לעבן חסידות · פרק 224 · 2026-04-21 · 15:43
?פרשת אחרי קדושים תשפ״ו "לא תאכלו על הדם" - פארוואס עסט מען (נישט) פארן דאוונען
תיאור הפרק
*היום יום י׳ שבט, כ״ט ניסן *ד״ה להבין ענין נפש האלוקית תרמ״ב *ד״ה לכה דודי תשי״ד * כתר שם טוב סימן רי״ב
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 ידוע אצל חסידים המנהג, שאף על פי שכתוב בשולחן ערוך שצריך להיזהר שלא לאכול לפני התפילה, בכל זאת, בדורותינו אלה, בגלל חלישות הדורות, כשבני אדם אינם כמו שהיו פעם, אוכלים לפני התפילה לפחות משהו כדי לחזק את הכוחות. ידוע הסיפור בעניין הזה על כלתו של אדמו"ר הצמח צדק, הרבנית רבקה, אשת אדמו"ר המהר"ש. היא הייתה אישה צעירה, אבל לא הייתה בריאה. הרופא אמר לה שהיא צריכה לאכול בבוקר כשהיא קמה, כדי לחזק את הגוף. היא נהגה לקום מוקדם מאוד, להתפלל, ורק אחר כך לאכול. וכמובן, מבחינה בריאותית זה נעשה קשה. אדמו"ר המהר"ש ידע על כך, וגם אדמו"ר הצמח צדק ידע. הוא קרא לה ואמר לה שעל המצוות נאמר ״וחי בהם״. ״וחי בהם״ פירושו שיהודי צריך להיות בריא, וממילא צריך לשמור על הבריאות. יהודי צריך להיות בריא, כדי שיוכל לקיים מצוות בחיות. לשם כך צריך להיות בריא. והוא אמר את האמרה שהפכה לפתגם ידוע אצל חסידים: מוטב לאכול כדי שאפשר יהיה להתפלל, מאשר להתפלל כדי שאפשר יהיה לאכול. כלומר, אדם קם בבוקר וממהר להתפלל מפני שהוא רוצה לאכול. ו־
00:00 נאך ידוע ביי חסידים דער מנהג, אז הגם ס'שטייט אין שולחן ערוך אז פארן דאווענען דארף מען זיין אפגעהיטן, מ'זאל נישט עסן פארן דאווענען, פונדעסטוועגן איז דא ביי חסידים דער הנהגה אז בדורותינו אלו, וואס איז חלישות הדורות, איז מען, איז מען, איז דאך קיין מענטש נישט אזוי ווי אין די אמאליגע צייטן, אבער מ'עסט פארן דאווענען עכ״פ עפעס כדי צו מחזיק זיין די כוחות. איז ידוע דער סיפור פון דעם צמח צדק בנוגע דעם ענין, אז ס'איז געווען די, די, די, די, די שנור הרבנית רבקה, די ווייב פון דעם רבי'ן מהר״ש, און זי איז געווען נישט געזונט. זי איז געווען א יונגע פרוי, אבער געווען נישט געזונט. און דער דאקטער האט איר געזאגט אז זי דארף עסן אין דער פרי ווען זי שטייט אויף, כדי צו מחזיק זיין דעם גוף. פלעגט זי אויפשטיין זייער פרי און דאווענען, און ערשט דערנאך עסן. און כמובן דער געזונט, ס'איז געווארן שווער. און דער רבי מהר״ש האט געוואוסט פון דעם, דער צמח צדק האט געוואוסט פון דעם, האט ער איר אריינגערופן און האט איר געזאגט, אז אויף דער מצוה שטייט „וחי בהם“. „וחי בהם“ מיינט אז מ'דארף זיין א געזונטער איד, און במילא דארף מען זיין אפגעהיטן דעם געזונט. א איד דארף זיין געזונט, און מקיים מצוות דארף מען קענען זיין מיט א חיות. און אויף דעם דארף מען זיין געזונט. און האט ער געזאגט דעם ווארט, און דאס איז געווארן ביי חסידים א פתגם ידוע, אז בעסער עסן צו קענען דאווענען, ווי דאווענען צו קענען עסן. וואס הייסט, אז מ'שטייט אויף אין דער פרי און מ'יאגט זיך דאווענען ווייל מ'וויל עסן. און
01:30 כלומר, אתה עומד בתפילה וחושב על האוכל. לכן עדיף להפך: לאכול כדי שאחר כך תוכל להתפלל ביתר כוונה, ולא להתפלל כדי שאחר כך תוכל לאכול. וכך אכן נוהגים אצל חסידים. פעם שמעתי מהחסיד ר' מענדל פוטרפס, שסיפר על אחד החסידים המבוגרים, מהחסידים של פעם, מתמימי ליובאוויטש, ששמו היה ר' שמואל פרידשער. הוא סיפר שפעם התנהל דיון שלם בעניין הזה. יהודים בני תורה ובעלי הלכה שאלו: איך זה שאצל חסידים אוכלים לפני התפילה? ר' שמואל אמר שזה לא נכון. חסידים לא אוכלים לפני התפילה. אבל מה פירוש? הרי רואים שאוכלים לפני התפילה. הוא אמר: זה לא נכון. יהודי, חסיד, אינו אוכל לפני התפילה. חסיד קם בבוקר ומתכונן לתפילה ואומר ברכות השחר. כשחסיד אומר ברכות השחר, הוא אינו רק אומר את הברכות; הוא אומר אותן בכוונה. הוא מתבונן, כפי שמבואר בחסידות, איך כל אחת מברכות השחר קשורה לירידת הנשמה למטה. כשהוא אומר ״הנותן לשכוי בינה להבחין בין יום ובין לילה״, הרי ״שכוי״ פירושו ״לב״ — הנפש הבהמית, הנפש השכלית. וכך גם ״להבחין בין יום ובין לילה״: צריך להבחין בין תורה, בין אור לחושך בעבודת השם. וכשהוא אומר ״פוקח עורים״ — ש־
01:30 דאס הייסט אז דו שטייסט ביים דאווענען און טראכסט וועגן דעם עסן. איז דא בעסער פארקערט, עסן כדי שפעטער דאווענען מיט מער כוונה, ווי צו דאווענען כדי צו קענען שפעטער עסן. און אזוי איז דא טאקע דער הנהגה ביי חסידים. אמאל געהערט פון א חסיד, ר' מענדל פוטערפאס, האט ער דערציילט אז ס'איז געווען איינער פון די עלטערע חסידים, פון די אמאליגע חסידים, פון די תמימים ליובאוויטש, האט ער געהייסן ר' שמואל פרידשער. האט ער דערציילט וועגן דעם, אז אמאל איז געווען א גאנצע שקלא וטריא וועגן דעם ענין. אידן בני תורה, בעלי הלכה, האבן געפרעגט ווי קומט אז ביי חסידים עסט מען פארן דאווענען? האט ר' שמואל געזאגט אז ס'איז נישט ריכטיג. חסידים עסן נישט פארן דאווענען. אבער וואס הייסט דער? זעט דאך, מ'עסט פארן דאווענען. האט ער געזאגט: ס'איז נישט ריכטיג. א איד, א חסיד, עסט נישט פארן דאווענען. א חסיד שטייט אויף אין דער פרי און ער גרייט זיך צום דאווענען און ער זאגט ברכות השחר. ווען א חסיד זאגט ברכות השחר, זאגט ער נישט אפ די ברכות השחר. ער זאגט די ברכות השחר מיט כוונה. און ער איז מתבונן, ווי ס'שטייט אין חסידות, יעדע איינע פון די ברכות פון ברכות השחר, דאס האט צו טון מיט ירידת הנשמה למטה. ווי אזוי ער זאגט „הנותן לשכוי בינה להבחין בין יום ובין לילה“, טייטש דאך „שכוי“, ווי „לב“, אויף דער נפש הבהמית, אויף דער נפש השכלית. און אזוי „להבחין בין יום ובין לילה“, מ'דארף דערקענען צווישן תורה, צווישן ליכטיגקייט און טונקלקייט אין עבודת השם. און אז „פוקח עורים“, אז
03:01 צריך לפתוח את העיניים, שיהיו עיניים טובות ונכונות להסתכל על הדברים, להיות ״מאן דחזי״, לראות את העולם. ו״מלביש ערומים״ — שצריך להתלבש בלבושי תורה ומצוות. ו״זוקף כפופים״ — צריך להרים את העיניים, ״שאו מרום עיניכם וראו מי ברא אלה״. כל ברכה מקבלת את הכוונה הרוחנית שלה. ואחר כך הוא אומר קריאת שמע קטנה, קריאת שמע בזמנה. הוא אומר קריאת שמע בכוונה, בעניין אחדות השם. ממילא הוא כבר שקוע עמוק בתפילה. ואחרי זה הוא אוכל משהו. אתם רואים? זו אינה אכילה לפני התפילה. הוא כבר עמוק בעבודת השם. על כל פנים, בסדרה של היום, פרשת אחרי־קדושים, פרשת קדושים היא אחת הפרשיות שיש בהן ריבוי מצוות. ושם מופיע הפסוק של אחת המצוות, מצוות לא תעשה, שממנה לומדים את האיסור לאכול קודם התפילה: ״לא תאכלו על הדם״. על הפסוק ״לא תאכלו על הדם״ אומר רש״י שיש ריבוי פירושים בדברי חז״ל, בסנהדרין ועוד. מה פירוש הפסוק, מה פירוש ״לא תאכלו על הדם״? יש כמה פירושים. יש פירוש שהכוונה לאכילה לפני שנזרק דם הקרבנות, או לפני שהבהמה מתה לאחר השחיטה, ועוד. יש כמה וכמה ענייני הלכה שלומדים מן הפסוק ״לא תאכלו על הדם״. הגמרא בברכות אומרת שמן הפסוק ״לא תאכלו על הדם״ לומדים שלא ת... לא
03:01 מ'זאל עפענען די אויגן, האבן גוטע ריכטיגע אויגן אויפצוקוקן אויף די זאכן, זיין א „מאן דחזי“ זען די וועלט. און „מלביש ערומים“, אז מ'דארף זיך אנטון די לבושי תורה ומצוות. און „זוקף כפופים“, מ'דארף אויפהייבן די אויגן מיט „שאו מרום עיניכם וראו מי ברא אלה“. יעדע ברכה באקומט איר כוונה רוחנית. און דערנאך זאגט ער קריאת שמע קטנה, קריאת שמע בזמנה. זאגט ער קריאת שמע מיט כוונה, זאגט מען עס בענין אחדות השם. איז במילא איז ער שוין טיף, טיף אין דאווענען. און נאך דעם עסט ער עפעס. איר זעט, דאס איז קיין נישט עסן פארן דאווענען. ער האלט שוין טיף אין עבודת השם. עכ״פ, אין היינטיגער סדרה, פרשת אחרי־קדושים, פרשת קדושים איז איינע פון די פרשיות וואס דא איז א ריבוי מצוות. און דארט מ'זעט דעם ווארט, דעם פסוק, איינע פון די מצוות, וואס דאס איז א מצות לא תעשה, וואס פון דעם לערנט מען ארויס דער איסור פון אכילה קודם התפילה. וואס דאס איז דער פסוק „לא תאכלו על הדם“. און דער פסוק „לא תאכלו על הדם“, רש״י זאגט, איז דא א ריבוי פירושים פון אמרי חז״ל, ווי סנהדרין וכולי, וואס, וואס מיינט דער פסוק, וואס איז דער טייטש „לא תאכלו על הדם“? פאראן כמה פירושים. דאס גייט אויף די מינים פון, פון עסן פאר ס'איז פארשפריצט דאס דם פון די קרבנות, אדער פאר די בהמה איז געשטארבן נאך דער שחיטה, וואס נאך איז געגאנגען. וכו׳ כמה וכמה עניני הלכה וואס מ'לערנט ארויס פון דעם פסוק „לא תאכלו על הדם“. זאגט די גמרא אין ברכות, אז פון דעם פסוק „לא תאכלו על הדם“ לערנט מען ארויס אז לא ת... לא
04:37 יש מחז״ל שלומדים מ״לא תאכלו על הדם״: ״לא תאכלו עד שתתפללו על דמכם״. מכאן לומדים את ההלכה שאסור לאכול לפני התפילה. צריך להיות ״שתתפללו על דמכם״: אדם צריך להתפלל על דמו שלו, על עצמו, על ענייניו, ורק אז הוא יכול לאכול. במילים אחרות, כל עוד לא התפללו, צריך להיזהר ולא לאכול; רק אחרי שהתפללו וביקשו ״על דמכם״, אפשר לאכול אוכל בריא. זהו מאמר חז״ל. ובהמשך המאמר, בגמרא בברכות, נאמר שלא רק אכילה אסורה, אלא אפילו שאילת שלום: צריך להיזהר שלא לשאול בשלום הזולת, לא לברך איש את רעהו לשלום לפני התפילה. גם זה מאותה נקודה. והגמרא מביאה בעניין הזה את הפסוק בישעיה: ״חדלו לכם מן האדם אשר נשמה באפו, כי במה נחשב הוא״. אדם צריך להיזהר: ״חדלו לכם״ — הימנעו ״מן האדם אשר נשמה באפו״. כשאדם נמצא במצב של ״נשמה באפו״, פירוש הדבר שהנשמה עדיין לא התפשטה בגוף. הוא רק קם משנתו, והנשמה עודנה ״באפו״; היא עדיין לא התפשטה, הוא עדיין לא חי וער לגמרי. לכן ״חדלו לכם״ — אל תאמרו לו שלום עליכם. למה? ״כי במה נחשב הוא״. אומרת הגמרא
04:37 יש חז"ל וואס לערנען ארויס פון „לא תאכלו על הדם“: לא תאכלו עד שתתפללו על דמכם. פון דעם נעמט מען די הלכה, אז פאר דאווענען טאר מען נישט עסן. ס׳דארף זיין „שתתפללו על דמכם“: א מענטש דארף מתפלל זיין אויף דעם אייגענעם דם, אויף זיך אליין, אויף זיינע ענינים, און ערשט דעמאלט קען ער עסן. דאס הייסט, אין אנדערע ווערטער, אז כל זמן מ׳האט נישט געדאוונט, איז במילא דארף מען זיין אויפגעהיטן און נישט עסן; ערשט נאך דאווענען, ערשט דעמאלט, אז מ׳האט געדאוונט און געבעטן „על דמכם“, קען מען עסן א געזונטן עסן. דאס איז דער מאמר חז״ל. און נאך איז דא אין דער המשך פון דעם מאמר חז״ל, ווייטער אין דער גמרא אין ברכות, זאגט די גמרא, אז נישט נאר עסן, נאר אפילו שאילת שלום. אז מען דארף זיין אויפגעהיטן, מ׳זאל נישט פרעגן שאילת שלום, נישט באגריסן איינער דעם צווייטן פאר דאווענען. וואס איז אויך מיט דער זעלבער נקודה. און די גמרא ברענגט אריין אין דעם פסוק אין ישעיה: „חדלו לכם מן האדם אשר נשמה באפו, כי במה נחשב הוא“. אז א מענטש דארף זיין אויפגעהיטן: „חדלו לכם“ — האלט זיך אפ „מן האדם אשר נשמה באפו“. ווען א מענטש שטייט אין א מצב פון „נשמה באפו“, וואס דאס מיינט אז עס איז נאך נישט נתפשט געווארן די נשמה אינעם גוף. ער איז ערשט אויפגעשטאנען פון שלאף, איז די נשמה נאך „באפו“; ס׳איז נאך נישט נתפשט, נאך נישט לעבעדיג, נאך נישט וואכעדיג. איז דערפאר „חדלו לכם“, זאגט אים נישט שלום־עליכם. פארוואס? „כי במה נחשב הוא“. זאגט די
06:09 הגמרא אומרת: „אל תקרי בַּמֶּה אלא בָּמָה“. שאילת שלום כזאת היא במה, ישות וגאווה; זו אינה שאילת שלום אמיתית. לא לפני התפילה; רק אחריה זו נעשית שאילת שלום אמיתית. צריך להבין: מהו באמת הטעם לדבר? מהי הפנימיות של הטעם הזה? מדוע באמת אסור לאכול לפני התפילה? ומדוע צריך להיזהר בשאילת שלום עוד לפני התפילה? ומה פירוש „לא תאכלו על הדם“ — „לא תאכלו עד שתתפללו על דמכם“? מהו הדיוק במילים „על דמכם“, דם? מה רוצים לבטא בזה? על כך יש מאמר של אדמו"ר הזקן. כידוע, אדמו"ר הזקן אמר את המאמר הזה לאדמו"ר הצמח צדק, באופן פרטי. והוא אמר לאדמו"ר הצמח צדק שיכתוב אותו ויוסיף עליו ביאורים והסברים. אדמו"ר הזקן ביקש שהביאורים ייכנסו בגוף המאמר. לאחר מכן הוסיף אדמו"ר המהר"ש הגהות למאמר, באופן מיוחד, והוא נדפס בהמשך בספר של אדמו"ר המהר"ש, הספר הראשון שנדפס מיד לאחר ההסתלקות, והוא הספר הידוע „לקוטי תורה לג' פרשיות“. בפתח הספר מופיע המאמר „להבין ענין נפש האלקית“, שבו הוא מבאר את מאמר חז"ל הזה, את דברי הגמרא עצמם, בצורה מאירת עיניים, ושם הוא נותן לנו להבין מהו העניין
06:09 גמרא: „אל תקרי בַּמֶּה אלא בָּמָה“. שאילת שלום, דאס איז א במה, ישות, גאוה; דאס איז נישט קיין ריכטיגע שאילת שלום. נישט פאר דאווענען; ערשט נאך דעם ווערט א ריכטיגע שאילת שלום. דארף מען פארשטיין וואס איז טאקע דער טעם הדבר? וואס איז די פנימיות פון דעם טעם? פארוואס טאקע טאר מען נישט עסן פאר דאווענען? און פארוואס דארף מען זיין אויפגעהיטן מיט שאילת שלום אפילו פאר דאווענען? און וואס מיינט דאס „לא תאכלו על הדם“ — „לא תאכלו עד שתתפללו על דמכם“? וואס איז דער דיוק „על דמכם“, דם? וואס וויל מען ארויסברענגען מיט דעם? וואס אויף דעם איז פארהאן א מאמר פונעם אלטן רבי׳ן. כידוע, דעם מאמר האט דער אלטער רבי געזאגט צום צמח צדק, האט עס געזאגט אין א פריוואטן אופן. און ער האט געזאגט צום צמח צדק אז ער זאל דאס אראפשרייבן און צוגעבן ביאורים און הסברים אויף דעם. דער אלטער רבי האט געבעטן אז די ביאורים זאלן אריינגיין אין דעם מאמר גופא. און שפעטער האט דער רבי מהר״ש צוגעגעבן הגהות אויף דעם מאמר, באופן מיוחד, און דאס איז שפעטער געדרוקט געווארן אין דעם ספר וואס איז געדרוקט געווארן פונעם רבי׳ן מהר״ש, דער ערשטער ספר וואס איז געדרוקט געווארן גלייך נאך די הסתלקות, און דאס איז דער ספר הידוע „לקוטי תורה לג׳ פרשיות“. די הקדמה פון דעם ספר איז דער מאמר „להבין ענין נפש האלקית“, וואס דארטן איז ער מסביר אויף דעם מאמר חז״ל, אויף דער גמרא בפנים, זייער געשמאק אין דעם אופן, וואס דארטן גיט ער אונז צו פארשטיין וואס איז דער ענין
07:43 של „לא תאכלו על הדם“. צריך להבין מהי הכוונה בתפילה ומהי הכוונה באכילה. בכללות, הרי ידוע על עניין האכילה, כפי שמלמד אותנו האר"י ז"ל, ש„לא על הלחם לבדו יחיה האדם כי על כל מוצא פי ה' יחיה האדם“. אדם שרוצה לחיות צריך לאכול. בלי אוכל אי אפשר לחיות. זה טבע האדם. נשאלת השאלה: למה אדם צריך לאכול? למה ברא הקב"ה את טבע האדם כך שהוא צריך לאכול? החיות, המזון, באים מן הדומם, הצומח והחי. האכילה היא מדברים חומריים וגשמיים. והאדם הוא מדבר. מדוע שהאדם, המדבר, בחיר הברואים, בחיר הנבראים, יזדקק לצורך קיומו לדברים הנמוכים ממנו? על כך התשובה: מבואר בחסידות באריכות, על יסוד כתבי האר"י ז"ל, „כי על כל מוצא פי ה' יחיה האדם“. במאכלים נמצאים ניצוצות קדושה. בכל דבר גשמי בעולם, בדומם, בצומח ובחי, נמצאים ניצוצות קדושה. וניצוצות הקדושה האלה באים ממדרגות גבוהות מאוד. מבואר בחסידות מדוע דווקא: מקור הניצוצות הוא בכלל ש„כל הגבוה יותר יורד למטה יותר“. דווקא בדברים הנמוכים יותר, בדומם, בצומח ובחי, הניצוץ שמחיה אותם בא ממדרגה גבוהה מאוד, למעלה למעלה, גבוהה אפילו ממדרגת האדם. מבואר בחסידות שהאדם הוא מעולם התיקון, ואילו הדברים הגשמיים, הניצוצות, באים
07:43 פון „לא תאכלו על הדם“. דארף מען פארשטיין וואס איז די כוונה אין תפילה און וואס איז די כוונה אין אכילה. בכללות, דאך ידוע אז דער ענין פון עסן איז, דערציילט אונז דער אר״י ז״ל, אז „לא על הלחם לבדו יחיה האדם כי על כל מוצא פי ה׳ יחיה האדם“. א מענטש, אז ער וויל לעבן, דארף ער עסן. אן עסן קען מען נישט לעבן. דאס איז טבע האדם. פרעגט זיך די שאלה: פארוואס דארף א מענטש עסן? פארוואס האט דער אויבערשטער באשאפן דעם טבע האדם אז ער דארף עסן? חיות, עסן, דאס איז דומם, צומח, חי. אכילה נעמט זיך פון דברים חומריים וגשמיים. און אדם איז א מדבר. פארוואס זאל דער אדם, א מדבר, א בחיר הברואים, בחיר הנבראים, דארפן אנקומען צו זיין קיום צו ענינים פון די נמוכים? אויף דעם איז דער ענטפער: ס׳איז מבואר אין חסידות באריכות, מיוסד אויף כתבי האר״י ז״ל, „כי על כל מוצא פי ה׳ יחיה האדם“. אז אין די מאכלים געפינען זיך ניצוצות קדושה. אין יעדער זאך גשמי אין דער וועלט, אין דומם, צומח, חי, געפינען זיך ניצוצות קדושה. און די ניצוצות קדושה נעמען זיך פון גאר הויכע מדרגות. ס׳איז מבואר אין חסידות, למה דוקא, די ניצוצות נעמען זיך — „כל הגבוה יותר יורד למטה יותר“. דוקא אין די נידעריגערע זאכן, דומם, צומח, חי, איז דא דער ניצוץ וואס גיט זיי חיות, נעמט זיך פון גאר א הויכער מדרגה, למעלה למעלה, העכער אפילו פון דעם אדם. ס׳איז מבואר אין חסידות אז דער אדם איז עולם התיקון, און די זאכן גשמיים, די ניצוצות, נעמען זיך
09:17 מעולם התוהו, והתוהו גבוה מעולם התיקון, ואין כאן המקום לבאר זאת באריכות; הדבר מבואר בחסידות בכמה מקומות. ועל כך אומרים: „לא תאכלו על הדם“. כדי שאדם יוכל להעלות את הגשמיות, את הדברים הגשמיים — האכילה, השתייה, כלי התשמיש וכל העניינים האלה — כדי שיוכל להעלות אותם ולעשות מהם כלי לאלוקות, ולא רק להעלות את גופו ונפשו הבהמית שלו, אלא גם את כל הדברים שהוא אוכל ושותה ומשתמש בהם בעולם, האדם צריך להיות חזק בעצמו. הוא צריך להיות אדם. הוא צריך להיות אדם שנשמתו חזקה, ואז הוא יכול להתגבר על הדברים הגשמיים ולהעלות אותם. כל זמן שהאדם עדיין אינו אדם, עדיין לא הרגיש בעצמו את הזיכוך והבירור, [לא ברור], נשמתו עדיין אינה מאירה, אין בו העוצמה של אדם. ואז לא רק שלא יוכל להתגבר על העניינים הגשמיים ולהעלות אותם, אלא להפך: העניינים הגשמיים ישפילו אותו, יורידו את ערכו; האכילה תהיה אכילה לשם תאווה, והוא ייעשה מגושם, במקום שיוכל להעלות את הדברים האלה. וזו הכוונה הפנימית במאמר חז"ל: „לא תאכלו על הדם“ — עד שתתפללו על דמכם. המגיד ממעזריטש אומר שהמילה אדם היא א'־דם, ויש בזה עומק דברי הגמרא בסוטה. אבל
09:17 זאך פון עולם התוהו, וואס תוהו איז העכער פון עולם התיקון, וואס אין כאן המקום לבאר באריכות; דאס איז מבואר אין חסידות אין כמה מקומות. און אויף דעם זאגט מען: „לא תאכלו על הדם“. א מענטש, כדי אז ער זאל קענען אויפהייבן די גשמיות, אז די דברים גשמיים, די אכילה, שתייה, כלי תשמיש און די אלע עניינים, אז ער זאל קענען אויפהייבן דאס, מאכן פון דעם א כלי פאר ג־טליכקייט, נישט נאר פון דעם אייגענעם גוף ונפש הבהמית, נאר אויך פון די אלע עניינים וואס ער עסט און טרינקט און ער איז זיך משתמש בעולם, דארף דער מענטש זיין שטארק ביי זיך. ער דארף זיין אדם. ער דארף קענען זיין א מענטש וואס זיין נשמה איז שטארק, וואס דעמאלט קען ער זיך מתגבר זיין אויף די דברים גשמיים און זיי מעלה זיין. כל זמן דער אדם איז נאך נישט קיין אדם, ער האט נאך נישט געפילט ביי זיך דעם זכור ובירור, [לא ברור], זיין נשמה לייכט נאך נישט, איז אדם נישט די שטארקייט. און דעמאלט נישט נאר ער וועט זיך נישט קענען מתגבר זיין אויף די עניינים גשמיים, זיי מעלה זיין, נאר פארקערט, די עניינים גשמיים וועלן אים משפיל זיין, מאכן זיין ערך נמוך; פארקערט, אז די אכילה, די אכילה לשם תאווה, און ער וועט ווערן מגושם. אנשטאט דעם אז ער קען אויפהייבן די זאכן. און דאס איז די כוונה, בפנימיות, אין דעם מאמר חז״ל: „לא תאכלו על הדם“ — עד שתתפללו על דמכם. דער מעזריטשער מגיד זאגט אז דער ווארט אדם איז א׳־דם, וואס איז מיט דעם עומק פון דער גמרא אין סוטה. אבער דער
10:51 המגיד ממעזריטש מבאר זאת על דרך החסידות. אדם הוא א'־דם. דם הוא עניין הבשר, החומר, הגשמיות — „נפש הבשר בדם היא“ — החומריות של הנפש הבהמית. א' היא אלופו של עולם. כשהוא קם בבוקר, נשמתו עדיין כביכול ישנה. הוא עדיין לא התפלל. יש אצלו דם, אבל חסרה הא'. כלומר, יש אצלו גוף, גשמיות וחומריות, וכשהוא קם בבוקר הוא רוצה לאכול, רוצה לשתות, רוצה לישון, רוצה... האדם הזה עדיין חומרי. הא', אלופו של עולם, הנשמה, עדיין מוסתרת ואינה מאירה בו. ואז באה עבודת התפילה. כל עניינה של עבודת התפילה הוא „סולם מוצב ארצה וראשו מגיע השמימה“: לפני שמתפללים מתבוננים בגדלות ה'. וכשמתבוננים מעוררים בנפש אהבת ה' ויראת ה'. עוברים דרך פסוקי דזמרה, ברכות קריאת שמע, קריאת שמע — „שמע ישראל ה' אלקינו ה' אחד“ — מכניסים פנימה את ה„אחד“, והוא מאיר באדם בתכלית השלמות, ואז הוא נעשה אדם, נעשה א'־דם. ורק אז, כשהוא אדם, הוא יכול לברר, הוא יכול לאכול. ואז הוא יכול להעלות את הניצוץ ולהביאו לשורשו, ולממש את הכוונה. וזה מה שאומרים חכמים: „לא תאכלו על הדם“ — לא תאכלו עד שתתפללו על דמכם. ועל דרך זה, בנוגע לעניין של „אסור לשאול שלום קודם התפילה“. והבעל שם טוב הקדוש
10:51 מגיד איז עס מסביר על דרך חסידות. אדם איז א׳־דם. דם איז דער ענין פון דעם בשר, דעם חומר, די גשמיות — „נפש הבשר בדם היא“ — חומריות פון נפש הבהמית. א׳ איז אלופו של עולם. איידער ער שטייט אויף אין דער פרי איז די נשמה נאך פארשלאפן ביי אים. ער האט נאך נישט געדאוונט. איז ביי אים פאראן אדם, אבער עס פעלט דער א׳. דאס הייסט, עס איז פאראן ביי אים א גוף און א גשמיות און א חומריות, אבער ער שטייט אויף אין דער פרי, וויל ער עסן, וויל ער טרינקען, וויל ער שלאפן, וויל ער... דאס, דער מענטש איז נאך חומרי. דער א׳, דער אלופו של עולם, די נשמה, איז נאך באהאלטן, שיינט נאך נישט אריין. קומט צו גיין דער ענין פון עבודת התפילה. דער גאנצער ענין פון עבודת התפילה, „סולם מוצב ארצה וראשו מגיע השמימה“, וואס איידער מען דאוונט, איז מען זיך מתבונן אין גדלות השם. און אז מען איז זיך מתבונן, וועקט מען אויף ביי זיך אהבת השם און יראת השם, איז מען אין פסוקי דזמרה, ברכות קריאת שמע, קריאת שמע, „שמע ישראל ה׳ אלקינו ה׳ אחד“, ברענגט אריין דעם אחד, שיינט אריין ביי זיך, אין א תכלית השלימות, וואס דעמאלט ווערט אן אדם, ווערט א אדם. און ערשט דעמאלט, אז עס איז פאראן א אדם, איז דעמאלט קען ער מברר זיין, קען ער עסן. און דעמאלט קען ער אויפהייבן דעם ניצוץ און מאכן זיין שורש בקרקע, און אויפטאן זיין כוונה. וואס דאס איז וואס די חכמים זאגן: „לא תאכלו על הדם“ — לא תאכלו עד שתתפללו על דמכם. און על דרך זה, בנוגע דעם ענין פון „אסור לשאול שלום קודם התפילה“. און דער הייליגער בעל שם
12:20 הבעל שם טוב מבאר: מהי הכוונה באיסור לשאול לשלום אדם קודם התפילה? אומר הבעל שם טוב, מפני שהמחשבה, הדיבור והמעשה הראשונים של יהודי, כשהוא קם בבוקר, צריכים להיות בקדושה. וכל העניינים שבאים אחר כך נמשכים בעקבותיהם, כי בהם הוא מכניס את הכוחות האלוקיים. וכך כל הדברים שהוא עושה בהמשך מקבלים השפעה אלוקית. הבעל שם טוב מסביר שזה על דרך המבואר בכתבי האריז״ל: מדוע צריך לקיים ״כבד את אחיך הגדול״? הרי הגמרא אומרת: ״כבד את אביך ואת אמך״ — לרבות את אחיך הגדול. כלומר, צריך לכבד את האח הגדול. אומר האריז״ל: מדוע צריך לכבד את האח הגדול? מפני שבאח הגדול הכניס האב ״רוחא דשבק בגוויה״. באח הגדול נמצאים כוחותיו של האב, הכוחות החזקים ביותר, וכל האחים מקבלים דרכו את השפעתם. ולכן כיבוד האח הגדול הוא בעצם חלק מכיבוד האב. כך כותב האריז״ל. אומר הבעל שם טוב, שאותו הדבר נכון גם לגבי מחשבה, דיבור ומעשה. כשיהודי קם בבוקר, המחשבה, הדיבור והמעשה הראשונים שלו הם בקדושה, בתפילה, בעבודת ה׳. ואז כל ענייני היום מקבלים חיות מאותה מחשבה, דיבור ומעשה. ולכן אומרים שאסור לשאול לשלום אדם קודם התפילה. צריך לקבל את היום, צריך...
12:20 טוב איז מבאר: וואס איז די כוונה פון דעם איסור פון שאילת שלום קודם התפילה? זאגט דער בעל שם טוב, ווייל דער ערשטער מחשבה, דיבור ומעשה פון א אידן, ווען ער שטייט אויף אין דער פרי, דארף זיין אין קדושה. און די אלע עניינים שפעטער גייען נמשך נאך דעם, ווייל אין דעם לייגט ער אריין די כחות אלקיים. און שפעטער, די אלע עניינים וואס ער טוט, באקומען אין זיך השפעה אלקית. און דער בעל שם טוב איז מסביר, אז עס איז על דרך וואס עס איז מבואר אין כתבי האריז״ל: פארוואס דארף זיין „כבד את אחיך הגדול“? די גמרא זאגט דאך: „כבד את אביך ואת אמך“ — לרבות את אחיך הגדול. אויב אזוי, אז עס איז מרבה אחיך הגדול, דאס הייסט אז מען דארף מכבד זיין דעם עלטערן ברודער. זאגט דער אריז״ל: פארוואס דארף מען מכבד זיין דעם עלטערן ברודער? ווייל אין דעם עלטערן ברודער האט דער טאטע אריינגעלייגט „רוחא דשבק בגויה“. אין דעם עלטערן ברודער געפינען זיך כחות פון טאטן, די שטערקסטע כחות. און די אלע ברידער באקומען דורך דעם עלטערן ברודער זייער השפעה. און דערפאר איז דער כיבוד פון אחיך הגדול בעצם א חלק פון כיבוד אב. אזוי שרייבט דער אריז״ל. זאגט דער בעל שם טוב, אז די זעלבע זאך איז אויך בנוגע דעם ענין פון מחשבה, דיבור ומעשה. אז א איד שטייט אויף אין דער פרי, איז זיין ערשטע מחשבה, דיבור ומעשה אין קדושה, אין תפילה, אין עבודת השם. און דערנאך אלע עניני היום באקומען חיות פון אט דער מחשבה, דיבור ומעשה. און דערפאר זאגט מען אז אסור לשאול שלום קודם התפילה. מען דארף אננעמען דעם טאג, דארף...
13:47 לקבל את היום בעבודת ה׳, במודה אני, בנטילת ידיים, בברכות, בעבודת ה׳, בתפילה. על ידי כך שהוא מתקשר עם אלוקות במחשבה, דיבור ומעשה, רק אז הוא יכול לפעול בעולם, לצאת אל העולם ו[לא ברור], ולפעול באהבת ישראל ולעסוק בבירור העולם, לעשות מהעולם דירה לו יתברך. הוא יכול לזכך את כל העניינים הגשמיים ולעשות מהם כלים לאלוקות. וזו בעצם תכלית הכוונה. תכליתה של נשמה היורדת לעולם הזה היא לעשות מהעולם דירה לו יתברך: לצאת אל העולם, לזכך את העולם ולהעלות אותו, לעשות מהעולם דירה לו יתברך. אלא שכדי שנוכל לבצע זאת, הנפש האלוקית צריכה להיות אצלו בהתפשטות ובהרחבה. רק אז, כשהוא רוצה ליצור את החיבור הזה בין האל״ף לבין הדם, כך שאלופו של עולם מאיר בתוך הדם, הוא יכול לפעול בעולם. ועל כך דיבר הרבי גם בהתוועדות של אחרי קדושים בשנת תשנ״א: לכן אנו מוצאים שבמילים ״גולה״ ו״גאולה״, האל״ף היא כל ההבדל. ״גאולה״ היא ״גולה״ בתוספת אל״ף. וזו גם אותה נקודה: עניינה של הגאולה אינו שאנחנו
13:47 און נעמט דעם טאג מיט עבודת השם, מיט מודה אני, מיט נטילת ידים, מיט ברכות, מיט עבודת השם, מיט תפילה. אז דורך דעם וואס ער איז זיך מקשר מיט אלקות, במחשבה דיבור ומעשה, איז ערשט דעמאלט קען ער אויפטאן אין וועלט, קען ארויסגיין אויף דער וועלט און [לא ברור], און טאן אין אהבת ישראל און טאן אין בירור העולם, מאכן פון וועלט א דירה לו יתברך. און ער קען מזכך זיין אלע ענינים הגשמיים און מאכן פון זיי כלים צו אלקות. און דאס איז בעצם תכלית הכוונה. און תכלית הכוונה, דער תכלית פון א נשמה וואס קומט אין עולם הזה, איז טאקע צו מאכן פון דער וועלט א דירה לו יתברך. ארויסגיין אין וועלט און מזכך זיין וועלט און מעלה זיין וועלט, מאכן פון וועלט א דירה לו יתברך. נאר כדי אז מיר זאלן קענען דורכפירן אָט דעם ענין, אויף דעם דארף זיין דער ענין אז דער נפש האלקית זאל זיין ביי אים אין התפשטות און אין הרחבה. און ערשט דעמאלט, ווען ער וויל טאן אָט דעם חיבור פון דעם אל״ף מיט דעם דם, אז דער אלופו של עולם שיינט אריין אין דעם דם, דעמאלט קען ער פועל׳ן אין וועלט. און דאס האט דער רבי גערעדט אויך אין א פארברענגען פון אחרי קדושים אין תשנ״א: אז דערפאר געפינען מיר אז אין ענין פון גולה און גאולה איז דער אל״ף דער גאנצער חילוק. גאולה איז גולה מיט אן אל״ף. און דאס איז אויך די זעלבע נקודה, אז דער ענין הגאולה איז נישט אז מיר
15:08 בורחים מן העולם, בורחים מן הגלות. אלא שאנחנו משנים את העולם, את המציאות, את הטבע, כך שבתוך ה״גולה״ מכניסים את אלופו של עולם, את הקדוש ברוך הוא. ואז אותו עולם עצמו נעשה עולם של גאולה, עולם אלוקי. זה מתחיל בנו עצמנו, בגוף ובנפש הבהמית שלנו, ואחר כך בכל הדברים שסביבנו, וכך אנו עושים מהעולם דירה לו יתברך. וממילא נזכה לראות בגאולה השלמה, שבה ״והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד״, במהרה בימינו, אמן.
15:08 אנטלויפן פון וועלט, מיר אנטלויפן פון דעם גלות. נאר מיר מאכן איבער די וועלט, די מציאות, די טבע, דעם עולם, אז אין דעם גולה שטעלט מען אריין אָט דעם אלופו של עולם, דעם אויבערשטן. און דעמאלט אָט די זעלבע וועלט ווערט א גאולה׳דיקע וועלט, א געטלעכע וועלט. און אנגעהויבן פון זיך אליין, פון דעם אייגענעם גוף און נפש הבהמית. און דערנאך פון די אלע זאכן ארום זיך, און מיר מאכן פון וועלט א דירה לו יתברך. און ממילא וועלן מיר זוכה זיין טאקע, אז מיר זאלן זען אין די גאולה שלימה פון ״והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד״, במהרה בימינו אמן.