לעבן חסידות · פרק 218 · 2026-03-04 · 19:51
פרשת כי תשא שבת פרה תשפ״ו - ויחל משה און פרה אדומה - איבערמאכן פון ביטער צו זיס
תיאור הפרק
•מאמר ד״ה זאת חוקת התורה תשכ״ו •התוועדות פרשת פרה תשדמ •מאמר ד״ה ויבז בעיניו תרכט
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 בשנת תשנ״א הייתה המלחמה הגדולה שנקראת מלחמת המפרץ. היה אז אויב לישראל, שאנחנו, שחיינו באותה תקופה, זוכרים אותו, ושמו סדאם חוסיין. הוא היה מנהיג עיראק, ואמר שוב ושוב שהוא רוצה, רחמנא ליצלן, למחוק את ארץ ישראל. הוא אמר כל מיני דברים קשים נגד ארץ ישראל, נגד עם ישראל. הרבי דיבר אז; הייתה שיחה גדולה, עם דברים שאי אפשר להוסיף עליהם דבר, על האופן שבו הרבי התייחס לכך. הרבי אמר: ״הנה לא ינום ולא יישן שומר ישראל״, ו״ארץ אשר תמיד עיני ה׳ אלקיך בה, מראשית השנה ועד אחרית שנה״, וכו׳. היו אז רבנים שדיברו בשפה אחרת. הם הפחידו ואמרו שיהיו צרות ודאגות ליהודים, ושמשהו אינו כשורה ושצריך לתקן. הם דיברו בשפה אחרת, באיומים, שהייתה הפוכה, קודם כול, מלדבר במעלתן של ישראל. כך הגיע שבעה עשר בתמוז של אותה שנה, תשנ״א, כמה שבועות לפני שפרצה המלחמה. בעולם הייתה סערה; כולם דיברו על כל מיני דברים, כל מיני דמיונות והשערות, איומים ופחדים מפני מה שעתיד לקרות. והרבי דיבר אז בשיחה. בשבעה עשר בתמוז נהג הרבי לומר דברי כיבושין. אחרי מנחה אמר הרבי שיחה, שיחה חזקה מאוד, ודיבר על שבחיהם של ישראל. בין הדברים שהרבי דיבר עליהם אז היה העניין שנמשך גם אחר כך, בשבת ויחי, ועוד כמה שבועות, שבת אחר שבת. הרבי דיבר בשיחה חזקה מאוד על השבחים והמעלות של ישראל. היה מרגש מאוד לראות את הגילוי של אהבת ישראל, את האהבה והיוקר שרואים בכל יהודי, ולא רק ביהודים אלא בכל אדם, אפילו ביהודי שרחוק מקיום התורה והמצוות. אלה היו דברים חזקים מאוד, כי הדברים הגיעו
00:00 אין יאר תשנ״א איז געווען די גרויסע מלחמה וואס מ׳רופט מלחמת המפרץ. עס איז דאן געווען אן אויב ישראל, וואס מיר, וואס לעבן אין יענע צייטן, געדענקען, מיטן נאמען סאדאם חוסיין. ער איז געווען דער מנהיג פון איראק, און האט כסדר געזאגט אז ער וויל, רחמנא ליצלן, אויסמעקן ארץ ישראל. ער האט געזאגט כל מיני שווערע זאכן קעגן ארץ ישראל, קעגן עם ישראל. דער רבי האט דאן גערעדט; עס איז געווען א גרויסע שיחה, מיט דברים וואס מ׳קען גארנישט צו זיי צולייגן, ווי אזוי דער רבי האט זיך צו דעם באצויגן. דער רבי האט געזאגט: ״הנה לא ינום ולא יישן שומר ישראל״, און ״ארץ אשר תמיד עיני ה׳ אלקיך בה, מראשית השנה ועד אחרית שנה״, וכו׳. עס זענען דאן געווען רבנים וואס האבן גערעדט אן אנדערע שפראך. זיי האבן דערשראקן, און געזאגט אז עס וועט זיין צרות און דאגות פאר אידן, און אז עפעס איז נישט אין ארדענונג, אז מ׳דארף זיין מתוקן. זיי האבן גערעדט אן אנדערע שפראך, מיט איומים, וואס איז געווען פארקערט, קודם כול, פון רעדן אין מעלתן של ישראל. דאס איז אנגעקומען צו שבעה עשר בתמוז יענעם יאר, תשנ״א, וואס איז געווען עטליכע וואכן איידער די מלחמה האט אויסגעבראכן. אין דער וועלט איז געווען א שטורעם; אלע האבן גערעדט כל מיני זאכן, כל מיני דמיונות און השערות, מיט איומים, מיט פחדים, וואס עס גייט געשען. און דער רבי האט דאן גערעדט אין דער שיחה. שבעה עשר בתמוז פלעגט דער רבי האלטן דברי כיבושין. נאך מנחה האט דער רבי דאן געזאגט א שיחה, א גאר שטארקע שיחה, און גערעדט וועגן די שבחים פון ישראל. צווישן די זאכן וואס דער רבי האט דאן גערעדט, איז געווען דער ענין וואס האט זיך געצויגן אויך שפעטער, שבת ויחי, און נאך עטליכע וואכן, שבת נאך שבת. דער רבי האט גערעדט א גאר שטארקע שיחה וועגן די שבחים און מעלות פון ישראל. עס איז געווען גאר רייך צו זען דעם גילוי פון אהבת ישראל, די ליבשאפט און טייערקייט וואס מ׳זעט צו יעדן איד, און נישט נאר צו אידן, נאר צו יעדן מענטש, אפילו צו א איד וואס איז ווייט פון קיום התורה ומצוות. עס זענען געווען גאר שטארקע דברים, ווייל עס איז אנגעקומען
02:16 לעניין הזה. אחת הנקודות שאני זוכר שהרבי דיבר עליהן אז הייתה מה שהרבי אמר: בנוסח הסליחות, בסליחות של שבעה עשר בתמוז, אומרים רק את הפסוקים הראשונים. מביאים שם את הפסוקים ״פדה אלקים את ישראל מכל צרותיו״ ו״והוא יפדה את ישראל מכל עונותיו״. זהו צירוף של שני פסוקים, מפרק כ״ה בתהלים ומפרק ק״ל. תחילה כתוב ״פדה אלקים את ישראל מכל צרותיו״, ואחר כך ״והוא יפדה את ישראל מכל עונותיו״. והרבי שאל אז: למה הסדר צריך להיות הפוך? קודם צריכה לבוא תשובה. ״והוא יפדה את ישראל מכל עונותיו״ — זו תשובה. ורק אחר כך באים לבקש ״פדה אלקים את ישראל מכל צרותיו״. אומר הרבי: לא, הנוסח הוא דווקא כך. הנוסח שאנחנו אומרים בסליחות, ואחר כך אומרים אותו בנוסח התחנון, לפי הנוסח שלנו — בכל יום אומרים אותו בשחרית ובמנחה — הוא תחילה ״פדה אלקים את ישראל מכל צרותיו״. אצל יהודים זה מובן: הדבר הראשון, אומר הרבי, צריך להיות ״מכל צרותיו״. ואחר כך ״והוא יפדה את ישראל מכל עונותיו״, ואחר כך אנחנו עושים תשובה. ומכאן התחיל הרבי לדבר על שבחיהם של ישראל בכלל. כל יהודי הוא מזרעו של יעקב אבינו. בכל יהודי מתקיים ״זרעו בחיים״, ומשום שזרעו בחיים — אף הוא בחיים. כל יהודי נושא בתוכו נשמה שהיא חלק אלוקה ממעל ממש, וזוהי עיקר מציאותו. וכל צרותיו ודאגותיו הן דברים חיצוניים, קליפה חיצונית; זה לא הוא עצמו. והרבי המשיך לדבר, דברים חזקים מאוד, בשמחה וברינה. הרבי אמר אז שהדור הזה הוא דור של אודים מוצלים מאש, ומובא
02:16 צו דעם ענין. איינע פון די נקודות, וואס איך געדענק אז דער רבי האט דאן גערעדט, איז געווען וואס דער רבי האט געזאגט: אין נוסח הסליחות זאגט מען, אין די סליחות פון שבעה עשר בתמוז, נאר די ערשטע פסוקים. דארט ברענגט מען די פסוקים ״פדה אלקים את ישראל מכל צרותיו״ און ״והוא יפדה את ישראל מכל עונותיו״. דאס איז א צירוף פון צוויי פסוקים, פון קאפיטל כ״ה אין תהלים און קאפיטל ק״ל. עס שטייט קודם ״פדה אלקים את ישראל מכל צרותיו״, און דערנאך ״והוא יפדה את ישראל מכל עונותיו״. און דער רבי האט דאן געפרעגט: פארוואס דארף זיין דער סדר פארקערט? קודם דארף קומען תשובה. ״והוא יפדה את ישראל מכל עונותיו״ — דאס איז תשובה. און דערנאך קומט מען בעטן ״פדה אלקים את ישראל מכל צרותיו״. זאגט דער רבי: ניין, דער נוסח איז דווקא אזוי. דער נוסח, וואס מיר זאגן אין די סליחות, און דערנאך זאגן מיר עס אין נוסח התחנון, לויט אונזער נוסח — יעדן טאג זאגט מען עס אין שחרית, אין מנחה — איז קודם ״פדה אלקים את ישראל מכל צרותיו״. ביי אידן איז עס פארשטענדלעך: די ערשטע זאך, זאגט דער רבי, דארף זיין ״מכל צרותיו״. און דערנאך ״והוא יפדה את ישראל מכל עונותיו״, און דערנאך טוען מיר תשובה. און פון דעם האט דער רבי אנגעהויבן רעדן וועגן די שבחים פון ישראל בכלל. יעדער איד איז זרעו פון יעקב אבינו. יעדער איד איז ״זרעו בחיים״, וואס דורך דעם וואס זרעו בחיים איז ער בחיים. יעדער איד טראגט אין זיך די נשמה, וואס איז א חלק אלוקה ממעל ממש, און דאס איז זיין עיקר המציאות. און אלע זיינע צרות און דאגות זענען חיצוניות׳דיגע זאכן, אן אויסערלעכע קליפה; דאס איז נישט ער אליין. און דער רבי האט אנגעהויבן רעדן און רעדן, גאר שטארקע דברים, בשמחה וברינה. דער רבי האט דאן געזאגט אז דער דור הזה איז א דור וואס איז אן אוד מוצל מאש, און ס׳ברענגט זיך
04:16 בתנ״ך פסוק אצל ישעיהו הנביא, שבו ישעיהו הנביא אמר אפילו על יהודים דבר שהוא היפך שבחן של ישראל: ״ובתוך עם טמא שפתים אנכי יושב״. והקב״ה שלח מיד את המלאך, והוא הניח על שפתיו, על פיו, גחלת שצרבה אותו. זה היה כדי שיעשה תשובה על כך שאמר דבר שהוא היפך שבחן של ישראל. וכאן, בהפטרה של חגי, יש פסוק שמביא את הלשון שכל יהודי הוא ״אוד מוצל מאש״. מה פירוש ״אוד מוצל מאש״? הכוונה היא שהדור שלנו, שעבר את כל השמדות, האיומים והצרות, ו״לא תקום פעמיים צרה״, שעבר את המלחמה וכו׳ לפני שמונים שנה — זהו דור שכל אחד מבניו הוא אוד מוצל מאש. והקב״ה מתפאר בכך, ביהודים שעברו את כל העניינים האלה, במסירות הנפש שלהם. והעבודה שלנו צריכה להיות לגלות זאת באמצעות אהבת ישראל, בכך שמדברים בשבחן של ישראל. וכך המשיך הרבי לדבר בשבחן של ישראל, והביא על כך את הנהגתו של משה רבינו: שאפילו כאשר היהודים עשו את חטא העגל, משה רבינו, במקום לבוא ולצעוק ולומר דברי מוסר, להפך, הבליט את שבחן של ישראל. ועל ידי כך זכה משה רבינו שהקב״ה
04:16 אין תנ״ך א פסוק ביי ישעיהו הנביא, וואו ישעיהו הנביא האט געזאגט אפילו אויף אידן א היפך שבחן של ישראל: ״ובתוך עם טמא שפתים אנכי יושב״. און דער אויבערשטער האט גלייך געשיקט דעם מלאך, און ער האט אים געלייגט אויף די ליפן, אויף דעם מויל, א גחלת וואס האט אים אויפגעבריט. דאס איז געווען כדי אז ער זאל תשובה טון אויף דעם וואס ער האט געזאגט א היפך שבחן של ישראל. און דא, אין די הפטרה פון חגי, איז דא א פסוק וואס ער ברענגט דעם לשון, אז יעדער איד איז אן ״אוד מוצל מאש״. וואס הייסט ״אוד מוצל מאש״? דער טייטש איז אז אונזער דור, וואס איז דורכגעגאנגען די אלע שמדות, איומים און צרות, און ״לא תקום פעמיים צרה״, וואס איז דורכגעגאנגען אין דער מלחמה וכו׳, מיט אכציג יאר צוריק — דאס איז א דור וואס יעדער איינער פון דעם דור איז אן אוד מוצל מאש. און דער אויבערשטער בארימט זיך מיט דעם, מיט אידן וואס זענען דורכגעגאנגען די אלע ענינים, זייער מסירות נפש. און אונזער עבודה דארף זיין דאס מגלה צו זיין דורך אהבת ישראל, דורך דעם וואס מ׳רעדט בשבחן של ישראל. און אזוי איז דער רבי ארומגעגאנגען גערעדט אין שבחן של ישראל, און האט געברענגט אויף דעם די הנהגה פון משה רבינו: אז אפילו ווען אידן האבן געטון דעם חטא העגל, איז משה רבינו, אנשטאט צו גיין שרייען און זאגן מוסר, פארקערט, האט ער ארויסגעברענגט שבחן של ישראל. און דורך דעם האט משה רבינו זוכה געווען אז דער אויבערשטער זאל
05:44 לכפר ולסלוח, והוא אמר: ״סלחתי כדברך״, שהקב״ה כיפר לבני ישראל שחטאו. והגמרא אומרת במסכת עבודה זרה ש״לא היו ישראל ראויין לאותו מעשה״. כלומר, לבני ישראל אין שייכות למה שאירע בחטא העגל; כל זה היה רק כדי לגלות אצלם את כוח התשובה ולהעלות אותם למדרגות גבוהות יותר בעבודת השם. כך היה אז, ו״הימים ההם נזכרים ונעשים״, ולכן יושבים כאן, כדי לחזור על אותם עניינים. כשמדברים בשבחם של ישראל ומגלים את מעלותיהם של ישראל, זו השמירה הגדולה ביותר: שיתקיים בבני ישראל ״הנה לא ינום ולא יישן שומר ישראל״, שהקב״ה ישמור עליהם, ושכל בני ישראל יהיו בריאים וחזקים, ושלא יהיה שום דבר, חס ושלום, שום פגע; שתהיינה רק ברכה והצלחה, ושכל בני ישראל יהיו בריאים. בפרט בארץ ישראל, שיתקיים מה שנאמר בפסוק: ״ושכבתם ואין מחריד״, ״ונתתי שלום בארץ״, ״ואולך אתכם קוממיות״, עם הגאולה השלמה על ידי משיח צדקנו. ובשבוע הזה בפרט יש סדר מיוחד: יש לנו את פרשת כי תשא, והשנה היא גם פרשת פרה. והרבי מדבר במאמרים על הפרשיות האלה, ומבאר את הקשר בין פרשת כי תשא לפרשת פרה: בשני העניינים מגלים את שבחם של ישראל. בפרשת כי תשא מתרחש חטא העגל, ושם אנו מוצאים שמשה רבינו הפך את הדברים.
05:44 מכפר זיין און סולח זיין, און ער האט געזאגט: „סלחתי כדברך“, אז דער אויבערשטער האט מכפר געווען די אידן וואס האבן חוטא געווען. און די גמרא זאגט אין מסכת עבודה זרה, אז „לא היו ישראל ראויין לאותו מעשה“. אז אידן האבן קיין שייכות נישט צו דעם וואס עס האט זיך געטאן בנוגע דעם חטא העגל; דאס איז נאר געווען צו ארויסברענגען ביי אידן די כח התשובה, אויפהייבן זיי צו העכערע מדרגות אין עבודת השם. וואס דאס איז געווען אמאל, און „הימים ההם נזכרים ונעשים“, און דערפאר זיצט מען דא, כדי איבערצוחזרן די זעלבע ענינים. אז דאס וואס מ׳רעדט בשבחם של ישראל און ברענגט ארויס מעלותם של ישראל, דאס איז די גרעסטע שמירה, אז ביי אידן זאל זיין „הנה לא ינום ולא יישן שומר ישראל“, אז דער אויבערשטער זאל היטן, און אלע אידן זאלן זיין געזונט און שטארק, און עס זאל נישט זיין קיין שום, חס ושלום, קיין שום פעלער; עס זאל זיין נאר ברכה והצלחה, און אלע אידן זאלן זיין געזונט. בפרט אין ארץ ישראל זאל זיין ווי דער פסוק זאגט: „ושכבתם ואין מחריד“, „ונתתי שלום בארץ“, „ואולך אתכם קוממיות“, מיט דער גאולה שלימה דורך משיח צדקנו. און ביי דער שבועה פרטית שטייט מען אין אן אייגנטלעכן סדר: האט מען די פרשה פון פרשת כי תשא, וואס דאס יאר קומט אויס אז ס׳איז אויך פרשת פרה. און דער רבי רעדט אין די מאמרים אויף די פרשיות, האט ער ארומגערעדט קשרי ענינים צווישן פרשת כי תשא און פרשת פרה, וואס דארטן געפינט מען ביי די ביידע ענינים, רעדט מען, ברענגט מען ארויס שבחם של ישראל. אז אין פרשת כי תשא קומט פאר דער חטא העגל, וואס דארטן געפינען מיר אז משה רבינו האט מהפך געווען.
07:18 זו גדולתו של משה רבינו: הוא הפך חשוכא לנהורא ומרירו למיתקא. הוא הפך מצב של דברים מרים שאירעו, של קטרוגים על בני ישראל, חס ושלום. ומשה רבינו זכה להפוך את המר למתוק בנוגע לבני ישראל. ועל דרך זה, גם בפרה אדומה יש אותו עניין. פרה אדומה נקראת על שמו של משה, משום שמשה רבינו זכה לכך. גם בפרה אדומה הופכים טומאה לטהרה: על ידה הוא מביא מטומאה לטהרה. זהו חשוכא לנהורא ומרירו למיתקא, שאפילו מטומאת מת באה טהרה, ועניין זה נקרא על שמו של משה. ובנוגע לפרשה, [לא ברור] המים היו מרים, ולא יכלו לשתות את המים המרים. [לא ברור] צריך לקחת עץ, שיהפוך מרירו למיתקא. זה היה המעשה עם המים המרים. והפסוק ממשיך: ״ויורהו ה׳ עץ״, ״וימתקו המים״. אומר המדרש ש״ויורהו״ הוא מלשון הוראה: הקב״ה לימד אותו על העץ, או נתן לו את העצה, כיצד אפשר לקחת את המים המרים ולעשות מהם מים מתוקים. והוא אמר לו שתבוא שעה שבה עליך לדעת שזה
07:18 דאס איז גודל מעלתו של משה רבינו, וואס ער האט מהפך געווען חשוכא לנהורא, מרירו למיתקא. ער האט מהפך געווען דעם מצב פון, פון, פון ענינים ביטערע זאכן וואס זענען פארגעקומען, חס ושלום, קטרוגים אויף אידן. און משה רבינו האט זוכה געווען איבערצוקערן, האט מהפך געווען דעם ענין פון מרירו למיתקא בנוגע צו אידן. און אויף דרך זה איז בנוגע צו פרה אדומה אויך דער זעלבער ענין. אז פרה אדומה איז נקרא על שמו של משה, וואס משה רבינו, ער האט דורך דעם וואס ער האט זוכה געווען, אז פרה אדומה איז נקרא על שמו, ווייל פרה אדומה איז אויך דער זעלבער ענין פון מאכן טהרה מטומאה, אז ער מאכט דורך פרה אדומה פון טומאה צו טהרה. דאס איז חשוכא לנהורא, מרירו למיתקא, אז אפילו פון טומאת מת וועט זיין דער ענין פון טהרה, וואס דאס איז נקרא על שמו של משה. און בנוגע צו דער פרשה, [לא ברור] אויף דעם וואס די וואסער איז געווען מר, אז מ׳האט נישט געקענט טרינקען די מים מרים. [לא ברור] דו דארפסט נעמען א בוים, וואס דארף מהפך זיין מרירו למיתקא. אז דאס איז געווען דער מעשה מיט די מים מרים. און דער פסוק ממשיך: „ויורהו ה׳ עץ“, „וימתקו המים“. זאגט דער מדרש, „ויורהו“ איז מלשון הוראה: דער אויבערשטער האט אים געלערנט דעם עץ, אדער די עצה, וויאזוי מ׳קען נעמען פון די מים מרים און מאכן פון דעם מים מתוקים. און ער האט אים געזאגט, אז עס וועט קומען א צייט וואס דו דארפסט וויסן, אז דאס
09:36 לא יצליח. וכאן, כשהגיע המצב המר, כשהם נכשלו ונפלו בחטא העגל, היה זה מצב מר, והקב״ה רצה, כלשון הפסוק בתהלים, ״אמר להשמידם״ — הקב״ה רצה, חס ושלום וחס ושלום, [לא ברור] את עם ישראל. אבל משה רבינו התייצב. משה רבינו היה שושבינם של ישראל, ולכן הוא אומר שעכשיו אפשר להפוך מרירו למיתקא. כיצד הוא הופך? כיצד הוא הופך את המר למתוק? הוא עושה זאת בכוח התשובה, וכל הסיפור של חטא העגל נהפך מחשוכא לנהורא וממרירו למיתקא. וזו הנקודה בדבריו של משה רבינו. משה רבינו, רעיא מהימנא של ישראל, אינו מסתכל עליכם כפי שאתם נראים עכשיו. הוא רואה אתכם כפי שאתם בפנימיותכם. ורש״י עצמו מביא שם משל: משה רבינו אומר שאתם אינכם, חס ושלום, [לא ברור]; זו ארוסתו, כלתו של הקב״ה, שראו אותה עם השפחות והוציאו עליה שם רע. ולכן היה צריך לשבור את הלוחות, לקרוע את הכתובה, כדי לגלות שבאמת זו הארוסה, זו ארוסתו של הקב״ה, [לא ברור]. כלומר, משה רבינו רואה את המעלה הפנימית של בני ישראל, ועל ידי כך הוא הופך חשוכא לנהורא ונותן להם את כוח התשובה. עניין זה מובא בחסידות, במאמרים של אדמו״ר הצמח צדק. הרבי מזכיר זאת בהתוועדות של שבת פרשת כי תשא, לפני שישים שנה. אז מלאו מאה שנה להסתלקות אדמו״ר הצמח צדק; בעוד כמה שבועות ימלאו מאה ושישים שנה להסתלקותו.
09:36 וועט נישט געלינגען. און דא, בשעת עס איז אנגעקומען דער ביטערער מצב, אז זיי זענען דורכגעפאלן, אז זיי זענען געפאלן אין חטא העגל, איז געווען א ביטערער מצב, און דער אויבערשטער האט געוואלט, כלשון אין תהלים: „אמר להשמידם“ — דער אויבערשטער האט געוואלט, חס ושלום וחס ושלום, [לא ברור] עם ישראל. אבער משה רבינו האט זיך געשטעלט. און משה רבינו, ער איז געווען דער שושבין של ישראל, און דערפאר זאגט ער אז מ׳קען מהפך זיין מרירו למיתקא יעצט. וויאזוי איז ער מהפך? וויאזוי מאכט ער פון דעם מרירו למיתקא? ער מאכט עס מיט דעם כח התשובה, און דער גאנצער סיפור, דער חטא העגל, איז נתהפך געווארן פון חשוכא לנהורא און מרירו למיתקא. און דאס איז דער נקודה פון די דברים פון משה רבינו. משה רבינו, דער רעיא מהימנא של ישראל, ער קוקט אויף אייך נישט ווי איר זעט אויס יעצט. ער זעט אייך ווי איר זענט אינעווייניג. און רש״י אליין זאגט דארטן א משל: אז משה רבינו זאגט, אז איר זענט נישט, חס ושלום, [לא ברור]; דאס איז די ארוסה, די כלה, פונעם אויבערשטן, וואס מ׳האט איר געזען מיט די שפחות און מ׳האט ארויסגעגעבן אויף איר א שם רע. און דערפאר האט מען געדארפט צעברעכן די לוחות, צערייסן די כתובה, כדי צו מגלה זיין אז באמת איז דאס די ארוסה, דאס איז דעם אויבערשטנס ארוסה, [לא ברור]. דאס הייסט, אז משה רבינו, דורך דעם וואס ער זעט די מעלה הפנימית פון אידן, איז ער מהפך חשוכא לנהורא און גיט זיי דעם כח התשובה. דאס ברענגט מען אראפ אין חסידות, אין די מאמרים פונעם צמח צדק. דער רבי דערמאנט דאס אין א התוועדות שבת פרשת כי תשא, מיט זעכציג יאר צוריק. און דאס איז געווען הונדערט יאר פון דעם צמח צדק׳ס הסתלקות; בעוד כמה שבועות וועלן זיין הונדערט און זעכציג יאר פון דער הסתלקות פונעם צמח צדק.
11:32 זה ג׳ ניסן. והרבי אומר כאן בדברי אדמו״ר הצמח צדק, [לא ברור] בדברי אדמו״ר הצמח צדק, שהוא מביא בימים האלה גם על חטא העגל וגם על פרה אדומה, ששניהם קשורים זה בזה, ובפרט בחת״ת, שלומדים אותם יחד. וכך מגיעים לחטא העגל, שבו משה רבינו הפך חשוכא לנהורא ומרירו למיתקא. וזו כל תכלית ירידת הנשמה למטה: צריך להפוך חשוכא לנהורא ומרירו למיתקא. כשיהודי יורד למטה, והנשמה באה לעולם הזה, העולם הוא עולם החושך. העולם גשמי, מלא בקליפות ובסטרא אחרא, כפי שכותבים הראשונים על כך, וכפי שאומר אדמו״ר הזקן בתניא. והיהודי הוא אור, יש לו נשמה. יש לו נשמה מאירה, שהיא נר ה׳. והוא מקיים מצוות, שעליהן נאמר ״נר מצוה ותורה אור״. אם כן, ליהודי יש נקודה של הפיכת חשוכא לנהורא. מן העולם, שבו יש חושך כפול ומכופל, לוקחים את העולם עצמו, את החושך, שיש בו קליפה וקליפת נוגה, ועושים בו מצווה. הוא לוקח דברים גשמיים, ששייכים לקליפה, כפי שאדמו״ר הזקן מסביר בתניא, והופך אותם לחפץ של קדושה, לחפץ של מצווה. כך הוא הופך חשוכא לנהורא, מאיר את העולם ועושה דירה לו יתברך בתחתונים. זהו חשוכא לנהורא. ויותר מכך, מרירו למיתקא — על ידי תשובה. שאפילו אם, רחמנא ליצלן, הוא נכשל, ואפילו נכשל בעניינים חמורים, בחטא העגל, אף על פי כן משה רבינו מתייצב ומגלה את
11:32 זה ג׳ ניסן. און דער רבי זאגט דא אין צמח צדק, [לא ברור] אין צמח צדק, וואס ער ברענגט אין די ימים, סיי וועגן דעם חטא העגל און סיי וועגן דער פרה אדומה, וואס דאס איז פארבונדן איינס מיטן צווייטן, בפרט אין חת״ת, וואס מען לערנט דאס צוזאמען. און אזוי ווי מען קומט צום חטא העגל, וואס משה רבינו האט מהפך געווען חשוכא לנהורא ומרירו למיתקא. און דאס איז דער גאנצער תכלית ירידת הנשמה למטה. מען דארף מהפך זיין חשוכא לנהורא ומרירו למיתקא. ווען א איד קומט אראפ למטה, די נשמה אויף דער וועלט, און די וועלט איז עולם החושך, די וועלט איז גשמי, פול מיט קליפות וסטרא אחרא, ווי די ראשונים שרייבן דערוועגן, און דער רבי זאגט אין תניא. און דער איד איז נהורא, ער האט א נשמה. ער האט א ליכטיגע נשמה, וואס איז א נר ה׳. און ער מקיים מצוות, וואס איז נר מצוה ותורה אור. איז א איד האט א נקודה פון מהפך זיין חשוכא לנהורא. און די וועלט, וואו עס איז חושך כפול ומכופל, נעמט מען פון דער וועלט גופא, פון דעם חושך, וואו עס איז קליפה און קליפות נוגה, און ער מאכט דערמיט א מצוה. ער נעמט דברים גשמיים, וואס געהערן צו קליפה, ווי דער אלטער רבי איז מסביר אין תניא, און ער מאכט עס איבער, און מאכט דערפון א חפץ של קדושה, א חפץ של מצוה. און עס איז מהפך חשוכא לנהורא, מאכט ליכטיג די וועלט, און ער מאכט א דירה לו יתברך בתחתונים. דאס איז חשוכא לנהורא. און נאך מער, מרירו למיתקא, דורך תשובה. אז אפילו, רחמנא ליצלן, ער איז דורכגעפאלן, אפילו דורכגעפאלן אין שווערע ענינים, אין חטא העגל, איז אף על פי כן שטעלט זיך אוועק משה רבינו, און עס מגלה די
13:02 י״ג מידות הרחמים, והוא נותן ליהודים את הנקודה שמאפשרת להם לגלות את האהבה המסותרת, ולהפוך חשוכא לנהורא בכוח התשובה, ומרירו למיתקא — שעל ידי התשובה המרירות תהפוך למתיקות. וזהו גודל העילוי והמעלה של משה רבינו. הרבי הסביר שהעניין הזה הוא על דרך מה שמצינו אצל נחום איש גם זו, ויש לו שייכות אליו. הנקודה של הפיכת חשוכא לנהורא ומרירו למיתקא היא גם ביחס לייסורים ולעניינים בלתי רצויים. כפי שמסופר שנחום איש גם זו היה אומר ״גם זו לטובה״. כתוב בקבלה שלנחום איש גם זו היה ניצוץ מנשמת משה רבינו. נחום איש גם זו הרי אמר ״גם זו לטובה״. כלומר, בתוך המרירות, בתוך החושך, בתוך העניינים הבלתי רצויים, הוא ראה את ה״גם זו לטובה״. הוא הפך את ה״זה לעומת זה״, את החושך, ועשה מן המרירות מתיקות. וכך היה כשלקחו ממנו את כלי הכסף והזהב והמרגליות ושמו במקומם עפר: הוא אמר ״גם זו לטובה״. וזה חולל את כל הנס שהציל את [לא ברור], שהיה בזמנו. ואת העניין הזה נחום איש גם זו קיבל ממשה רבינו. היכן מוצאים זאת אצל משה רבינו? כתוב במדרש ש״בשגם הוא בשר״ — ״בשגם״ בגימטרייה משה. זה פסוק בבראשית. כן, ש־
13:02 י״ג מידות הרחמים, און ער גיט אידן א נקודה אז אידן זאלן קענען מגלה זיין די אהבה מסותרת, און מהפך זיין חשוכא לנהורא דורך דעם כח התשובה, און מרירו למיתקא, און דורך תשובה זאל די מרירות ווערן מתיקות. וואס דער ענין, דאס איז גודל העילוי והמעלה פון משה רבינו. דער רבי איז מסביר געווען אז דער ענין, דאס איז על דרך, און עס האט א שייכות צו נחום איש גם זו. און דער נקודה פון מהפך זיין חשוכא לנהורא, מרירו למיתקא, דאס איז על דרך ווי מיט דער צד פון דעם ענין פון יסורים, ענינים בלתי רצויים. ווי מען זאגט אז נחום איש גם זו האט געזאגט ״גם זו לטובה״. עס שטייט אין קבלה אז נחום איש גם זו האט געהאט א ניצוץ פון דער נשמה פון משה רבינו. און נחום איש גם זו דאך געווען, וואס ער האט געזאגט ״גם זו לטובה״. דאס הייסט, ער האט געזען אין דער מרירות, אין דעם חושך, אין די ענינים בלתי רצויים, האט ער געזען אין דעם דעם ״גם זו לטובה״. ער האט מהפך געווען דעם זה לעומת זה, דעם חושך, און געמאכט פון דער מרירות מתיקות. און דער פירוש איז געווען, ווען מען האט אים אויסגעטוישט די כלי כסף וזהב ומרגליות און אריינגעלייגט עפר, האט ער געזאגט ״גם זו לטובה״. און דאס האט געמאכט דעם גאנצן נס, וואס האט געראטעוועט, [לא ברור], וואס איז געווען אין זיין צייט. וואס דער ענין פון נחום איש גם זו, דאס האט ער גענומען פון משה רבינו. וואו געפינט מען משה רבינו? עס שטייט אין מדרש אז ״בשגם הוא בשר״, ״בשגם״ איז בגימטריא משה. עס איז א פסוק אין בראשית. יא, אז
14:29 הרבי אמר על הפסוק ״בשגם הוא בשר והיו ימיו מאה ועשרים שנה״, ש״בשגם״ בגימטרייה שלוש מאות ארבעים וחמש, וזה משה רבינו. למה משה רבינו רמוז דווקא במילה ״בשגם״? זה אותו עניין של ״גם זו לטובה״. גם בעניינים שבחיצוניות נראים כמרירות וכחושך נמצא עניינו של משה רבינו: הוא הופך את ה״גם זו״ ומגלה את הטובה. ואת זה ראו במוחש בחטא העגל. על דרך זה, כשאירעו עניינים של העלמות והסתרים בלתי רצויים, משה רבינו גילה את י״ג מידות הרחמים, הפך מרירו למיתקא וחשוכא לנהורא, ועשה אור. ועל דרך זה יש לכך שייכות גם לפרה אדומה, שגם בה יש אותו תוכן. יש מצב של טומאה, ולא סתם טומאה אלא טומאת מת. ובטומאת מת, על פי טבע, [לא ברור]. כפי שכתוב במדרש, שאפילו משה רבינו, ״נתכרכמו פניו של משה״ כששמע על טומאת המת [לא ברור]. כפי שהרבי אמר שם, זוהי ההתעוררות של פרה אדומה: ״פרה שנקראת על שמו של משה״. בכוחו של משה רבינו, שהיה בו גם הכוח של ״גם זו לטובה״, אפשר להפוך אפילו טומאה כזאת, טומאת מת. ובחסידות מפרשים זאת גם בנפש האדם: אפילו יהודי
14:29 דער רבי האט געזאגט אז ״והיו ימיו מאה ועשרים שנה״, ״בשגם הוא בשר״. ״בשגם״ איז בגימטריא, רעיון, דריי הונדערט פינף און פערציג, דאס איז משה רבינו. פארוואס איז משה רבינו מרומז אין דעם ווארט ״בשגם״? דאס איז דער זעלבער ענין פון ״גם זו לטובה״. און דער ״גם״, און די ענינים וואס בחיצוניות זעען אויס ענינים פון מרירות און חושך, אבער דארט איז דער ענין פון משה רבינו, וואס מאכט דעם ״גם זו״, ער קערט עס איבער, מגלה די טובה. און דאס האט מען געזען ביים חטא העגל במוחש. און על דרך זה, בשעת עס איז פארגעקומען ענינים פון העלמות והסתרים בלתי רצויים, איז משה רבינו האט מגלה געווען דורך די י״ג מידות הרחמים, מהפך געווען מרירו למיתקא, חשוכא לנהורא, און געמאכט ליכטיג. און על דרך זה איז אויך ווי עס האט א שייכות צו פרה אדומה. וואס פרה אדומה האט אויך דעם זעלבן תוכן. אז עס איז א מצב פון טמא, נישט סתם טמא, טמא מת. וואס טמא מת, על פי טבע, האט [לא ברור]. ווי עס שטייט אין מדרש, אז אפילו משה רבינו, ״נתכרכמו פניו של משה״ בשעת ער האט געהערט וועגן דער טומאה פון פרה אדומה, [לא ברור]. ווי דער רבי האט דארטן געזאגט, דאס איז די התעוררות פון פרה אדומה. ״פרה שנקראת על שמו של משה״. אז בכח פון משה רבינו, וואס ער האט געהאט אויך דעם כח פון ״גם זו לטובה״, קען מען מהפך זיין אפילו אזא טומאה, טומאת מת. וואס בחסידות טייטשט מען דאס אויך בנפש האדם, אז אפילו א איד,
15:52 שנפל לתכלית השפלות והגיע עד למצב של מת מצווה, כשהוא כאילו מת לגמרי, בלי שום חיות בקדושה, בגדלות או ביהדות; הוא הגיע למצב של מת מצווה, כשהוא מנותק לגמרי, רחמנא ליצלן, מהקדושה — אף על פי כן, יש לו נגיעה על ידי מצוות פרה אדומה. על ידי טיפה של מים חיים, המים החיים שמביאים טהרה, ״מים חיים אל כלי״: כשהוא מתחבר למשה רבינו, אפילו טיפה אחת של מים חיים יכולה להפוך אותו מטמא לטהור, מטומאת מת, ולהחזיר אותו לחיים. וזהו עניינה של פרה אדומה. פעם, בהתוועדות, הרבי נתן פירוש נפלא לדבר שרש״י אומר, שטעמה של פרה אדומה קשור לכך שבני ישראל חטאו בחטא העגל: ״תבוא אמו ותקנח צואת בנה״. הפרה האדומה היא הפרה, האם של העגל. בני ישראל חטאו בחטא העגל, ולכן מביאים את הפרה האדומה, אמו של העגל, כדי שתקנח אותו. הרבי שואל: איזה דבר משונה זה? איזה מין לשון זו? יש כאן פרה ועגל, וצריך לקנח. מה התוכן בזה? לכאורה, הרי פרה אדומה היא חוק, אבל רש״י בכל זאת אומר כאן משהו. והרבי מבאר זאת בפירוש שהופך את ההבנה מן הקצה אל הקצה.
15:52 וואס איז דורכגעפאלן אין תכלית השפלות, און איז אנגעקומען ביז א מת מצוה, וואס ער געפינט זיך אין גאנצן געשטארבן, אן קיין שום חיות אין קדושה, אין גדלות, אין אידישקייט, איז אנגעקומען צו א מת מצוה, וואס איז אין גאנצן, רחמנא ליצלן, אפגעריסן פון הוי׳ קודש. אף על פי כן האט ער א נגיעה דורך מצות פרה אדומה. דורך דעם טראפן מים חיים, וואס איז מים חיים, וואס גייט אויף טהרה, מים חיים אל כלי, אז דורך דעם וואס ער פארבינדט זיך מיט איינעם, מיט משה רבינו, איז מיט איין טראפ מים חיים קען ער איבערמאכן פון טמא לטהור, פון טומאת מת, אז ער ווערט צוריק לעבעדיק. און דאס איז דער ענין פון פרה אדומה. און דער רבי האט אמאל אין א פארברענגען זייער א געשמאקן טייטש, אז דאס איז אויך מרומז אין דעם וואס רש״י זאגט, אז דער טעם פון פרה אדומה איז, אז ווי באלד אידן האבן געזינדיגט דעם חטא העגל, און דער רבי האט דא געזאגט: „תבוא אמו ותקנח צואת בנה“. פרה אדומה, דאס איז די פרה, איז די אם, די מאמע פון דעם עגל. אידן האבן געזינדיגט דעם חטא העגל, האט מען גענומען די פרה אדומה, די מאמע פון דעם עגל, זאל זי אים מקנח זיין. דער רבי פרעגט, וואס איז דאס פאר א מאדנע זאך? פאר א לשון, וואס איז דער לשון? דאס איז א פרה, דאס איז אן עגל, און מען דארף מקנח זיין. וואס איז דער תוכן? לכאורה, נו, לכאורה איז קיין עוון נישט. פרה אדומה איז א חוק, אבער רש״י זאגט דאך עפעס דא. און דער רבי גייט טייטשן, ער רייכט א טייטש מן ההיפך אל ההיפך.
17:14 הפירוש של ״תבוא אמו ותקנח״ הוא שאם, כדרכה של אם יהודייה שאוהבת את ילדיה, גם כשילד נכשל, מסכן, ועשה דבר לא טוב, והאב כועס ורוצה לצעוק על הילד ולהעניש אותו — באה האם ואומרת: מה אתם רוצים ממנו, מסכן? הוא בכלל לא אשם, הוא לא עשה כלום, זו לא אשמתו; החברים שלו, הם כולם [לא ברור]. כלומר, האם אומרת שהלכלוך הוא דבר חיצוני. ״ותקנח״ — צריך לנגב אותו. זה לא הוא עצמו. למה אתם יוצרים עליו רושם כזה? הוא ילד טוב, ילד מתוק, ילד קדוש. אלא מה? נדבקה אליו קצת לכלוך. ״תבוא אמו״ — באה האם, ״ותקנח״ — היא מנגבת ואומרת: הכול בסדר והכול טוב. ועל כך אומר הרבי שזה העניין גם כאן. בני ישראל נכשלו בחטא, [לא ברור], בחטא העגל, ואז בא המקטרג ורוצה לעשות מהם [לא ברור], ולצעוק שיהודים נכשלו בחטא כזה, [לא ברור]. ו[לא ברור], בעל הדין הקדוש, [לא ברור]. זו הנקודה שאומות העולם, שונאי ישראל, חוזרים ואומרים: ״אה, אתה יודע ממה באה
17:14 דער טייטש „תבוא אמו ותקנח“ איז, אז א מאמע, דרכו של מאמע, א אידישע מאמע וואס האט ליב אירע קינדער, און אפילו אז א קינד ווערט, נעבעך, דורכגעפאלן עפעס, געטאן עפעס וואס איז נישט קיין גוטע זאך, יא, און דער טאטע ווערט ברוגז און ער וויל שרייען אויף דעם קינד, ער וויל אים מעניש זיין, קומט זי גיין די מאמע, און די מאמע זאגט: וואס איז דא פון דעם נעבעך? ער איז גארנישט שולדיג, ער האט גארנישט געטאן, ס׳איז נישט זיין שולד; זיינע חברים, זיי זענען אלע [לא ברור]. דאס הייסט, אז די מאמע זאגט אז דער שמוץ איז א חיצוניות׳דיקער ענין. „ותקנח“ — מען דארף דאס אפווישן. דאס איז נישט ער אליין. וואס מאכט איר פון אים אזא רושם? ער איז א פיינער קינד, ער איז א זיסער קינד, ער איז א הייליגער קינד. נאר וואס? עס איז צוגעקומען, צוגעקלעבט א שטיקל שמוץ. „תבוא אמו“ — קומט זי גיין די מאמע, „ותקנח“ — זי ווישט אפ, און זי זאגט: אלץ איז פיין און אלץ איז גוט. און אויף דעם זאגט דער רבי, דאס איז דער ענין דא אויך. אידן האבן דורכגעפאלן מיט דעם חטא, [לא ברור], חטא העגל, קומט ער גיין, דאס האט אן א מקטרג און וויל מאכן פון זיי א גאנצן [לא ברור], און שרייען אז אידן האבן דורכגעפאלן אין אזא מין חטא, [לא ברור]. און [לא ברור], דער הייליגער בעל דין, [לא ברור], דאס איז דער נקודה וואס אומות העולם, שונאי ישראל, זיי האלטן אין איין זאגן: „הא, דו ווייסט פון וואס איז
18:23 פרה אדומה? זה בא מחטא העגל״. ועל כך אומרים: ״תבוא אמו ותקנח״. יש אם, והאם אומרת שזה דבר חיצוני; אפשר לנגב אותו. כל יהודי הוא בעצם דבר טהור, דבר מואר, דבר חי, דבר קדוש, חלק אלוקה ממעל ממש. וזוהי ההוראה מהפרשה של היום, שבאה לאחר ימי הפורים, שבהם רואים ״ונהפוך הוא״. שם היה ממש אותו הדבר. בני ישראל היו בשפל המצב; הם נכשלו ב״השתחוו לצלם״, נכשלו ב״נהנו מסעודתו של אותו רשע״. והמקטרג, המן הרשע, בא לקטרג: ״ישנו עם אחד מפוזר ומפורד בין העמים״. ואז בא מרדכי היהודי וגילה את ה״אחד״. הוא גילה את ״לך כנוס את כל היהודים״ — שיהודים קשורים תמיד לקב״ה, ושבתוך בני ישראל הייתה מסירות נפש. ועל ידי זה הוא הביא ל״ונהפוך הוא״, הפך את כל הגזירה — ״המה בשונאיהם״. ״והימים האלה נזכרים״
18:23 דא פרה אדומה? דאס קומט פון חטא העגל.“ איז אויף דעם זאגט מען: „תבוא אמו ותקנח“. ס׳איז דא א מאמע, און די מאמע זאגט אז דאס איז א חיצוניות׳דיקער ענין; קען מען דאס אפווישן. יעדער איד, בעצם, איז א ריינער זאך, א ליכטיגער זאך, א לעבעדיקער זאך, א הייליגער זאך, א אידישער חלק אלוקה ממעל ממש. און דאס איז דער הוראה פון היינטיגער פרשה, ווי קומט זי גיין פון ימי הפורים, וואס דעמאלט מען זעט אן א „ונהפוך הוא“, איז געווען ממש די זעלבע זאך. אידן זיינען געווען בשפל המצב, דורכגעפאלן אין, מיט א זו, מיט דער „השתחוו לצלם“, דורכגעפאלן אין „נהנו מסעודתו של אותו רשע“. און דער מקטרג, המן הרשע, קומט ער גיין מקטרג זיין: „ישנו עם אחד מפוזר ומפורד בין העמים“. איז געקומען גיין מרדכי היהודי, און האט מגלה געווען דעם אחד. ער האט מגלה געווען דעם „לך כנוס את כל היהודים“, אז אידן זיינען שטענדיג צוגעבונדן צום אויבערשטן, און עס איז געווען ביי אידן אין קרב א מסירות נפש, און דורך דעם האט ער צוגעבראכט אן א „ונהפוך הוא“, איבערגעקערט די גאנצע גזירה, „המה בשונאיהם“. „והימים האלה נזכרים“