך האב נישט געוואלט. אבער ווייסט איר, נאך דעם טאג, נאך דעם טאג, נאך דעם טאג, נאך דעם טאג, זענען מיר אריינגערעדט געווארן, געשריבן צום רבי'ן א בריוו. דאס איז שוין געווען חשון און [לא ברור].

2:02:26 דובר 20 האסטו געשריבן?

2:02:27 דובר 17 יא. דער מיר צוגערעדט אויפן נוסח, און איך האב געזאגט: "געדענקען יעדן ווארט", אבער בפועל, דאך אז איך האב געטוישט אין די כמה יארן, האב איך געזען אזוי לכאן און אזוי אהין. און זיי האבן מיך געשלעפט, אז איך זאל נעמען דעם הנהלה. און איך וויל פארן אויף שליחות אין [לא ברור]. און איך פרעג צו עמעצן, זאגט זי ניט. ווייסטו וואס זאל איך טאן? און דער רבי האט געמאכט א סירקל אויף [לא ברור] לקבל, און פון, ווי מען זאגט, דאָ, פון דאן איז עס געשיכטע, ווי מען זאגט, בלא שום עדינה. ווייסטו? און נאכער, נאך דעם איז געווען ל"ג בעומר, איז אין, עה, י"ט תשרי [לא ברור] צוגעגעבן, באקן דארט און דאָ. און דערפון מאכן די שיחות פון דער ערשטער יאר. דאָס איז געווען נארמאל. דאָס איז דאָך אלץ געווען-

2:03:05 דובר 20 דאָס איז נולד זיך עס קודש, און עס איז ניט-

2:03:07 דובר 17 יא, עס איז קודש, אבער געפעלט דיר וואס אָדער אנדערש, איך האב נישט געמאכט נארמאל. און דאָס וואס מאכן מיר-

2:03:11 דובר 20 דאָס הייסט, דער רבי'ס שיחות פון אלע די יארן, ער, ער גיט עס נישט מער.

2:03:15 דובר 17 ער האלט אנדערש נישט, יא. צו הנחה, דאָ איז נאך געווען פריער, דער [לא ברור] רבי געלאזט, לדוגמא ספר תורת מנחם, [לא ברור]. דאָס איז דער ערשטער ספר, וואו דער רבי געגעבן, געלאזט, [לא ברור] נעמען.

2:03:25 דובר 20 תורת מנחם.

2:03:26 דובר 17 תורת מנחם.

2:03:26 דובר 20 האט מען געפרעגט דעם רבי, האט מען געפרעגט דעם רבי.

2:03:28 דובר 17 יא, זיכער, נאך ווי געפרעגט. פאר דעם איז געווען א ספר, וואס הייסט מעיין הישועה, וואו דער רבי פשוט געהאלטן, און דער רבי האט געשריבן זייער, זייער שטארקע ווערטער און אזוי און אזוי. און נאכער איז געווען א ספר דבר מלכות. דאָס איז געווען גאנץ נהנה פון רבי'ן. איז בעצם, און דאן געטאן אסך זאכן, אבער גייט רעכט פון מער, פון צייט, נאר אָן דעם, ווי זיי צו וויסן אך. דער געהאלטן דעם כלל לסדר זאכן. זיי זענען געווען אויף א קליינע פיינע מיט הנחה, אבער זיי זענען געווען ווען י"ט כסלו, זאגט מען הנחה ארבעטן אויף כ"ף, אויף חודש ניסן תשי"ב. דער גאנצער חודש ניסן צוגערעדט הנחות. פאר נאגה, געוויזן אים צום רבי'ן, דער רבי איז מגיה זיין. און דאָ אויף ניסן תש"ם שנה זאל ער אויסטיילן געבן צווישן אלע ניסן תשי"ב. און חמישים שנה-

2:04:15 דובר 20 וואָס גערעכנט איר, אז דער רבי וואָלט עס מגיה זיין?

2:04:17 דובר 17 וואָס נישט? וואו גייט [לא ברור], דאָ-

2:04:21 דובר 20 כאָטש יענעם יום-טוב, האט ער פאקטיש מגיה געווען זיינע זאכן.

2:04:23 דובר 17 זיי זענען געווען, מען האט געאכט דאָ תשם שנה, פרעגסטו [לא ברור]?

2:04:26 דובר 20 אלזא, פשוט געמיינט, אז דער רבי וואָלט מגיה זיין אויך [לא ברור].

2:04:30 דובר 17 [לא ברור]

2:04:32 דובר 20 אָקיי

2:04:34 דובר 17 ... און געארבעט, אז מען זאל שוין פארטיק זיין, אָדער? שפעטער איז, עה, מיר געזאגט, עה, איך לייג מיר א צייט. זיי זענען געווען, אום, מיר פאנגען אָנצוגיין אין די שיחות פון תש"י. ניין, צו, נאך, נאך פסח-צייט, תשי"ב. אָנהייבן תש"י, תשי"א. דער ערשטער כרך איז ארויס צו געשען כסלו תשי"ג, דער פועל.

2:05:01 דובר 20 יא, תש"י.

2:05:01 דובר 17 יא. דאן מאכן מיר דעם צווייטן כרך פון תשי"א. זיי זענען געווען ארום, עה, עה, א קארגע יאר, א ביסל פאר סוף יאר פון [לא ברור], איז [לא ברור], תש"ה. נאר דאן איז ארויס, דאָ הנחה חודש תשרי, איז ארויס א הנחה ניסן, חודש כסלו. נישט אויפן קבוע, עס איז ארויס שטיקלעך. פארברענגען, פארברענגען. צום שלוס פאקט ארויס אַ גאנצער פארברענגען, עס גרויסע. ווען שוין געזאגט, זי, זי, זי איז געווען א ספר. גיב א קונטרס, מיר קענען לערנען. דאך נישט געוואוסט. און יא מאל זכינו געבן די, די שיחות אין שבת בשבתו. דאך געארבעט ערשטער פון אייך, פון אייך אין די שיחות. פון די זאך [לא ברור] דא געפינט מען אכציק פאָרן. וואָס אים טאן ניט יעמאָלט, ווי מען זאגט. צוצו דעם די דריי און פערציק פאָרן פון מיין בית [לא ברור]. עס מאכט א רעכן, אז ער הונדערט אכט און צוואנציק פאָרן, וואָס איז, וואָס פאלט נאך פול א [לא ברור]. ביז בייַ מעלה, וואָס דאך נישט געמאכט. דערנאך דאָ אין די קונטרסים, עס גייט ארויס יעדע וואָך, עס האָט אָנגעהויבן אַ גרויסן שטורעם. אלע, די גאנצע וועלט אָנגעהויבן נעמען און לערנען יעדע וואָך. דאך דאָ מאָל געווען א קופע, וואו עס איז ארויס דער רשימות. יעדע וואָך. פון איין צייט האט ער נישט ארויסגעגעבן יעדע וואָך, און עס ווירקט ארויסגעגעבן, אז איך עס עכט. אום, וואו מיר אזוי, מען האט געארבעט מיט רשימות. דער רשימות האט געארבעט נאכדעם עס באלעק, אבער מען האט געארבעט פאר חב"ד. דאָס איז דער ח- דער טייל פאר די שיעורים ווערט געארבעט, אבער ווערט חב"ד אין קאָפ. דאָ בין איך אריינהעלפן, שוין אין

2:06:36 דובר 17 חב"ד דאָ נאך זאכן. דאָ בין איך געדרוקט אין כתר שם טוב. דאָ בין איך געדרוקט אין צוואת הריב"ש. און דאָ איך געגעבן נאך אנדערש פריער פארקערט. אדרבה, איך בין געשטאנען מיט חב"ד העלפן, וואָס מען קען. ארויסגעגעבן דעם תורת שלום, שע-חב"ד הין און זען דאָס. און איך ווייס נישט ווער זעט. עס, עס, עס האט אריינגעשרויפט מיט דער צייט. מיר, מיר האבן געטאן וואָס מיר קענען. אדרבה, אדרבה געהאָלפן און געדרוקט פריער. און דאָ איז אנגעקומען דאָס פריער פאר רוסלאנד, די זאָגן פאר רוסלאנד. מען האט געדרוקט דעם צדיק, צדיק א' און צדיק ב', צדיק ג' און פ"ב, און דער רשימות [לא ברור]. דאָס אלץ. און פון דאָ האב איך שוין געטראכט, נאך פריער בין איך געגעבן, עה, אָנגעהאלטן. אדרבה, מען קען העלפן. אין תשמ"ח האט מען געדרוקט די אגרות קודש חלק ח'. עס איז געלעגן א פאר יאר, וואָס עס איז געלעגן נישט אהער און נישט אהין. און דארט האט זיך בערל לוין אריינגעלייגט אין דעם, האט דאָס געמאכט. מיר האבן געטאן דעם גאנצן ארום. עס איז נאכער עס [לא ברור] פאר חב"ד.

2:07:27 דובר 21 ווייל, ווייל ער האט געהאלטן, האט געשריבן אלס, אה-

2:07:30 דובר 17 ניין, ניין, ער האט געשריבן וואס צו גיין. ניין, ניט, אה, יא, ער האט געהאלטן. עס זענען אונטער יארן געגעבן, ניט געגעבן. איך קען נישט אריין אין דער אלע, דער ריכטיקן, אז עס איז געווען ניט ברכה לעצמו. איך ווייס נישט וואס ער עפעס לעצמו דאס געווען. אבער בתחילה האט ער געדרוקט ער מיט די אגרות חלק [לא ברור]. און מיט דער צייט האט ער געדרוקט חלק [לא ברור], חלק [לא ברור]. נאכדעם, וואס בערל האט נאך געשטאנען מיט דער מלאכה. אנדערש, עס איז געווען מער פארמישט. און מיט דער צייט האבן געקומען בריוו פון יארן פריער, וואס מען האט שוין געהאט. און מער האט עס אנגעהויבן ווערן געדרוקט אין שורות. א מלאכה מאכט מען שורות. מ'זאגט שורות מיט נייע בריוו. עס האט אנגעקלעפט און עס האט אנגעקלעפט און עס האט אנגעקלעפט. און עס זענען געלעגן א פאר הונדערט בריוו. און איך האב געטראכט, ווי אזוי זאל איך דאס אנכאפן? איך מאך א ספר מלואים. דעם ספר מלואים מאכסטו? אבער גייט עס אין שאפן? וואס מאך איך אפזייט? עס האט מיך געדרייט אין קאפ, איז געקומען עטלעכע מאל, אבער ווען איינמאל, וואס איך האב זיך געפאָרן מיט לייבל אלטער אין דער געגנט נאך א פּלאץ און נאך צו פארן, איז געווען אן אפשטעל. פאר אייניגע פון, עה, עטלעכע קינדער, וואס, עה, עס איז געווען דא א בר מצוה, איז טאטע געזעסן אין, עה, אין [לא ברור]. דאן איז פאָרגעקומען. איז געווען דריי שעה אוועק. ווייסטו, מיר רעדן אויפן וועג, אזוי וויפיל א געלעגנהייט. צווישן די זאכן, רופט ער אריין. זאגט לייבל: "אלזא ניין, זיי האבן מיר א פאר הונדערט בריוו געגעבן. וואס, ווי קען איך דאס פארפאסן זיין אין איינעם

2:08:46 דובר 17 לעבן? וואס ער דא כביכול, געהעריג, א פסק, ווי זיי דערצו זענען, דער לימוד. זאגט מיר לייבל: "איך פארשטיי דיך נישט. דו האסט דאך די גרעסטע בימה אין ליובאוויטש. גאנץ ליובאוויטש הערט דאך די שיחות יעדע וואך. נעם יעדע וואך א בלאט, לייג א בריוו צו, צו, און דאן אזוי האלט עס. און פון איהם אן, ווערט געדרוקט דער בריוו. און וואס איך קען נאך איינס זאגן: וואס מער בריוו מ'האט געדרוקט, האט דער רבי צוגעשיקט נאך. מענטשן שיקן זיי, קומען פון פלעצער. ווי עס קומט, אזוי קומען מיר דאן.

2:09:19 דובר 22 אלזא, אלזא דו טראכסט, אז, עה, אז מען האט שוין אנגעהויבן די ארבעט.

2:09:24 דובר 17 וווּ? גאר נישט אנגעהויבן. מען דארף נאר גיין ווייטער און, און דארף טאן. דאס איז דאך, אין טאג האט ער פיר און צוואנציק שעה, אבער מיר האלט, האלט, האלט עס און מיר טוט נישט גענוג.

2:09:31 דובר 22 דאס איז עפעס וואס איך האב געוואלט פרעגן. וואס איז-- בעת די יארן צווישן דע, אין די אידישע יארן פון דע, פון דע בנשיאותו, אזוי קומט אריין אלע מאל איבער די יארן נייע הנחות און נייע זאכן, נייע שריפטן. איך פארשטיי אים אן, ביז וואס מען דארף גיין זוכן, דארף פרעגן, נאכפרעגן. אבער היינט, ביז עס פאלט אריין א נייע, נייע שריפט און נייע הנחה, ווי, ווי, ווי שווער ווערט דאס?

2:09:54 דובר 17 ווי שווער ווערט וואס?

2:09:55 דובר 22 אלזא ווי קומט, ווי קומט עס צו דיר?

2:09:59 דובר 17 ווי איז דאס א ריכטיקער ענטפער? דער רבי שיקט צו. נאר מענטשן קענען עס נישט פארשטיין, אבער פעולה ממש, איך ווייס נישט פאר וואס. עס געפעלט זיך ביי מענטשן, ביי פלעצער און פלעצער. ער געפינט זאכן, וואס ער גייט געהאלטן פופציק יאר. עס גייט און איינמאל גייט ער מאכן סדר, איז שוין אכציק יאר אלט, אזוי פינף און זיבעציק צו זיבן-זיבעציק. וואס דאן? ער קלינגט מיר אפ און, און ווי איז דאס פאסירט? יא, איינמאל טראכט דער מוח. איך קום צו א מענטש, איך וועל מיר שווערן. ער האט זאכן, וואס קענען נישט גיין. אנדערע, וואס האבן געלייגט די האנט אויף זאכן שוין. אנדערע, וואס האבן געהאט פאר זיך זאכן. און אנדערע זאכן, וואס זיי זענען געלעגן אין פלעצער, וואס זיי זענען געווען פארמישט, האט מען נישט געוואוסט. און דורך קריגן און דורך גיין, וואס גייט. אבער ווען ער האט מיר דא, האט נאך א זאק געגעבן. קומען מיר נישט, נעמען מיר זיינע זאכן. [לא ברור]

2:10:45 דובר 23 אהא. און, אום, משך די יארן, עס אליין קומען זאכן און דערנאך איז-- וויפיל מען מער און דערנאך איז, ווי-וויפיל פארברענגט מען עס? און דאס אנגעגעבענע דער ארבעט, וויפיל האט געפעלט?

2:11:03 דובר 17 ווי זאל איך זאגן? טאקע שוין פון פריער. נאך ניט געוואוסט אויף הונדערט פראצענט, וויפיל מאמרים האט דער רבי געזאגט. און שוין אלעמאל געגלויבט, בלייבן די מאמרים מיט אַ זיכערקייט. זיי קלייבן זיך דאך צוזאמען, וואס זיי זענען געקומען. עס האט געפעלט פיר הונדערט זיבן און פופציג מאמרים. דער רבי האט געזאגט טויזנט פינף הונדערט אכט און זעכציג מאמרים. פופצן הונדערט אכט און זעכציג, וואס דער רבי האט געזאגט. דאס האט געפעלט. עס איז געווען א גרויסער רעש, א גרויסער רעש. ביז דא איבער הונדערט פון זיי, וואס זיי זענען געווען אויף טעיפס, אבער עס איז נישט געקומען, נישט געווארן געמאכט. זיי בלייבן -- נאך געווען אנדערע רשימות. עס איז געווען -- עס זענען געווען דרייסיג מאמרים, וואס רבי'לע האט געמאכט, אבער זיי זענען געליגן ביי אים. אויך געווען מאמרים, וואס ער האט געמאכט, וואס -- נאך דאס געלעגן אין ביבליאטעק, אין רבי'נס ביבליאטעק. דא נאך געווען רשימות, וואס זענען געשריבן אין דער האנט, וויפיל פארברענגען עס. וואס דער רבי'ס סעקרעטער האט געשריבן צו שמואל קאפסקי, צו הרב קאפלאן, וואס שלום, הרב שפירא. ווער האט געהאלטן, וואס ער -- עס זענען געווען אזעלכע חודשליכע רשימות. א איד ווי דוד פישער, יא. ער האט געשריבן פון כ"ד אן, ווען ער איז געקומען, ביז שבת שפעט אין כ"ט. דא אלץ געשריבן. מיר האבן אויך די חסידים יא, וואס זענען -- חסידים טאקע געגאנגען שרייבן. ארל'ע גאלדשטיין האט אנגעהויבן שרייבן פון אין מיטן כ"ז. אין מיטן כ"ט האט אנגעהויבן שרייבן יאסי העכט פון אלעד. עס, עס איז דא גאנצע פארברענגענס, עס איז דא דרייערליי אופנים, וואס נאכדעם איז, אז עס איז גארנישט דא. עס פעלט פיר הונדערט זיבן און פופציג מאמרים. היינט צו טאג, דאס איז א ביסל מער ווי פערציג יאר מיט לייכט, פעלט נאך אלץ

2:12:42 דובר 17 דריי און דרייסיג מאמרים. ביי חסידים האט מען געגאנגען מאכן, דאס גייט עס, עס שטאפט שוין ביי ה'. עס האט געפעלט פיר הונדערט און נייַנצן פארברענגענס, און פעלט אינגאנצן. היינט איז דא עלף ביז צוועלף פארברענגענס, וואס פעלן אינגאנצן. דאס איז דאך קיין זיכערע זאך. עס האט געפעלט יא א מאל א פאר הונדערט שיחות, שיחות, מער נישט צו זאגן. אה, לאמיר זאגן, דער רבי גייט אין צימער פאר קינדער. דער רבי גייט אין צימער פאר, פאר אלע באטים, יא. פעלט א פאר הונדערט פון זיי. היינט פעלט אויב עס א פאר און צוואנציג, וואס פעלט. נאך יעדאך אן די פארברענגענס, עס איז א מאל א פארברענגען גענומען דרייצן שיחות, אלזא כסדרדיק. קיין מאל פעלן צוויי שיחות אין איט. דאס אליין פעלט ביז דא נאר פופציג שיחות פון אלע פארברענגענס צוזאמען. אבער פיר הונדערט פארברענגענס זענען, אה, געקומען. א סך פון טעיפס, א סך פון געשריבן פון חסידישע פארברענגענס, א סך פון אנדערע ענינים, וואס זיי זענען געווען. און מיט איינמאל טרעפסטו פון זיך נאך און נאך א סך און נאך א סך און נאך א סך. אויף אושפיזא, אויף אזא יום טוב, ווען מען שרייבט, אה, ר' לייב מ'קאפע, ארומקוקן, און לאבדו, און חיים, און חיה, חיים, ר' יוסף כ"ץ, זאל נון פארברענגען. ער האט א קאץ געווען אין דעם פסוק, דער אין דעם פסוק, דער א שיחה, איך גלויב, קען נישט שרייבן, האט ער דא געשריבן -- האט ער צוויי טעג געשריבן. דער האט עס געשריבן אדער דער געשריבן. פון צוויי רשימות --

2:13:53 דובר 25 דאס איז דער צוזאמענשטאנד.

2:13:54 דובר 17 זיכער, דאס, דאס איז איינע פון די שווערסטע עבודות, וואס, אה, דא, דא פאלן מיר אויך דא דורכגיין. יא.

2:14:01 דובר 25 אהא. אהם, איך וויל צוריקגיין. איך האב פארגעסן פרעגן וועגן, וועגן עפעס. דאס וועגן דעם, אה, וועגן תולדות מנחם.

2:14:11 דובר 17 יא.

2:14:14 דובר 25 וואס איז געשען מיט, אה, מיט דער פיקטשור פון דעם רבי'נס טאטן?

2:14:17 דובר 17 דאס איז נאך איינע פון די זאכן, וואס אויך אלץ באלאגערט האט אינגאנצן. אזוי גייט מען דורך זיי. דער ערשטער ספר תולדות מנחם, [לא ברור], דער גרויסע און גאנצע, אז, אה, דער רבי, אה, האט געלאזט דרוקן גענומען תולדות מנחם. [לא ברור]. עס איז געווען [לא ברור], אז ער איז געגאנגען אין דער פרי, און דער רבי האט אים געפרעגט, אז דער ספר זאל ניט זיין אויף שבת. מיטוואך ביינאכט האט דער רבי געהייסן ער זאל דרוקן נאך א געבונדענעם ספר. א פילער הענגט מיט אלע קאמפיוטערס און אלע זאכן. ווייס איך ניט, ווי מען האט דאס געטאן. יא, מאל תלאכות קאם און קאם. עס איז געווען מיט די לאנגע בלעטער, נאך צוגלאפּטע בלעטער מיט מראי-מקומות, מיט שורות אויף די מראי-מקומות, מיט קעפלעך. זיי האבן נישט קיין מאגן אין קאפ, ווי זיי זענען געווארן. עס איז דעם רבי'ן צעבראכן, דער רבי צעהארגעט, זיך אלעמאל צוגעשטעלט צום צווייטן -- [לא ברור]. יא, מאל דאס דרענגען [לא ברור]. [לא ברור]. ער האט זיך ארויסגעשטעלט מיט דעם גאנצן תיקל, דאס געמאכט. דער מייסטער שיקט עס מיט דעם, און ער האט צוגעשטעלט דעם יונגן. דער רבי האט אים דאס גענומען אויף אן על כ"ח טבת. דער רבי האט געמאכט אויף א תכריך כ"ח טבת, מאכט ער אייגל אין דעם בריוו, וואו עס איז צוגעשטעלט. [לא ברור]. דאס מיטגענומען פון איר. קומט דער צווייטער ספר. יא, [לא ברור],

2:15:38 דובר 17 וואס אנגעברענגט פאר גלות חב"ד, וואס האלט פון רוסלאנד. און דארט געווען די טונה פון רבי'ן סטאדן. איך האב געוואוסט, דער רבי האט געהייסן פאר צוויי מאל מופלג-לגמרי דרוקן די טונה, ווי זי איז געווען. [לא ברור].

2:15:52 דובר 25 דער רבי האט פֿארבאטן.

2:15:54 דובר 17 מענטשן מוז אריינגעבן.

2:15:56 דובר 25 פֿאַר-

2:15:57 דובר 17 פֿארוואס מיר האבן... נישט אריינגעגעבן. מיר האבן נישט אריינגעגעבן דאס בילד בכלל. שרייבן א בריוועלע. אזוי זעען מיר דאס ערשטע מאל, דער רבי האט געדרוקט דעם לקוטי לוי יצחק, דעם טאטנ'ס בילד. אזוי זעט מען איצט, קומט דאס בילד ביי אופן רשמי. קומט מיט דעם מוסד-

2:16:09 דובר 25 אבער וואס הייסט דער ערשטער מאל?

2:16:11 דובר 17 דער רבי האט געדרוקט דעם לקוטי לוי יצחק, תש"ל. איז דאך די בילד, די אלטע בילד וואס איז געווען. דעם רבי'ן האט אים געדרוקט. איז, אה, דא איז דער פלאץ צו דרוקן די בילד, א נייע בילד. כאטש מען לאזט עס, איז דער מומחה. און מע געוואלט אז זאל נאכן רבי'ן בעל פה, אז קיינער האט עס נישט געזען. פאר דעם רבי האט עס מען אפשר געזען. און עס איז געווען א גאנצע רעצעפשן, ווער שרייבט, וואס מיר, עס יא געוואלט, נישט געוואלט. איז נאר געגאנגען צום פרטים, צום סופר, עס האט הרב קרינסקי גענומען. דער רבי איז געפארן צו וויל אין קאר, דאס איז געווען נאכן רבי'ן. און דער רבי האט געשריבן דעם מען פאר אין קאר וואס צו טאן. און מע האט נישט געקענט לייענען, איז ער אריין צום רבי'ן נאכאמאל. און בפועל דאס ארויס שפעטער דורך גרונער. און עס איז געווען משמע אז פארגעבן נאר פאר צו דרוקן און כלו. און נאך מע צויגט די בילד, איז געגאנגען צום מומחה, עס איז געווען א צייט, עס איז געווען פאר א' תשרי. איז נאר געגאנגען אין פרטים, פרטים יא צום דעם [לא ברור]. בפועל איז ער אריין צום רבי. איז געווען ביינאכט, אה, דאנערשטיק ביינאכט, פאר ערב שבת. ערב שבת איז געווען זונטיק ביינאכט. איז דאס איז געווען ח' אב, ח', אה, ח' אלול, תשי"א, ביינאכט. איז ארויס אויף מארגן פרייטאג. אה, ניין, איז אריין מיטוואך ביינאכט, איז דאנערשטיק האט מען עס געדרוקט. איז ארויס דאנערשטיק געווארן. מיטוואך ביינאכט איז ער אריין צום רבי. און, אה, יא, נאך מיטוואך ביינאכט ווען הרב קרינסקי איז אריין, האט מען געזאגט אז טאמער

2:17:33 דובר 17 דער רבי וועט בעטן די בילד. איז, איז זייער שווער, זאגט נאכן רבי'ן: "רב קרינסקי, גיי אריין" - איז ער אריין. "מע דארף גיין דרוקן דאס ספר אפ היינט". האט ער געלאכט, דער רבי: "עס בעט'ן? וואו איז?" זאגט: "טאמער, וואו איז? אזוי גרויס". בפועל איז ער אריין, דער רבי האט געעפֿנט דעם פאלדער, געזען די בילד. דער רבי האט געזאגט - שפעטער האט דער יודל דערציילט - זאגט: "דאס קען בלייבן ביי מיר, יא". האט ער געזאגט: "מ'האט געזאגט אז נאר פאר צו דרוקן, מ'האט נאר איין בילד". און דער רבי האט געזאגט: "נו, ביינאכט דרוקט מען דאך נישט, ביז דער פרי וועט עס זיין". דער רבי האט געהאלטן א גאנצע נאכט אין צימער, און ביז דער פרי האט ער עס ארויסגעשיקט. און טאקע דער ספר, דער רבי האט באקומען ליל ה' תשרי, דער רבי האט באקומען דעם ספר, אין חדר הקודש, א געדרוקט, א געבונדען, אבער די בילד. און יא, מאל די בילד איז שוין געווען פארזען נאכאמאל שפעטער.

2:18:13 דובר 25 די גאנצע בילד וואס מיר האבן איז אין דעם ספר. אוקיי, עס, עס איז דא קיינע-- ניין, דאס, דאס בילד, דאס זיצט אין לעבן. דאס איז פשוט, אה-

2:18:25 דובר 17 דאס האט דער רבי באצאלט געווען, די וואס טוען אין זיין ארבעט. עס איז געווען א מצוה, אין מצוה האט... האט דאס געקאסט א סך ארבעט, און די שיחות, וואס מאכן דאס עבן. וואס מאכט דאס ספר פֿון רבי'נס ספרים, זיין טערמין, דאס רעקארד, און דאן דער רבי באצאלט דעם, דעם, דעם דוד פֿעלדער. די ארבעט אויף דעם, דאס איז געווען זיין סכום, אזוי דאס, דאס קאסט איז, אבער איז איין בילד.

2:18:41 דובר 25 יא. איך באמערק, אז עס איז געווען אנדערע, אנדערע מקורות און אנדערע זאכן, וואס זאגן טאן אין שיחות און קדמונים שיחות, הנחות און כולו. און פֿון אויף זיין דעם האט מען אויפגעהערט, ווייל דאן שטעקן נייע זאכן. לכאורה, עס איז א [לא ברור], וואס האט געטאן פשוט גלייך, נישט ארויסגעשטעלט, דערפאר אפשר נישט מער געגאנגען גלייך טאן אין, אה, בענין שיחות, און ממשיך זיין גאנג אין, אין די שיחות. און אין דעם זמן איז צוגעקומען, אלזא פיל שיחות, וואס, וואס האט געפעלט. עס שטאמט דאס איז, אה, מיר ווייסן דאך אז דער רבי שרייבט, אז עס איז קשה, ווייל זיי לעבן מיט תורה'ס. און דאס איז איינע פון די הויפט וויכטיגע זאכן אין זיין חסידות. איז בעשאס [לא ברור], איינער וויל צוגיין צו דעם, צו די שיחות, צו דעם רבי'נס תורה. כלל, צו דא א, א צער גדול פון שיחות, פון, פון, פון, פון, פון, פון [לא ברור], פון [לא ברור], פון מעמוירן. איז וואס, איז, אה, ווי, ווי, וואס איז דער וועג, ווי מען שטעלט זיך צו, צו אנאיגענען אין דעם רבי'נס תורה, און צו דא אזוי פיל, באקאנט איז פשוט, אז ער דא אזוי פיל.

2:19:55 דובר 17 דו פרעגסט דא צוויי באזונדערע זאכן. דאס וואס דו זאגסט, אז אנדערע מעשים האבן געארבעט און זיי האבן אויפגעבויט אַרבעט, דאס דארף מען פרעגן בא זיי. דאס איז דאך ניט שייך צו מיר. דאס וואס הנחת אלקות ממש איז געווען, דארפסטו דאך פארשטיין, אז אויך דארט קומט דאך די צייט און דער רבי קומט צוריק און דער רבי גייט רעדן ווייטער, גייט פארברענגען ווייטער. עס דארף זיין א פלאץ, וואס איז גלייך גערעדט, ווי צו ארבעטן, ווי צו תורה, ווי צו שרייבן, דאס וואס דו שרייבסט, דאס וואס די מאשין איז. אנדערש וועל איך שרייבן. דארף מען איינמאל קויפן קאמפיוטערס, דארף מען פרובירן מענטשן, דארף מען פרובירן חברים, דארף נאר - יעדער באשליסט פון זיין ארבעט. מיר זענען אַ גערעדט, בכל רגע, אַז לכל הגדול הנראה, אַז יבוא יבוא, דער גדול, דער רבי קומט צוריק און גייט פון די ארבעט. דאס איז דער ערשטער. מען גייט ווייטער און מאכט דעם רבי'ן, דעם כח, און דעם רבי'ן א שיחה. די צווייטע העליג, וואו דו פרעגסט, דאס איז דער ריבוי שיחות. איז דאך דא די ערשטע שאלה בכלל, אין דעם מצב, וואס מען געפינט זיך איצט נאך ג' תמוז, ווי דארף זיין דער כח און דער לעם אין די שיחה. איז דער ערשטער זאך, א חסיד, פונקט ווי א, א זעלנער אין ארמיי, א חייל אין א צבא, וואס ווייסט אלע פקודות פון א צבא, א חסיד פון רבי'ן, וואס ווייסט וואס וויל דער רבי, וואס זאגט דער רבי, וואס טראכט דער רבי, ווי וויל ער, אז ער זאל זיך פירן ביי אזא זה, ביי מצב זה, ביי מצב אחר, און ווי דאס צו טאן דארף א

2:21:23 דובר 17 איד, וואס דו ביסט א שליח, ווי דארף זיך פירן א משפיע ישיבה און אזוי ווייטער און אזוי ווייטער. דאס קען זיין, נסים, ניזיל ונחזי, לערנען תורה פון רבי'ן. דאס איז דער ערשטער זאך. איז דאך, וואס רעדן אן דעם קען מען נישט. איז אויך נאך דא א מעלה צו דעם, וואס דו דורכלערנסט רבי'נס תורה, וואו דורך דעם דער איש הלומד, נארמאל, א מענטש קען נישט טראכטן צוויי מחשבות, א מענטש קען טראכטן נאר איין מחשבה. רש"י זאגט דאך, ברענגט דאך פון חז"ל, א בור, וואס איז דער משל פון דעם בור? א בור דאך פארשטאנדיג. א בור, דער חלל אין בור, נחשים ועקרבים יש בה. אַז דער קאפ איז ליידיג, קריכן אריין נחשים ועקרבים אין קאפ. אייגנטלעך, אז דאס איז אזוי אין דער וועלט, פונקט ווי עס איז געווארן דער דור הגאולה, מען קען אויך זען דעם רבי'ן בכל עולם כולו, זען אים אין ווידעאס און הערן אים און אין תורה לערנען אין יענע שפראך, ווי דו זאגסט א ריבוי תורה, וואס... קען נישט זיין א מענטש זאגט איך האב, בכל מקום בעולם קען דאס, קען דאס באקומען. וואס דא קומט דאך אלע די קליפה און ברענגט דאך יענע חושך אין די עפענונגען וואס איז דא. קען נישט זיין אז א מענטש האלט אין זיין קאפ דאס און דאס, דאס גייט נישט. דאס, דאס, דער רבי ברענגט דאס אויך אמאל, דעם, דעם, אז עס קען נישט זיין די גשמיות און רוחניות, דאס גייט נישט צוזאמען. דאס ארבעט נישט צוזאמען. דאס גייט נישט. איינס מיט דאס צווייטע דאס גייט נישט. בשעת די קאפ איז פול מיטן רבי'נס תורה,

2:22:50 דובר 17 מיט דעם רבי'נס מחשבה, דעם רבי'נס לימוד, און קומט נישט אריין קיין אנדערע זאך, דאס איז דער ריווח הראשון. צווייטנס, אז די מחשבה איז פול מיט דעם רבי'נס תורה, ביז העומק, א טיפן ענין, איינס, נישט יעדער איד האט קיין שטאנד טיף, אבער דא, יעדער איד האט א חוש אין זיין טיפקייט. לערנט און טראכט במילא, קומט אויס דער דיבור ווי עס דארף צו זיין, און מיר רעדט, זיי צווישן מענטשן, און זיי צווישן אין תורה, און זיי צווישן זיך אליין, צווישן מיט זיך מיט די קינדער, מיט זיך מיט די ווייב, און מיט זיך מיט די מענטשן נאענט צו אים. די, דער שפראך וועט זיין דעם רבי'נס שפראך, און דער מעשה וועט זיין ווי דער רבי וויל. אויטאמאטיש, דער גאנצער גוף איז אזוי געבויט. ס'האט אמאל געווען, טאקע פשוט געווען, האט צ'אח געשריבן א בריוו צו אלע חברים פון צ'אח. אז אלע חברים פון צ'אח זאלן ביז י"א ניסן, איז געווען א שווערע צייט, טאקע פשוט געווען, דער רבי איז געווען פינף און פופציק יאר, מיט י"א ניסן, זאלן אלע לערנען די פינף מוגה'דיקע מאמרים פון רבי'ן, דאס וואס איז מוגה געווען, די מוגה'דיקע מאמרים. די פינף מוגה'דיקע מאמרים. [לא ברור] מים רבים. שזה יגרום, דאס האט געדארפט זיין, איחוד רוחני. [לא ברור]. דער רבי האט גענומען פון די ווערטער איחוד רוחני, און געמאכט [לא ברור]. דא האט מען דאך נישט קיין איחוד רוחני, דא האט מען דאך איחוד שאין כמוהו, ער קען אריינקלייבן גשמיות, להכליל אים מכל צד ופינה ממש. ווי אזוי א מענטש לערנט וועט

2:24:20 דובר 17 זיין נשמה חי', ואיחוד נפלא שאין כמוהו, ניט צו כאפן געשמאק מיט דעם רבי'נס נשמה חי'. דאָס איז די ערשטע זאַך. אַז מען וויל לעבן מיטן רבי'ן, קומט דאָך איצט פֿון יוד טבת. וואָס האָט דער רבי געזאָגט? יעדער יאָר וועט ער לעבעדיקער, נאָך מער לעבעדיקער, נאָך מער אַקטיוו, דורך אונז, ביי אונז, און מיט אונז. ווי וועט דער רבי נאָך מער אַקטיוו ביי אונז, דורך אונז? ווי באַלד מען גייט נאָך פֿיל, און מ'בויט נאָך אַ בנין, און מ'בויט נאָך אַ שול, און מ'בויט נאָך אַ מקווה, און מ'בויט נאָך אַ ישיבה, און מ'מקרב נאָך איינעם צו אידישקייט. דאָס איז, דער רבי וועט מער אַקטיוו, נאָך אַקטיוו און נאָך אַקטיוו. ביי אונז און דורך אונז. כדי צוצוקומען צו דעם, מוז מען לערנען ליקוטי שיחות. ס'קען נישט זיין אַנדערש. אָן דעם קען מען גאָרנישט קריגן. די מעלה וואָס האָט אָפּגעטאָן, וואָס איז דאָ אין אַלע שפּראַכן - דאַרף ענגליש, דאַרף רוסיש, דאַרף פֿראַנצויזיש, דאַרף אידיש, דאַרף לשון קודש - אויף וואָס אַ שפּראַך דו ביסט, ס'איז דאָ גרינגערע זאַכן, ס'איז דאָ שווערע זאַכן. איצט מאַכט מען ספרים אַפֿילו פֿאַר קינדער פֿון ליקוטי שיחות הקודש. ס'קען זיין אַ אינגל פֿון צען יאָר אַרום, ס'איז אַפֿילו נאָך ווייניקער, קען לערנען די גרינגערע זאַכן וואָס מ'האָט צוגעגרייט אויף זייער פֿאַרנעם. אָבער אַ בר-מצוה בחור קען שוין לערנען אַ מער, אַ שיחה-ליקוט, אַ גרינגערע ליקוט. אַ בחור פֿון פֿופֿצן יאָר דאַרף לערנען אַ טיפֿערע ליקוט. אַ בחור אין ישיבה דאַרף נעמען די גוטע נגלה-ליקוטים. און ניט נאָר לערנען, ס'איז דאָ לערנען אויף אַן אופן מקיף, אַוודאי, ליקוטי שיחות איז דאָ. אַ מאָל טוט מען, מ'קען דורכנעמען גאַנץ ליקוטי שיחות. אַזוינער אַ בחור לערנט צען יאָר אין ישיבה, נאָכאַנאַנד ליקוטי שיחות,

2:25:45 דובר 17 ער קען קיינמאָל נישט דערגרייכן די גאַנצע זאַך. דאָס דאַרף מען לערנען און לערנען. איצט, אַז מען לערנט אַ ליקוט, ס'איז דאָ דער לימוד הגירסא, דאָס איז, אַז מען גייט דורך ליקוטי שיחות, אָבער ס'וועט ניט פּועלן קיין זאַך. מענטשן וואָס נעמען אַ ליקוט און לערנען דאָס איין מאָל, און לערנען דאָס צווייטע מאָל, און לערנען די אותיות, און מ'קוקט זיך איין אין דעם, און בעיון ובעומק, נאָך אַ מאָל און נאָך אַ מאָל, דער מענטש ווערט אַן אַנדער מענטש. ער לעבט אַנדערש. מיט דעם איז שוין אַ לעבן, מיט דעם דאַרף מען לערנען ליקוטי שיחות. בדרך ממילא קומט שוין אַרויס די אַלע זאַכן. אַלע דאָס זענען די באַמערקונגען. ס'זענען דאָ גרינגע הערות וואָס קענען לערנען יונגע קינדער, אָדער אַפֿילו איינער וואָס קען נישט אַריבערציען זיך, אַפֿילו אַ בעל-הבית איז שוואַך דערין, אָבער ס'איז דאָ אַ מאָל וואָס קען לערנען. און ס'איז דאָ אַ מאָל שווערע, ניט פֿאַרשטענדלעכע פרטים וואָס זענען שווער. אַ בחור איז שוין אויף אַ הויכן ניוואָ. דאַרף לערנען. קוק נישט דערויף. איך זאָג, דאָס מאמר איז אַ שטיקל שיר, דאָס איז די דעפֿיניציע פֿאַר וואָס איז לעבן. נעמען אַ חסיד וואָס פּרוּווט איין מאָל, פּרוּווט צווייטן מאָל, זאָל לערנען דעם מאמר איין מאָל אַ חודש. ס'הייסט, ווען מען זאָגט אַ שיעור חסידות, דאַרף דאָרט זיין דער מאמר. אָבער דער מאמר זאָל ליגן, וווּ ער גייט אין גאַס זאָל קלינגען דער מאמר אין קאָפּ. [לא ברור] נאָר יאָ, אַמאָל האָט מען געזען דעם רבי'ן, דאָך געהערט דעם גאַנצן טייערן [...] דאָ שוין. [לא ברור] איצט אָן דעם קען נישט זיין. ס'איז דאָ אַ ריבוי אמת. אַלע קענען שוין דורכגיין גענוג. איצט

2:27:02 דובר 17 איז דאָ אַ בעל-הבית וואָס איז שוואַך. ער לערנט נאָר ענגליש. אַן אַנדערער לערנט נאָר לשון קודש. קיין פּראָבלעם. ס'איז דאָ אויף אַלע שפּראַכן. ער קען נישט לערנען אַ שווערע שיחה. ער קען נישט לערנען אַ שווערע ליקוט. ס'איז דאָ גרינגערע [איבערזעצונגען] אויף עברית. אָבער ס'איז דעם רבי'נס תורה. זענען דאָ אַזעלכע זאַכן וואָס מען האָט היינט געמאַכט אין אַ פֿאָרעם וואָס לאָזט זיך אויף פֿאַר יעדן פֿאַרנעם. אַזוי פֿיל ביאורים מיט הערות מיט ווערטער. דער תירוץ וואָס אַ מאָל איז געווען, איצט איז ער ניטאָ. ער קען זיין אין אוסטראַליע, ער קען זיין אין רוסלאַנד, ער קען זיין וווּ ער איז, ער גייט אַרײַן, ער קען אַראָפּנעמען, דאַונלאָודן אין וואָס פֿאַר אַ שפּראַך ער וויל, און ער קען לעבן מיט דעם רבי. דאָס איז דאָס וואָס איך קען זאָגן. און פֿאַרקערט, מען האָט געזען אין דער תקופה וואָס זענען געווען שטענדיק פֿאַרשטענדלעכע הערות. און אין יענער תקופה זענען געווען שווערע ליקוטי שיחות וואָס מ'האָט געגעבן דעם רבי'ן זיי צו זען. איינע פֿון די זאַכן איז געווען, דער רבי האָט געמיינט אַז ס'איז נישט אַרײַנגעלייגט גענוג כוחות. בשעת איז געווען אַ קאָך, האָט דער רבי באַקומען אין די... אין די... אין דעם סוף, מען האָט געזען אַז יעדער מאמר - און פיר הונדערט בחורים האָבן אַמאָל געחזרט דעם מאמר בעל-פּה. דער רבי האָט אַ מאָל געשאָלטן. דער רבי האָט אַ מאָל נישט געגעבן. אַז ער איז נישט געקומען זיך צוזאַמען וואָס צו טאָן, וואָס איז צו טאָן. חוץ פֿון דעם, בעל-כרחו, צו ער וויל, צו ער וויל נישט, מען גייט אַרײַן אין גאַס, זאָל ער גיין אין וואַסער, קליידער זאָל ער נישט גיין, זעט מען [לא ברור]. ס'איז דאָ אַ איד וואָס איז נאָך לאַנג דערבײ, האָט נישט מער קיין...

2:28:32 דובר 17 שבת, אַ איד מיט שבת, און ער איז נישט קיין... איך וועל נישט, צו מער בעל-מצווה זיכער נישט. פֿון דעם וועג ער גייט זאָגן אַן אידיש ווָארט. אַ גרינגע ווָארט, אַ געשמאַקע ווָארט, קיין רגע. ס'איז דאָ אַן איד וואָס האָט אַ פֿרומער דור, אָבער אַן איד מופֿקר, קען מען זאָגן אַ גרינגע ווָארט, אָבער אַ ווָארט פֿונעם רבי'ן, פֿון דער פרשה, אויפֿן יום-טוב, אויפֿן טאָג. אָבער תּורה דאַרף זיין אין קאָפּ אײַנגעקריצט, באַוווּסט פֿאַר אַ פּאָר סיבות, אָבער נישט דעם מחודד בפֿה. און נישט מחודד עד [לא ברור], אָבער ס'טאָג איז אויף לאַכן באַוווּסט. מיט דרייסיק [לא ברור], מיט דרייסיק [לא ברור], דאַרף זיין אַ סטאַבילער מאמר. אַן אַנדער איד וואָס איז זיך מוסר אין אַ סתירה, אַ בריוו, אַז עס לעבט באַוווּסט, אָבער מיר לעבן באָדם, בדרך ממילא, עס גייט צו וועלט. ווי ווילן מיר אַריינברענגען אים אין דער וועלט און ברענגען די וועלט צו לימוד החסידות און צום רבי'נס תּורה, אַז עס איז באַוווּסט נישט צום לאַכן? שטייט קיין, ס'איז נישטאָ קיין שאָרטקאַט אין דער זאַך. דאָס דאַרף מען לערנען. אָבער לערנען איז נישט מען קיין מאָל אין שטוב און צוריק.

2:29:29 דובר 26 אָוקיי, אייביק אײַך לייכטן?

2:29:31 דובר 17 דאָס האָט דער רבי געזאָגט. דער רבי האָט געזאָגט אין אַ פֿאַרברענגען נאָך פּסח, [לא ברור]. דער רבי האָט געזאָגט, אַז דער אויבערשטער, בשעת ער האָט געגעבן די תּורה, אויף דעם געבעטן, אַז [לא ברור], זיבן רקיעים, רקיעים איינע, האָט געמאַכט: "עשו לי מקום קטן אחד, מאַך מיר אַ קליין צימערל און איך וועל אייביק אײַך לייכטן". און דער רבי האָט געזאָגט, ווײַל דאָ זענען צדיקים וואָס דעמאָלט, דורך דעם וואָס זיי האָבן זיך אַריינגעלייגט אין זייער תּורה ביסל מיט זייער נפש, איז זייער לערנען זייער תּורה אייביק צו לייכטן. און דער רבי האָט שוין אַ מאָל געזאָגט, דער רבי האָט מבאר געווען, וואָס מיינט ער מיט די ווערטער: "איך גיי אין הימל און די כּתבים לאָזן זיך דאָ". ער זאָגט, מיט דעם גוף און דעם גשמיות פֿון וועלט איצט מוז זיך גיין אין הימל. אָבער עס ווײַטער, מײַן שׂכל זײַן רוחניות, דאָס איז נאָך דאָ וואָך [לא ברור].

אויך ווי בײַ געשעעניש, וואָס מיר ווי רבנים דאַן ברענגען בשׂר צו זײַן דאָר, וווּ דער רבי האָט געזאָגט זי מוז גיין דורך איר. דער רבי וועט זײַן מאמר ווײַטער, גשמיות, אָבער ער זאָגט: "די כּתבים לאָזן זיך דאָ. איר לערנט מײַנע כּתבים, איך מאַך אײַך אַלעס". דאָס איז שוין דער טבֿל-גשמיות אַריבער אַזוי. רעדט נישט וועגן דעם. דער רבי האָט אַ מאָל געזאָגט בײַם פֿאַרברענגען: "פֿאַר וואָס לערנט איר נישט די מאמרים? זענען דאָך מאמרים פֿון אײַער רבין". דער רבי האָט גלײַך געזאָגט: [לא ברור]. מיט דעם [לא ברור], אים געלייט, וואָס ער אַ מאָל אַ גאַנץ שוואַך

2:30:46 דובר 17 געלערנט פֿונעם רמז-תּל, זענען אַריינגעפֿאַלן פֿון אַן אַרום פֿינף הונדערט אמות. אָבער ווען דער רבי גייט, קען זי פּשוט גיין, ביז לאָז, אָן רמז-תּל, איז נישט כּדאי, דאָ איז דאָך נישט כּדאי. אַזוי נעמט מען לערנען בײַם רבין אַ שטיק צײַט, מיט איין מאָל לערנט מען צען אמות, מיט איין מאָל צוואַנציק. ער מאַכט זיך אַ קשר, ער שאַט, ער לעבט. ס'איז דאָך געשמאַק. אַזוי בײַם לערנען דורכן רמז-תּל מיט דעם נמשל, די געשמאַקן, די, די - דער חידוש איבער, דער - מיר, מיר גייט דורך אין אַן אַנדער וועלט. מיר געפֿינען זיך אין אַ שווערער, שווערער וועלט. דאָ ווערט, וואָס אַ טראַכט, וואָס, וואָס טוט זיך אין וועלט. מיר האָבן דאָך אַלע מיט דעם רבין, מוז קיין לעבן מיט דעם.

2:31:22 דובר 27 אָוקיי, וואָס האָט איר דאָ געטאָן?

2:31:25 דובר 17 איך קען נישט רעדן.

2:31:27 דובר 27 איך האָב אַ חילוק וועגן דעם, וואָס אַ חסיד וואָס האָט געהאַט דאָס זכות צו הערן פֿון זײַן רבין, און טוט נאָך, טוט, טוט אין דער שיחה. דאָס איז [לא ברור], אַלזאָ דער אויבערשטער דורך דער אַנטוויקלונג פֿון, פֿון, פֿון דער וועלט, אַלזאָ די טעכנאָלאָגיע און אַזוי די ווידעאָס און די טייפּס קענען שיקן אים לעבעדיק, קענען הערן אים לעבעדיק. און דער, דער, דער איצטיקער פֿאַקט, אַז מען קען פּשוט הערן פֿון לעבן אַליין און קוקן אַליין, דאָס איז אַ, אַ געוואַלדיקע-

2:31:56 דובר 17 אַ מורא'דיקע.

2:31:57 דובר 27 אַ מורא'דיקע זאַך, וואָס עס איז, אַה, אַ חידוש [לא ברור] בעצם זיך. און צו די מענטשן וואָס קען זײַן, אַז זיי פֿאַרשטייען די שפּראַך, אָבער פּשט זיי ווייסן נישט, יאָ, זיי קענען נישט וואָס איז, אַ איצטער, ווען דו ביסט געקומען אין ארץ-ישראל, האָסטו גלײַך פֿאַרשטאַנען די שיחה? האָט עס גענומען צײַט? וואַ-וואַ-וואַ-

2:32:17 דובר 17 איך האָב ארץ-ישראל פֿאַרשטאַנען. בײַ אונדז אין שטוב רעדט מען אידיש.

2:32:20 דובר 27 ווײַל איך ווייס עס נישט-

2:32:21 דובר 17 אונדזער שפּראַך.

2:32:21 דובר 27 דאָס איז די שפּראַך.

2:32:22 דובר 17 ווען געווען איז, ווען שוין א קינד פון צען יאר אלט, מיר קומען נאך אהיים ברענגען, אפשר נאך פרעגן וואס דער רבי האט געזאגט, אבער עס איז געווען א גערינגע זאך אפשר, אדער א מעשה, וואו דער רבי האט געזאגט, ווי יעצט אדער אזוי, און איך קען דיר זאגן, עס איז געווען א ביסל, נאך א ביסל עלטער, עלטער. אנדערש. ערשטנס, מען האט געזאגט פריער מיט געשריבן, אפשר אויך שרייבן א מאמר, ווי שעת מעשה. מען האט געלערנט מער, וואס האסטו געלערנט נאך הליכות? האסטו געלערנט נאכער, עמעצער קען א מאמר, האט מען נישט געלערנט פון רבי. מען ווייסט אליין, זיי, אבער נאך הליכות, נאכער, נאכער, דא קען מען אריינגיין. דאס, די, ווי דער סדר, דער רש"י, דער... [לא ברור] איך זאג נישט אז אן אייניקל פון צען יאר, דא וואלט געווען א גאון, אבער עבן מיט דעם האט ער נישט געלאזט הערן, און ער איז נישט געגאנגען ווייט. פאר וואס זעצט מען א קינד, גייט אין ישיבה, רבי לערנען, גמרא, רש"י, תוספות, וואס צו, צו, צו עלף יאר אלט און ער שוואך אין דעם. זעצט אים צו דרייצן, אפשר א גאנצער לערנער, קען שוין גיין, אבער צו פופצן יאר גייט שוין אפשר גמרא אליין. דאס ווערט נישט אין איין טאג. די שיחה איז שיחה. וואס איז די שאלה? אבער מיט נישט לערנען, נישט גיין ווייטער. עס דארף זיין א שטיקל סדר. איך זאג, מען קען נישט שטענדיק [לא ברור] לערנען. איך געדענק, עס זענען געווען בחורים אין ישיבה ביי אונז, וואס, אה, זאגן: "מיר פרובירן א פאר טייטש-חסידיש". זאגן זיי: "איך, איך וויל נישט זאגן נעמען, איך וויל נישט זאגן וואו אין דעם", זאגן: "מיר שייכן זיך צו דעם". דער

2:33:31 דובר 17 משפיע געווען, א שטיקל חב"ד, זאגט ער: "לערן אים אום מקרא אויף ס"ו, דו לערנסט ס"ו". ביי אים געווען אום מקרא, [לא ברור], אבער דאס, דאס איז פארשטענדלעך, עבן, עבן פשט. ער, ער, דער בן, דער עבר, ס-ס-דאס איז [לא ברור]. זיי קומען נאך האבן, [לא ברור], צדיק זיין. "לערן דעם פאר די ס"ו". עס זענען קליינע קינדער. אבער זיי גערעדט נאך הייליק, וואס האט פארשטאנען, דאס, דאס האט אים געוויזן. דערנאך, די וואס פארשטייט, זאגט ער: "דאס איז צו שווער פאר דיר. יא, איז טאקע שווער. גייט עס אן אנדער וועג". אבער עס, זיי דארט געשמאק. מען דארף זען אריינציען די קינדער, די בחורים, אין געשמאקע זאכן. זיי דארט בחורים, וואס האבן ליב לערנען, דארף איך די שיחות, די, ווי מען זאגט, די אינטערעסאנטע שיחות. איך קען עס נישט [לא ברור], ווי מען זאגט דאס, אבער דער האט ליב שיחות וועגן מיר איד, דער האט ליב שיחות וועגן סוחרים. זאל ער עבן פון דער-

2:34:20 דובר 27 נחום קארלינס

2:34:21 דובר 17 זאגט מיר נישט. ער האט שוין אריינגעוואָרפן. איך, איך וויל נישט זאגן נעמען, איך זאג אים געלייט אריין, וואו זיי עס נישט גלייבן, דעם כח אין די רבינס שיחות, וואס צו הענגען פון דער שיחה. אבער וואס לערנט אין ישיבה? און לערנט דאס שטיקל גמרא. און פארשטייט דאס שטיקל. און ער האט אמאל א הדרן פון רבין. מיט דעם גאנצן כח. אה, ער פארלירט זיך. פאר וואס? זיי דאך גוט. זיי דאך גוט. פון איינעם צום צווייטן. נו, וואַרט, ווערט דאס. עס האבן מער דיקע זאכן, מיר קענען הערן. עס האבן מער דיקע זאכן, מיר קענען זיי זען. שטארקע, אה, שטיקל מוזיק, ווער פארברענגען האט, וואלט עס געזען. זענען שוין רעכט, אה

2:35:01 דובר 27 עס איז, אה, דא, דא, דא מיר שוין

2:35:05 דובר 17 סטאפ. מיר דארפן-- לאמיר רעדן פון בעלי-בתים. אזוי יעדער בעל-הבית ארופנעמען מיט צען מינוט א טאג-

2:35:12 דובר 27 איך האב פונקט גרייד גערעדט מיט-

2:35:13 דובר 17 און קוקן נייעס-

2:35:14 דובר 27 יא.

2:35:14 דובר 17 און קוקן אין וואטסאפ. צען מינוט א טאג, נישט מער.

2:35:17 דובר 27 איך האב פונקט גרייד גערעדט מיט א יונגערמאן, און ער זאגט מיר, איך, איך שוין א מאן, א ביזנעס. און ער זאגט מיר, אז דאס איז געווען באשלאסן ביים פארברענגען, די חברה, אז מען דארף קוקן נאך פארברענגען.

2:35:29 דובר 17 יא.

2:35:30 דובר 27 אבער מען פרעגט נאך. איך זאג, קען זיין, אלזא ער איז נישט אײַנגעוווינט.

2:35:35 דובר 17 געזאגט.

2:35:37 דובר 27 האט ער געזאגט. ער האט געזאגט, "די חברה", עס האט נישט קיין פראבלעם. ערשטנס דארף, דארף, דארף זיין ביי זיין רבין היים. צווייטנס, דער רבי קומט צוריק. מען שטייט דארט. עלטער, עלטער יונגע לייט. איך ווייס אין די פערציק יאר, מען ווייסט נישט ווער זיי, צו שטיין ביי פארברענגען.

2:35:51 דובר 17 איך זאג דיר, א פשוטע זאך. פאר די יונגע לייט. אזוי ארופנעמען צען מינוט א טאג ביי אן עת קבוע. אלזא די צען מינוט, ווען מען מאכט דאס טעלעפאן, זענען נישט דאך אין וואטסאפ, זענען נישט דאך אין אנדערע, קול השעה, קול החסידות, דאס אלץ שווארצע זאכן. עס איז דעסן, אלזא ער, ער האט נישט געוואלט קוקן אויף דער זאך. ער האט נישט געוואלט קוקן אויף דער זאך. אבער דאס, דאס דארף, דאס דארף זיין נאך [לא ברור] פאר זיך אליין. אדער למשל, אדער פרויעקט פון לקוטי שיחות. אזוי האט מען געזען אז א פשוטע זאך. הונדערטער מיט הונדערטער לייט, וואס זענען שייך צו לערנען. און זיי לערנען יעדע שבת נאך פרי א מאמר. עס איז געווארן א קביעות בנפש, און לייט זענען דורכגעגאנגען משניות, חז"ל, ארום איבער פופציק פראצענט פון לקוטי שיחות. אוודאי מען דארף שטופן און, און קומען מיט עצות, קומען מיט געשמאקע זאכן. אזוי ווי א פאר קליינע קינדער דארף מען געבן, אה, [לא ברור], ווי דארט מען גיט מען זיי צוקערלעך מיט אנדערע זאכן. פאר, איבער עלטערע דארף מען געבן אן אנדער זאך, וואס זענען גע-

2:36:45 דובר 28 יא. איך ווייס, אז געווען, אגב נאך א זאך. איך ווייס, אז, אה, ס'איז געווען במשך די יארן געוויסע זאכן, וואס מען האט געארבעט דא, די שיחות, דאס איז די זכרונות פון דעם רבי'נס מאמע. ערשטנס, דאס דא פלאן צו מאכן, זייטע די שיחות, זייטע, זייטע זכרונות און, אה-

2:37:05 דובר 17 איינע פון די זאכן וואס מען טוט איצט, אה, די שיחות וואס רבי זלמן חנין ער איז אַוועקגעשטעלט אויף די קומענדיקע יארן. גראדע איצט איז דאס א מצב וואס, אה, ס'איז גאנץ, אה, קרוב שוין צום סוף. איך קען שוין זאגן קרוב [לא ברור], אבער [לא ברור]. און, אה, די שיחות, אה, מיט טוט איצטנס נישט גענוג, אבער ס'גייט ארויס אין א סדר מסודר, אה, [לא ברור], לויט מאמרי חז״ל. מאכן דאס נארמאל מיט [לא ברור]. ביז איצט איז דאס אלט איבערגעדרוקט ווי דאס איז. איך מיין, די שיחות המען ערעם דאך שוין ארויסגעגאנגען. און שטעלן עס נאך א [לא ברור] ארויס אליין. און דער תניא דאך בכלל א וועג אריין פון, אה, איינאנדער, איינאנדער, איינאנדער, איינאנדער, עפן. און, אה, דער יומן. דאך הויך געווען פון די, דאך עס שטימט, פון די הונדערט זיבן און אכציק שיחות, איז צוואנציק, וווּ זיי איז דער, אה, איז דער, אה, דער יא-, דער, דער שיחות המען ערע. און, אה, א פאר פערציק, וווּ זיי איז דער יומן. דער אנדערער דארף מען, אה, דאך אויך ווי דארף אריינגיין אין בריוו וועכואר, וווּ דער רבי דאך גיט בריוו. מאטיק, וווּ זאגט דער בריוו. מיט, אה, אה, מיט טאן אין דער. פאל דער רבי'נס מאן, זיצט מען געפוצט טאן מער זאכן קדושים, וואס, אה, וואס נישט סתם. אבער זיין שטיק אין בריוו, דארף טאן די זאכן אויך.

2:38:11 דובר 28 יא.

2:38:12 דובר 17 ס'איז מיר א שעם.

2:38:13 דובר 28 איז מיינע, דער, די גרויסע פּרויעקט, וואס דאס געארבעט, דאן, עס איז געווען די תניא השלם. און דאס, אה, דאס קען מ-- קען מ' שוין מאכן א גאנצע-- מ' האט שוין געמאכט ביי, אין דעם פּאדקאסט מ' האט געמאכט מיט א מלכה פלאן א אינטערוויו מיט אים.

2:38:26 דובר 17 יא.

2:38:26 דובר 28 און, אה-

2:38:26 דובר 17 און נאך איז געווען גענוג אין דעם?

2:38:28 דובר 28 מ'קען האבן שוין נאך [לא ברור] אין דעם.

2:38:29 דובר 17 מ' דארף, אה-

2:38:30 דובר 28 אבער נאך איכא די תניא, נו.

2:38:32 דובר 17 מ' דארף אין איכא נאך גאר. די תניא איז א געענדיגטע זאך. דאס וואס מיר האבן נישט, קוים זענען מיר שולדיג, אבער די תניא דא.

2:38:39 דובר 28 וויפל, וויפל-

2:38:40 דובר 17 ברוך השם, געווען שוין פערציק תויזנט.

2:38:41 דובר 28 יא.

2:38:42 דובר 17 און עס איז געבליבן א ביסל מער ווי צוויי תויזנט תניא. דאס וואס איז געבליבן איצט, איך ווייס ניט וואס וועט זיין די נעכסטע צוויי וואכן, [לא ברור], וואס דא אין ניו יארק איז שוין געווארן ביי מיר נישט א סך, דא אין דער סחורה וואס איז געבליבן. ביי מיר איז שוין נישט, פשוט נישט געבליבן. און איך האף צום בעסטן, אז עס וועט קומען ווייטער [לא ברור] און מ' דרוקט נאך צוואנציק תויזנט. א גאנצע מענטשן זאגן אז עס, אה, איז נישט נארמאל, מ' דרוקט אזוי פיל און מ' פארקויפט פאר אזוי ביליג. איז די אלע מענטשן, די אלע [לא ברור], די אלע [לא ברור], איז, זיי קענען נאך זאגן וואס מע וויל. [לא ברור] עס גייט נישט אריין אין א [לא ברור], עס איז, איך האנדל, איך איז, דאס האנדלט זיך נישט קיין אים. די זעלבע מענטשן וואס האבן געזאגט אבער איבער די ערשטע צוואנציק תויזנט. און אוודאי עס קען נאך קומען אויף די צווייטע צוואנציק תויזנט. מיר האבן נישט קיין ברירה, מ' מוז פארפליצן די וועלט מיט דעם רבי'נס תורה. כל-זמן דעם רבי'נס תורה האט נישט צוגעקומען צו יעדן איד, און מ' האט נאך נישט אנגעהויבן ארבעטן בכלל. ווען עס וועט צוקומען צו זיי, דארף מען ערשט ארבעטן. דער רבי ווארט נישט אויף אונדז. נישטא וואס צו רעדן. איז אבער, ער קען זאגן, ווער ניט זיך פארלאזן, ווייל מ' טוט נאך נישט. וואס איז דאס פערציק תויזנט תניא? איז דא אזא גרויסע פרומע עולם. איז דא אזא גרויסע אידישע עולם. [לא ברור]. דא קען מען מאכן, מ'איז צופרידן מיט

2:39:55 דובר 17 פארקויפט פון דעם סכום וואס מ'ווייסט זיכער, איז עלף תויזנט תניא איז געגאנגען ביי דעם פרעמדן עולם. עס איז נישט ביי דעם ליובאוויטשער עולם. און דאס איז דער דאזיקער נצחון. ווי דער רבי געזאגט: "פרעג איך ביי זיך, א דאס איז דער דאזיקער, מ'האט נאך נישט אנגעהויבן ארבעטן בכלל". פון צווייטן זייט זיצן מיר איצט און ארבעטן אויף שייכות, דעם [לא ברור] ברוך השם מיט דעם חילוק קודם געענדיגט. מ' ארבעט אויף חלק אלף. עס נעמט צייט. איך ווייס, אז עס נעמט צייט. אבער דער ערשטער גייט ווייטער און ווייטער מיט תמיד מער. מיר קענען נישט קומען צו אידן, וואס האבן קוים שוין געלערנט ווי מען לערנט חסידות, דעם איינעם קען ער גוט צו זיך, דעם איינעם קען ער [לא ברור]. עס איז שווער. פון צווייטן זייט. ער רעדט אויף [לא ברור] לשון. עס קען אויך זיין א מקור, קען זיין א רבי האט דאס גערעדט. און זיי דארפן אונטערוועגנס ביז זיי קומען צו, צו דער גוטער שיחה, וואס מען האט שוין געארבעט געווען, שוין געמאכט. מיט שפעטער, דורך אלע זאכן וואס מען האט געמאכט, מענטשן ווער-- שפעטער קומט ער אריין, ווערט ער, ווערט ער דעם רבי'נס איד. אבער דאס איז שווער אויף אונדז. [לא ברור], דאס קומט אונדז שווער.

2:40:51 דובר 29 זײַנען דאן נאך זאכן, וואס, אה, וואס קען זיין, וואס מען פּלאנירט אדער וואס מען וויל, אז עס זאל זיין, אויב ס'איז א חלום צו דעם.

2:40:59 דובר 17 די זאך. אבער, אה-

2:41:01 דובר 29 מה-שם?

2:41:02 דובר 17 אבער דערווייל-

2:41:03 דובר 29 מה-שם?

2:41:03 דובר 17 אין טאג איז דאך נאר פיר און צוואנציק שעה.

2:41:05 דובר 29 וואס, וואס איז די זאך, וואס דארף זיין? וואס קען זיין?

2:41:08 דובר 17 דעם רבי'נס הגדה. אזוי דא וועט דער תניא זיין, אבער זיי זענען נישט דערביי, ווי עס איז אין דער הגדה.

2:41:12 דובר 29 ווי אזוי, אין וואס פאר א פארמאט?

2:41:14 דובר 17 אין דעם פארמאט. עס איז דאך די הגדה. און דאן אויך דא דאך דעם רבי'נס-

2:41:18 דובר 29 אלע שיחות פון דער הא-, אלע, אלע-

2:41:20 דובר 17 אלע שיחות פון אלע אמוראים און, אה, פון אלע רביים אייגנטלעך. עס איז דאך די קייט פון די רביים אין דער הגדה. די חסידישע הגדה.

2:41:25 דובר 29 הגדה השלם.

2:41:27 דובר 17 הגדה השלמה, ווי איך האב געזאגט, עס איז די הגדה שלמה, אבער זי איז פון, פון, פון תש"ן. [לא ברור] דאס דאך אן קיין שום זאכן טאר מען פארנאכטיקן זיין.

2:41:40 דובר 29 יא.

2:41:40 דובר 17 עס, ווי איז די הייליגע הגדה? די דאך די הייליגע הגדה. דאס טאר מען [לא ברור]. וואס? וואס נאר דער רבי [לא ברור]? וואס נאר דער רבי געטאן? מיר טארן מענטשן פאר דעם. מיר טארן טאן אין דעם. מען האט שוין געגעבן נאכאמאל א שטיקל, עה, א שטיקל נסיון אין דעם. זיי ארויס, א פארשידענע זאכן אדער אין דער [לא ברור]. דאס, דאס זענען פון נסיון זאכן, וואס שטייט אין דער תניא. פשוט האט אונדז גארנישט געמאכט, און דעם גארנישט גערעדט מיט מענטשן. אכט יאר ארומגערעדט מיט מענטשן. און אויף דעם זאג איך דעם גרעסטן קרעדיט, וואס קומט צו [לא ברור], וואס זיי געווען די [לא ברור] יהודה, מיר רופן דא ייִדיש, אבער מיר זאגן, וואס זיי מיר קומען צו אים. איך האב געזאגט: "לך אכילה". דאס איז דער ספר, וואס מען גייט נישט אויסדעקן. דאס איז א ספר וואס מ'גייט געבן אן א שיעור געלט אריינלייגן דעם, איך האב נאָך גארנישט וויסן ווי פיל א מאל. דאס איז אמת'ס וואס וויל געבן דעם רבי א מתנה, און וואו קומט צוריק אויך ניט. אנדערע צורות, דו בויסט א בנין, ווילסט איר צור, בויסט א ספר, ס'קאסט הונדערט טויזנד דאלארס, איר ריינגלייגט הונדערט, עס איז אויסגעדעקט. דא וויל מען גארנישט, מע וויל געבן דעם רבי, און דער רבי גייט אין חלום, ס'האט נישט געווען שוין א מאכט א מסר וואס מ'האט געמאכט, און דער רבי דאס געשטיצט, ווייל דער רבי זאגט דאך שוין אויפ'ן ווייז, האלט נישט פעסט דער רבי וויל, איז א שמירה נאם על. און דער איד איז אנגעכאפט יאָ, איך וויל געבן דעם

2:42:47 דובר 17 רבי א מתנה. שפּעטער זענען געקומען גרעסערע מענטשן, געווען גרעסערע געלט, אלץ גוט און פיין. אבער יאמאל דאס טאָן וואס איז געווען איין פון א חלום, ס'איז דא א זאך זאכן פון רבי וואס מ'דארף מאכן אן א וואונדער ווערן זאָגן. דער רבי גייט מאכן קולמע אלבומען וואס מ'טאָר אריינלייגן משוגענע געלט אין דעם. אַז דער רבי געוואלט, דארף עס זיין. מע בויט א חב"ד הויז פאַר צען מיליאָן דאלער, מקווה דארף, ס'דארף זיין. דא קענסטו דא, דו זעסט דעם, דעם, אין דער באַשע זעסטו דעם רבי, דא דארפן גארנישט, דארף טאָן וואס דער רבי וויל. שוין דא דארפן די גאנצע וועלט דאס טאָן, דער רבי ס'זאָל אנגיין יעדן שטוב.

2:43:25 דובר 30 קיצור, ס'איז דא טויזנט זאכן צו טאָן.

2:43:27 דובר 17 ס'איז דא וואס צו טאָן יא דא, מע דארף נאר לערנען, דאס איז מ'דארף, דארף א צייט צו לערנען אליין. קען נישט שטעלן דא מיט נאָר.

2:43:35 דובר 30 יא. אוקיי, אז זאל מען זען זיך צו טרעפן הדרשה, איתי טייצער.

2:43:41 דובר 17 הגדה אפשר.

2:43:42 דובר 30 הגדה אפשר. און מ'זעט זיך מיט דעם רבי.

2:43:46 דובר 17 ס'איז טאקע זיך אין בחינת ראיה, אבער בעיקר אלץ לערנען רבינס תורה.

2:43:50 דובר 30 יא.

2:43:50 דובר 17 וואוהל אנדערע תורה שטייט אויף דעם, אז עס איז הבל לגעת בראש של משיח. אבער קען נישט זיין אז דער ראש של משיח איז הבל לגעת בתורות, אז דאס איז א זאך וואס עס בלייבט ניט.

2:43:59 דובר 30 יא.

2:43:59 דובר 17 לחיים ולברכה!

2:44:00 דובר 30 זיי געזונט, הצלחה רבה!

2:44:02 דובר 17 זיי געזונט.