לעבן חסידות · פרק 206 · 2025-12-09 · 18:01
פרשת וישב י״ט כסלו תשפ"ו "ויוסף הורד מצרימה" - דער קשר צווישן דעם אלטער רבי און יוסף הצדיק
תיאור הפרק
שיחת יא כסלו תרצג לקוטי שיחות חלק כה וישב י״ט כסלו
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 כאן יש מכתב מאדמו"ר הזקן, שבו הוא מספר בקיצור. אני אספר לכם כמה פרטים נוספים, באריכות, על פגישה שהייתה לו בשנת תקס״א, בערך בשנת תקס״א, עם ר׳ ברוך ממעזיבוזש. הצדיק ר׳ ברוך ממעזיבוזש היה נכדו של הבעל שם טוב. הם נפגשו, והיו ביניהם חילופי דברים, בין היתר בעניינים שר׳ ברוך ממעזיבוזש טען נגד הפצת החסידות על ידי אדמו"ר הזקן בהרחבה כזאת. הוא סבר שזו אינה הדרך, וכן הלאה, בכמה וכמה עניינים. בין הדברים אמר לו אדמו"ר הזקן על מסירות הנפש למען תורת הבעל שם טוב. אדמו"ר הזקן תבע ממנו ואמר: איך ייתכן הדבר? מה מקום לטענה הזאת? הרי כשהיה הקטרוג הגדול ביותר על תורת הבעל שם טוב, אדמו"ר הזקן קיבל על עצמו את כל הייסורים ואת כל העניינים האלה ולא התחמק. הוא היה יכול לומר ״מי אני ומה אני״, והרי יש נכד — שילכו לר׳ ברוך — אבל אדמו"ר הזקן קיבל על עצמו את כל העניינים האלה. ר׳ ברוך ממעזיבוזש אמר לאדמו"ר הזקן: לשם מה היית צריך לעבור את כל הייסורים והדברים האלה של המאסר והישיבה בכלא? הרי היית יכול להמתיק את כל הדינים בהעברת יד על המצח. כלומר, יש עניין רוחני אצל צדיקים, הצדיקים הגדולים ביותר, שבכוח הקדושה, [לא ברור],
00:00 פה איז דא א בריף פון דעם אלטן רבי'ן, וואס דארטן דערציילט ער בקיצור. איך וועל אייך דערציילן כמה פרטים מער באריכות וועגן א פגישה וואס ער האט געהאט אין תקס״א, ארום תקס״א, וואס ער האט דעמאלט געטרופן מיט ר׳ ברוך ממעזיבוזש. דער צדיק ר׳ ברוך ממעזיבוזש איז געווען אן אייניקל פונעם בעל שם טוב. ס׳איז געווען, זיי האבן זיך געטרופן צווישן זיך, און ס׳איז געווען דא חילופי דברים בין היתר אין עניינים וואס ר׳ ברוך ממעזיבוזש האט געטענה׳ט אויף דעם וואס דער אלטער רבי פארשפרייט חסידות מיט אזא הרחבה, און ער האט געהאלטן אז דאס איז נישט דער דרך, וכולי, כמה וכמה עניינים. צווישן די זאכן האט דער אלטער רבי צו אים געזאגט, בין היתר, די מסירות נפש אויף דעם תורת הבעל שם טוב. דער אלטער רבי האט ביי אים געמאנט און געזאגט: ווי קומט דאס? וואס האט דאס צו טענה׳ן? בשעת ס׳איז געווען דער גרעסטער קטרוג אויף תורת הבעל שם טוב, און דער אלטער רבי האט גענומען אויף זיך די אלע יסורים און די אלע עניינים און האט זיך נישט ארויסגעדרייט. ער האט געקענט זאגן „מי אני ומה אני“, און ס׳איז דא אן אייניקל, צו גיין צו ר׳ ברוך, און דער אלטער רבי האט גענומען אויף זיך די אלע עניינים. ר׳ ברוך ממעזיבוזש האט געזאגט דעם אלטן רבי׳ן: וואס האסטו געדארפט דורכגיין די אלע יסורים מיט די אלע זאכן פון דעם מאסר און פון דער תפיסה? דו האסט דאך געקענט מיט העברת יד על המצח ממתיק זיין אלע דינים. דאס הייסט אז ס׳איז פאראן אן ענין רוחני, אז צדיקים, די גרעסטע צדיקים, וואס מיט די הקדושה, [לא ברור],
01:30 על הפנים, בהעברת יד על המצח, ממתיקים בכך את הדינים, והדברים נעשים [לא ברור]. הוא אמר שבכך בלבד היה יכול להיפטר מכל הדברים האלה. ואדמו"ר הזקן אמר שאת דרכו זו למד מיעקב אבינו. הרי מוצאים אצל יעקב אבינו, בשעה שעשו [לא ברור], והמלאכים אמרו ש[לא ברור] עם כל הדברים האלה. יעקב אבינו לא העביר יד על המצח; הוא היה יכול להמתיק את הדינים גם כך. ובכל זאת רואים שהוא התכונן בכל העניינים האלה, במלחמה ובתפילה ובמתנה, ועשה הכול בדרך הטבע כדי לשנות את עשו. על דרך זה, גם כאן היה אפשר להמתיק את הדינים בהעברת יד על המצח, אבל הוא עבר את הדברים בדרך של התלבשות בטבע ודרך המאסר. בדומה לזה מספר הרבי ברשימות, ביומן שבו הרבי מביא דברים ששמע מאדמו"ר הריי"צ. הוא מביא שם כמה וכמה פרטים, שחלקם מופיעים גם בלקוטי דיבורים, מהתוועדות של י״ט כסלו תרצ״ג, וכמה פרטים נוספים נוספו מן היומן שהתגלה בשנים האחרונות. שם הוא מספר שר׳ לייב [לא ברור], כאשר לקחו את אדמו"ר הזקן למאסר, שלח פדיון נפש בידי אחד החסידים אל הקדוש מבארדיטשוב. הוא ביקש [לא ברור].
01:30 אויפן פנים, מיט העברת יד על המצח, איז דעמאלט מיט דעם אליין ממתיק דינים, און זאכן ווערן [לא ברור]. האט ער געזאגט: מיט דעם אליין האט ער געקענט פטור ווערן פון די אלע זאכן. און דער אלטער רבי האט געזאגט אז דאס האט ער געלערנט פון יעקב אבינו. מ׳געפינט דאך ביי יעקב אבינו, בשעת עשו האט זיך געהאנגען, און די מלאכים האבן געזאגט אז די [לא ברור] מיט די אלע זאכן. און יעקב אבינו האט נישט געטאן העברת יד על המצח; ער האט געקענט ממתיק זיין די דינים אויך אזוי. און דאס איז, מ׳זעט, אז ער האט זיך צוגעגרייט מיט די אלע עניינים, במלחמה ובתפילה ובמתנה, האט געטאן אלץ על פי דרך הטבע כדי צו איבערמאכן עשו. אויף דרך זה, מ׳האט דא געקענט מיט העברת יד על המצח ממתיק זיין די דינים, אבער מיט דעם איז ער דורכגעגאנגען די עניינים על פי התלבשות אין טבע און דורכן מאסר. אויף דרך זה דערציילט דער רבי אין די רשימות, אין דעם יומן, וואס דער רבי דערציילט זאכן וואס ער האט געהערט פונעם רבי׳ן ריי״צ. ער ברענגט דארטן כמה וכמה פרטים, וואס א חלק פון דעם איז פאראן אויך אין די לקוטי דיבורים, פון א פארברענגען פון י״ט כסלו תרצ״ג, און כמה פרטים זענען צוגעקומען פון דעם יומן וואס איז נתגלה געווארן די לעצטע יארן. און דארטן דערציילט ער אז ר׳ לייב [לא ברור], וואס מ׳האט גענומען דעם אלטן רבי׳ן אין תפיסה, האט געשיקט א פדיון נפש דורך איינעם פון די חסידים צום קדוש מבארדיטשוב. ער האט געבעטן [לא ברור].
02:59 והדברים, וכן הלאה, כל אריכות הסיפור. כשהגיע אל הקדוש מבארדיטשוב, היה זה לפני התפילה, והוא ניגש להדליק את הלולקע, כלומר, מקטרת לעישון, לפני התפילה. וכשהדליק את הלולקע, אמר לו הקדוש מבארדיטשוב: כפי שאני מדליק את הלולקע, אפשר היה לשרוף את כל פטרבורג. ומסופר שלאחר מכן, כעבור שנים, ביקר הקדוש מבארדיטשוב אצל אדמו"ר הזקן ושאל אותו: מדוע היה צריך להתייסר כל כך ולקבל על עצמו ייסורי מוות כאלה עם כל העניינים האלה, ולעבור את כל הדברים הקשורים למאסר ולגאולה? הרי היה יכול מיד, כמו שאמר, לשרוף את כל [לא ברור], וב[לא ברור] להמתיק את כל העניינים האלה. ואדמו"ר הזקן הסביר לו שדרכו היא דרך של פנימי. [לא ברור] דווקא, ואת הדבר הזה עושים דווקא בדרך פנימית. פנימי צריך לפעול בהתלבשות ולא באמצעות מקיפים. זה, בערך, מה שאדמו"ר הזקן הסביר לקדוש מבארדיטשוב. זהו עניין יסודי בגילוי תורת חסידות חב״ד, כפי שהתגלתה על ידי אדמו"ר הזקן. הוא פעל שענייני תורת הבעל שם טוב, גילויי תורת החסידות, יהיו דווקא באופן של התלבשות, באופן של
02:59 און די ווערטער, און כולי, די גאנצע אריכות הסיפור. אז בשעת ער איז געקומען צום קדוש מבארדיטשוב, און ס׳האט געהאלטן דעמאלט פארן דאווענען, האט ער גענומען אנצינדן די לולקע. דאס הייסט, ס׳איז געווען א מקטרת, א ציגארעט צו רייכערן, פארן דאווענען. און בשעת ער האט אנגעצונדן די לולקע, האט דער מבארדיטשוב געזאגט אים אז אזוי ווי איך צינד אן די לולקע, האט מען געקענט פארברענען גאנץ פעטערבורג. און ווי ס׳דערציילט זיך, אז שפעטער האט דער קדוש מבארדיטשוב, יארן שפעטער, געווען מבקר און געפרעגט דעם אלטן רבי׳ן: פארוואס האט ער געדארפט זיך אזוי פיל פלאגן און אננעמען אויף זיך אזעלכע יסורי מוות מיט די אלע עניינים, און דורכגיין די אלע זאכן פון דעם מאסר און די גאולה? ער האט דאך געקענט גלייך, על דרך ווי ער האט געזאגט, פארברענען גאנץ [לא ברור], מיט [לא ברור] ממתיק זיין די אלע עניינים. און דער אלטער רבי האט אים מסביר געווען אז זיין דרך איז א דרך פון פנימי. [לא ברור] דוקא, און דאס איז מען טוט דוקא בדרך פנימי. און א פנימי דארף טאן בהתלבשות און נישט דורך מקיפים. און דאס איז געווען בערך וואס דער אלטער רבי האט געגעבן צו פארשטיין דעם קדוש מבארדיטשוב. וואס דער ענין איז אן ענין יסודי אין דעם גילוי פון תורת חסידות חב״ד, ווי ס׳איז נתגלה געווארן דורך דעם אלטן רבי׳ן. אז ער האט אויפגעטאן אז די עניינים פון תורת הבעל שם טוב, די גילויים פון תורת החסידות, זאל זיין דוקא אין אן אופן פון התלבשות, אין אן אופן פון
04:19 חכמה בינה דעת, שירדו וייקלטו בפנימיות; שהעולם והמציאות, החל מן האדם, ושכל האדם, יהיו כלי לחכמה בינה דעת. לקחת את האדם בעולם, לא לשבור את העולם עם תאוות ומריבות, אלא לפעול בדרך של התלבשות, כך שהעולם עצמו ייעשה כלי ודירה לו יתברך. וזו גם הדרך אל הגאולה. מתוך העניין הזה נבין את הקשר שבין יום טוב הגדול והקדוש של י״ט כסלו לפרשת השבוע, פרשת וישב. הרי ידוע מה שכותב השל״ה הקדוש, ובפרט הוא כותב זאת בפרשת השבוע, פרשת וישב עצמה, בנוגע לחנוכה: העובדה שמועדי השנה חלים בשבוע שבו קוראים פרשה מסוימת אינה מקרית, אלא יש קשר פנימי בין תוכן הפרשה למועדים שחלים בה. ובפרט יום טוב כמו י״ט כסלו, שחל תמיד בזמן של פרשת וישב. בפרט, כפי שכותב אדמו"ר הזקן במכתב הידוע שכתב אל הקדוש [לא ברור], אל ר׳ ברוך [לא ברור], ובו הוא מספר שיצא מן המאסר. הוא כותב את הדברים הידועים: ״קראתי בספר תהלים בפסוק פדה בשלום נפשי״. ״קודם שהתחלתי פסוק שלאחריו יצאתי בשלום מה׳ שלום״. ובין הדברים הוא כותב שהיום שבו יצא מן המאסר היה יום שלישי
04:19 חכמה בינה דעת זאל אראפקומען אין א פנימיות, אז די וועלט און די מציאות, אנגעהויבן פון דעם מענטשן, דאס שכל האדם זאל זיין א כלי צו דעם חכמה בינה דעת, דורך נעמען דעם אדם אין דער וועלט, נישט דורך ברעכן די וועלט מיט תאוות ומריבות, נאר דורך התלבשות, אז די וועלט גופא זאל ווערן א כלי און א דירה לו יתברך, און דאס איז דער וועג אויך צו דער גאולה. מיט דעם ענין וועט מען פארשטיין דעם קשר פון דעם גרויסן הייליגן יום טוב פון י״ט כסלו צו דער היינטיגער סדרה, פרשת וישב. וואס דאך ידוע וואס דער של״ה הקדוש שרייבט, און בפרט ער שרייבט דאס אין דער היינטיגער פרשה, פרשת וישב גופא, ווען עס קומט צו חנוכה, אז דאס וואס מיר געפינען די מועדי השנה פאלן אויס אין א פרשה אין דער וואך, איז דאס נישט קיין מקרה, נאר עס איז דא א קשר פנימי אין דעם תוכן פון דער פרשה מיט די מועדים וואס פאלן אויס אין איר. און בפרט אז דאס איז א יום טוב וואס קומט אויס, י״ט כסלו, שטענדיג אין דער צייט פון פרשת וישב, ווי בפרט ווי דער אלטער רבי שרייבט אין דעם מכתב הידוע וואס ער האט געשריבן צו דעם הייליגן [לא ברור], צו ר׳ ברוך [לא ברור], וואו עס שטייט אז ער איז ארויס פון תפיסה. ער שרייבט די דברים הידועים, אז ״קראתי בספר תהלים בפסוק פדה בשלום נפשי״. ״קודם שהתחלתי פסוק שלאחריו יצאתי בשלום מה׳ שלום״. און צווישן די זאכן שרייבט ער אז דער טאג וואס ער איז ארויס פון תפיסה, דאס איז געווען יום שלישי
05:38 פרשת וישב. יוצא שיש קשר בין הפרשה לבין הזמן. אבל כשמתבוננים, לא רק שלא רואים קשר, אלא נראה בדיוק להפך. י״ט כסלו הוא יום הגאולה של אדמו״ר הזקן, שבו יצא מגלות לגאולה, מאפלה לאורה ולחירות. זהו יום טוב שבו אנו מציינים את גאולת אדמו״ר הזקן. וכשמתבוננים בפרשת וישב, על מה היא מדברת? בדיוק להפך. היא מספרת על יוסף הצדיק, איך הוא נכנס לתוך הסיפור. ״ויוסף הורד מצרימה״: האחים פועלים נגד יוסף ומצליחים, ויוסף יורד למצרים ונעשה עבד לשר הטבחים. וכאילו לא די בכך, הוא אף [לא ברור], נכנס לכלא ויושב בבית האסורים. כל פרשת וישב עוסקת בירידתו של יוסף למצרים ובשעבודו: הוא נעשה עבד ויושב בבית האסורים. את זה שיוסף נעשה אחר כך משנה למלך נלמד בהמשך, בפרשה הבאה, בעוד כמה שבועות, בפרשת מקץ ואחר כך בויגש, אבל לא בוישב. בפרשה שחלה בדרך כלל בזמן של י״ט כסלו, מה לומדים? לומדים על יוסף הצדיק, איך יוסף נכנס לתוך הסיפור, איך ״ויוסף הורד מצרימה״. אמת שכפי שחסידות מבארת תמיד, ה־
05:38 פרשת וישב. קומט אויס אז עס איז דא א קשר צווישן דער פרשה מיט דער צייט. וואס ווען מיר גייען א קוק טאן, איז נישט נאר נישט דא קיין קשר, נאר עס איז גאר פונקט פארקערט. י״ט כסלו איז דער יום הגאולה פון דעם אלטן רבי, וואס ער איז ארויס פון גלות לגאולה, מאפלה לאורה, לחירות. דער יום טוב וואס מיר מציין די גאולה פון דעם אלטן רבי. ווען מיר גייען א קוק טאן אין פרשת וישב, וואס רעדט זיך דארטן? פונקט פארקערט. עס רעדט זיך וועגן יוסף הצדיק, ווי ער גייט אריין אין דער מעשה. ״ויוסף הורד מצרימה״, די ברידער נעמען זיך אן אויף יוסף, און זיי זענען מצליח, און יוסף קומט אראפ קיין מצרים און ער ווערט אן עבד לשר הטבחים. און דא, נאך מער, נאך נישט גענוג, ווערט ער גאר [לא ברור], גייט ער אריין אין תפיסה, און ער זיצט אין בית האסורים. און גאנץ פרשת וישב רעדט זיך גאר וועגן דער ירידה פון יוסף אין מצרים און זיין פארשקלאפונג, אז ער איז געווארן אן עבד און ער איז געווארן א יושב אין בית האסורים. דאס וואס שפעטער יוסף איז געווארן משנה למלך, דאס גייט מען לערנען שפעטער אין א קומענדיקער פרשה, א פאר וואכן ארום, פרשת מקץ, שפעטער ויגש, אבער נישט אין וישב. דער פרשה וואס שטענדיג פאלט אויס אין דער צייט פון י״ט כסלו, בדרך כלל, וואס לערנט מען? לערנט מען וועגן יוסף הצדיק, ווי יוסף גייט אריין אין דער מעשה, ווי ״ויוסף הורד מצרימה״. אמת, אז דער, ווי חסידות איז אלע מאל מבאר, אז דער
07:05 כל עניין הוא ירידה לצורך עלייה, והכוונה בגלות היא לצאת ממנה לגאולה. וסוף כל סוף, התכלית של כל ירידת יוסף למצרים הייתה, כפי שהתורה מלמדת בהמשך בפרשת ויגש, ״למחיה שלחני״, שהוא דווקא יצא מן ה[לא ברור] עם כל הדברים. וכך, מן הצד השני, בעקבות המעשה נעשה אדמו״ר הזקן [לא ברור], עד כדי כך שכפי שאמר אדמו״ר הרש״ב, עיקר העניין של ״יפוצו מעיינותיך חוצה״ התחיל רק אחרי י״ט כסלו. ומביאים את המשל על הזית, ״כאשר כותשין אותו מוציא את שמנו״: על ידי כתישת הזית מתגלה השמן. וכך, מן הצד השני, על ידי הייסורים של המעשה הגיע אדמו״ר הזקן ל[לא ברור], ובזה התגלתה החסידות, והפצת החסידות התרחבה אחרי י״ט כסלו. אבל זו התוצאה שבאה לאחר מכן. העניין שהפרשה מדברת עליו הוא ירידת יוסף למצרים, ״ויוסף הורד מצרימה״. ואת זה לומדים בשבוע של י״ט כסלו, יום הגאולה, שבו יצא אדמו״ר הזקן לחופשי בשעה שאמר ״פדה בשלום נפשי״. אלא שיש מדרש מעניין מאוד בפרשת השבוע, והוא היסוד להבנת גדולתו של אדמו״ר הזקן ושל תורת החסידות. המדרש מובא על הפסוק ״ויוסף הורד מצרימה״, והוא אומר:
07:05 יעדער ענין איז די ירידה לצורך עלייה, און די כוונה פון דעם גלות איז ארויסצוקומען צו דער גאולה. און סוף כל סוף, דער תכלית פון דער גאנצער ירידה פון יוסף אין מצרים איז געווען, ווי די תורה לערנט שפעטער אין פרשת ויגש, ״למחיה שלחני״, אז ער איז גאר ארויסגעקומען פון דעם [לא ברור] מיט אלע זאכן. וואס אויף דער אנדערער זייט, י״ט כסלו, דורך דער מעשה איז דער אלטער רבי געווארן [לא ברור], ביז ווי דער רבי רש״ב האט געזאגט, אז דער עיקר ענין פון ״יפוצו מעינותיך חוצה״ האט זיך אנגעהויבן ערשט נאך י״ט כסלו. און עס ווערט געברענגט דעם משל פון דעם זית, ״כאשר כותשין אותו מוציא את שמנו״, אז דורך דעם וואס מען ברעכט דעם זית ווערט נתגלה דער שמן. אויף דער אנדערער זייט, דורך די יסורים פון דער מעשה, איז דער אלטער רבי צוגעקומען צו [לא ברור], און מיט דעם איז נתגלה געווארן חסידות, און הפצת החסידות איז צוגעקומען נאך י״ט כסלו. אבער דאס איז דער תוצאה וואס קומט נאך דעם. און דער ענין וואס די פרשה רעדט וועגן, איז דער ענין פון ירידה פון יוסף קיין מצרים, ווי ״ויוסף הורד מצרימה״. און דאס לערנט מען אין דער וואך וואס איז י״ט כסלו, דער יום הגאולה, וואס דער אלטער רבי איז ארויסגעגאנגען ביי ״פדה בשלום נפשי״. נאר דא געפינט זיך א זייער אינטערעסאנטער מדרש וואס איז דא אין דער היינטיגער פרשה, און דאס איז דער יסוד צו פארשטיין דעם גודל פון דעם אלטן רבי און תורת החסידות. וואס ער ברענגט זיך אין מדרש אויף דעם פסוק ״ויוסף הורד מצרימה״, זאגט
08:23 ״הורד״ הוא הרי מלשון ״וירד מים עד ים״. כלומר, יוסף נעשה השליט. כמו שנאמר ״וירד מים עד ים״, וכמו שנאמר ״ורדו בדגת הים״ — שליטה, רדייה וממשלה. יוסף ״הורד״ — הוא נעשה הרודה והמושל, השליט. ״שליט״ — כמו בכתר שם טוב, שאדם אחר השתלט ונעשה השליט במצרים. וזה דבר פלא: באותו פסוק שבו נאמר ״ויוסף הורד מצרימה״, עניין של ירידה, מוצא המדרש עניין של שליטה, עניין של ממשלה. ובאמת, כשמתבוננים בתוכן הפרשה רואים שכך הוא. גם בפרשה עצמה, מיד אחרי ״ויוסף הורד מצרימה״, מהי הנקודה של ״הורד מצרימה״ בפרשה, עוד לפני שיוסף נעשה משנה למלך — דבר שנלמד בפרשיות הבאות? בפרשה זו עצמה נאמר: ״וישרת אותו ויפקידהו על ביתו״. היכן רואים את הצלחת יוסף? רואים שהקב״ה היה עם יוסף, כמו שנאמר ״ה׳ אתו וכל אשר הוא עושה״. ולכן הוא מצליח בכל ענייניו. עד שגם שר הטבחים, שהיה שר בבית פרעה על כל ענייניו, הכיר בקב״ה. הוא ראה אצל יוסף שבעזרת הקב״ה הוא מצליח בכל מה שהוא עושה. הוא ראה הצלחה גדולה, הצלחה אלוקית, עד שהוא עצמו הגיע להכרה בקב״ה. יוצא שבתוך הירידה
08:23 דער מדרש: ״הורד״ איז דאך מלשון ״וירד מים עד ים״. אזוי יוסף איז געווארן דער שליט. אויף דער וואס עס שטייט ״וירד מים עד ים״, אויף דער וואס עס שטייט ״ורדו בדגת הים״ — א שליטה, א רדיה און א ממשלה. יוסף ״הורד״, אז ער איז געווארן דער רודה און דער מושל, דער שליט. ״שליט״ — ווי אין כתר שם טוב, אז אן אנדערער האט זיך איינגענומען און ער איז געווארן דער שליט אין מצרים. און דאס כאפט א דבר פלא: דער זעלבער פסוק וואס דארטן שטייט ״ויוסף הורד מצרימה״, דער ענין פון ירידה, אין דעם זעלבן פסוק געפינט דער מדרש אן ענין פון שליטה, אן ענין פון ממשלה. וואס באמת, אז מ׳גיט א קוק אריין אין דעם תוכן פון דער פרשה, זעט מען אז עס איז טאקע אזוי. אויך אין דער פרשה, דער תיכף צו ״ויוסף הורד מצרימה״, וואס איז דער ציל פון דער פרשה אין דעם ״הורד מצרימה״, נאך פאר דעם וואס יוסף איז געווארן משנה למלך — מ׳גייט לערנען שפעטערדיקע פרשיות — אין דער אייגענער פרשה גופא, ״וישרת אותו ויפקידהו על ביתו״. וואו זעט מען די הצלחה פון יוסף? אזוי זעט מען ווי יוסף, דער אויבערשטער, ווי ״ה׳ אתו וכל אשר הוא עושה״. און דערפאר איז ער מצליח אין אלע זיינע ענינים. און ביז דער ״שר הטבחים״, וואס ער איז געווען דער שר בית פרעה מיט אלע זיינע ענינים, האט ער דערקענט דעם אויבערשטן. ער האט געזען ביי יוסף, וואס ער האט געזען מיט דער אויבערשטער׳ס הילף, ער איז מצליח אין וואס ער טוט. גרויסע הצלחה, ער האט געזען הצלחה אלקית, ביז אז ער אליין איז צוגעקומען צו דערקענען דעם אויבערשטן. קומט אויס, אז אין דער ירידה
09:55 עצמה התגלתה גדולתו של הקב״ה, כפי שיוסף הביא אותה לידי ביטוי במצרים. יוצא שיוסף אף נעשה הממונה על כל ענייני הבית. ואת אותו הדבר מוצאים ביתר שאת אחר כך, במאסר. לכאורה, כאשר יוסף נמצא בבית האסורים, במצב שבו שולטים בו לגמרי, דווקא שם רואים ש״ויתן ה׳ את חנו״, עד ששר בית האסורים רואה שה׳ מצליח את כל מה שהוא עושה. בקיצור, יוסף מנהל גם את כל ענייני בית האסורים. וכך גם בעניין שמוצאים אצל אדמו״ר הזקן. אצל אדמו״ר הזקן אין הפירוש שרק אחרי הגאולה התווספו ענייני גאולה חדשים. הרי אדמו״ר הזקן מספר במכתבו שעוד בהיותו בבית האסורים כבר ראו — כפי שהוא כותב במכתב הידוע אל רבי לוי יצחק מברדיטשוב — שהיה ״ראו כל אפסי ארץ״. השרים והעמים, ומי שהיו שם בבית האסורים, הכירו בכך ש״יד ה׳ עשתה זאת״, בגדולת ה׳ שהתגלתה שם. עוד בהיותו במאסר גילה אדמו״ר הזקן כיצד הקב״ה פועל, וכיצד הדבר מתגלה שם במאסר. כידוע מכמה וכמה סיפורים. וזה קשור לעניין
09:55 גופא, האט זיך ארויסגעזען די גדלות פון דעם אויבערשטן, ווי יוסף האט עס ארויסגעבראכט אין מצרים. קומט אויס, אז יוסף איז גאר געווארן — ביז אז יוסף איז געווארן דער פירער פון די גאנצע עניני הבית. און אויף דער זעלבער זאך געפינט מען אפילו נאך מער שפעטער, די זאך ביי מאסר. לכאורה, ווען יוסף געפינט זיך אין בית האסורים, אין א מצב וואס מ׳שולט אויף אים אינגאנצן, און דארטן גופא זעט מען ״ויתן ה׳ את חנו״, ביז אז דער שר בית האסורים זעט ווי ה׳ מצליח וואס ער טוט, און דער קיצור איז, אז יוסף פירט אויך אן אלע ענינים אין בית האסורים. וואס דאס קומט אויס, אויף דער זעלבער זאך, אין דעם ענין וואס מ׳געפינט ביי דעם אלטן רבי׳ן. אז ביי דעם אלטן רבי׳ן איז נישט נאר דער פשט אז נאך דער גאולה איז צוגעקומען נייע ענינים פון גאולה. דאך דער אלטער רבי, ווי ער דערציילט אין דעם בריוו, אז נאך זייענדיק אין בית האסורים האט מען שוין געזען — ווי דער אלטער רבי שרייבט אין דעם מכתב הידוע, וואס ער שרייבט צו רבי לוי יצחק בארדיטשעווער — אז עס איז געווען ״ראו כל אפסי ארץ״. און די שרים און די עמים, און די וואס זענען געווען דארטן אין בית האסורים, האבן איינגעזען ״יד ה׳ עשתה זאת״, אז די גדלות ה׳ וואס איז דארטן פארגעקומען. נאך זייענדיק אין מאסר, האט דער אלטער רבי מגלה געווען וואס עס טוט זיך אן מיט דעם אויבערשטן, ווי ער קומט ארויס דארטן אין דעם מאסר. ווי ס׳איז ידוע די כמה וכמה סיפורים. און דאס איז פארבונדן מיט דעם ענין
11:12 [לא ברור] בחידוש המיוחד של אדמו"ר הזקן, וזה בדוגמת יוסף הצדיק. וביאור העניין, כפי שמבואר בחסידות, הוא שיש דבר שמוצאים דווקא אצל יוסף הצדיק, בשונה מכל הצדיקים האחרים, בשונה מאחיו השבטים, ואפילו בשונה מהאבות. עד כדי כך שחסידות מפרשת את הפסוק ״ויכר יוסף את אחיו והם לא הכירוהו״, שהם לא יכלו להבין את דרכו בעבודת ה׳. עבודת האבות ועבודת השבטים הייתה מתוך הבדלה מן העולם. הם עסקו ברעיית צאן, מנותקים מן העולם הזה. זהו עניינה של רעיית צאן: נמצאים בשדות, ושם רחוקים מן העולם, מן ההמולה, מן הרעש ומן הטלטלה של העולם הזה. וכך הם עבדו את הקב״ה. ומבואר בחסידות שהאבות היו מלכתחילה נשמות דאצילות, ולכן לא הייתה להם שייכות לעולם. כלומר, אצלם העולם מלכתחילה לא היה קיים. הם היו נשמות קדושות ועליונות, רועי צאן, שחיו בעולם נעלה יותר. השבטים היו נשמות דבי״ע, אבל גם להם הייתה עלייה; [לא ברור]. אלה האבות והשבטים: הם היו רועי צאן, אך מסיבות שונות. האבות היו מלכתחילה למעלה מן העולם, וגם השבטים נבדלו מן העולם; [לא ברור].
11:12 [לא ברור] אין דעם ספעציעלן אויפטו, דעם חידוש פון דעם אלטן רבי׳ן, און דאס איז בדוגמת יוסף הצדיק. וואס דער ביאור הענין איז, וואס ס׳איז מבואר אין חסידות, וואס מ׳געפינט ספעציעל דווקא ביי יוסף הצדיק, אנדערש פון אלע אנדערע צדיקים, אנדערש פון זיינע ברידער, די שבטים, אנדערש אפילו פון די אבות, ביז אז ווי חסידות טייטשט דאס וואס עס שטייט אין פסוק: ״ויכר יוסף את אחיו והם לא הכירוהו״, אז דאס רעדט זיך וועגן דעם ענין, אז זיי האבן נישט געקענט פארשטיין זיין דרך אין עבודת ה׳. וואס די עבודה פון די אבות און די עבודה פון די שבטים איז געווען — א הבדלה פון וועלט. זיי זענען געווען פארנומען מיט רועה צאן, אפגעריסן פון עולם הזה. דאס קומט פון רועה צאן, מ׳געפינט זיך אין די פעלדער, און דארטן געפינט מען זיך ווייט פון וועלט, ווייט פון דעם הו־הא, פון דעם רעש, פון דעם עולם הזה, פון דעם טומל. און אזוי האבן זיי געדינט דעם אויבערשטן. און וואס ס׳איז מבואר אין חסידות, אז די אבות זענען געווען לכתחילה נשמות דאצילות, דערפאר האבן זיי קיין שייכות נישט געהאט צו דער וועלט. דאס הייסט, ביי זיי האט וועלט לכתחילה נישט עקזיסטירט. הייליגע, העכערע נשמות, זיי זענען געווען רועי צאן, זיי זענען געווען אין א העכערער וועלט. די שבטים זענען געווען נשמות דבי״ע, אבער זיי האבן אויך געהאט אן עליה; [לא ברור]. דאס איז די אבות, די שבטים — זיי זענען געווען רועי צאן, נאר מצד אן אנדער סיבה. ביי די אבות איז עס געווען לכתחילה העכער פון עולם, און די שבטים האבן זיך אויך אפגעטיילט פון עולם; [לא ברור].
12:34 וזהו בפשטות מה שמבואר: דווקא יוסף הצדיק היה היחיד המיוחד שירד למצרים, ושם גופא היה מלובש בענייני מצרים ועסק בהם. הוא עסק בחשבונות בבית פוטיפר, ולאחר מכן גם בבית הסוהר, ובהמשך היה שליט על הכול. הוא עסק בענייני מצרים וארץ מצרים. ואף על פי כן היה בדבקות גמורה באלוקות, בתוך כל העניינים האלה, בתוך כל הגוש המבולבל וגוש העפר של העולם. וזהו עניין מיוחד ונפלא שהיה דווקא אצל יוסף הצדיק, שמוצאים אותו בשם ה׳. והעניין, כפי שמבואר בחסידות, הוא שיוסף היה נשמה גבוהה, שירדה להתלבש בענייני העולם, ובכל עת עמדה בדבקות באלוקות. הדבר נובע מכך שנשמתו מושרשת במדרגה גבוהה באלוקות, שמצדה אין בכך שום סתירה. זו, כביכול, מעלתו. כפי שהרבי אומר, הוא ״תופס בכל העולמות ולא מתפעל״. הוא מלובש בעולם, ואף על פי כן הוא קדוש ומובדל. וכך אומרים על יוסף הצדיק: הוא יכול לעסוק בענייני מצרים, ובתוך כל זה לעמוד תמיד בתכלית הדבקות באלוקות. וזו מעלתו המיוחדת של יוסף. וכאן אומרים שגם מכך גופא יש הוראה, ובייחוד ליום הזה. ההתלבשות, וגם גדלות הוי׳ ואחדות הוי׳ בתוך מצרים גופא, הן גם [לא ברור]. ואת זה מוצאים אצל אדמו״ר
12:34 אז דאס איז בפשטות דער מבואר. דווקא יוסף הצדיק איז געווען דער יחיד המיוחד וואס איז אראפגעגאנגען קיין מצרים, און דארט גופא, בהתלבשות ובהתעסקות, איז ער געווען אין דעם. ער איז געווען געפילט חשבונות אין בית פוטיפר, און שפעטער אויך אין בית הסוהר, און שפעטער איז ער געווען שליט איבער אלץ. און ער איז געווען פארנומען בהתעסקות שלו מיט עניני מצרים און ארץ מצרים. און פונדעסטוועגן איז ער געווען מיט א גאנצער דביקות אין אלקות, מיט אלע ענינים, מיט א גאנצער גוש מבולבל און גוש עפר פון וועלט. און דאס איז אן ענין מיוחד ונפלא, וואס איז געווען דווקא ביי יוסף הצדיק, וואס מען געפינט עס בשם ה׳. און דער ענין, זאגט מען, איז מבואר אין חסידות, אז יוסף איז א נשמה וואס איז א הויכע נשמה, וואס איז געגאנגען בהתלבשות, און איז אלעמאל געשטאנען בדביקות אין אלקות. און דער ענין קומט פון דעם, ווייל די נשמה איז מושרש אין אן הויכער מדריגה אין אלקות, וואס מצד דעם איז נישטא קיין שום סתירה. אז דאס איז, כביכול, זיין זכות. אז דער רבי זאגט, אז ער איז תופס בכל העולמות ולא מתפעל. אז ער איז בהתלבשות אין עולם, און פונדעסטוועגן איז קדוש ומובדל. און דאס זאגט מען ביי יוסף הצדיק, אז ער קען שטיין בהתלבשות אין ענינים של מצרים, און איז אלעמאל גופא געשטאנען מיט א גאנצער תכלית הדביקות אין אלקות. און דאס איז די מעלה מיוחדת פון יוסף, און פה זאגט מען אז אויך די הוראה גופא איז א הוראה, און איז ביחוד מהיום. די התלבשות, און אויך די גדלות הוי׳, די אחדות הוי׳, אין מצרים גופא איז אויך [לא ברור]. און דאס געפינט מען ביים אלטן
14:16 הזקן. דווקא אדמו״ר הזקן, מכל תלמידי הבעל שם טוב והמגיד ממעזריטש, הלך בדרך הזאת. לא רק באורות מקיפים, לא [לא ברור] פטרבורג. דווקא בהתלבשות, בעיסוק בשאלות, ודווקא דרך כל העניינים האלה ודרך כל השקלא וטריא, הוא בא וגילה את יסודות החסידות: כיצד להבין בשכל מגושם את אחדות הוי׳ על פי תורת הבעל שם טוב. זאת באמצעות הדברים והרשימות שעוד היו בכתב יד קודש, שאדמו״ר הזקן כתב כדי להשיב על השאלות. זה היה [לא ברור], ושם הוא מסביר את יסודות אחדות השם על פי תורת הבעל שם טוב. והוא פרסם וגילה את הייחוד והחיבור: העולם והאלוקות אינם שני דברים נפרדים, אלא העולם גופא כולו אלוקות. ואלה הם יסודותיה של תורת חב״ד, שאדמו״ר הזקן גילה לאחר מכן בתורת החסידות. זהו אחד היסודות שמוצאים בתניא, כידוע, בשער היחוד והאמונה. וזה הספר שבו רצה אדמו״ר הזקן לקדם את הדבר החשוב הזה בפועל, [לא ברור]. שם נמצאים יסודות תורת הבעל שם טוב בעניין היחוד והאמונה. שם הוא מסביר את עניין בריאת העולם, כיצד הוא נברא בכל רגע ורגע מאין ליש, וכיצד דבר הוי׳ מוכרח להתלבש בכל רגע ורגע בכל פרט בעולם ולקיים אותו. יחד עם זה מתגלה שם אחד היסודות בעניין הצמצום. ואדמו״ר הזקן מסביר זאת
14:16 רבי. אז דאס איז דער אלטער רבי דווקא, פון אלע תלמידי הבעל שם טוב והמגיד, האט זיך געגאנגען מיט דעם. נישט בלויז מקיפים, נישט [לא ברור] פטרבורג. דווקא בהתלבשות, זיך מתעסק זיין, זיך פארנעמען מיט שאלות, און דווקא דורך די אלע ענינים, און דווקא דורך די אלע שקלא וטריא, איז ער געקומען און האט מגלה געווען די יסודות פון חסידות, צו פארשטיין מיט דעם מגושם, ווי דער אלטער רבי האט שפעטער געזאגט, צו פארשטיין אחדות הוי׳ לפי תורת הבעל שם טוב, מיט די דברי, מיט די רשימות וואס איז נאך געווען בכתב יד קודש, וואס דער אלטער רבי האט געשריבן צו ענטפערן די שאלות. דאס איז געווען [לא ברור], וואס ער איז מסביר די יסודות פון אחדות השם על פי תורת הבעל שם טוב. און דאס האט ער ארויסגעגעבן און מגלה געווען, דעם יחוד וחיבור, אז עולם מיט אלקות איז נישט צוויי באזונדערע דברים. אז עולם גופא איז כולו אלקות. און דאס איז די גאנצע יסודות פון תורת חב״ד, וואס דער אלטער רבי האט שפעטער מגלה געווען אין תורת החסידות. און דאס איז איינע פון די יסודות וואס מען געפינט אין תניא, כידוע, אין שער היחוד והאמונה. און דאס איז דער ספר וואס דער אלטער רבי האט געוואלט רוקן די שטארקע זאך בפועל, [לא ברור]. אבער דארט געפינט זיך די יסודות פון תורת הבעל שם טוב, פון יחוד ואמונה. און דארט איז ער מסביר די ענין פון בריאת העולם, וויאזוי עס איז בכל רגע ורגע מאין ליש, און דער דבר הוי׳ מוז זיך מתלבש זיין און טראגט זיך צו, און מוז זיך מתלבש זיין בכל רגע ורגע אין יעדן פרט פון עולם. און צוזאמען מיט דעם איז דארטן מגלה איינע פון די יסודות פון צמצום. און דער אלטער רבי איז דאס מסביר
15:45 שם בהמשך באריכות ובפרטיות, את חידושה של תורת הבעל שם טוב בקבלת האריז״ל: הצמצום שלא כפשוטו. עצמות ומהות אין סוף ברוך הוא נמצא למטה כמו למעלה, ואין שום צמצום, ״ולית אתר פנוי מיניה״. הוא עצמו, מצדו, נמצא בכל מקום ומקום, ובכל מקום בפנימיות. רק לגבינו, לגבי המקבלים, הדבר מכוסה. אבל הצמצום הוא שלא כפשוטו, ומכך עולה אחדות הוי׳ האמיתית: עצמות ומהות אין סוף ברוך הוא נמצא בכל פרט של כל נברא, מצד דבר הוי׳ הפרטי המלובש בכל נברא פרטי. בכך רואים את אמיתת אחדות הוי׳, ״אין עוד מלבדו״. ומכאן יוצאת הוראה פשוטה ויסודית בעבודת השם לכל אחד מאיתנו. זה החידוש שאדמו״ר הזקן גילה בי״ט כסלו: כל אחד יכול להיות בתוך העולם, ובו בזמן להיות למעלה מן העולם. כל אחד נמצא בעולם הזה ומביט בו בעיני בשר. הוא עשוי לראות עולם חשוך, ״עלמא דקליפות וסטרא אחרא״, ש״רשעים גוברים בו״, ולפגוש סתירות ומניעות, חושך כפול ומכופל, ״חושך ארץ וערפל לאומים״. ואף על פי כן, איש אינו צריך להתפעל מכל ענייני העולם הזה. לא משום שהוא בורח מן העולם. הוא יכול להיות בעולם, אבל לדעת את האמת, ״אמת הוי׳ לעולם״: העולם גופא הוא עולם אלוקי, ודבר הוי׳ נמצא בכל נברא ובכל דבר ודבר. ולגבי הקב״ה אין שום העלם והסתר, כי ״אין עוד מלבדו״. ממילא העולם...
15:45 דארטן באריכות ובפרטיות ווייטער, דעם חידוש פון תורת הבעל שם טוב אין קבלת האריז״ל: דער צמצום שלא כפשוטו. אז עצמות ומהות אין סוף ברוך הוא נמצא למטה כמו למעלה, אז עס איז נישטא קיין שום צמצום, ולית אתר פנוי מיניה. אז ער אליין מצדו איז אין יעדער מקום ומקום, ובכל מקום בפנימיות. נאר לגבי אונז, לגבי המקבלים, איז עס צוגעדעקט. אבער דער צמצום איז שלא כפשוטו, וואס לויט דעם קומט אויס די אחדות הוי׳ האמיתית: אז עצמות ומהות אין סוף ברוך הוא געפינט זיך אין יעדן פרט פון יעדן נברא, מצד דעם דבר הוי׳ פרטי וואס איז מלובש אין יעדן נברא פרטי, וואס מצד דעם זעט מען די אמיתית אחדות הוי׳, „אין עוד מלבדו“. און פון דעם קומט ארויס א הוראה פשוטה ויסודית אין עבודת השם צו יעדן איינעם פון אונז. אז דאס איז דער חידוש וואס דער אלטער רבי האט מגלה געווען בי״ט כסלו: אז א יעדער קען זיין אין וועלט און צוזאמען דערמיט זיין אויס וועלט. אז א יעדער געפינט זיך אין עולם הזה און קוקט אויף עולם הזה מיט עינים בשריות. עס קען זיין א עולם חושך און א עלמא דקליפות וסטרא אחרא, רשעים גוברים בו, און דא לומט און סתירות ומניעות, חושך כפול ומכופל, חושך ארץ וערפל לאומים. פונדעסטוועגן דארף א יעדער אויך נישט ווערן נתפעל פון די אלע ענינים פון עולם הזה. נישט ווייל ער אנטלויפט פון וועלט. ער קען זיין אין וועלט, אבער ווייסט דעם אמת, דעם אמת הוי׳ לעולם, אז וועלט גופא איז א געטלעכע וועלט, דבר הוי׳ וואס געפינט זיך בכל נברא און אין יעדער דבר ודבר. און אז לגבי דעם אויבערשטן איז נישטא קיין שום העלם והסתר, אז „אין עוד מלבדו“, איז במילא וועלט די
17:13 כל הסתירות לא [לא ברור]. ואדרבה, [לא ברור] מהעולם עצמו דירה לו יתברך. לכן הוא נכנס לעולם ופועל בתוך העולם, מעלה את העולם ומגלה את אחדות הוי׳ בעולם, ועל ידי זה הוא עושה מהעולם כולו דירה לו יתברך. על כך מסר אדמו"ר הזקן את נפשו, וזו הייתה התכלית והמעשה, וזו הנקודה של י"ט כסלו. שעל ידי ״יפוצו מעינותיך חוצה״, הפצת פנימיות התורה, מכינים את העולם לגאולת המשיח, שאז נראה זאת בגלוי: ״ונגלה כבוד ה׳ וראו כל בשר יחדיו כי פי ה׳ דיבר״. ויחד עם זה, האור האלוקי בעולם יתגלה בגלוי: ״והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד״. חג שמח. לשנה טובה בלימוד החסידות ודרכי החסידות תכתבו ותחתמו.
17:13 גאנצע סתירות נישט צו [לא ברור]. און אדרבה, [לא ברור] פון וועלט גופא א דירה לו יתברך. דערפאר גייט ער אריין אין וועלט און טוט מיט וועלט, און ער הייבט אויף די וועלט און איז מגלה דעם אחדות הוי׳ בעולם, און דורך דעם מאכט ער פון די גאנצע וועלט א דירה לו יתברך. וואס אויף דעם האט דער אלטער רבי זיך מוסר נפש געווען, און דאס איז געווען דער תכלית און דער מעשה, און דאס איז די נקודה פון י״ט כסלו. אז דורך דעם „יפוצו מעינותיך חוצה“ פנימיות התורה, גרייט מען צו די וועלט צו דער גאולה המשיח, וואס דעמאלט וועט מען דאס זען בגלוי, „ונגלה כבוד ה׳ וראו כל בשר יחדיו כי פי ה׳ דיבר“. און מיט דעם בגלוי, דעם אור אלקי אין דער וועלט, וואס וועט נתגלה ווערן בגלוי: „והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד“. א גוטן יום טוב. לשנה טובה בלימוד החסידות ודרכי החסידות תכתבו ותחתמו.