לעבן חסידות · פרק 219 · 2026-03-11 · 20:06
פרשת ויקהל פקודי תשפ"ו - בצלאל ואהליאב - אלע זיינען גלייך בא השם יתברך
תיאור הפרק
*לקוטי שיחות חלק לא ויקהל שיחה ג
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 הרב נחמן ברנד, אחד הרבנים החשובים בדרום אפריקה, שכיהן שם במשך שנים רבות כרב הקהילה והיה ממונה על ענייני חינוך ועוד, נהג לספר שהוא התגורר באמריקה, בעיר גדולה. כשהילדים גדלו, הוא דאג לחינוך שלהם ולסביבה שבה יגדלו, ורצה לעבור לניו יורק. שם יוכל לשבת וללמוד תורה ולחנך את ילדיו. פעם הוא נכנס ליחידות אצל הרבי והסביר לרבי את תוכניתו. הרבי אמר לו שאינו יכול לעשות זאת. הרבי הסביר לו שכך הולכים יהודים לאיבוד. יהודים ברחבי העולם, מאות אלפי יהודים, מחכים שיבוא להציל אותם, בגשמיות וברוחניות, בתורה, במצוות וביהדות. איך ייתכן שיישב ללמוד תורה וישכח מן העולם? הוא ניסה להשיב לרבי שהרי נאמר בשיר השירים: ״שמוני נוטרה את הכרמים, כרמי שלי לא נטרתי״. כלומר, קודם כול עליי לדאוג לכרם שלי: לתורה שלי, ליהדות שלי, לילדיי ולמשפחתי. הרבי הסביר לו ש״כרמי שלי״ מכוון לכל היהודים. עם ישראל, כלל ישראל, בני ישראל — זה הכרם שלנו. ועל כך אומרים: ״כרמי שלי לא נטרתי״. יהודי צריך לדאוג לכלל ישראל, לכל יהודי, לאחיו, להציל אותו ולעזור לו. הרבי שכנע אותו שם לנסוע, לא פחות ולא יותר, לדרום אפריקה. באותה תקופה חיפשו בדרום אפריקה רב, והרבי אמר לו שהוא מתאים בדיוק לכך: שייסע לשם, למקום שבו מאות אלפי יהודים מחכים לו, והוא יוכל להציל אותם למען היהדות. וכך היה: הוא נסע, התגורר שם במשך שנים וכיהן כרב. אחד הסיפורים שסיפר היה שבתו כתבה פעם לרבי, כשהיו בדרום אפריקה. היא התלוננה על מצבה; בין השאר כתבה
00:00 הרב נחמן ברנד, איינער פון די חשובע רבנים פון דרום אפריקע, וואס איז דארט געווען במשך פילע יארן אלס רב הקהילה און ממונה אויף עניני חינוך וכו'. ער פלעגט דערציילן אז ער האט געוואוינט אין אמעריקע, אין א גרויסער שטאט, און וויבאלד די קינדער זענען געוואקסן און ער האט זיך געזארגט וועגן זייער חינוך און דעם ארום, האט ער געוואלט אריבערגיין קיין ניו יארק. דארט וואלט ער געקענט זיצן אויף תורה און לימוד און מחנך זיין זיינע קינדער. ער איז אמאל אריינגעקומען צום רבי'ן אויף יחידות און האט מסביר געווען פארן רבי'ן זיין פלאן. דער רבי האט אים געזאגט אז ער קען נישט אזוי טאן. דער רבי האט אים מסביר געווען אז אזוי גייען אידן פארלוירן. אידן איבער דער גאנצער וועלט, הונדערטער טויזנטער אידן, ווארטן אז ער זאל קומען זיי ראטעווען, בגשמיות וברוחניות, אין תורה, מצוות און אידישקייט. וואס הייסט ער וועט זיך אוועקזעצן לערנען תורה און פארגעסן פון דער וועלט? ער האט פרובירט צו ענטפערן דעם רבי'ן אז עס שטייט דאך א פסוק אין שיר השירים: ״שמוני נוטרה את הכרמים, כרמי שלי לא נטרתי״. דאס הייסט, קודם כל דארף איך זארגן פאר מיין אייגענעם כרם: פאר מיין תורה, מיין אידישקייט, מיינע קינדער און מיין משפחה. דער רבי האט אים מסביר געווען אז ״כרמי שלי״ גייט אויף אלע אידן. עם ישראל, כלל ישראל, די בני ישראל — דאס איז אונזער כרם. אויף דעם זאגט מען: ״כרמי שלי לא נטרתי״. א איד דארף זארגן פאר כלל ישראל, פאר יעדן איד, זיין ברודער, אים ראטעווען און אים העלפן. דער רבי האט אים דארט איבערצייגט אז ער זאל פארן, נישט מער און נישט ווייניקער, קיין דרום אפריקע. אין דרום אפריקע האט מען דעמאלט געזוכט א רב, און דער רבי האט אים געזאגט אז ער איז פונקט געמאכט דערפאר: ער זאל פארן אהין, וואו הונדערטער טויזנטער אידן ווארטן אויף אים, און ער קען זיי ראטעווען פאר דער אידישקייט. און אזוי איז געווען: ער איז געפארן און האט דארט געוואוינט במשך יארן און געדינט אלס רב. איינע פון די מעשיות וואס ער האט דערציילט איז, אז זיין טאכטער האט אמאל געשריבן צום רבי'ן, ווען זיי זענען געווען אין דרום אפריקע. זי האט זיך באקלאגט איבער איר מצב; צווישן אנדערע האט זי געשריבן
02:07 לרבי שהיא מרגישה לא טוב משום שאינה באה מגזע חסידים. כלומר, היא אינה באה ממשפחה מיוחסת שבה האב היה חסיד והסב היה חסיד, וכך הלאה, עד לחסיד של אדמו"ר הזקן. היא באה ממשפחה שהייתה מודרנית יותר, רחוקה מגזע חסידים, בשונה מחסידים רבים אחרים. כך היא כתבה. הרבי השיב לה על דברים שונים, אבל על העניין הזה, שעליו התלוננה, כתב הרבי: ״רובם ככולם מחסידי אדמו״ר הזקן לא היו בני חסידים, אלא גרים חסידים״. כלומר, רובם ככולם של חסידי אדמו"ר הזקן היו ״גרים חסידים״. הם לא באו ממשפחות מיוחסות; הוריהם לא היו חסידים. הם התקרבו לאדמו"ר הזקן, וכך נעשו חסידים. ״וידוע״, כתב הרבי, ״[לא ברור]״. גם בין חסידי אדמו"ר הזקן שהיו חסידים גדולים, לא כולם ירשו גזע, ייחוס של חסידים בן אחר בן. ובפרשה שלנו, פרשת ויקהל, אנו מוצאים שכאשר הגיע הזמן לבנות את המשכן, אמר הקב"ה: ״ראו קרא ה׳ בשם בצלאל בן אורי בן חור למטה יהודה״. ובהמשך נאמר: ״ולהורות נתן בלבו, הוא ואהליאב בן אחיסמך למטה דן״. רש״י מתעכב על כך. על ״בצלאל בן אורי בן חור״ אומר רש״י: ״חור בנה של מרים היה״. ועל ״ואהליאב בן אחיסמך למטה דן״ אומר רש״י שדן היה מן הירודין שבשבטים. בצלאל היה מן החשובים שבשבטים, ואהליאב — ממטה דן, מן הירודין שבשבטים, מבני השפחות. אומר רש״י: ״לקיים מה שנאמר: ולא נכר שוע לפני דל״. הרי רואים שהתורה כותבת זאת
02:07 צום רבי'ן אז זי פילט זיך שלעכט, ווייל זי שטאמט נישט פון קיין גזע חסידים. דאס הייסט, זי קומט נישט פון א משפחה מיט יחוס, וואו דער טאטע איז געווען א חסיד און דער זיידע א חסיד, און אזוי ווייטער, ביז א חסיד פון אלטן רבי'ן. זי קומט פון א משפחה וואס איז געווען מער מאדערן, פרעמד צו דעם גזע חסידים, אנדערש ווי אסאך אנדערע חסידים. אזוי האט זי געשריבן. דער רבי האט איר געענטפערט אויף פארשידענע זאכן, אבער אויף דעם פרט וואס זי האט זיך באקלאגט, האט דער רבי געשריבן: ״רובם ככולם מחסידי אדמו״ר הזקן לא היו בני חסידים, אלא גרים חסידים.״ דאס הייסט, רובם ככולם פון די חסידים פונעם אלטן רבי'ן זענען געווען גרים חסידים. זיי זענען נישט געקומען פון יחוס; זייערע עלטערן זענען נישט געווען חסידים. זיי האבן זיך מקרב געווען צום אלטן רבי'ן, און דערפון זענען זיי געווארן חסידים. ״וידוע״, האט דער רבי געשריבן, ״[לא ברור]״. פון די חסידים פונעם אלטן רבי'ן, וואס זענען געווען גרויסע חסידים, האבן אויך נישט אלע געירשנט א גזע, א יחוס פון חסידים בן אחר בן. און אין אונזער פרשה, פרשת ויקהל, געפינען מיר אז ווען עס איז געקומען צו בויען דעם משכן, האט דער אויבערשטער געזאגט: ״ראו קרא ה׳ בשם בצלאל בן אורי בן חור למטה יהודה״. און דערנאך שטייט: ״ולהורות נתן בלבו, הוא ואהליאב בן אחיסמך למטה דן״. רש״י שטעלט זיך אויף דעם. אויף ״בצלאל בן אורי בן חור״ זאגט רש״י: ״חור בנה של מרים היה״. און אויף ״ואהליאב בן אחיסמך למטה דן״ זאגט רש״י אז דן איז געווען פון די ירודין שבשבטים. בצלאל איז געווען פון די חשובים שבשבטים, און אהליאב פון מטה דן, פון די ירודין שבשבטים, פון בני השפחות. זאגט רש״י: ״לקיים מה שנאמר: ולא נכר שוע לפני דל״. מ׳זעט דאך, די תורה שרייבט עס
04:29 כאן כדי לומר לנו: ״לקיים מה שנאמר״ — לקיים את מה שנאמר, שאצל הקב"ה ״ולא נכר שוע לפני דל״. לעשיר אין מעלה על פני העני. משפחה מיוחסת, בצלאל, ואהליאב, מן הירודין שבשבטים — כשמדובר בבניית המשכן, כולם שווים. כולם שווים לטובה. אבל כאן עולה שאלה מעניינת. הרבי הקדיש לכך התוועדות שלמה, כנראה התוועדות של שבת ויקהל, והקשה כמה שאלות על רש״י הזה. השאלה הראשונה בולטת מיד: אותם פסוקים מופיעים כבר בפרשה הקודמת. בפרשת כי תשא נאמרות כמעט אותן מילים ממש, ושם רש״י אינו אומר דבר. רש״י אינו מסביר שחור היה בנה של מרים. למעשה, רש״י כבר אמר זאת בפרשת בשלח; מדוע עליו לספר זאת שוב? וכאן, בויקהל, רש״י אומר זאת. גם את כל ההמשך הוא אינו אומר בפרשת כי תשא; רש״י אינו אומר שם דבר. רק כעת, בפרשת ויקהל, רש״י רואה צורך לומר זאת. מדוע? מה השתנה כאן? ועוד שאלה, לכאורה גדולה יותר: מדוע הוא אומר ״לקיים מה שנאמר: ולא נכר שוע לפני דל״? מה פירוש ״לקיים מה שנאמר: ולא נכר שוע לפני דל״? הרי כבר קודם, בפרשת כי תשא, נאמר שכאשר הביאו את מחצית השקל, ״העשיר לא ירבה והדל לא ימעיט״. כולם היו צריכים להביא את אותה מחצית השקל. ממילא, כבר שם יש ״ולא נכר שוע לפני דל״.
04:29 דא צו דערציילן אונז: ״לקיים מה שנאמר״ — מקיים צו זיין וואס עס שטייט, אז פארן אויבערשטן איז ״ולא נכר שוע לפני דל״. דער גביר בלייבט נישט מיט א מעלה איבער דעם דל. א משפחה מיוחסת, בצלאל, און אהליאב, פון די ירודין שבשבטים — ווען עס קומט צו בויען דעם משכן, זענען זיי אלע גלייך. אלע זענען שוים לטובה. דא ווערט אבער אן אינטערעסאנטע שאלה. עס איז געווען א גאנצער פארברענגען פונעם רבי'ן, זיכער פון די פארברענגען פון שבת ויקהל, און דער רבי האט געפרעגט כמה שאלות אויף דעם רש״י. די ערשטע שאלה ווערט גלייך ניכר: די זעלבע פסוקים שטייען שוין אין דער פריערדיקער פרשה. אין פרשת כי תשא שטייען כמעט די זעלבע ווערטער ממש, און דארט זאגט רש״י גארנישט. רש״י איז נישט מסביר אז חור איז געווען דער זון פון מרים. באמת האט רש״י דאס שוין געזאגט אין פרשת בשלח; פארוואס דארף רש״י עס נאכאמאל דערציילן? און דא, אין ויקהל, זאגט עס רש״י. און אויך דעם גאנצן המשך זאגט ער נישט אין פרשת כי תשא; רש״י זאגט דארט גארנישט. ערשט איצט, אין פרשת ויקהל, דערמאנט רש״י אז מען דארף דאס זאגן. פארוואס? וואס האט דא פאסירט? און נאך א שאלה, לכאורה א גרעסערע: וואס זאגט ער ״לקיים מה שנאמר: ולא נכר שוע לפני דל״? וואס הייסט ״לקיים מה שנאמר: ולא נכר שוע לפני דל״? עס שטייט דאך שוין פריער, אין פרשת כי תשא, אז ווען מען האט געברענגט דעם מחצית השקל, איז ״העשיר לא ירבה והדל לא ימעיט״. אלע האבן געדארפט ברענגען די זעלבע מחצית השקל. ממילא האסטו שוין דארט ״ולא נכר שוע לפני דל״.
06:18 שהעשיר והעני יהיו שווים? ומה פירוש דברי רש"י כאן, ״לקיים מה שנאמר ולא נכר שוע לפני דל״? איזו קושיה בא רש"י ליישב? בעל הלבושים, בפירושו ״לבוש האורה״ על רש"י, מביא שרש"י בא ליישב קושיה: שינוי הלשון בפסוק. הרי בפרשת כי תשא נאמר ״ואתו אהליאב בן אחיסמך״. ״ואתו״ משמעו כאילו אהליאב טפל; העיקר הוא בצלאל, ואהליאב נמצא ״ואתו״, בדרך טפל. ואילו כאן, בפרשת ויקהל, נאמר ״ולהורות נתן בלבו הוא ואהליאב״; התורה מעמידה את שניהם יחד, באותה מדרגה. כאן מתעוררת השאלה: מדוע נכתב כך? ועל כך משיב רש"י: ״לקיים מה שנאמר ולא נכר שוע לפני דל״. לכן כתבה התורה בלשון ״הוא ואהליאב״. זה ביאור יפה מאוד, אבל על כך גופא מתעוררת השאלה: מדוע רק בפרשת ויקהל הייתה התורה צריכה להעמיד את ״הוא ואהליאב״ כשווים? מדוע בפרשת כי תשא לא נאמר כך? ורש"י אינו צריך להסביר זאת? אם התורה רוצה ללמד אותנו ״ולא נכר שוע לפני דל״, הדבר היה צריך להיכתב בפרשה הקודמת. מה קורה בפרשת ויקהל, שבגללו שינתה התורה את לשונה, ולכן רש"י מבאר כאן שהתורה כתבה כך כדי ללמד אותנו ״ולא נכר שוע לפני דל״ — שהעשיר והעני, מי שהוא מן הגבוהים
06:18 אז דער גביר מיט דעם ארעמאן זאלן זיין בשווה? און וואס איז דער פשט אין דעם וואס רש״י זאגט דא „לקיים מה שנאמר ולא נכר שוע לפני דל“? וואס איז רש״י נזהר געווען? פאראן אין לבוש האורה, בעל הלבושים, דער פירוש אויף ספר רש״י, ברענגט ער אז רש״י איז נזהר געווען אויף א שאלה. די שאלה אויף רש״י איז דער שינוי הלשון אין דעם פסוק. ווייל אין פרשת כי תשא שטייט „ואתו אהליאב בן אחיסמך“. „ואתו“ מיינט כאילו אז ער איז טפל; דער עיקר איז בצלאל, און „ואתו“, בדרך טפל, איז דא אהליאב. דא אבער אין פרשת ויקהל שטייט „ולהורות נתן בלבו הוא ואהליאב“; עס שטעלט זיי ביידע צוזאמען, אין דער זעלבער מדרגה. דא ווערט נזהר די שאלה: פארוואס איז געשריבן בזה אופן? איז אויף דעם ענטפערט רש״י: „לקיים מה שנאמר ולא נכר שוע לפני דל“. דערפאר איז געשריבן אין דער תורה אין דעם לשון „הוא ואהליאב“. זייער א געשמאקער ביאור, אבער דא ווערט נזהר די שאלה אויף דעם גופא: פארוואס ערשט אין פרשת ויקהל האט די תורה געדארפט מאכן אז „הוא ואהליאב“ זאלן זיין בשווה? פארוואס טאקע אין פרשת כי תשא שטייט נישט דער לשון באופן כזה? און רש״י דארף דאס נישט מסביר זיין? אויב די תורה וויל אונז אויסלערנען „ולא נכר שוע לפני דל“, וואלט עס געדארפט שטיין אין דער פריערדיגער פרשה. וואס פאסירט אין פרשת ויקהל, אז די תורה איז משנה געווארן, און דערפאר זאגט רש״י דא דעם ביאור, אז דא האט די תורה געשריבן כדי אונז אויסצולערנען אז „ולא נכר שוע לפני דל“, אז דער גביר און דער ארעמאן, דער אייבערשטער
08:04 שבשבטים ומי שהוא מן הנמוכים שבשבטים, יהיו שווים ממש? מדוע זה קורה דווקא בויקהל ולא קודם? וכאן אמר הרבי ביאור יפה מאוד. כל העניין מובן מתוך מה שנאמר בפרשת ויקהל. משה רבינו בא בפרשת ויקהל אל בני ישראל ואומר להם לבנות משכן. עומדים לבנות משכן, כלומר משה מוסר לבני ישראל את השליחות. הפרשה עוסקת בדברי משה לבני ישראל: עומדים לבנות משכן. כל בניין המשכן בא בהמשך לחטא העגל, כעניין של תיקון. את מה שאירע בפרשת כי תשא, כשבני ישראל נכשלו בחטא העגל, היה צריך לתקן — וזה היה כל עניינו של בניין המשכן. זה צריך להיות התיקון של כלל ישראל, של עם ישראל, עם ״סלחתי כדברך״ ועם כל העניינים הללו. זה היה עניין תיקון חטא העגל. כאשר הרבי עומד ומדבר על מחצית השקל, הוא אומר שכל היהודים צריכים להיות באופן שמלכתחילה אין שום הבדל בין העני לעשיר. וזה היה חלק מתיקון חטא העגל. כי חטא העגל גרם לפירוד בין הקב"ה לבני ישראל, והוא גרם גם לפירוד בין בני ישראל עצמם, איש מרעהו. לכן התיקון היה תלוי בכך: היה צריך לחבר שוב את נשמות ישראל ולעורר את נקודת האחדות. וזה כוחה של מחצית השקל. מה מלמדת
08:04 שבשבטים און דער נידריגסטער שבשבטים זאלן זיין בשווה ממש. פארוואס פאסירט דאס טאקע אין ויקהל און נישט פריער? און דא האט דער רבי געזאגט א זייער געשמאקן ביאור. אז די שאלה, דער גאנצער ענין, ווערט פארשטאנען דורך דעם וואס עס שטייט אין פרשת ויקהל. משה רבינו אין פרשת ויקהל קומט צו די אידן און זאגט זיי אז זיי זאלן בויען א משכן. מען גייט בויען א משכן, דאס הייסט, משה גיט איבער די אידן די שליחות. די פרשה איז וואס משה זאגט צו די אידן: מען גייט בויען א משכן. דער גאנצער בנין המשכן איז געקומען בהמשך לחטא העגל, אז דאס איז געווען דער ענין פון תיקון. די ענינים וואס מען האט דורכגעפירט אין פרשת כי תשא, ווען די אידן זענען דורכגעפאלן מיט חטא העגל, מען האט געדארפט מתקן זיין דעם חטא — דאס איז געווען דער גאנצער ענין פון בנין המשכן. דאס דארף זיין דער תיקון, אז כלל ישראל, עם ישראל, מיט „סלחתי כדברך“, מיט די אלע ענינים. דאס איז געווען דער ענין פון תיקון חטא העגל. בשעת דער רבי שטייט און זאגט וועגן מחצית השקל, אז אלע אידן זאלן זיין באופן אז מלכתחילה איז נישט געווען קיין שום חילוק צווישן דעם עני און דעם עשיר. און דאס איז געווען א חלק פון תיקון חטא העגל. ווייל חטא העגל האט גורם געווען דעם ענין פון פירוד צווישן דעם אייבערשטן און די אידן, און עס האט גורם געווען דעם ענין פון פירוד צווישן די אידן גופא, איינער מיטן צווייטן. איז דאס געווען תלוי: מען האט געדארפט נאך אמאל צוזאמענקלעבן די נשמות ישראל און ארויסרופן דעם נקודה פון אחדות. און דאס איז דער כח פון מחצית השקל. וואס זאגט
10:08 אותנו מחצית השקל? שכל יהודי צריך להתחבר עם יהודי אחר, להכיר אותו ולהתקרב אליו. מחצית השקל מבטאת את עניין כלל ישראל ואחדות ישראל, שעל ידם נבנה כלל ישראל מחדש כמציאות אחת. ובמחצית השקל, שבה ״העשיר לא ירבה והדל לא ימעיט״, כולם שווים ממש. אין כאן עשיר, אין כאן עני, אין כאן חילוקי מדרגות. יש רק דבר אחד ויחיד. ועל ידי שמביאים לידי ביטוי את הנקודה שכל היהודים שווים ממש, מביאים שוב לידי ביטוי את הקשר בין היהודים לקב"ה. מדוע? מה מאחד את כל היהודים? העובדה שהם חלק אלוקה ממעל, ושהקב"ה הוא אביהן של כל הנשמות. לכן, כפי שמסביר אדמו"ר הזקן בפרק ל"ב בתניא, ״כולן מתאימות ואב אחד לכולנה״; מכיוון שכל היהודים באים מאב אחד, הרי הם ״אחים ממש״. וזוהי אהבת ישראל, ״ואהבת לרעך כמוך״. וזה נעשה על ידי מחצית השקל. אבל כשבאו לבנות את המשכן, הקב"ה רצה שכל יהודי יביא מנדבת לבו — ״כל נדיב לבו יביאה״. וזוהי הנקודה שבפסוק ״ויקהל״: משה רבינו מקהיל את בני ישראל, את כולם כאחד. ״ויקהל״ — אחדות. זו נקודה עיקרית בתיקון חטא העגל: לחבר אותם שוב ולקיים את העניין של ״ויקהל״, כפי שהיו במתן תורה, ״כאיש אחד בלב אחד״. וזו הייתה הכנה למתן תורה. לכן היה צריך שוב
10:08 אונז מחצית השקל? אז יעדער איד דארף דאך זיך צוזאמענקלעבן מיטן אנדערן, און זיך וויסן און זיך ברענגען צו א צווייטן. מחצית השקל ברענגט ארויס דעם ענין פון כלל ישראל און אחדות ישראל, וואס דורך דעם ווערט צוריק אויפגעבויט כלל ישראל אלס איין מציאות אחת. און דורך דעם מחצית השקל, וואס „העשיר לא ירבה והדל לא ימעיט“, אלע זיינען בשווה ממש. עס שטייט נישט קיין עשיר, עס שטייט נישט קיין עני, עס שטייט נישט קיין חילוקי מדרגות. עס איז איין און איינציגע זאך. און דורך דעם, וואס מען ברענגט ארויס דעם נקודה אז אלע אידן זיינען בשווה ממש, ברענגט מען ארויס דעם קשר צווישן אידן מיטן אייבערשטן נאך אמאל. פארוואס? וואס מאכט אידן דאך אלע צוזאמען? דאס וואס זיי זיינען א חלק אלוקה ממעל, און דער אייבערשטער איז דער אב פון אלע נשמות. דערפאר, ווי דער אלטער רבי איז מסביר אין פרק ל״ב אין תניא, אז „כולם מתאימות ואב אחד לכולנה“, וואס אלע אידן נעמען זיך מאב אחד, דערפאר זיינען „כולם אחים ממש“. און דאס איז דער אהבת ישראל, „ואהבת לרעך כמוך“. און דאס איז געווען דורך מחצית השקל. בשעת עס איז אבער געקומען צו בויען דעם משכן, האט דער אייבערשטער געוואלט אז יעדער איד זאל ברענגען „כל נדיב לבו יביאה“. און דאס איז דער נקודה פון פסוק „ויקהל“, וואס משה רבינו קלייבט צוזאמען אידן, אלע כאחד, ויקהל, אחדות. דאס איז א נקודה עיקרית אין דעם תיקון פון חטא העגל: נאך אמאל צוזאמענקלעבן און מקיים זיין דעם פסוק „ויקהל“, אזוי ווי זיי זיינען געווען ביי מתן תורה, „כאיש אחד בלב אחד“. און דאס איז געווען א הכנה צו מתן תורה. איז מען האט געדארפט נאך
11:38 לתקן את כל העניינים של יום הכיפורים, ולעורר שוב את האחדות. אבל כאן מתחיל עניין חדש. כאן הקב"ה רוצה שלא הכול יהיה אותו הדבר. להפך: כדי לבנות את המשכן נאמר ״כל נדיב לבו יביאה״ — זהב, כסף ונחושת. בדיוק ההפך ממחצית השקל. מי שיש לו זהב מביא זהב. מי שיש לו כסף מביא כסף. מי שיש לו נחושת מביא נחושת. ומי שיש לו דברים קטנים מביא את הדברים הקטנים; למי שיש דברים גדולים, מביא את הדברים הגדולים. וכאן כבר יש הבדלים בין אנשים. מי שיודע לעשות [לא ברור], עושה [לא ברור]. כאן עלול להיווצר בלגן חדש, מהפכה. עלול להיווצר ביניהם פירוד לבבות. זה מביא יותר וזה מביא פחות, זה עושה יותר וזה עושה פחות. יהיו הבדלים. שוב שוברים, חס ושלום, את כל האחדות שיש אצל בני ישראל. לכן נאמר כאן ״ויקהל״. בפרשת כי תשא, כשהקב"ה מדבר אל משה, לא היה צורך להזהיר מפני ״ולא נכר שוע לפני דל״. בין הקב"ה למשה אלה דברים פשוטים. כשהקב"ה מדבר אל משה, מובן שאין ממה לדאוג. אבל כשמשה בא אל בני ישראל — וזה בפרשת ויקהל — והוא עומד להנהיג אצלם בניין שבו כל אחד יפעל לפי כוחותיו, לפי אפשרויותיו, לפי מדרגותיו ומעלותיו, הרי להפך, רואים חילוקי מדרגות, ועלול
11:38 אמאל מתקן זיין אלע ענינים פון יום הכיפורים, און נאך אמאל אויפמאכן דעם אחדות. אבער דא ווערט א נייע מעשה. דא וויל דער אייבערשטער דאך, ס'זאל נישט זיין אלעס די זעלבע זאך. פארקערט: אויפצובויען דעם משכן, איז געזאגט געווארן „כל נדיב לבו יביאה“, זהב און כסף און נחושת. פונקט פארקערט פון מחצית השקל. דער וואס האט זהב, דער ברענגט זהב. דער וואס האט כסף, דער ברענגט כסף. דער וואס האט נחושת, דער ברענגט נחושת. און דער וואס האט קליינע זאכן, דער ברענגט די קליינע. דער האט די גרויסע, דער ברענגט די גרויסע. און ווען יא, זענען מענטשן אונטערשיידן. דער וואס קען מאכן [לא ברור], דער מאכט [לא ברור]. דא וועט זיין א נייער בלגן, א מהפכה. ס'וועט זיין א פירוד לבבות צווישן זיי. ער ברענגט מער, ער ברענגט ווייניקער, ער טוט מער, ער טוט ווייניקער. ס'וועט זיין חילוקים. נאך אמאל צוברעכט מען, חס ושלום, דעם גאנצן אחדות וואס ס'געפעלט ביי אידן. דערפאר איז דא ויקהל. אין פרשת כי תשא, וואו דער אייבערשטער רעדט צו משה, האט ער זיך נוגע געווען צו באווארענען „ולא נכר שוע לפני דל“. צווישן אייבערשטן און משה איז דאס דברים פשוטים. בשעת דער אייבערשטער רעדט צו משה, איז פארשטאנדיק אז ס'איז נישט דא וואס צו זארגן. אבער אז משה קומט צו גיין צו אידן, דאס איז פרשת ויקהל, און ער גייט בויען ביי אידן אז יעדער איינער זאל גיין לויט זיינע כוחות, לויט זיינע אפשריות, לויט זיינע מדריגות און זיינע מעלות, פונקט פארקערט, מען זעט חילוקי מדריגות, קען דאך
13:22 יכול להיווצר כאן מצב שבו העשיר והדל, הגביר והעני, החשוב והפשוט, יתנצחו זה עם זה. [לא ברור]. לכן, אומר רש"י, צריך לקיים כאן ״ולא ניכר שוע לפני דל״. לכן רש"י צריך להבהיר זאת. לכן התורה שינתה כאן, כפי שאומר הלבוש, מן האופן שבו הדברים נכתבו בפרשת כי תשא. כשהתורה מביאה את דברי משה לבני ישראל, היא מדגישה דווקא את אהליאב. שתדעו: אף שבצלאל בן אורי בן חור הוא בן בנה של מרים — סבתו הייתה מרים, מיוחסת שבמיוחסות. מי הייתה מרים? אחותם של משה רבינו ואהרן הכהן, על כל מה שמרים מייצגת. ומנגד עומד מי שבא מאחד השבטים החלשים ביותר: אהליאב בן אחיסמך למטה דן, מבני השפחות. סבתו של זה הייתה מרים, וסבתו של זה הייתה מן השפחות. ויחד עם זה צריך לדעת: ״ולא ניכר שוע לפני דל״. כל אחד צריך לתת את כל מה שהוא יכול, את הטוב ביותר שהוא יכול, ואף על פי כן, אצל הקב"ה הכול שווה. וזהו החידוש באחדות שיש במחצית השקל. במחצית השקל מלכתחילה לא היו חילוקי מדרגות. כאן החידוש הוא שאפילו במקום שבו כן רואים חילוקי מדרגות, שבו לכל אחד יש המעלות שלו, העניינים שלו, החשיבות שלו,
13:22 זיין דא א מצב, וואס דער שוע מיט'ן דל, דער גביר מיט'ן ארעמאן, דער חשוב'ער מיט'ן פשוט'ן, וועלן זיך רייסן איינער מיט'ן אנדערן. [לא ברור]. דערפאר, זאגט רש"י, דארף מען דא מקיים זיין „ולא נכר שוע לפני דל“. דערפאר דארף רש"י דאס באווארענען. דערפאר האט די תורה דא משנה געווען, ווי דער לבוש זאגט, נישט ווי ס'איז געשריבן געווארן אין כי תשא, נאר די תורה האט מדגיש געווען: בשעת משה רעדט צו אידן, איז אבער זי מדגיש, אהליאב. זאלט איר וויסן זיין אז הגם בצלאל, בן אורי בן חור, בנה של מרים — זיין באבע איז געווען מרים, מיוחסת שבמיוחסות. וואס איז מרים? משה רבינו, אהרן הכהן'ס שוועסטער, מיט אלע ענינים וואס מרים האט פארגעשטעלט. און פון דער צווייטער זייט שטייט איינער פון די שוואכסטע: אהליאב בן אחיסמך למטה דן, מבני השפחות. זיין באבע איז מרים; זיין באבע איז געווען פון די שפחות. צוזאמען מיט דעם מוז מען וויסן „ולא נכר שוע לפני דל“. יעדער איינער דארף געבן אלץ וואס ער קען, די בעסטע וואס ער קען, און פונדעסטוועגן, ביים אייבערשטן איז דאס אלץ בשוה. און דאס איז דער אויפטו פון דעם אחדות וואס ס'איז דא לגבי דעם מחצית השקל. ביי מחצית השקל איז עס דאך לכתחילה נישט געווען קיין חילוקי מדריגות. דא איז דער חידוש אז אפילו אין דעם ארט וואס מען זעט יא חילוקי מדריגות, וואס יעדער איינער האט זיינע מעלות, מיט זיינע ענינים, מיט זיין חשיבות, מיט זיין
15:01 הערך שלו, הכוחות שלו, החושים שלו והכישרונות שלו, חשוב לזכור ש״ולא ניכר שוע לפני דל״. [לא ברור]. אצל הקב"ה כולם שווים לטובה. אתה צריך לתת את כל מה שאתה יכול, את הטוב ביותר שלך. ויחד עם זה צריך לשמוע שלא מפני שאתה טוב יותר במשהו — הרי ״ולא ניכר שוע לפני דל״. כל אחד עושה כל אשר לאל ידו, והקב"ה מקבל את מה שכל אחד יכול לעשות. וממילא, אפילו במקום שבו רואים שיש חילוקי מדרגות, כולם שווים לטובה. וזה העניין שהתורה רוצה לתת לנו להבין כאן: לא מדובר רק בעניינים שבהם מלכתחילה אין חילוקים. ביהדות, בעבודת השם, בתורה ומצוות, יש עניינים שבהם מלכתחילה אין חילוק בין אדם לחברו. כפי שאדמו"ר הזקן אומר בתניא, שב[לא ברור], בחילול שבת ובאכילת חמץ בפסח וכדומה, אין [לא ברור]. בין אם זה משה רבינו ובין אם זה [לא ברור], כולם שווים. כולם באותו עניין, קיום מצווה אחת לכולנו. ואפילו עם הארץ, ועם [לא ברור], וכו' — כפי שהרבי אמר שם — אפילו על כל [לא ברור]. ובזה אין שום הבדל מי הוא. כפי שהרבי מביא את דברי הרמב"ם ביד החזקה, שאומר: אפילו ירבעם בן נבט, אם הוא מקבל עונש, אבל מי שאינו רוצה... ירבעם בן נבט, ש
15:01 ערך, מיט זיינע כוחות, מיט זיינע חושים, מיט זיינע כשרונות, איז דאך נוגע צו געדענקען אז „ולא נכר שוע לפני דל“. [לא ברור]. ביים אייבערשטן איז כולם שווים לטובה. דו דארפסט געבן אלץ וואס דו קענסט, דיין בעסטע. און אין דעם גופא דארף מען הערן אז נישט ווייל דו ביסט א משהו בעסער — ס'איז „ולא נכר שוע לפני דל“. יעדער איינער טוט כל אשר לאל ידו, און דער אייבערשטער נעמט אן וואס יעדער איינער קען טון. און ממילא, אפילו אין דעם ארט וואו מען זעט אז ס'איז דא חילוקי מדריגות, איז כולם שווים לטובה. און דאס איז דער ענין וואס די תורה וויל אונז געבן צו פארשטיין דא: אז נישט אז די ענינים, יא, וואס לכתחילה איז נישט דא קיין חילוקים. אין אידישקייט, אין עבודת השם, אין תורה ומצוות, איז דא ענינים אז לכתחילה איז נישט דא קיין חילוק צווישן איינעם און צווייטן. ווי דער אלטער רבי זאגט אין תניא, אז אין [לא ברור], אין חילול שבת און אכילת חמץ בפסח וכדומה, איז נישט דא קיין [לא ברור]. ס'איז משה רבינו, ס'איז [לא ברור], כולם שווים. אלע זיינען אין דעם זעלבן ענין, קיום מצוה אחת לכולנו. און אפילו עם הארץ, און מיט [לא ברור], וכו' — האט דער רבי געזאגט דארטן — אפילו אויף יעדער [לא ברור]. און אין דעם איז דאך קיין אונטערשייד נישט ווער ער איז. ווי דער רבי ברענגט דעם רמב"ם אין יד החזקה, וואס ער זאגט: אפילו ירבעם בן נבט, אויב ער באקומט אן עונש, אבער דער וואס ער וויל נישט... ירבעם בן נבט, וואס
16:49 מחטיא את הרבים, הרי הם באים בגללו. אבל גם ירבעם בן נבט נוגע לקב"ה. איך הביאו את זה לידי ביטוי? העושר שבדברי הרמב"ם. זה לא הפשט, אבל אני רוצה לומר, כפי שהרבי אומר, שזה נוגע. כפי שהרבי אומר, מקפידים על כל פרט, אפילו על פרט כזה, אם אינך עושה אותו. אדרבה, זה מבטא את גודל העניין: עד כמה יקרים אצל הקב"ה כל מחשבה, דיבור ומעשה של כל יהודי. אפילו יהודי שנכשל במצב קשה כל כך, יחיד שביחידים, ירבעם בן נבט, שנכשל בעניינים החמורים ביותר של חטא והחטאת הרבים — העירוב תבשילין שלו יקר אצל הקב"ה. זה נוגע לקב"ה. נוגע שירבעם בן נבט, היכן שהוא הולך ועומד, יהדר בפרט הזה, בדיוק כמו בכל פרט. יש עניינים שבהם, מלכתחילה, תורה אחת לכולם. ובוודאי יש עניינים שבהם להפך: לכל אחד יש הדברים שלו והתכונות שלו. יש בעלי עסקים, יש חילוקי מדרגות, יש בעלי כישרונות, וכל אחד, כפי שאומרת הגמרא, לפי עבודתו. וכאן אומרים שאפילו בעניינים בעבודת השם שבהם כל אחד עושה לפי חושיו וכישרונותיו, וצריך לתת לפי כוחותיו ויכולותיו, בכל זאת ״לא ניכר שוע לפני דל״, כי הקב"ה מקבל — אצלו
16:49 מחטיא את הרבים, די דאך קומען דורך אים. אבער דעם אויבערשטן איז נוגע אויך ירבעם בן נבט. ווי האט מען דאס ארויסגעברענגט? די רייכקייט פון דעם רמב"ם. דאס איז נישט דער פשט, אבער איך וויל זאגן, ווי דער רבי זאגט, אז ס'איז נוגע. ווי דער רבי זאגט, איז מען זיך אויף יעדן פרט, אפילו נאך אזא פרט, אויב דו טוסט נישט. פארקערט, דאס ברענגט ארויס די גרויסקייט פון דעם ענין, ווי פיל ביים אויבערשטן איז טייער יעדער מחשבה, דיבור ומעשה פון יעדן אידן. אפילו א איד וואס איז דורכגעפאלן אין אזא שווערע מצב, יחיד שביחידים, ירבעם בן נבט, וואס איז דורכגעפאלן אין די ערגסטע ענינים פון חטא ומחטיא את הרבים — זיין עירוב תבשילין איז טייער ביים אויבערשטן. ס'איז נוגע ביים אויבערשטן. ס'איז נוגע אז ירבעם בן נבט, ווי ער גייט און שטייט, זאל מהדר זיין אין דעם פרט, פונקט ווי אין יעדן פרט. ס'זענען דא ענינים וואס דארטן, לכתחילה, איז תורה אחת לכולן. און אודאי זענען דא ענינים וואס דארטן פארקערט: יעדער איינער האט זיך זיינע זאכן, זיינע תכונות. ס'זענען דא בעלי עסקים, ס'זענען דא חילוקי מדרגות, ס'זענען דא בעלי כשרונות, וואס יעדער איינער, ווי די גמרא זאגט, לויט זיין עבודה. און דא זאגט מען, אז אפילו די ענינים אין עבודת השם וואס דארטן יעדער איינער טוט לפי זיינע חושִים און זיינע כשרונות, און ער דארף געבן לויט זיינע כחות און זיינע יכולות, אבער לא נכר שוע לפני דל, ווייל דער אויבערשטער נעמט אן — ס'איז ביי אים
18:33 נוגעים הפשוט שבפשוטים והיקר שביקרים, באותו [לא ברור], באותו קיום של מה שאומרים: ״לא ניכר שוע לפני דל״. ושם, אצל הקב"ה, גם בעניינים האלה, לא הייחוס הוא העיקר. העיקר הוא שצריך להיות ״אחד המרבה ואחד הממעיט, ובלבד שיכוון לבו לשמים״. ושם, האחדות היא דווקא במקום של חילוקי המדרגות. וזה העיקר שהפרשה שלנו מלמדת: שצריך לדעת להתאחד כולם יחד ולעשות כל התלוי בנו, כפי שכל אחד השתתף בבניית המשכן. והדבר נוגע גם לזמן הזה, לבנות את המשכן גם עכשיו. עד לבית המקדש השלישי, כאשר ״מעשינו ועבודתינו״ במשך זמן הגלות הם ההכנה לגילויים של משיח. שכל אחד יעשה כל התלוי בו, ייתן את הטוב ביותר ואת היפה ביותר מחושיו ומכישרונותיו, מיכולותיו בכמות ובאיכות, ויחד עם זה יתאחד עם כל יהודי. לא לעשות חשבונות שזה יותר וזה פחות, או לתת ליצר לערוך חשבונות, אלא לקיים ״לא ניכר שוע לפני דל״, ולהכניס את האחדות והאהבה גם בתוך הפרטים וחילוקי המדרגות. ועל ידי זה בוודאי נקרב ונמהר את ״ברכנו אבינו כולנו כאחד״, את כל הברכות, שהקב"ה ייתן שלום בארץ וייתן מנוחה ושלווה לכלל ישראל. והעיקר, ש״בניסן
18:33 נוגע דער פשוט שבפשוטים מיטן יקר שביקרים, מיט דעם זעלבן [לא ברור], מיט דעם זעלבן לקיים וואס מ'זאגט: לא נכר שוע לפני דל. און דארטן, ביי דעם אויבערשטן, אויך אין יענע ענינים, איז נישט דער ווארט דער יחוס. דער ווארט איז, אז ס'דארף זיין ״אחד המרבה ואחד הממעיט, ובלבד שיכוין לבו לשמים״. און דארטן, די אחדות איז אין דעם ארט פון די חילוקי מדרגות. און דאס איז דער עיקר וואס אונז די סדרה לערנט, און אזוי איז, אז זיי מיט א וויסן זיך צוזאמענקלעבן אלע צוזאמען און טאן כל התלוי, וואו יעדער איינער האט אויפגעבויט דעם משכן. דער זכר איז, וואס ס'איז געשטאנען אין דעם זמן, אויך אויפבויען דעם משכן. דעמאלט ביזן מקדש השלישי, וואס מעשינו ועבודתינו במשך זמן הגלות, זיי דאס הכנה צו די גילויים פון משיח. נאך וואס זאל יעדער איינער טאן כל התלוי, געבן די בעסטע, די שענסטע פון זיינע חושִים און כשרונות, פון זיינע יכולות אין כמות און אין איכות, און צוזאמען דערמיט זיך צוזאמענקלעבן מיט יעדן אידן. נישט ווייל דער איז מער אדער יענער ווייניקער, אדער א יצר און מאכן חשבונות, אז ס'דארף זיין לא נכר שוע לפני דל, נאר אריינברענגען די אחדות און די ליבשאפט אין די פרטים און אין די חילוקי מדרגות. און דורך דעם וועט מען זיכער מקרב זיין און ממהר זיין דעם ״ברכנו אבינו כולנו כאחד״, די אלע ברכות, אז דער אויבערשטער זאל געבן שלום אין ארץ און זאל געבן מנוחה ושלוה אין כלל ישראל. און דער עיקר איז, אז בניסן
19:59 נגאלו, בניסן עתידין להיגאל״. ושנזכה לגאולה השלמה על ידי משיח צדקנו, תיכף ומיד ממש.
19:59 נגאלו, בניסן עתידין ליגאל. און מיר זאלן זוכה זיין צו די גאולה שלימה דורך משיח צדקנו, תיכף ומיד ממש.