תמלולי פודקאסטים · חב"ד Englishחב"דפדיה

לעבן חסידות · פרק 161 · 2025-01-20 · 23:10

"פרשת וארא תשפ"ה - "וארא אל האבות" יעדער איד האט אין זיך דעם ״וארא

תיאור הפרק

*אור החיים הקדוש על הפסוק תורה אור פרשת וארא לקוטי שיחות חלק טז וארא א

תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.

00:00 בימי אדמו"ר הרש"ב, רבי שלום דובער, היה האדמו"ר מסלונים, רבי שמואל מסלונים. היה לו קשר חזק עם אדמו"ר הרש"ב. ידוע שהם נפגשו כמה פעמים. הוא היה עסקן גדול, פעל רבות בכל ענייני היהדות באותם ימים. הוא נפגש עם רבי שלום דובער, והיה ביניהם קשר חזק מאוד. אדמו"ר הריי"צ מספר על השנים הראשונות, משנת תרס"ב, שבהן התקיימו אסיפות לחיזוק היהדות. אז התחילו להקים כל מיני איגודים, קבוצות וחבורות, כדי לחזק את היהדות ולהיאבק במשכילים. זו הייתה אז תקופה קשה. הקשר הזה נמשך שנים רבות והיה הדוק מאוד: הם התכתבו במכתבים וגם נפגשו. חסידים מספרים שפעם התפעל האדמו"ר מסלונים מאוד מיראת השמים ומהקדושה של אדמו"ר הרש"ב. כשאדמו"ר הרש"ב נסע בחזרה מסלונים, ליווה אותו האדמו"ר מסלונים ואמר לחסידיו: ״הביטו בעיניים שאתם רואים — עיניים של ירא שמים אמיתי, אמיתי״. כך היה. שמעתם? כלומר, הוא העריך מאוד את אדמו"ר הרש"ב והתפעל מאוד מהנהגתו, מיהדותו, מקדושתו ומיראת השמים שלו. אחד הסיפורים שמספרים הוא על הזמן שבו הכינו כל מיני אסיפות רבנים, שמהן יצאה אחר כך אסיפת הרבנים הידועה של תר"ע, שהתקיימה אז,

00:00 אין די צייטן פון דעם רבי'ן רש"ב, דעם רבי'ן שלום דובער, איז געווען דער סלונימער רבי, רבי שמואל סלונימער. און ער האט געהאט א שטארקן קשר מיט דעם רבי'ן רש"ב. זיי האבן זיך געטראפן כמה פעמים, ס'איז ידוע. ער איז געווען א גרויסער עסקן, א גרויסער טוער אין אלע ענינים פון אידישקייט אין יענע צייטן. און ער האט זיך געטראפן מיט דעם רבי'ן שלום דובער און ס'איז געווען זייער א שטארקער קשר. דער רבי ריי"צ, דער פריערדיקער רבי, דערציילט נאך פון די ערשטע יארן פון תרס"ב, וואס ס'איז געווען אסיפות ווען מ'איז געגאנגען מיט חיזוק היהדות, וואס מ'האט דעמאלט אנגעהויבן צו מאכן כל מיני איגודים, קבוצות, חבורות, כדי צו מחזק זיין אידישקייט, מלחמה האלטן קעגן די משכילים, וואס ס'איז דעמאלט געווען א שווערע תקופה. און דאס האט זיך געצויגן א סך יארן; ס'איז געווען זייער אן ענגער קשר, סיי מיט בריוו, סיי האבן זיי זיך געטראפן. חסידים דערציילן אז ס'איז געווען אמאל וואס ער האט זיך זייער נתפעל געווען פון דער יראת שמים, פון דער קדושה. און ווען דער רבי רש"ב איז צוריקגעפארן פון סלונים, האט ער געזאגט צו זיינע חסידים, ווען ער האט באגלייט דעם רבי'ן רש"ב, האט ער געזאגט: „קוקט אויף די אויגן וואס איר זעט, אויגן פון אן אמת'ן, אמת'ן ירא שמים.“ אזוי איז עס. געהערט? דאס הייסט, ער האט שטארק געהאלטן, איז שטארק נתפעל געווען פון דעם רבי'ן רש"ב'ס הנהגה, אידישקייט, קדושה, יראת שמים. איינע פון די סיפורים דערציילט מען, ווען מ'האט דעמאלט צוגעגרייט כל מיני אסיפות רבנים, וואס האט זיך שפעטער

01:46 וכן אסיפות נוספות שעסקו בכמה עניינים של גזירות ותקנות, שבאותו זמן חשבו כיצד לבטלן. באחת התקופות האלה שלח האדמו"ר מסלונים שליח — כפי הנראה אחד מבני ביתו או אחד מחסידיו החשובים — אל אדמו"ר הרש"ב, משום שהיה צורך לדון בכמה עניינים הקשורים לכך, לאסיפה וכו'. אותו שליח, שבא מטעם האדמו"ר מסלונים, התארח בביתו של אדמו"ר הרש"ב עצמו; כפי הנראה היה אורח חשוב ומכובד מאוד. פעם שאל אותו אדמו"ר הרש"ב — לאחר שאמר חסידות בשבת, את המאמר — אם היה בשעת אמירת המאמר. החסיד אמר שכן. שאל אותו אדמו"ר הרש"ב אם הבין את מה שנאמר. השיב החסיד שהם אינם רגילים לחסידות ארוכה כל כך. אדמו"ר הרש"ב אמר חסידות חב"ד, מאמרים ארוכים ועמוקים. והחסיד מסלונים אמר את האמת: הם אינם רגילים לחסידות כזו, לתורות ארוכות, רחבות ועמוקות כל כך. מה הכוונה? אצלם אומרים תורה קצרה. רבי שלום דובער ביקש ממנו שיחזור על תורה מרבו, האדמו"ר מסלונים. אמר החסיד שהיה זה בפרשת וארא, ו

01:46 אויסגעפירט מיט דער באוואוסטער אסיפת הרבנים פון תר"ע, וואס איז דעמאלט פארגעקומען, נאך אסיפות, ווען ס'איז געגאנגען וועגן כמה ענינים פון גזירות, פון תקנות, וואס מ'האט דעמאלט געטראכט צו מבטל זיין. איז צווישן איינע פון די זמנים געווען וואס דער סלונימער האט געשיקט א שליח, ווי עס זעט אויס איינעם פון די בני בית אדער איינעם פון די חשוב'ע חסידים, וואס ער האט אים געשיקט אלס א שליח צום רבי'ן רש"ב, ווייל מ'האט געדארפט ארומרעדן כמה ענינים פארבונדן מיט דער זאך, מיט דער אסיפה וכו'. יענער, דער שליח וואס איז געקומען בשם דעם סלונימער רבי'ן, איז איינגעשטאנען אין א שטוב ביים רבי'ן רש"ב אליין; ווי עס זעט אויס איז ער געווען גאר א חשוב'ער, מכובד'יגער גאסט. יענעם האט אמאל דער רבי רש"ב געפרעגט — דער רבי רש"ב האט געזאגט חסידות שבת, האט געזאגט דעם מאמר — האט ער געפרעגט דעם חסיד, דעם סלונימער חסיד, צי ער איז געווען ביים מאמר. האט ער געזאגט יא. האט ער געפרעגט צי ער האט פארשטאנען וואס עס האט זיך גערעדט. האט דער חסיד געזאגט אז זיי זענען נישט צוגעוואוינט צו אזעלכע לאנגע חסידות. דער רבי רש"ב האט גערעדט חסידות חב"ד און גערעדט לאנגע מאמרים און טיפע מאמרים. און דער חסיד האט געזאגט דעם אמת, דער סלונימער חסיד, אז זיי זענען נישט צוגעוואוינט צו אזעלכע חסידות, אזעלכע לאנגע, ברייטע און טיפע תורות. וואס הייסט? זאגט מען א קורצע תורה. האט אים דער רבי שלום דובער געבעטן ער זאל איבערחזרן א תורה פון זיין רבי'ן, פון דעם סלונימער רבי'ן. האט דער חסיד געזאגט אז ס'איז געווען פרשת וארא, און

03:30 האדמו"ר מסלונים אמר בשעת עריכת השולחן: ״תורה על הפסוק: ‘וארא אל אברהם אל יצחק ואל יעקב... ושמי ה׳ לא נודעתי להם’. רש״י עומד על המילה ‘וארא’ ואומר: ‘וארא אל האבות’. כל המפרשים שואלים: מה רש״י מחדש? הרי בפסוק כתוב בפירוש ‘וארא אל אברהם אל יצחק ואל יעקב’, והכול יודעים שמדובר באבות״. והוא ענה ש״אבות״ הוא מלשון ״אבה״. ״אבה״ — כמו ב״ולא אבה ה׳ אלקיך״ — היא לשון רצון, תשוקה וחפץ. פירוש ״וארא אל האבות״ הוא שהקב״ה מתגלה למי שרוצים, למי שיש להם רצון [לא ברור]. אדמו"ר הרש"ב התפעל מאוד מהתורה הזאת. [לא ברור] נו, אכן צריך לרצות. מה פירוש הדבר? שיהודי באמת ירצה. אבל צריך יותר מסתם רצון. וזה אחד הפירושים בסיפור, על כל פנים. [לא ברור] מאמרים כאלה, מאמרים ארוכים ועמוקים — כן; אבל רבי שלום דובער הסביר לו באותו משפט שגם את זה צריך כדי להגיע לכך, כדי שאפשר יהיה פעם לרצות לראות אלוקות, לראות גילוי אלוקי. לשם כך לומדים חסידות, לשם כך יש את האריכות והרחבות [לא ברור] בחסידות, כדי שפעם יהיה…

03:30 דער סלונימער רבי האט גערעדט ביים טיש, האט ער געזאגט: „תורה אויפן פסוק: ‘וארא אל אברהם אל יצחק ואל יעקב ... ושמי ה' לא נודעתי להם.’ רש"י שטעלט זיך אויף דעם ווארט ‘וארא’, און רש"י זאגט: ‘וארא אל האבות.’ אלע מפרשים פרעגן דאך די שאלה: וואס איז רש"י מחדש? אויפן פסוק שטייט דאך קלאר ‘וארא אל אברהם אל יצחק ואל יעקב’; ווייסן דאך אלע אז עס גייט אויף די אבות.“ האט ער געענטפערט אז „אבות“ איז מלשון „אבה“. „אבה“ מיינט „ולא אבה ה' אלקיך“. „אבה“ איז א לשון פון רצון, תשוקה, רצון, חפץ. איז דער טייטש פון „וארא אל האבות“: אז דער אייבערשטער באווייזט זיך צו די וואס ווילן, צו די וואס האבן א רצון [לא ברור]. דער רבי רש"ב האט זיך זייער נתפעל געווען פון דער תורה. [לא ברור] נו, דארף מען טאקע וועלן. וואס איז דאס? אז א איד זאל טאקע וועלן. אבער מ'דארף האבן מער ווי סתם רצון. און דאס איז פון די פירושים אין דעם סיפור, על כל פנים. [לא ברור] אזעלכע מאמרים, לאנגע מאמרים, טיפע מאמרים, יא, אבער דער רבי שלום דובער האט אים געגעבן צו פארשטיין מיט דעם ווארט, אז אויך דאס דארף מען, כדי אזוי צו זיין, כדי אמאל קענען האבן א רצון, אמאל וועלן זען געטליכקייט, זען אלקות. אבער דערפאר לערנט מען חסידות, דערפאר איז דא די ארוכה ורחבה [לא ברור] חסידות, כדי אמאל האבן…

05:21 [לא ברור] אלוקות. וזה מה שהרבי מביא בפרשת וארא. הפסוק ״וארא״ — מוסבר ש״וארא״ אינו רק בלשון עבר. הפירוש הפשוט של ״וארא אל אברהם ואל יצחק ואל יעקב״ הוא עניין שהיה בעבר. אבל הרבי מסביר ש״וארא״ הוא גם לשון הווה תמידי. [לא ברור] על ״וארא״ אפשר לומר גם שזהו הווה תמידי, שזה ממשיך להתרחש. אבל הרבי מבאר עניין עמוק עוד יותר ב״וארא״. הרבי עומד על כך: ״וארא אל אברהם ואל יצחק ואל יעקב״ — מדוע מוזכרים כאן שמותיהם של אברהם, יצחק ויעקב? מהו עניין ה״אבות״? על השאלה הזאת מבואר בחסידות. הרבי מסביר באריכות בשיחה מהו באמת העומק בדברי רש״י. רש״י אכן מעורר את השאלה: מה רוצה רש״י לומר במילה ״אבות״? הדבר מיוסד על ביאור אדמו"ר הזקן בפרשה. מה רוצה רש״י לבאר כאן? רש״י רוצה לבאר שהעניין של ״וארא״, שהקב״ה התגלה לאברהם, ליצחק וליעקב, הוא ״וארא אל האבות״. זו נקודה בפני עצמה: אברהם, יצחק ויעקב בתור אבות, האבות של עם ישראל. במילים אחרות, מהי המשמעות הגדולה והעמוקה בכך שרש״י אומר ״אל האבות״? כשהפסוק אומר ״וארא אל אברהם ואל יצחק ואל יעקב״, אפשר לחשוב ששמותיהם של אברהם, יצחק ויעקב מוזכרים מצד גדולתם. כל אחד בגדולתו שלו, ב־

05:21 [לא ברור] געטליכקייט. און דאס איז וואס דער רבי ברענגט אין דער סדרה, אין תורה וארא. דער פסוק „וארא“. עס איז מסביר אז „וארא“ איז נישט נאר בלשון עבר. דער פשוטער פשט איז „וארא אל אברהם ואל יצחק ואל יעקב“ — דאס איז אן ענין פון עבר. אבער דער רבי גיט צו פארשטיין אז „וארא“ איז אויך א לשון הוה תמידי. [לא ברור] אויף „וארא“ קען מען אויך זאגן אז דאס איז א הוה תמידי, עס שטייט געשען. אבער דער רבי איז מבאר א נאך טיפערן ענין פון „וארא“. דער רבי שטעלט זיך אויף דעם: „וארא אל אברהם ואל יצחק ואל יעקב“ — פארוואס שטייט דא די נעמען פון אברהם, יצחק און יעקב? וואס איז דאס „אבות“? אויף די שאלה איז חסידות מבאר. דער רבי איז מסביר באריכות אין די שיחה וואס איז באמת דער עומק אין רש״י. רש״י ברענגט טאקע די שאלה: וואס וויל רש״י מיט דעם ווארט „אבות“? דאס איז מיוסד אויף דער ביאור פונעם אלטן רבי אין דער סדרה. וואס וויל רש״י דא מבאר זיין? רש״י וויל מבאר זיין אז דער ענין פון „וארא“, וואס דער אויבערשטער האט זיך באוויזן צו אברהם, יצחק און יעקב, איז „וארא אל האבות“. דאס איז א באזונדערע נקודה: אברהם, יצחק און יעקב, דער ענין פון אבות, די אבות פון עם ישראל. אין אנדערע ווערטער, וואס איז די גרויסקייט, די טיפקייט, אין דעם וואס רש״י זאגט „אל האבות“? ווען דער פסוק זאגט „וארא אל אברהם ואל יצחק ואל יעקב“, קען מען דאך מיינען אז די נעמען פון אברהם, יצחק און יעקב גייען אויף די אבות מצד זייער גדלות. יעדער איינער מיט זיין גדלות, זיין

07:11 קדושתו, מדרגתו המיוחדת. אברהם היה מרכבה למידת החסד. יצחק היה מרכבה למידת הגבורה. יעקב היה מרכבה למידת התפארת, מידת הרחמים. אלו הם האבות, המרכבה, אנשים קדושים, כל אחד במדרגתו ובעבודתו. עניינו של אברהם היה גמילות חסדים. עניינו של יצחק היה עבודה. עניינו של יעקב היה תורה, וזו הייתה עבודתו, מדרגתו. ולכן נאמר ״וארא אל אברהם ואל יצחק ואל יעקב״ — מצד גדולתם. [לא ברור] זו הסיבה שהחומש מזכיר תמיד את שמותיהם: הרי הגילוי אליהם היה מצד מדרגתם, מצד גדולתם. אבל כאן בא רש״י ואומר: לא, ״וארא אל האבות״. הקב״ה התגלה לאברהם, ליצחק וליעקב לא מצד מדרגתם, גדולתם וקדושתם, אלא מצד היותם האבות של כלל ישראל. ומכיוון שזהו גילוי לאבות, אבותיהם של כלל ישראל, הרי ידוע ש״האב מוריש לבנו״, שאב מעביר ירושה לילדיו, כפי שהגמרא אומרת על כמה וכמה עניינים ש״האב מוריש לבנו״. וזה מה שאדמו״ר הזקן מבאר באריכות בתניא, בפרקים י״ח, י״ט ובהמשך: האבות היו המרכבה, וזהו העניין ש״זכו להוריש לבניהם אחריהם עד סוף כל הדורות״. כל יהודי שנולד להורים יהודים מקבל זאת בירושה; יש בו ירושת האבות, ויש בו עניין הראייה. כלומר,

07:11 הייליקייט, זיין קדושה, זיין מדריגה מיוחדת. אברהם איז געווען א מרכבה צו מדת החסד. יצחק איז געווען א מרכבה צו מדת הגבורה. יעקב איז געווען א מרכבה צו מדת התפארת, מדת הרחמים. דאס זענען די אבות, די מרכבה, הייליקע מענטשן, יעדער איינער מיט זיין מדריגה, מיט זיין עבודה. אברהם איז געווען דער ענין פון גמילות חסדים. יצחק איז געווען דער ענין פון עבודה. יעקב איז געווען דער ענין פון תורה, און דאס איז געווען זיין עבודה, זיין מדריגה. און דערפאר „וארא אל אברהם ואל יצחק ואל יעקב“ מצד זייער גדלות. [לא ברור] דאס איז די סיבה פארוואס דער חומש זאגט שטענדיק די נעמען, ס׳איז דאך געווען א גילוי צו זיי מצד זייער מדריגה, מצד זייער גדלות. אבער דא קומט צו גיין רש״י און זאגט: ניין, „וארא אל האבות“. דער אויבערשטער האט זיך באוויזן צו אברהם, יצחק און יעקב נישט מצד זייער מדריגה, זייער גדלות און קדושה, נאר מצד דעם וואס זיי זענען די אבות פון כלל ישראל. און ווייל דאס איז א גילוי צו די אבות, די אבות פון כלל ישראל, איז דאך ידוע אז „האב מוריש לבנו“, אז א טאטע גיט איבער בירושה צו זיינע קינדער, ווי די גמרא זאגט כמה וכמה ענינים וואס „האב מוריש לבנו“. און דאס איז וואס דער אלטער רבי איז מבאר אין תניא באריכות, אין די פרקים י״ח, י״ט און ווייטער, אז די אבות זענען געווען די מרכבה, און דאס איז געווען דער ענין וואס „זכו להוריש לבניהם אחריהם עד סוף כל הדורות“. אז יעדער איד וואס ווערט געבוירן צו אידישע עלטערן, ער באקומט דאס בירושה, האט ער אין זיך די ירושה פון די אבות, און ער האט ביי זיך דעם ענין פון בחירה. אז

08:50 אצל האבות, הקשר עם הקב״ה וגילוי האלוקות היו באופן של ראייה; זהו עניינם של האבות. ומכיוון שכך היה אצל האבות, הדבר עובר ממילא לילדים, באופן שלכל יהודי יש בתוכו את כוח הראייה הזה — היכולת לראות אלוקות ולהתקשר לאלוקות באופן של ראייה. יתרה מזו, הרבי אומר אפילו דבר עמוק יותר. הרי אפשר לחשוב: נו, אצל האבות, שהיו קדושים, הראייה הייתה באופן אחר לגמרי. אבל אצל הילדים, אמנם הם ירשו אותה, אך רק באופן נמוך יותר, רק [לא ברור] מעט מאוד. על כך אומר כאן רש״י: לא, ״וארא אל האבות״. רש״י רוצה להדגיש שכל הזכות שהקב״ה התגלה לאבות באופן של ראייה נועדה לכך שהדבר יימשך אל הילדים. כלומר, בעצם אין זה עניין מיוחד של האבות. זהו עניין הקשור לכלל ישראל עד סוף כל הדורות. אצל כל יהודי קיים הקשר הזה לאלוקות באופן של ראייה. וכאן בא רש״י ואומר לנו דווקא ״וארא אל האבות״: מכיוון שכל מה שקיבלו האבות נועד לכך שגם הילדים יוכלו לקבלו, יוצא ממילא שאצל כל יהודי, ללא יוצא מן הכלל, יהיה אשר יהיה,

08:50 ביי די אבות איז דער קשר מיטן אויבערשטן, דער גילוי אלקות, געווען באופן של בחירה, אז דאס איז דער ענין פון אבות. און וויבאלד דאס איז געווען ביי די אבות, גייט דאס ממילא אריבער צו די קינדער, אין אן אופן אז יעדער איד האט אין זיך אט דעם כח הבחירה, צו קענען זען אלקות און זיך פארבינדן צו אלקות באופן של ראיה. נאך מער זאגט דער רבי נאך א טיפער ווארט אפילו. מען קען דאך מיינען: נו, ביי די אבות, זיי זענען געווען הייליקע, איז דער בחירה געווען גאר אויף אן אנדערן אופן. אבער ביי די קינדער, טאקע זיי האבן דאס בירושה, אבער ס׳איז נאר אויף א נידריגערן אופן, נאר [לא ברור] גאר א ביסל. אויף דעם גיט דא רש״י: ניין, „וארא אל האבות“. רש״י וויל ארויסברענגען אז דער גאנצער זכות וואס דער אויבערשטער האט זיך צו די אבות באוויזן באופן של ראיה, איז כדי אז עס זאל ווערן פון דעם א המשך צו די קינדער. דאס הייסט, בעצם איז דאס נישט קיין ענין מיוחד פון די אבות. דאס איז גאר אן ענין וואס איז פארבונדן מיט כלל ישראל עד סוף כל הדורות. אז ביי יעדער איד איז פאראן אט דער קשר צו געטליכקייט באופן של ראיה. און אט דא קומט צו גיין דער רש״י. רש״י זאגט אונז טאקע „וארא אל האבות“, אז וויבאלד דער גאנצער ענין וואס די אבות האבן באקומען איז כדי אז די קינדער זאלן דאס קענען האבן, איז ממילא קומט אויס אז ביי יעדער איד, אן קיין אויסנאם, וועלכער זאל נישט

10:16 בכל דור ודור יש ליהודי בתוכו את הרצון, את עניין הראייה, את דרך הראייה — קשר לאלוקות באופן של ראייה. ואדמו״ר הזקן אכן מבאר זאת באריכות בתורה של פרשת השבוע. מהו העניין? הוא מסביר: מהו עניינה של ראייה, באופן של ראייה דווקא? הוא מסביר זאת באמצעות עניין העיבור והלידה. גלות וגאולה — הרי ידוע שגלות נמשלה לעיבור וגאולה נמשלה ללידה. כשהתינוק נמצא בעיבור, אומרת הגמרא במסכת נדה, כשהתינוק נמצא בעיבור, בבטן אמו, יש בו אז את כל העניינים, את כל האיברים, את כל רמ״ח האיברים, אפילו את ה[לא ברור]. כל הדברים הללו קיימים בשלמות, והוא לומד תורה ומלאך [לא ברור], וכל הדברים הטובים שהגמרא אומרת. אבל ראשו בין ברכיו. כוח הראייה אינו פועל אצלו. באכילתו הוא ״אוכל ממה שאמו אוכלת״; מה שהאם אוכלת, זה מה שהוא אוכל. וזהו העניין: כשהוא יוצא החוצה, נפקחות עיניו, ואז הוא יכול לראות. הדברים נעשים חיים אצלו; אז הוא נעשה ולד שלם, והאיברים העליונים שלו, הראייה והשמיעה, נפתחים, והוא יכול להבין, הוא יכול

10:16 א איד בכל דור ודור האט ער אין זיך דעם רצון, האט ער אין זיך דעם ענין הראיה, האט ער אין זיך דעם דרך הראיה, א קשר צו אלקות באופן של ראיה. און דער אלטער רבי איז טאקע מבאר באריכות אין דער תורה פון היינטיקער פרשה. וואס איז דאס דער ענין? ער מסביר: וואס איז דאס דער ענין פון בחירה, באופן פון ראיה דוקא? ער גיט צו פארשטיין דעם ענין פון עיבור און לידה. גלות און גאולה — איז דאך ידוע אז גלות נמשל לעיבור און גאולה נמשל ללידה. בשעה וואס א תינוק געפינט זיך בעיבור, די גמרא זאגט אין מסכת נדה, אז בשעה וואס א תינוק געפינט זיך בעיבור, בבטן אמו, איז דעמאלט האט ער אין זיך אלע ענינים, אלע איברים, מיט אלע רמ״ח איברים, אפילו מיט די [לא ברור]. אלע די זאכן זענען דא בשלימות, און ער לערנט תורה און א מלאך [לא ברור], און אלע גוטע זאכן וואס די גמרא זאגט. אבער ראשו בין ברכיו. דער כח הראיה איז ביי אים נישט פאראן. וואס ער עסט איז ״אוכל ממה שאמו אוכלת״; וואס די מאמע עסט, דאס איז וואס ער עסט. און אט דאס איז דער ענין: בשעה וואס ער גייט ארויס, גייט ארויס לחוץ, עפענען זיך די אויגן, און דעמאלט קען ער זען. די זאכן ווערן לעבעדיק ביי אים; דעמאלט ווערט ער א גאנצער ולד שלם, און ביי אים ווערן די איברים, די העכערע איברים, ראיה, שמיעה, עפענען זיך, און ער קען פארשטיין, ער קען

11:47 להרגיש, הוא נעשה אדם בפני עצמו. ואדמו״ר הזקן מסביר שזה בדיוק ההבדל בין גלות לגאולה. היכן נמצא ה[לא ברור] אצל האדם? יכול להיות יהודי שמקיים תורה ומצוות, לומד, מתפלל, עובד את הקב״ה, מקיים את כל השולחן ערוך על כל חוקיו וחומרותיו, אבל כל זה באופן של ״אוכל ממה שאמו אוכלת״. אין לו הרגשה משלו, אין לו דרך משלו, הוא לא רואה דבר, לא מבין דבר, לא מרגיש דבר. אין כאן אלא את האם והאב שבבית היהודי; הם מעניקים לו את החינוך היהודי. זה בדיוק העניין של ״מצוות אנשים מלומדה״, אומר הרבי במאמר. ועל כך בא ה[לא ברור] ואומר לנו שלכל יהודי יש בתוכו את הכוח הזה, וזהו עניין ״וארא אל האבות״. וזה מה שאומר רש״י על ״אל האבות״: הרי היהודי קשור לאבות, וממילא הדבר קיים גם בילדים. לכל אחד יש בנפשו את התכונה הזאת, שהוא רוצה לראות אלוקות. הוא רוצה אלוקות באופן של ראייה; הוא יכול לראות, הוא יכול להרגיש, הוא יכול לדבר. וממילא, פירוש הדבר הוא שכאשר מגיע הזמן, היהודי מוצא בתוכו לא רק את היכולת לראות אלוקות, אלא גם לקלוט אלוקות באופן פנימי; הוא יכול להתקשר לאלוקות ולצאת מגלות פנימית. וזו אמיתתה של הגאולה: שאדם יכול להיות קשור לאלוקות באופן של ראייה ממש. אבל הרבי מסביר שזה עדיין לא החידוש בעניין, רבותיי. מה שמוצאים כאן בפרשה הוא שהקב״ה אומר למשה רבינו בלשון טענה: ״חבל על דאבדין״. משה רבינו בא

11:47 פילן, ער ווערט אן אייגענער מענטש. און דער אלטער רבי מסביר, דאס איז פונקט דער חילוק צווישן גלות און גאולה. וואו איז דער [לא ברור] ביי א מענטש? ס׳קען זיין א איד וואס טוט תורה ומצוות, ער לערנט, ער דאוונט, ער דינט דעם אויבערשטן, ער טוט דעם גאנצן שולחן ערוך, כל חוקיו וחומרותיו, אבער דאס איז באופן פון ״אוכל ממה שאמו אוכלת״. ער האט נישט קיין אייגענעם געפיל, ער האט נישט קיין אייגענעם דרך, ער זעט גארנישט, ער פארשטייט גארנישט, ער פילט גארנישט. ס׳איז מער נישט ווי די מאמע און דער טאטע פון דער אידישער שטוב; זיי געבן אים דעם אידישן חינוך. ס׳איז ממש אט די זאך, מצוות אנשים מלומדה, אויף דעם זאגט דער רבי אין מאמר. און אויף דעם קומט דער [לא ברור] און זאגט אונז, אז יעדער איד האט אין זיך דעם כח, און דאס איז דער ענין פון ״וארא אל האבות״, און דאס וואס רש״י זאגט ביי ״אל האבות״, אז ער איז דאך פארבונדן מיט די אבות, און ממילא איז דאס אויטאמאטיש דא אין די קינדער. און יעדער איינער האט ביי זיך אט די תכונת הנפש, אז ער וויל די ראיה פון אלקות. ער וויל אלקות באופן של ראיה, ער קען זען, ער קען פילן, ער קען רעדן. און ממילא, אויף דעם אליין איז דער פשט, אז ווען עס קומט דער צייט, געפינט דער איד ביי זיך מער ווי נאר צו זען אלקות, נאר צו דערהערן אלקות באופן פנימי, און ער קען זיך פארבינדן מיט אלקות, ארויסגיין פון גלות פנימית. און דאס איז דער אמת פון גאולה, אז א מענטש קען האבן דעם קשר צו אלקות באופן פון ראיה ממש. און דער רבי גיט צו פארשטיין, אבער דאס איז נאך נישט דער חידוש רבותי, אין דעם ענין. וואס מ׳געפינט דא אין דער סדרה, איז אז דער אויבערשטער זאגט צו משה רבינו בדרך טענה: ״חבל על דאבדין״. משה רבינו קומט

13:30 בטענה: ״למה הרעותה לעם הזה?״ הוא לא מבין. הקב״ה אומר לו: ״חבל על דאבדין״. הקב״ה אומר: משה רבינו הלך למצרים, וכשהוא מגיע למצרים, הוא הולך לפרעה, פרעה לא משחרר את בני ישראל, והמצב נעשה גרוע עוד יותר. ״והצל לא הצלת את עמך״. קודם לכן, בסוף פרשת שמות, משה רבינו בא בטענה לקב״ה, הוא זועק: ״למה הרעותה לעם הזה? למה זה שלחתני?״ ועל כך אומר הקב״ה: ״חבל על דאבדין״. הקב״ה אומר למשה רבינו: למד מן האבות. האבות — ״וארא אל אברהם״ — התגליתי אליהם, ואחר כך היו ניסיונות, העלמות והסתרים, הדברים לא התקיימו, ובכל זאת הם האמינו ולא באו בטענות. זו הייתה אמונה פשוטה. מדוע אתה, משה, צריך לבוא בטענה? כך הוא הפשט, ולפי רש״י זה לכאורה דבר שלילי שהתורה רוצה לספר לנו על משה רבינו, עניין בלתי רצוי. כך משמע מרש״י. על כך שואל הרבי: איך ייתכן שהתורה רוצה לספר עניין בלתי רצוי? מה הכוונה, מה המטרה, מה התועלת? התורה הרי אינה רוצה אפילו לדבר בגנות, וכאן פתאום מדברים על טענה של משה רבינו. והרבי הולך קצת בכיוון ההפוך: זה גופא שבחו של משה. משה רבינו — ההבדל בין האבות למשה רבינו הוא שאצל האבות היה גילוי אלוקות באופן של אמונה פשוטה, באופן של ראייה, אבל לא היה זה עניין של דעת. לא היה זה עניין של השגה. כל החידוש של מתן תורה, שלשמו בא משה רבינו, הוא להביא אצל יהודים את עניין הדעת. ״וידעתם כי אני ה׳״, כפי שמופיע קודם לכן בפרשה. כאשר הם היו במצרים, הייתה להם אמונה פשוטה, אבל לא היה זה עניין של דעת. אמונה,

13:30 מיט א טענה: ״למה הרעותה לעם הזה?״ ער פארשטייט נישט. דער אויבערשטער זאגט אים: ״חבל על דאבדין״. דער אויבערשטער זאגט, אז משה רבינו איז געגאנגען קיין מצרים, און ווען משה רבינו קומט קיין מצרים, ער גייט צו פרעה, ער לאזט נישט ארויס, און עס ווערט נאך ערגער. ״והצל לא הצלת את עמך״, פריער, סוף פרשת שמות, משה רבינו האט א טענה צום אויבערשטן, ער שרייט: ״למה הרעותה לעם הזה? למה זה שלחתני?״ און אויף דעם זאגט דער אויבערשטער: ״חבל על דאבדין״. דער אויבערשטער זאגט צו משה רבינו: לערן דיר אפ פון די אבות. די אבות — ״וארא אל אברהם״ — איך האב זיך צו זיי באוויזן, און נאכדעם זענען געווען נסיונות, העלמות והסתרים, ס׳איז נישט מקוים געווארן, און דאך האבן זיי געגלויבט, און זיי האבן נישט געהאט קיין טענות. דאס איז געווען אן אמונה פשוטה. וואס דארפסטו, משה, האבן א טענה? אזוי איז דער פשט, און לויט רש״י איז דאס לכאורה א זאך שלילי וואס די תורה וויל אונז דערציילן אויף משה רבינו, אן ענין בלתי רצוי. דאס איז משמע פון רש״י. אויף דעם פרעגט דער רבי: ווי קומט עס אז די תורה וויל דערציילן אן ענין בלתי רצוי? וואס איז די כוונה, וואס איז דער מטרה, וואס איז דער תועלת? די תורה וויל אפילו נישט רעדן בגנות, און דא רעדט מען פלוצלינג וועגן א טענה פון משה רבינו. און דער רבי גייט אביסל פארקערט: דאס איז גופא דער שבח פון משה. משה רבינו — דער חילוק צווישן די אבות און משה רבינו: ביי די אבות איז געווען גילוי אלקות באופן של אמונה פשוטה, באופן של ראיה, אבער דאס איז נישט געווען דער ענין פון דעת. דאס איז נישט געווען דער ענין פון השגה. דער גאנצער חידוש פון מתן תורה, און אויף דעם קומט משה רבינו, איז צו ברענגען ביי אידן דעם ענין פון דעת. ״וידעתם כי אני ה׳״, געפינט מען פריער אין דער פרשה. אז בשעה וואס זיי זענען געווען אין מצרים, איז געווען ביי זיי אמונה פשוטה. אבער דאס איז נישט געווען דער ענין פון דעת. אמונה,

15:36 אמונה שנקראת בלשון הקבלה קטנות. לאדם יש אמונה, נקודה פנימית, הוא מאמין, אבל האמונה אינה חודרת לכל כוחות הנפש. היא אינה המציאות שלו, אינה דבר שבא ממנו עצמו. ולשם כך בא משה רבינו, להמשיך את הדעת. אצל האבות היה גילוי אלוקות, והאבות המשיכו בכל יהודי אמונה פשוטה באלוקות, עד כדי מסירות נפש. אבל האמונה הזאת עומדת בפני עצמה, ואינה קשורה לפנימיות הכוחות. שהשכל שלו ייעשה כלי לאלוקות, המידות שלו, הלב, המחשבה, הדיבור והמעשה — שהאדם כולו יהיה חדור בפנימיות. לשם כך בא משה רבינו, רעיא מהימנא. כפי שכתוב בזוהר, רעיא מהימנא, רועה אמונה, שהוא רועה את האמונה. הוא פועל שהאמונה לא תהיה רק איזה עניין מופשט, קדוש ונעלה, אלא שתחדור באדם, על כל צדדיו וענייניו, ושהוא ייעשה כלי לאלוקות. ואת זה ביטא משה רבינו כששאל: ״למה הרעותה לעם הזה?״ השאלה של משה רבינו לא באה חס ושלום ממקום של ספקות. אלא משה רבינו, במדרגתו של חכמה וקדושה, הרגיש אצל היהודים שגם ליהודי יש שכל. באותו מקום עצמו, בשכל שלו, שבו שואלים קושיות ורוצים להבין, ושבו יכולה אפילו להתעורר הטענה ״למה הרעותה לעם הזה״, שהיא טענה שכלית — שגם שם יהיה ה״וידעתם כי אני ה׳״. שבשכל, במקום שבו שואלים קושיות, יוכלו

15:36 אמונה שנקראת בלשון הקבלה קטנות. א מענטש האט אמונה, א פינטעלע, ער גלייבט, אבער דאס נעמט נישט דורך אלע כחות הנפש. דאס איז נישט זיין מציאות, דאס איז נישט א זאך פון אים אליין. און אויף דעם איז געקומען משה רבינו, צו ממשיך זיין דעם דעת. ביי די אבות איז געווען א גילוי אלקות, און די אבות האבן ממשיך געווען אין יעדער איד די אמונה פשוטה אין אלקות, ביז מסירות נפש. אבער דאס איז באזונדער, און דאס איז נישט פארבונדן מיט די פנימיות פון די כחות. אז זיין שכל זאל ווערן א כלי לאלקות, זיינע מדות, דאס הארץ, די מחשבה, דער דיבור, דער מעשה — דער גאנצער מענטש זאל דורכגענומען ווערן בפנימיות. אויף דעם איז געקומען משה רבינו, רעיא מהימנא. ווי ס׳שטייט אין זוהר, רעיא מהימנא, רועה אמונה, אז ער פירט די אמונה. ער מאכט אז די אמונה זאל נישט זיין נאר עפעס אן אבסטראקטער, הייליגער, העכערער ענין, נאר די אמונה זאל דורכנעמען דעם מענטש מיט זיינע צדדים, מיט זיינע ענינים, ער זאל ווערן א כלי צו אלקות. און דאס האט משה רבינו געפילט דורך דעם, אז ער האט געפרעגט: „למה הרעותה לעם הזה?“ די שאלה פון משה רבינו איז חס ושלום נישט געקומען פון א מקום פון ספיקות. נאר משה רבינו, מיט זיין מדריגה פון חכמה און קדושה, האט געפילט ביי אידן, אז א איד האט אויך א שכל. אין דעם זעלבן ארט, אין זיין שכל, וואו מען פרעגט קשיות, מען וויל פארשטיין, און עס קען אפילו זיין א טענה פון „למה הרעותה לעם הזה“, וואס דאס איז א טענה שכלית, זאל אויך דארטן זיין דער „וידעתם כי אני ה׳“. אז אין שכל, אין דעם ארט וואו מען פרעגט קשיות, זאל מען

17:15 להגיע למסקנה, לאמת של אחדות ה׳, לאמת של ״אין עוד מלבדו״, למידה האמיתית. כפי שרש״י אומר על ״וידעתם כי אני ה׳״: ״מדה אמיתית שלי״. שדווקא על ידי יציאת מצרים ומתן תורה תהיה הידיעה בה׳ האמיתי, כפי שרש״י אומר, ״מדה אמיתית שלי״. מהי מידה אמיתית? שהאדם, עם כל מהותו — שכלו, מידותיו, כליו, נפשותיו ואבריו — כולם נעשים ספוגים וחדורים לגמרי באמונה האמיתית; היא נעשית המציאות שלו עצמו. וזה מה שאנחנו אומרים: ״וארא אל האבות״. אצל האבות אכן הייתה ראייה, ובכל יהודי נמצאים האבות. [לא ברור]. האבות חיים בבנים, והבנים חיים באבות, כך שלכל יהודי יש ירושה מן האבות: אהבת ה׳ ויראת ה׳, ועבודה במידת הרחמים. ואת זה קיבלנו בירושה מאברהם אבינו, באופן של ראייה, שאלוקות תהיה דבר השייך לאדם עצמו. ויחד עם זאת צריך להיות ה״וידעתם״ — כלומר, לא רק אמונה, אלא שהאמונה צריכה לרדת לחב״ד, לשכלו שלו, שיוכל להבין אותה בשכלו שלו, במציאות שלו עצמו. וכפי שאנחנו רואים, כעת פרשת וארא חלה בתקופה, בזמן של כ״ד טבת. השבוע חל יום ההילולא, כ״ד טבת, יום ההילולא של אדמו״ר הזקן, מייסד חסידות חב״ד, והוא תמיד חל

17:15 צוקומען צו דער מסקנא, צו דעם אמת פון אחדות השם, דעם אמת פון „אין עוד מלבדו“, דער מדה אמיתית. ווי רש״י זאגט אויף „וידעתם כי אני ה׳“: „מדה אמיתית שלי“. אז דוקא דורך יציאת מצרים און מתן תורה וועט זיין די ידיעה אין השם אמיתי, ווי רש״י זאגט, „מדה אמיתית שלי“. וואס איז מדה אמיתית? אז דער מענטש מיט זיין גאנצן וועזן, זיין שכל, זיינע מדות, זיינע כלים, זיינע נפשות, זיינע אברים, ווערן אלע דורך און דורך דורכגעווייקט, דורכגענומען מיט דער אמת׳ער אמונה; דאס ווערט זיין אייגענע מציאות. און דאס איז וואס מיר זאגן: „וארא אל האבות“. אז ס׳איז טאקע געווען ביי די אבות אן אופן של ראיה, און ביי יעדער אידן זיינען פאראן די אבות. [לא ברור]. אז די אבות לעבן אין די בנים, און די בנים לעבן אין די אבות, אז ביי יעדער אידן איז דא א ירושה פון די אבות: אהבת השם און יראת השם, און עבודה במידת הרחמים. און דאס האט מען באקומען בירושה פון אברהם אבינו, אויף אן אופן של ראיה, אז אלקות זאל זיין א זאך מיט זיך. און צוזאמען דערמיט דארף זיין דער „וידעתם“ — דאס הייסט, נישט נאר אמונה, נאר די אמונה דארף אראפקומען אין חב״ד, אין דעם אייגענעם שכל, אז מען זאל עס קענען פארשטיין מיטן אייגענעם שכל, מיט דער אייגענער מציאות. וואס מיר געפינען, אז איצטער, פרשת וארא, קומט אויס אין דער תקופה, אין דער צייט פון כ״ד טבת. וואס די וואך איז דער יום ההילולא, כ״ד טבת, דער יום ההילולא פון דעם אלטן רבי׳ן, פון דעם מייסד פון חסידות חב״ד, און שטענדיק קומט

18:39 בתקופה של פרשת וארא. כידוע, הסתלקותו של אדמו״ר הזקן הייתה דווקא במוצאי שבת קודש פרשת שמות, כלומר כבר בכניסתו של השבוע החדש, השבוע של פרשת וארא. כפי שהרבי דיבר פעם על כל העניין שלשמו הדגיש אדמו״ר הצמח צדק שהיה זה במוצאי שבת פרשת שמות. אבל איך שיהיה, השבוע של כ״ד טבת קושר את הדברים לזמן של פרשת וארא. מה הקשר? הרי זה כל עניינה של חסידות חב״ד של אדמו״ר הזקן. כידוע, יש רשימה של אדמו״ר הרש״ב, שכתב בי״ט כסלו [לא ברור], כפי שהחסידים מכנים אותה. ישנה הרשימה בכתב יד קודשו, שהוא קורא לה ״אותיות המחשבה״. שם הוא כותב שכך היה גם עניינם של האבות ומשה רבינו: האבות התחילו לגלות אלוקות בעולם. הם הביאו גילוי אלוקות לעולם באמצעות הנהגתם, ניסיונותיהם, מעשיהם וכל העניינים שהאבות עשו בעולם. הם התחילו להאיר את העולם ולעשות אותו מואר, אבל הכול עדיין נשאר למעלה. עד מתן תורה היה ״עליונים לא ירדו למטה ותחתונים לא יעלו למעלה״. עד שבא משה רבינו ושבר את כל המחיצה, כדי להמשיך את העניין

18:39 עס אויס אין דער תקופה פון וארא. ווי ס׳איז ידוע, די הסתלקות פון דעם אלטן רבי׳ן איז געווען טאקע מוצאי שבת קודש פרשת שמות, און דאס מיינט, אין אנדערע ווערטער, אז עס איז שוין געווען א ריינגאנג אין דער נייער וואך, אין דער וואך פון פרשת וארא. ווי דער רבי האט אמאל גערעדט, די גאנצע זאך פארוואס דער צמח צדק האט מדגיש געווען אז עס איז מוצאי שבת פרשת שמות. אבער איך שיהיה, די וואך פון כ״ד טבת ברענגט די ענינים מיט דעם זמן פון וארא. וואס איז דער קשר? דאס איז דאך דער גאנצער ענין פון חסידות חב״ד פון דעם אלטן רבי׳ן. כידוע, עס איז דא א רשימה פון דעם רבי׳ן רש״ב, וואס ער האט געשריבן י״ט כסלו [לא ברור], ווי ס׳רופן עס חסידים. עס איז דא די רשימה בכתב יד קדשו, וואס ער רופט עס „אותיות המחשבה“. וואס דארטן שרייבט ער, אז אויף דעם וועג ווי ס׳איז געווען דער ענין פון די אבות און משה רבינו: די אבות האבן אנגעהויבן מגלה זיין אלקות בעולם. זיי האבן געברענגט גילוי אלקות אין דער וועלט דורך זייער הנהגה, דורך זייערע נסיונות, דורך זייערע מעשים, דורך אלע ענינים וואס די אבות האבן געטאן אויף דער וועלט. האבן זיי אנגעהויבן באלייכטן די וועלט און מאכן ליכטיג, אבער עס איז נאך געווען אלץ העכער. ביז מתן תורה איז געווען „עליונים לא ירדו למטה ותחתונים לא יעלו למעלה“. ביז עס איז געקומען משה רבינו און ער האט צובראכן די גאנצע מחיצה, אז מען זאל ממשיך זיין דעם ענין

19:55 של גילוי בגשמיות, על ידי קיום המצוות, בגשמיות, בעניין של מתן תורה, החיבור של עליונים ותחתונים, וזה על ידי המשכת העצמות, כידוע. כותב הרבי [לא ברור] בנוגע לאבות החסידות, שהבעל שם טוב הקדוש והמגיד ממעזריטש היו אבות החסידות, על דרך האבות אברהם, יצחק ויעקב, שהכינו את העולם לגילוי פנימיות התורה. אבל בתחילה, בזמן הבעל שם טוב והמגיד ממעזריטש, זה היה [לא ברור] סיפורים ומעשים. הבעל שם טוב הנהיג, והמגיד ממעזריטש כבר התחיל לומר משהו מעבר לכך, אבל זה היה יותר קבלה. [לא ברור] מובאים כמה סיפורים. בא אדמו"ר הזקן, חיבר את העניינים העמוקים ביותר של פנימיות התורה, והביא את החכמה, הבינה והדעת לידי הבנה והשגה. וכמו שאומרים: ״בא רבינו והמשיך את העצם״. אדמו"ר הזקן המשיך את העצם של פנימיות התורה, וכשהעצם מתגלה, הוא חודר את כל המציאות, עד שזה נעשה דבר שלו, כמו ״וידעתם כי אני ה׳״. וזה מה שלמדנו בפרשת וארא. למדנו את הפרשה שמובילה לתכלית של ״וידעתם״, לדעת כך. ״וארא אל אברהם אל יצחק ואל יעקב״ — שהקב״ה נגלה לאברהם, ליצחק וליעקב בשווה, [לא ברור] אף שזה קשור לשלוש מדרגות: אברהם, יצחק ויעקב.

19:55 פון גילוי אין גשמיות, דורך קיום המצוות, גשמיות אין ענין פון מתן תורה, דער חיבור פון עליונים ותחתונים, און דאס איז דורך המשכת העצמות, כידוע. שרייבט דער רבי [לא ברור] בנוגע אבות החסידות, אז דער הייליגער בעל שם טוב און דער מעזריטשער מגיד, זיי זענען געווען די אבות החסידות, על דרך ווי די אבות אברהם יצחק ויעקב האבן צוגעגרייט די וועלט צום גילוי פנימיות התורה. אבער לכתחילה, אין דער צייט פון בעל שם טוב און המגיד, איז דאס געווען [לא ברור] סיפורים ומעשים. דער בעל שם טוב האט געפירט, און דער מגיד האט אפילו שוין אנגעהויבן זאגן עפעס מער, אבער דאס איז געווען מער קבלה. [לא ברור] די ברענגט אן כמה סיפורים. קומט צו גיין דער אלטער רבי, האט מחבר געווען די טיפסטע ענינים פון פנימיות התורה, און ער האט געברענגט די חכמה, בינה, דעת אין הבנה והשגה. און ווי דער לשון גייט: ״בא רבינו והמשיך את העצם״. דער אלטער רבי האט ממשיך געווען דעם עצם פון פנימיות התורה, וואס ווען ס׳איז נגלה דער עצם, דאס נעמט דורך די גאנצע מציאות, אז דאס ווערט אן אייגענע זאך, ווי ״וידעתם כי אני ה׳״. און דאס איז וואס מיר האבן געלערנט אין פרשת וארא. האבן מיר געלערנט די פרשה, וואס קומט צו דעם ציל פון ״וידעתם״, אזוי צו וויסן. אז ״וארא אל אברהם אל יצחק ואל יעקב״. אז עס איז אייניג וואס דער אויבערשטער איז נגלה געווארן צו אברהם, יצחק און יעקב, [לא ברור] אז עס איז פארבונדן מיט דריי מדרגות: אברהם, יצחק ויעקב.

21:23 כל אחד במדרגתו בעבודת השם. בא רש״י ואומר על המילים האלה: ״אל האבות״. שזה קשור דווקא לעצם המציאות של יהודים, שמקורה באבות. ומכיוון שהם אבות, הדבר [לא ברור] ניתן בירושה מאבותינו. יש לנו העניין של ראיית אלוקות: שיהודי יכול לצאת מהגלות האישית שלו ולהתחבר לאלוקות באופן של ראייה, כביכול. שזה מאיר אצלו ונעשה עבורו דבר חי. ויחד עם זה בא העניין של ״וידעתם״. ולשם כך נחוצים לימוד רב ותכלית לימוד החסידות, [לא ברור] בימי ההילולא של אדמו"ר הזקן, מייסד חסידות חב״ד, שלימד שצריכים להיות חכמה, בינה ודעת, הבנה והשגה. שאדם יבין בשכלו שלו, שיהיה כלי לאלוקות, שענייני פנימיות התורה יחדרו למוח, לשכל. שכל המציאות תהיה ספוגה באלוקות לכל עומקה, וזו תהיה ההכנה הגדולה ביותר. אבל כדי לצאת מהגלות האישית, ומגלות מצרים לצאת מן הגלות, מן הגלות הזה האחרון. וכידוע, תורת החסידות היא ההכנה האחרונה לתורתו של משיח, כדי שנגיע לגאולה האמיתית והשלמה, שאז אכן יהיה ״ומלאה הארץ דעה את ה׳״, כפי שהרמב״ם, שיום ההילולא שלו הוא בכ׳ טבת,

21:23 יעדער איינער מיט זיין מדרגה אין עבודת השם. קומט צו גיין רש״י, זאגט אויף די ווערטער אז דאס איז גאר ״אל האבות״. אז דאס האט צו טאן דוקא מיט דעם עצם מציאות פון אידן, וואס איז פון די אבות. און מיט דעם וואס זיי זענען אבות, איז דאס [לא ברור] געגעבן בירושה פון אבותינו. האבן מיר דעם ענין פון ראיית אלקות, אז א איד קען ארויסקריכן פון דעם אייגענעם גלות און זיך פארבינדן מיט ג־טליכקייט ווי א משל ראיה. אז דאס לייכט ביי אים, און דאס ווערט ביי אים א לעבעדיגע זאך. און צוזאמען דערמיט קומט צו גיין דער ענין פון ״וידעתם״. און אויף דעם דארף זיין דער ריבוי לימוד און תכלית לימוד החסידות, [לא ברור] אין די צייט פון ימי הילולא פונעם אלטן רבי, מייסד חסידות חב״ד, וואס ער האט אויסגעלערנט דעם ענין אז עס דארף זיין די חכמה, בינה, דעת, די הבנה והשגה. אז א מענטש זאל פארשטיין מיט זיין אייגענעם שכל, אז ער זאל ווערן א כלי צו ג־טליכקייט, אז די ענינים פון פנימיות התורה זאלן דורכנעמען דעם מוח, דעם שכל. אז די גאנצע מציאות זאל ווערן דורך און דורך דורכגעווייקט מיט ג־טליכקייט, און דאס וועט זיין די גרעסטע הכנה. אבער אז מען זאל ארויסגיין פון דעם אייגענעם גלות, און פון דעם גלות מצרים זאל מען ארויסגיין פון דעם גלות, אה, אה, אה, דעם לעצטן גלות, דעם גלות הזה האחרון. און ווי כידוע, וואס תורת החסידות איז א הכנה אחרונה פון תורתו של משיח, זאל מען צוקומען צו דער גאולה האמיתית והשלימה, וואס דעמאלט וועט זיין טאקע ״ומלאה הארץ דעה את ה׳״, ווי דער רמב״ם, וואס זיין יארצייט איז אין כ׳ טבת,

22:47 כותב בספרו, בעניין ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״, שאז יהיה החיבור האמיתי של אמונה ושכל, ראייה ודעת והשגה. יהיה ״עין בעין יראו״, ״וראו כל בשר יחדיו כי פי ה׳ דיבר״, ויחד עם זה ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״. שנזכה לראות זאת בתכלית השלמות למטה ממש.

22:47 שרייבט אין זיין ספר, אז דער ענין פון ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״, וואס דעמאלט וועט זיין דער אמת׳ער חיבור פון אמונה און שכל און ראיה און דעת און השגה. עס וועט זיין ״עין בעין יראו״, ״וראו כל בשר יחדיו כי פי ה׳ דיבר״, און צוזאמען דערמיט ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״. זאל מען דאס זען בתכלית השלימות למטה הזה ממש.