לעבן חסידות · פרק 160 · 2025-01-16 · 21:28
פרשת שמות תשפ"ה - ואלה שמות בני ישראל די טייערקייט פון א אידישן נאמען
תיאור הפרק
פרשת שמות תשפה אידיש *לקוטי שיחות חלק ג שמות לקוטי שיחות חלק ו שמות א התוועדות שבת שמות תשנ״ב
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 זה היה בשנים הקשות ברוסיה, כשגזירות הקומוניסטים לא אפשרו ללמד ילדים, וסגרו ישיבות, חדרים ומקוואות. באותם ימים קשים, בתקופתו של אדמו"ר הריי"צ, אחרי שאדמו"ר הריי"צ יצא מרוסיה — או, כפי שאפשר לומר, אחרי שגירשו אותו מרוסיה — אחרי המאסר, אחרי כל מה שאירע והגאולה של י"ב תמוז. באותן שנים, זה היה [לא ברור], כפי שסופר בשנים מאוחרות יותר, היו שנים קשות מאוד לחסידים שנשארו ברוסיה. הרבי היה במדינה אחרת, למשל בלטביה באותן שנים, ואלה היו שנים קשות מאוד לחסידים. הייתה ממש מסירות נפש בפועל על יהדות, מסירות נפש בפועל על חינוך. שוב ושוב היו לוקחים את הבחורים, את התמימים ואת המלמדים. כל מי שהיה לו חלק בחינוך, בענייני טהרה והפצת הטהרה או בהפצת היהדות, היו לוקחים אותו מיד לסיביר, וכך המשיכו לרדוף אותם. אלה היו שנים קשות ומרות, שבהן רדפו כל מי שדבק ביהדות. באותם ימים הגיעו החסידים למצב של מסירות נפש ממש. פשוט בכל יום איבדו עוד ועוד חסידים שנאסרו ונשלחו לסיביר, ואחרים
00:00 דאס איז געווען אין די צייטן פון די שווערע יארן אין רוסלאנד, ווען די גזירות פון די קאמוניסטן האבן נישט געלאזט לערנען קינדער, מען האט פארמאכט ישיבות, חדרים, מקוואות. אין די שווערע צייטן, אין דעם זמן פונעם פריערדיקן רבי'ן, דעם רבי ריי״צ, דאס איז געווען נאך דעם וואס דער פריערדיקער רבי, רבי ריי״צ, איז ארויסגעפארן פון רוסלאנד. אדער, ווי מיר קענען זאגן, מען האט אים פארטריבן פון רוסלאנד. דאס איז געווען נאך דער תפיסה, נאך דער מעשה, דער גאולה פון י״ב תמוז. אין יענע יארן, דאס איז געווען [לא ברור], ווי ס'ווערט דערציילט אין די שפעטערדיקע יארן, די עלטערע יארן, ס'איז געווען זייער, זייער שווערע יארן ווען חסידים זענען געווען אין רוסלאנד. דער רבי איז געווען אין אן אנדער מדינה, צום ביישפיל אין לאטוויע אין יענע יארן. און דאס זענען געווען זייער שווערע יארן פאר חסידים. יא, מען האט פשוט מסירות נפש בפועל ממש אויף אידישקייט, מסירות נפש בפועל ממש אויף חינוך. יעדן מאל האט מען צוגענומען פון די בחורים, פון די תמימים, פון די מלמדים. ווער ס'האט געהאט א חלק אין חינוך, א חלק אין ענינים פון טהרה און הפצת הטהרה, הפצת היהדות, האט מען אים גלייך גענומען אין סיביר, און אזוי ווייטער האט מען געיאגט. ס'זענען געווען זייער שווערע יארן, ביטערע יארן, וואס מען האט גערודפט יעדן אנהענגער פון אידישקייט. אין יענע צייטן, ביי חסידים, איז געקומען א מצב פון ממש מסירות נפש. פשוט יעדן טאג האט מען פארלוירן נאך און נאך חסידים וואס מען האט גענומען אין תפיסה און מען האט זיי פארשיקט אין סיביר, און אנדערע זענען
01:40 כלל לא חזרו. היה קשה ומר מאוד. לא ידעו מה יהיה, מה התכלית ולאן יוביל כל הסיפור הזה. אז התכנסו מנהיגי החסידים שהיו שם באותה עת, החסידים המבוגרים ומי שניהלו את המוסדות, את חברת תמימים ואת כל העניינים האלה. פעם הם כתבו מכתב מר מאוד לאדמו"ר הריי"צ, על מה שקורה. הייתה תחושה כזאת: איך אפשר להשאיר אותנו כך? הם הרגישו כאילו אבדו לגמרי ונעזבו. לאן פונים מכאן? זה היה מכתב קשה מאוד שכתבו החסידים לאדמו"ר הריי"צ על המצב ברוסיה. ואדמו"ר הריי"צ כתב אז מכתב תשובה, [לא ברור], והוא הגיע בדרך לא דרך. באותם ימים, עצם כתיבת מכתב הייתה עבודה שלמה הכרוכה במסירות נפש, כי כל המכתבים היו נתונים לצנזורה. כדי שהמכתב ששלח יגיע ליעדו, היה צריך להעביר אותו בכל מיני דרכים ולהסתיר דברים בכל מיני רמזים. כך או כך, תשובתו של אדמו"ר הריי"צ הגיעה אל החסידים. המכתב נפתח במילים: ״כל אחד ואחד מכם יקר אצלי בגופי ובנפשי״, או ״בגופי ובנשמתי״. כך הוא נפתח, זה היה
01:40 גאר נישט צוריקגעקומען. ס'איז געווען זייער שווער און ביטער. מען האט נישט געוואוסט וואס איז דאס, וואס איז דער תכלית, וואס וועט זיין פון דער גאנצער מעשה. און מען האט זיך דעמאלט צוזאמענגעקליבן צווישן די מנהיגי חסידים וואס זענען דעמאלט געווען, די עלטערע חסידים און די וואס האבן אנגעפירט מיט די מוסדות, וואס האבן אנגעפירט מיט די חברת תמימים און מיט די אלע ענינים. האבן זיי אמאל געשריבן א בריוו, זייער א ביטערן בריוו, צום פריערדיקן רבי'ן, וואס גייט פאר. ס'איז געווען אזא געפיל אז ווי קען מען דא אזוי אפלאזן, כאילו מען האט געפילט זיך כאילו מען האט זיך אינגאנצן פארלוירן און פארלאזן. וואו גייט מען דא? דאס איז געווען זייער א שווערער בריוו וואס די חסידים האבן געשריבן צום פריערדיקן רבי'ן וועגן דעם מצב וואס גייט פאר דא אין רוסלאנד. און דער פריערדיקער רבי האט דעמאלט געשריבן א בריוו, [לא ברור], און עס איז אנגעקומען בדרך לא דרך. אמאל צו שרייבן א בריוו איז געווען א גאנצע ארבעט מיט מסירות נפש, ווייל עס איז געווען די צענזור אזוי אויף אלע בריוו. ווי אזוי ער האט געמאכט אנקומען א בריוו, וואס האט געדארפט אנקומען מיט כל מיני אופנים, וואס האט געדארפט באהאלטן מיט כל מיני רמזים. איך שלא יהיה, דער ענטפער פונעם פריערדיקן רבי'ן איז אנגעקומען צו די חסידים, וואס דארט איז געשטאנען דער בריוו וואס הייבט זיך אן מיט די ווערטער: „כל אחד ואחד מכם יקר אצלי בגופי ובנפשי“, אדער „בגופי ובנשמתי“. אזוי האט זיך אנגעהויבן, דאס איז
03:18 נוסח המכתב, והוא התחיל במילים: ״כל אחד ואחד מכם יקר אצלי בגופי ובנשמתי״. הוא כתב שהוא רואה את מסירות הנפש שלהם, ואת העובדה שהם נתונים במצב כזה ומוסרים את נפשם, וכו'. אדמו"ר הריי"צ סיים את המכתב בהדרכה, בהוראות ובברכות לעבודת השם שלהם. אבל [לא ברור], כפי שסיפרו חסידים אחר כך, הדבר נודע אצל החסיד ר' ניסן נמנוב. ר' ניסן נמנוב היה, כידוע, מן העסקנים והמשפיעים העיקריים. הוא היה שם באותן שנים קשות של רדיפות. במשך רוב השנים רדפו אותו, אבל כאשר הדבר התאפשר, הוא היה מראשי החסידים שניהלו את חברת תמימים ואת המוסדות, ושימש כמשפיע. הוא היה מעמודי התווך של החסידים באותה תקופה. ר' ניסן ועוד מן החסידים המבוגרים סיפרו שכאשר קיבלו את המכתב, הוא היה ממש מכתב של תחיית המתים. הוא הכניס חיות חדשה, להט חדש וכוח חדש לעבודה שעשו אז. הם התוועדו הרבה במשך שבועות וחודשים בזה אחר זה, והתוועדו במיוחד על המילים: ״כל אחד ואחד מכם יקר אצלי בגופו ובנשמתו״. כן, לשמוע את המילים האלה, את היקרות שהרבי
03:18 געווען דער נוסח פון דעם בריוו, און דאס האט זיך אנגעהויבן מיט די ווערטער: „כל אחד ואחד מכם יקר אצלי בגופי ובנשמתי“. און אז מען דערזעט זייער מסירות נפש, און מען געפינט זיך אין אזא מצב וואס מען האט זיך מוסר נפש געווען, וכו'. און דער פריערדיקער רבי האט דארט אויסגעפירט דעם בריוו, געגעבן זיי הדרכה מיט הוראות און ברכות אויף זייער עבודת השם. אבער דער [לא ברור], שפעטער האבן חסידים דערציילט, וואס האט געוואוסט ביי שיינעם ר' חסיד ר' ניסן נעמאנאוו. ר' ניסן נעמאנאוו איז געווען, כידוע, פון די עיקר העסקנים, משפיעים. ער איז געווען אין יענע צייטן, אין יענע שווערע יארן, ווען מען האט גערודפט. ער איז געווען רוב יארן, מען האט אים געיאגט און גערודפט, אבער ער איז געווען, ווען עס איז געווען שייך, פון די ראשי חסידים וואס האבן אנגעפירט מיט חברת תמימים, מיטן ניהול פון די מוסדות, מיט זיין א משפיע. ער איז געווען פון די עמודי התווך פון די חסידים דעמאלט. איז ר' ניסן מיט נאך פון די עלטערע חסידים, ווען מען האט באקומען דעם בריוו, האבן זיי דערציילט אז דאס איז געווען א בריוו וואס איז ממש מחיה מתים געווען. דאס איז געווען א בריוו וואס האט אריינגעגעבן א נייע חיות, א נייע ברען, א נייע כח אין דער ארבעט וואס זיי האבן דעמאלט געטאן. און מען האט שטארק פארברענגט וואכן און חדשים נאכאנאנד, מען האט שטארק פארברענגט אויף די ווערטער: „כל אחד ואחד מכם יקר אצלי בגופו ובנשמתו“. יא, דאס הערנדיק, אט די ווערטער, די טייערקייט וואס דער רבי האט
04:51 ביטא בכתיבתו: ״כל אחד ואחד מכם יקר אצלי בגופו ובנשמתו״. כל חסיד יקר בגופו ובנשמתו. ור' ניסן דייק שהרבי אפילו הקדים את ״גופו״ ל״נשמתו״. הרי אפשר היה לחשוב שכאשר דורשים מסירות נפש, העיקר הוא הנשמה, העיקר הוא התורה, ומה שקורה לגשמיות, לגופו של החסיד, אינו חשוב כל כך, חס ושלום. לכן הרבי כתב דווקא בנוסח הזה של המכתב, והקדים את ״גופו״ ל״נשמתו״. זה מדגיש שצריך לדעת: אצל הרבי הגוף יקר, הגשמיות יקרה, וחשוב מה קורה עם הגשמיות. ואף שלפעמים מגיעים למצב שצריך למסור את הנפש — הרי זה היה עניינו של הרבי, שעודד חסידים להחזיק את היהדות במסירות נפש — בכל זאת, ״כל אחד ואחד מכם יקר בגופו ובנשמתו״. והמכתב ליווה אותם במשך כל השנים הקשות ברוסיה, ועד היציאה מרוסיה, וכתב היד, כתב הקודש, נמצא עד היום אצל המשפחה. העניין הזה הוא אחד היסודות של פרשת שמות. אנחנו מוצאים אותו כאשר עם ישראל נמצא בגלות. זהו עניינה של פרשת שמות. ספר שמות כולו, כפי שכתוב במדרש, נקרא ״ספר הגאולה״, כי מסופר בו איך בני ישראל יצאו מאפילה לאורה, מגלות לגאולה. ובכל זאת, החלק של
04:51 געשריבן: „כל אחד ואחד מכם יקר אצלי בגופו ובנשמתו“. יעדער חסיד איז טייער בגופו ובנשמתו. און ר' ניסן האט מדייק געווען, אז דער רבי האט אפילו מקדים געווען „גופו“ פאר „נשמתו“. מ'קען דאך מיינען, אז ווען מ'פאדערט מסירות נפש, איז דער עיקר די נשמה, דער עיקר איז די תורה, און דאס וואס טוט זיך מיט דער גשמיות, מיטן גוף פון דעם חסיד, איז נישט אזוי וויכטיג, חס ושלום. דערפאר האט דער רבי דווקא געשריבן אין דעם נוסח המכתב, און מקדים געווען „גופו“ פאר „נשמתו“. דאס ברענגט ארויס אז מ'זאל וויסן: ביים רבי'ן איז טייער דער גוף, די גשמיות, וואס טוט זיך מיט דער גשמיות. און אפילו פון דעם וואס עס קומט צו גיין אז מ'דארף אמאל זיך מוסר נפש זיין — דאס איז דאך געווען דער ענין פונעם רבי'ן, וואס האט געמוטיגט חסידים מיט מסירות נפש אויפצוהאלטן אידישקייט — אבער „כל אחד ואחד מכם יקר בגופו ובנשמתו“. און דער בריוו איז מיטגעגאנגען די אלע יארן, די שווערע יארן אין רוסלאנד, דעם ארויסגיין פון רוסלאנד, און דער כתב, דער כתב קודש, געפינט זיך עד היום הזה ביי דער משפחה. אט דער ענין איז איינע פון די יסודות פון פרשת שמות. מיר געפינען דעם ענין ווען עם ישראל געפינט זיך אין גלות. דאס איז דער ענין פון פרשת שמות. כל ספר שמות, ווי עס שטייט אין מדרש, רופט זיך אן ספר הגאולה, ווייל דערין ווערט געברענגט ווי אידן זיינען ארויסגעגאנגען מאפילה לאורה, ארויסגעגאנגען פון גלות צו גאולה. אבער פונדעסטוועגן, דער טייל אין
06:15 פרשת שמות עצמה עוסקת בגלות, לא בגאולה. כאן עדיין לא מדברים על ניסי הגאולה, על המכות, על יציאת מצרים וכן הלאה. פרשת שמות היא פרשה של גלות: ״ואלה שמות בני ישראל הבאים מצרימה״. כאן מתחיל עניין הגלות. היהודים נכנסים למצרים, ומתחילים לסבול מן הגלות. כמו שהפרשה עצמה מספרת: ״ויעבידו מצרים את בני ישראל בפרך״. כל עבודת הפרך, החומר והלבנים, הקשיים, עד ש״ויאנחו בני ישראל מן העבודה״; עד שמשה רבינו עצמו זועק אל הקב״ה: מה יהיה הסוף? כמו שאנחנו מוצאים בסוף הפרשה את טענתו של משה רבינו, שאומר שדווקא ״מאז באתי אל פרעה״, מאז שבא לגאול את היהודים ממצרים, המצב רק נעשה קשה ומר יותר. ״הרע לעם הזה והצל לא הצלת את עמך״ — המילים המרות שבסוף פרשת שמות. פרשת שמות היא אפוא פרשה שמביאה לידי ביטוי את עניין הגלות. ויחד עם זאת, התורה הרי ערוכה בסדר שנותן דרך בעבודת השם. התורה היא סדר של אור, תורה מלשון הוראה. פרשת שמות היא פרשה שצריך לקבל ממנה הוראה וחיזוק דווקא בזמנים הקשים של תקופת הגלות. כשעוצרים מיד בתחילת הפרשה, בפסוק הראשון, ״ואלה שמות בני ישראל הבאים מצרימה״, שבו התורה מספרת לנו על כניסת היהודים למצרים, רואים שכל הפרשה נקראת פרשת שמות בגלל הפסוק הזה. ולא רק
06:15 פרשת שמות גופא איז פון פרשת הגלות, נישט פון גאולה. דא רעדט מען נאך נישט וועגן די ניסים פון דער גאולה, די מכות, יציאת מצרים וכולי. אבער פרשת שמות איז א פרשה פון גלות. „ואלה שמות בני ישראל הבאים מצרימה“. דא הייבט זיך אן דער ענין פון גלות. אידן קומען אריין אין מצרים, און ס'הייבט זיך אן אז מ'ליידט פון גלות. ווי די פרשה ממש דערציילט: „ויעבידו מצרים את בני ישראל בפרך“. די גאנצע עבודה פון עבודת פרך, חומר ולבנים, די שוועריקייטן, ביז אז „ויאנחו בני ישראל מן העבודה“, ביז אז משה רבינו אליין שרייט צום אויבערשטן: וואס וועט זיין דער סוף? ווי מיר געפינען סוף פרשה די טענה פון משה רבינו, וואס משה רבינו זאגט אז דווקא „מאז באתי אל פרעה“, זינט ער איז געקומען אויסלייזן אידן פון מצרים, איז נאר געווארן שווערער און ביטערער. „הרע לעם הזה והצל לא הצלת את עמך“ — די ביטערע ווערטער אין סוף פרשת שמות. אז פרשת שמות איז א פרשה וואס ברענגט ארויס דעם ענין פון גלות. צוזאמען דערמיט, תורה איז דאך א סדר וואס גיט א דרך אין עבודת השם. תורה איז א סדר פון ליכטיקייט, תורה מלשון הוראה. פרשת שמות איז א פרשה וואו מ'דארף קענען באקומען הוראה און חיזוק דווקא אין די שווערע צייטן פון זמן הגלות. ווען מ'שטעלט זיך גלייך אפ אויפן אנהייב פרשה, וואס מ'געפינט אין ערשטן פסוק, „ואלה שמות בני ישראל הבאים מצרימה“, וואו די תורה דערציילט אונז ווען אידן זיינען אריינגעקומען קיין מצרים, און די גאנצע פרשה רופט זיך אן פרשת שמות צוליב דעם פסוק. נישט נאר
07:49 זאת: הספר כולו נקרא ספר שמות. כאן צריך להבין מה טמון במילה הזאת. מה רוצים להביא לידי ביטוי במילה ״שמות״? מדוע הפרשה שמדברת על גלות נקראת בשם ״שמות״? מה העומק של השם הזה? מדוע הספר כולו, שעוסק ביציאת היהודים מן הגלות אל הגאולה, נקרא ספר שמות? מה יש בשם? מהו שם, שהוא יקר כל כך, חשוב כל כך ועמוק כל כך? הכול סובב סביב המילה ״שמות״; מה היא מבטאת? ואכן, אנחנו מוצאים במדרש דיון על כך שהתורה חוזרת על שמות בני ישראל — הרי אנחנו כבר יודעים אותם. כבר למדנו בספר בראשית איך נקראו השבטים. מדוע התורה חוזרת על השמות? הרי זה נעשה בכוונה. מה העניין בכך שהיא חוזרת שוב על שמות בני ישראל? ולא רק על השמות, אלא גם על ״שבעים נפש״. גם את זה אנחנו יודעים; כבר למדנו זאת בפרשת ויגש. שם מופיעות כמעט אותן מילים ממש. בפרשת ויגש נאמר: ״ואלה שמות בני ישראל הבאים מצרימה, יעקב ובניו״. זה כבר כתוב בפרשת ויגש. מה העניין בכך שהתורה חוזרת על כך שוב? יש לזה כמה ביאורים. הראשון
07:49 דאס: דער גאנצער ספר רופט זיך אן ספר שמות. דא דארף מען פארשטיין וואס געפינט זיך אין אט דעם ווארט. וואס וויל מען ארויסברענגען מיטן ווארט „שמות“? פארוואס די פרשה וואס רעדט וועגן גלות רופט זיך אן מיטן נאמען „שמות“? וואס איז דא דער עומק אין דעם נאמען? וואס איז דער ענין וואס דער גאנצער ספר שמות, וואס רעדט וועגן דעם ענין פון אידן ארויסקומען פון גלות צו דער גאולה, רופט זיך אן ספר שמות? וואס געפינט זיך אין א נאמען? וואס איז דאס א נאמען, אז ס'איז אזוי טייער, אזוי וויכטיג און אזוי טיף? אלץ דרייט זיך ארום דעם ווארט „שמות“; וואס ברענגט עס ארויס? מיר געפינען טאקע אין מדרש, אז דער ענין וואס די תורה חזרט איבער די שמות בני ישראל — ווייסן מיר דאך שוין. מיר האבן דאך שוין געלערנט אין ספר בראשית, ווייסן מיר ווי אזוי די שבטים האבן געהייסן. וואס חזרט די תורה די נעמען איבער? דא איז דאך די זאך בכוונה. וואס איז דער ענין וואס חזרט איבער נאכאמאל די שמות בני ישראל? נישט נאר די נעמען, נאר „שבעים נפש“. דאס ווייסן מיר אויך; מיר האבן שוין געלערנט אין פרשת ויגש. דארט שטייען קלאר די זעלבע ווערטער כמעט. אין פרשת ויגש: „ואלה שמות בני ישראל הבאים מצרימה, יעקב ובניו“. שטייט שוין אין פרשת ויגש. וואס איז דער ענין וואס די תורה חזרט איבער נאכאמאל? איז אויף דעם פאראן כמה ביאורים. דער ערשטער
09:09 שבהם הוא הדיוק של רש״י. רש״י אומר, בפירושו היפה, ברש״י הראשון של הסדרה: ״מפני חיבתן של ישראל״ — מוציאן ומכניסן במספר ובשמותם. וכמו שרש״י מביא, ישראל נמשלו לכוכבים, וגם בכוכבים אנחנו מוצאים שלקב״ה יש חיבה מיוחדת אליהם. כמו שנאמר בפסוק: ״המוציא במספר צבאם, לכולם בשם יקרא״. את הכוכבים הוא מוציא במספר ובשמותם. כן, כל אחד מישראל נמשל לכוכבים. לכן, בשעה שהם נכנסים למצרים, הקב״ה, מפני חיבתם, מוציאן במספר ובשמותם. משום כך הרבי חוזר על כך: ״לכולם בשם יקרא״, ״המוציא במספר צבאם״. את הכוכבים הוא מוציא במספר, ו״לכולם בשם יקרא״. ואלה שני העניינים: המספר, שנאמר בפרשה ״שבעים נפש״, ו״לכולם בשם יקרא״ — שמות השבטים שהתורה חוזרת עליהם בפרשה. וכידוע, כתוב בספרים, שכשמעיינים ברש״י רואים שבכל חומש הוא מביא לידי ביטוי את חיבתם של ישראל. זה דבר פלא שמוצאים ברש״י. הרבי דיבר על כך פעם. כן, זה דבר פלא שמוצאים ברש״י: בכל חומש — בתחילת כל אחד מן החומשים, בראשית, שמות, ויקרא, במדבר ודברים — יש
09:09 ביאור, דאס איז דער דיוק פון רש"י. רש"י זאגט, דער געשמאקער רש"י, דער ערשטער רש"י אין דער סדרה, אז רש"י זאגט: „מפני חיבתן של ישראל“ — מוציאן ומכניסן במספר ובשמותם. און ווי רש"י ברענגט, אז ישראל נמשלו לכוכבים, אז אויך ביי כוכבים געפינען מיר, אז דער אויבערשטער האט א חיבה מיוחדת צו כוכבים. און ווי עס זאגט דער פסוק: „המוציא במספר צבאם, לכולם בשם יקרא“. אז ביי כוכבים נעמט ער זיי ארויס במספר ובשמותם. יא, אז יעדער איינער פון ישראל איז נמשל לכוכבים. איז בשעת זיי קומען אריין אין מצרים, איז דער אויבערשטער, מפני חיבתן, מוציאן במספר ובשמותם. דערפאר חזר'ט דער רבי איבער: „לכולם בשם יקרא“, „המוציא במספר צבאם“. יא, ביי די כוכבים נעמט ער זיי ארויס במספר, און „לכולם בשם יקרא“. און דאס זענען די צוויי ענינים: דער מספר, וואס שטייט אין דער פרשה „שבעים נפש“, און „לכולם בשם יקרא“ — דאס זענען די נעמען פון די שבטים, וואס עס חזר'ט זיך איבער אין דער פרשה. און כידוע, עס שטייט אין ספרים, ווען מ'גייט אריין אין רש"י, געפינט מען אז אין יעדן ספר ברענגט רש"י ארויס חיבתן של ישראל. דאס איז א וואונדער, וואס מ'געפינט אין רש"י. דער רבי האט אמאל גערעדט וועגן דעם. יא, אז מ'געפינט אין רש"י, דאס איז א וואונדער, אז אין יעדן — אנהייב פון יעדן ספר, פון בראשית און שמות און ויקרא און במדבר, דברים, איז
10:42 רש״י ראשון, שבו רש״י מדגיש את חיבתם של ישראל. וכך אנחנו מוצאים גם כאן, בפרשה הזאת, את חיבתם של ישראל. והרבי דיבר פעם על כך שכפי שכתוב בספרים, רש״י הם ראשי תיבות ״רבן של ישראל״: לא רק שלומדים את דברי רש״י כמפרש שמבאר את כל ענייני התורה, הגמרא וכן הלאה, אלא שרש״י הוא גם רבן של ישראל; הוא מדבר כחכם של ישראל. ואת זה רואים במוחש בתחילת כל חומש. על כל פנים, זה פירושו של רש״י. ובדברי רש״י האלה צריך להבין: מהם שני העניינים, ״במספר״ ו״בשמותם״? מדוע חיבתם של ישראל מתבטאת דווקא בשני העניינים האלה, עניין המספר ועניין השמות? את נקודת הביאור הרבי הסביר פעם והביא לידי ביטוי בצורה יפה. קודם כול, הרי מדברים אל ילד — רש״י מפרש את פשוטו של מקרא. וילד מבין שיש דרכים שבהן אבא מראה אהבה. יש כמה וכמה אופנים. כשאבא ואמא רוצים להביע את אהבתם, את חיבתם לילדים, יש לכך כמה אופנים: אפשר לתת לילד מתנה, אפשר לשחק איתו, ואפשר ללמוד איתו. הדבר תלוי בגיל, בשנים. כל
10:42 פאראן דער ערשטער רש"י, וואס רש"י מדגיש חיבתן של ישראל. און מ'געפינט דאס דא אין דער פרשה, דאס איז דער חיבתן של ישראל. און דער רבי האט אמאל גערעדט, אז ווי עס שטייט אין ספרים, אז רש"י איז ראשי תיבות „רבן של ישראל“: נישט נאר צו לערנען וואס רש"י זאגט, ער איז דער מפרש וואס טייטשט אויס אלע ענינים פון תורה, גמרא וכולי, נאר אויך רש"י איז רבן של ישראל, ער רעדט ווי א חכם פון ישראל. און דאס זעט מען במוחש אין יעדן ספר, אין דעם אנהייב פון יעדן ספר. על כל פנים, דאס איז רש"י'ס פירוש. וואס אין דעם רש"י דארף מען פארשטיין: וואס זענען די צוויי ענינים פון במספר און ובשמותם? פארוואס זאגט זיך חיבתן של ישראל ארויס אין די צוויי ענינים, דער ענין פון מספר און דער ענין פון שמות? איז די נקודת הביאור, דער רבי האט אמאל געגעבן צו פארשטיין, דעם געשמאק ארויסגעברענגט, וואס דא באשטייט. ערשטנס, מ'רעדט דאך צו א קינד — רש"י, פשוטו של מקרא. און מ'רעדט צו א קינד: א קינד פארשטייט אז עס זענען דא וועגן ווי דער טאטע באווייזט ליבשאפט. עס זענען דא כמה וכמה אופנים. א טאטע, א מאמע, וויל ארויסברענגען זייער ליבשאפט, זייער חיבה צו די קינדער, זענען דא כמה אופנים. עס איז דא דורך געבן אים א מתנה, עס איז דא דורך דעם וואס מ'שפילט זיך מיט אים, עס איז דא וואס מ'לערנט מיט אים. עס ווענדט זיך וועלכער גיל, וועלכע יארן. כל
12:09 יש מיני אופנים שבהם מביעים חיבה. אבל יש חיבה ששייכת בכל השנים, בכל הגילים ובכל מצב. כשאבא רוצה להביע חיבה לילד באמצעות מתנה, סוג המתנה שייתן תלוי בגילו של הילד. אם ייתן לילד קטן מתנה שהיא דבר חשוב בעיני מבוגרים, הילד כלל לא יבין זאת, כי בעיניו הדבר אינו חשוב. וכך גם להפך. הוא הדין בלימוד וחכמה או במשחק — כל אחד לפי גילו ואופיו. ויש גם דברים שאפשר לתת רק כשנמצאים קרובים זה לזה; כשנמצאים בריחוק מקום, כל העניין אינו מתאים. אבל עניין השם ועניין המספר — ילד מבין שספירה מבטאת חשיבות. הוא רואה זאת בחייו שלו: כשיש לו דבר חשוב, הוא סופר אותו. לילד יש כל מיני דברים, העולם שלו והחידושים שלו, אבל הוא יודע שדבר שיקר לו הוא סופר שוב ושוב: כמה יש, כמה סוכריות יש לו, כמה אגוזים, כמה שקדים. הוא סופר פעם ופעמיים, כי המספר מבטא חשיבות. וכך גם בעניין השם. הילד רואה בחייו שלו שכשההורים רוצים להביע את אהבתם, לפעמים [לא ברור] קוראים לו
12:09 מיני אופנים ווי אזוי מ'ברענגט ארויס א חיבה. אבער עס איז דא אזא חיבה וואס איז אין אלע יארן, אין אלע גילן, אין אלע אופנים. יעדער סארט ליבשאפט קען זיין — אז דער טאטע וויל באווייזן חיבה צום קינד דורך א מתנה, ווענדט זיך ווי אלט דער קינד איז, וואס פאר א סארט מתנה וועט ער געבן. אז ער וועט געבן צום קליינעם קינד א מתנה פון א חשובער זאך וואס איז חשוב ביי עלטערן, וועט דער קינד דאס בכלל נישט כאפן, ווייל דאס איז אים נישט חשוב. און על דרך זה פארקערט אויך. על דרך זה לימוד וחכמה, א שפיל — יעדער איינער איז לויט דעם גיל, דעם אופן. און אויך, עס זענען דא זאכן וואס מ'קען אלץ געבן בקירוב מקום; אז מ'איז בריחוק מקום, שטימט נישט די גאנצע מעשה. אבער דער ענין פון א נאמען און דער ענין פון מספר, וואס א קינד פארשטייט אז דער ענין פון מספר איז א חשובע זאך — ער זעט עס אין זיין אייגענעם לעבן, אז בשעת ער האט א חשובע זאך, ציילט ער דאס. א קינד האט כל מיני זאכן, זיינע וועלטן, זיינע נייעס, אבער ער ווייסט אז א זאך וואס איז ביי אים טייער, יא, ציילט ער דאס נאך אמאל און נאך אמאל: וויפל איז דא, וויפל צוקערלעך ער האט, וויפל ניסלעך ער האט, וויפל מאנדלען ער האט. און ער ציילט דאס איין מאל און צוויי מאל, ווייל דאס, דער מספר, דאס ברענגט ארויס א חשיבות. על דרך זה דא אויך דער ענין פון נאמען. דער קינד זעט עס אין זיין אייגענעם לעבן, אז בשעת די עלטערן ווילן ארויסברענגען זייער ליבשאפט, א מאל [לא ברור] רופט אים
13:28 בשמו. אומרים לו את שמו, בלי שום תואר. אומרים לו ״יענקלה״, ״מוישלה״, קוראים לו בשמו, והשם מבטא יותר מכל תואר אחר את החיבה לילד. על כל פנים, זאת רואים בגלוי, במוחש ובגשמיות: אפילו ילד קטן מבין ששם ומספר מבטאים חשיבות. כל שכן וקל וחומר כשמסתכלים בהלכה. בהלכה נאמר שדבר שבמניין אינו בטל. הספירה מבטאת חשיבות מיוחדת. בדרך כלל דבר בטל ברוב, אבל דבר שבמניין אינו שייך לביטול. העובדה שסופרים אותו — שלא מוכרים אותו במשקל אלא סופרים אותו במניין — מראה שיש לו חשיבות בפני עצמו, ולכן אינו יכול להתבטל בדברים אחרים. וכך גם דבר שיש לו שם. מובא בהלכה שדבר שיש לו שם אינו שייך לשכחה. בדין שכחה, אם אדם שכח פרי בשדה, הוא נשאר לעניים. אבל אם זה פרי שיש לו שם מיוחד, אפילו אם שכחו אותו, אין זו נחשבת שכחה. העובדה שיש לו שם מיוחד גורמת שלא יהיה שייך בו דין שכחה, אף שבפועל האדם אכן שכח אותו. רואים אפוא שיש עניין מיוחד בשם ובמספר. אבל השאלה היא מה הם מבטאים, מהו העניין הרוחני שבזה?
13:28 ביים נאמען. מ'זאגט אים זיין נאמען, און קיין שום תורה. מ'זאגט אים יענקעלע, מוישעלע, מ'רופט אים ביים נאמען, און דער נאמען איז מער נישט ווי א קיין שום אנדערע תורה. על כל פנים, א נאמען באווייזט זיין חיבה צו דעם קינד. איז דאס זעט מען בגלוי, במוחש, בגשמי, אז אפילו א קליין קינד פארשטייט דאס, אז אין א נאמען און אין א מספר ברענגט זיך ארויס א חשיבות. כל שכן ועל אחת כמה וכמה, ווי מ'קוקט אין הלכה, איז ווי עס שטייט אין הלכה, אז א דבר שבמנין איז אינו בטל. עס ברענגט ארויס א חשיבות מיוחדת. א זאך פון ביטול ברוב, אבער דער דבר שבמנין איז נישט שייך צו ביטול. ווייל דאס וואס מ'ציילט דאס, מענטשן פארקויפן דאס נישט אין וואג, אבער מ'ציילט דאס במנין, באווייזט דאס אז דער זאך האט א חשיבות בפני עצמו וואס קען נישט בטל ווערן אין אנדערע. על דרך זה, דער דבר שיש לו שם, ס'ברענגט זיך אין הלכה, אז דער זאך וואס האט אויף זיך א שם איז נישט שייך צו שכחה. הלכה פון שכחה: אז א מענטש האט פארגעסן א פרי אין פעלד, איז דער דין פון שכחה, דאס בלייבט צו עניים. אבער דאס איז אז א פרי וואס האט א שם מיוחד, דא ביים דעם שם מיוחד, אפילו אז ס'איז געווען שכחה, הייסט דאס נישט קיין שכחה, ווייל דאס וואס ס'האט א ספעציעלן נאמען, דאס מאכט אז ס'איז נישט שייך צו שכחה, הגם בפועל דער מענטש האט עס יא פארגעסן. זעען מיר אז ס'איז דא א ספעציעלער ענין אין שם און אין מספר. די שאלה איז אבער וואס ברענגט דאס ארויס, וואס איז דא דער רוחניות'דיגער ענין?
14:47 מהם שני העניינים האלה, עניין המספר ועניין השם? כשמתבוננים בהם רואים דבר נפלא, שמבטא את העניין בעבודת השם של יהודים בזמן הגלות. המספר מראה שהדבר חשוב, אבל מאידך גיסא, המספר אינו מבטא את ההבדל בין דבר אחד למשנהו. זה אחד, ועוד אחד, ועוד אחד ועוד אחד, ומריבוי של יחידות נוצר מספר רב. אבל כל אחד הוא אחד — לא יותר מאחד ולא פחות מאחד. כלומר, המספר מבטא נקודה משותפת הקיימת בכל הדברים השונים האלה. אדם אינו סופר יחד דברים שאין ביניהם קשר. הוא סופר דברים שיש ביניהם שייכות: את כל התפוחים, את כל הסוכריות, את כל הדברים האלה, וכך נוצר הריבוי. כל דבר הוא חשוב, כל אחד נמנה, אבל כל אחד הוא אחד, לא יותר ולא פחות. זהו הדבר השווה לכל נפש. מה שאין כן השם — הוא בדיוק להפך. כשאומרים שם, זהו שם מסוים: הוא ראובן, הוא שמעון, הוא לוי. כי לשם יש משמעות, יש בו תוכן, הוא מבטא חשיבות, תואר,
14:47 וואס זענען די צוויי ענינים, דער ענין פון מספר און דער ענין פון שם? איז אויב מ'קוקט זיך אריין אין די צוויי ענינים, זעט מען א דבר נפלא, וואס דאס ברענגט ארויס דעם ענין אין עבודת השם בנוגע אידן אין זמן הגלות. דער ענין פון מספר באווייזט אז דער דבר חשוב, אפילו ער האט א מספר, אבער אידער גיסא, דער ענין פון מספר ברענגט נישט ארויס דעם אונטערשייד, דעם חילוק צווישן איין זאך און דער אנדערער. דאס איז איינס, דאס איז נאך א איינס, און נאך א איינס, און נאך א איינס, און פון א סך איינסן ווערט א ריבוי. אבער יעדער איינער איז איינער, און נישט מער ווי איינער, נישט ווייניגער ווי איינער. דאס הייסט אז דער ענין פון מספר ברענגט ארויס א נקודה משותפת וואס איז דא אין די אלע חלוקים. א מענטש וועט נישט ציילן זאכן וואס האבן נישט קיין שייכות איינע מיט דער אנדערער. ציילט מען זאכן וואס האבן א שייכות. ער ציילט די אלע זאכן, די אלע עפעלעך, די אלע צוקערלעך, די אלע זאכן, און על ידי זה איז דער ריבוי. איז אז דער דבר חשוב, יעדער איינער האט א מספר, אבער דער מספר איז איינער און נישט מער און נישט ווייניגער ווי איינער. דאס איז דער דבר השוה לכל נפש. מה שאין כן שם איז עס פונקט פארקערט. אז מ'זאגט א נאמען, איז דער נאמען א באזונדערער נאמען. ער איז ראובן, ער איז שמעון, ער איז לוי. ווייל דער נאמען האט אין זיך א באדייטונג, דער נאמען האט אין זיך א תוכן, דער נאמען ברענגט ארויס א חשיבות, א תואר,
16:06 ציור, מעלה — דבר מיוחד המבטא את עניינו המיוחד, את מה שיש בו דווקא. וכאן, אצל השבטים, מוצאים, כפי שנאמר בספרים, ששמו של כל אחד מן השבטים מבטא עניין מיוחד. וזה מה שאנחנו אומרים: כשיהודי נכנס לגלות ונמצא בתוך עם ישראל במצרים, מעורב בין מיליונים ורבבות, עליו לדעת שיש לו שם. ״ואלה שמות בני ישראל״. כאן התורה אומרת: כשיהודים חיים בגלות ונכנסים למרירות הגלות, ״וימת יוסף וכל אחיו״, נעשה מר הרבה יותר, חושך כפול ומכופל של גלות. אומרת התורה: ״המוציא במספר צבאם, לכולם בשם יקרא״. לכל כוכב, לכל יהודי, יש גם עניין של מניין וגם עניין של שם. כלומר, יש נקודה עצמית, הפינטעלע איד, שבה כל יהודי הוא יהודי, ושום דבר אינו יכול לשבור אותו, לרסק אותו, לבטל אותו או להחליש את יהדותו. זהו המספר. כל יהודי הוא יהודי, ויהודי הקשור בתכלית לקדוש ברוך הוא. וכל יהודי הוא יהודי שלם, לא יותר ולא פחות. זהו אותו עניין עצמו אצל כולם: היחידה שבנשמה, הפינטעלע איד, עצם הנשמה, שהיא בשלמות בכל מעמד ומצב, בכל זמן ובכל מקום שיהודי נמצא בו. זהו עניין המספר. יחד עם זאת, אפשר הרי לחשוב: ניחא, כשנמצאים בגלות קיימת נקודת מסירות הנפש, הפינטעלע איד, אבל
16:06 א ציור, א מעלה, דער דבר מיוחד וואס ברענגט ארויס זיין ענין מיוחד, וואס ער האט אין זיך א ספעציעלע זאך. און מ'געפינט דא ביי די שבטים, ס'שטייט אין ספרים, ווי יעדער נאמען פון יעדן איינעם פון די שבטים ברענגט ארויס א ענין מיוחד. און דאס איז וואס מיר זאגן: אז א איד קומט אריין אין גלות און ער געפינט זיך צווישן עם ישראל אין מצרים, אריינגעמישט צווישן מיליאנען רבבות, דארף ער וויסן אז ער האט א שם. ״ואלה שמות בני ישראל״. דא זאגט תורה, ווען אידן לעבן אונטערן גלות און גייען אריין אין די ביטערקייט פון גלות, ״וימת יוסף וכל אחיו״, ס'איז א סאך ביטערער, א ביטערער חושך כפול ומכופל פון גלות. זאגט תורה: ״המוציא במספר צבאם, לכולם בשם יקרא״. אז יעדער כוכב, יעדער איד, האט סיי דעם ענין פון מנין און סיי דעם ענין פון שם. דאס הייסט, ס'פאראן א נקודה עצמית, די פינטעלע איד, וואס אין דעם איז יעדער איד א איד, און קיין זאך קען אים נישט פארברעכן, צוברעכן און מבטל זיין, אפשוואכן זיין אידישקייט. וואס דאס איז דער מספר. יעדער איד איז א איד, און א איד בתכלית פארבונדן מיטן אויבערשטן. און יעדער איד איז א גאנצער איד, נישט מער, נישט ווייניגער. דאס איז איין און איין זעלבע זאך, די יחידה שבנשמה, די פינטעלע איד, עצם הנשמה, וואס איז בשלימות בכל מעמד ומצב, אין יעדער צייט און יעדער מקום וואו מ'זאל נאר זיין. וואס דאס איז דער ענין פון מספר. צוזאמען דערמיט קען מען דאך מיינען, פיין, אז מ'איז אין גלות, איז אין סדר די נקודה פון מסירות נפש, די פינטעלע איד, אבער
17:33 זה מצד נקודת המסירות נפש. אבל יש גם המעלות הפרטיות שיש לכל אחד: הכישרונות שלו, החושים שלו והעניינים שלו, שבהם הוא מיוחד. לאחד יש קו בתורה, לאחד יש קו בעבודה, ולאחד יש קו של גמילות חסדים. יש יששכר ויש זבולון. ראובן הוא עניין הראייה, ושמעון הוא עניין השמיעה. זוהי העבודה הפרטית. ועל זה אומרים: „במצרים נחתין בשמותם“. שגם בזמן הגלות הכול נשאר בשלמות, עם כל המעלות וההסתרים, ויהודי עומד בשלמות ובכל התוקף — הן בנקודת המסירות נפש והן בעבודתו הפרטית, בעבודה שיש לה ציור משלה אצל כל אחד, שלשמה ירדה נשמתו למטה לשליחותו המיוחדת. כל זה נמצא בשלמות. וכשיש קשיים, הדבר נותן לו כוח שלא ליפול בגלל הגלות. ואדרבה, דווקא מתוך הירידה הגדולה לגלות מגיעים לעלייה האמיתית, „ונחלה בלי מצרים“. ולנקודה הזאת נוסף מה שכתוב במדרש, ביאור נוסף. המדרש מוסיף עוד שני דברים, שני פירושים הנוגעים לענייננו. התורה מונה את שמות השבטים כדי להראות את מעלתם של בני ישראל בהיותם במצרים: „לא שינו שמם, לשונם ולבושם“. ראובן ושמעון נחתין, ראובן ושמעון סלקין. אותם ראובן ושמעון שירדו למצרים הם שעלו ממנה. הם לא שינו את שמם.
17:33 דאס איז מצד די נקודה פון מסירות נפש. אבער עס זענען דא די מעלות פרטיות וואס יעדער איינער האט, זיינע כשרונות, זיינע חושים, זיינע ענינים, וואס דורך דעם איז ער ספעציעל. איינער האט א קו אין תורה, איינער האט א קו אין עבודה, איינער האט א קו פון גמילות חסדים. ס׳דא יששכר, ס׳דא זבולון. ראובן איז דער ענין פון ראייה, שמעון איז דער ענין פון שמיעה. דאס איז די עבודה פרטית. און אויף דעם זאגט מען „במצרים נחתין בשמותם“. אז אלץ איז גאנץ אין זמן הגלות, מיט די אלע מעלות וסתרים, אז א איד שטייט גאנץ בכל התוקף — סיי די נקודה פון מסירות נפש, און סיי די עבודה פרטית און זיין עבודה מיט מצויר׳ס, אין יעדער איינעמס עבודה פרטית, וואס צוליב דעם איז זיין נשמה געקומען דא למטה אויף זיין ספעציעלע שליחות. דאס געפינט זיך אלץ בשלימות. און בשעת ס׳זענען דא די שוועריקייטן, גיט אים דאס כח אז א איד זאל נישט אפפאלן פון גלות. און אדרבה, דורך גאנץ די ירידה אין גלות קומט מען צו צו דער אמת׳ער עלייה, „ונחלה בלי מצרים“. און אויף דער נקודה קומט צו דאס וואס עס שטייט אין מדרש, נאך א ביאור. דער מדרש איז מוסיף נאך צוויי זאכן, צוויי פירושים וואס זענען נוגע לעניננו. דאס וואס די תורה זאגט אונז די נעמען פון די שבטים, איז צו ווייזן דעם מעלה פון אידן זיין אין מצרים: אז „לא שינו שמם, לשונם ולבושם“. ראובן ושמעון נחתין, ראובן ושמעון סלקין. די זעלבע ראובן ושמעון וואס זענען אראפגעגאנגען, זענען ארויסגעגאנגען. זיי האבן נישט געטוישט זייער נאמען.
19:03 וזה בעצם בהמשך לאמור בענייננו. כשיהודים בגלות יודעים שיש להם השמות והעניינים שלהם, והם עומדים בהם בתוקף, הדבר מגלה אצלם את הכוח לעמוד חזק ובגאווה גם בזמן הגלות, ולהחזיק בגאווה בשמותם, בלשונם ובלבושם. ראובן ושמעון סלקין, ראובן ושמעון נחתין. אותם ראובן ושמעון שירדו לגלות, הם אותם ראובן ושמעון שיוצאים מן הגלות, שלמים בשמותם, בלשונם, בלבושם, בכל העניינים ובכל הכוחות שלנו. כפי שהרבי אמר פעם בשיחה, אחרי השנים הקשות [לא ברור] ברוסיה, שנישאר שלמים עם כל העניינים שלנו, עם העצם שלנו ועם ההתפשטות שלנו. וכאן נוסף ביאור שלישי במדרש: „על שם גאולתן של ישראל“. כפי שהרבי דיבר בשנה האחרונה, תשנ״ב, בשבת פרשת שמות, הוא שם את הדגש על המדרש הזה. המדרש אומר ששמות השבטים שהתורה מזכירה הם „על שם גאולתן של ישראל“. כלומר, ראובן ושמעון — בכל שם יש משמעות של גאולה. המדרש מבאר כיצד ראובן מורה על גאולה וכיצד שמעון מורה על גאולה. לכל שם יש קשר לעניין מיוחד בגאולה, לעניין מיוחד בנחמה. וזהו מה שהוא אומר, „על שם גאולתן“. בני ישראל רק נכנסו למצרים, „הבאים מצרימה“, וכבר אומר המדרש ששמותיהם הם על שם הגאולה. זאת אומרת שהיהודי בעצם נעלה מן הגלות. ברגע שנכנס
19:03 וואס דאס איז בעצם בהמשך לאמור לעניננו. נאך דעם וואס מיר ווייסן אז אידן אין גלות ווייסן אז זיי האבן זייערע שמות און ענינים, זיי האבן זיך אין דעם תוקף, ברענגט דאס ארויס ביי אידן דעם כח, אז אפילו זייענדיק אין זמן הגלות זאל מען שטיין שטארק און שטאלץ, זיך האלטן שטאלץ אין שמותם, אין לשונם, אין לבושם. ראובן ושמעון סלקין, ראובן ושמעון נחתין. די זעלבע ראובן ושמעון וואס זענען אראפ אין גלות, די זעלבע ראובן ושמעון גייען ארויס פון גלות, גאנץ בשמותם, בלשונם, בלבושם, אין אלע ענינים, מיט אלע אונזערע כוחות. ווי דער רבי האט אמאל געזאגט אין א שיחה, נאך דעם וואס ס׳איז געווען מיט די [לא ברור] שווערע יארן אין רוסלאנד, אז מיר וועלן זיין גאנץ מיט אלע אונזערע ענינים, מיט אונזער עצם און מיט אונזער התפשטות. און דא קומט צו א דריטער ביאור אין מדרש: „על שם גאולתן של ישראל“. ווי דער רבי האט גערעדט אין דעם לעצטן יאר, תשנ״ב, שבת פרשת שמות, האט ער געשטעלט דעם דגש אויף דעם מדרש. דער מדרש זאגט אויף וואס די תורה זאגט אין שמות: „על שם גאולתן של ישראל“. אז די גאולתן של ישראל — ראובן ושמעון, יעדער נאמען האט א פירוש פון גאולה. דער מדרש ברענגט אונז א פירוש אויף וואס ראובן ווייזט אויף גאולה, שמעון ווייזט אויף גאולה. יעדער נאמען האט א שייכות צו א ספעציעלן ענין פון דער גאולה, א ספעציעלן ענין פון דער נחמה. און דאס איז וואס ער זאגט „על שם גאולתן“. אידן זיינען ערשט אריין אין מצרים, „הבאים מצרימה“, און זאגט דער מדרש, שוין איז עס על שם גאולה. דאס מיינט, אז דער איד בעצם איז העכער פון גלות. אז ערשט אריין
20:31 לגלות, כבר יודעים שאין לו שייכות לגלות. היהודי בעצם נעלה מן הגלות, כי נשמתו של היהודי לא הלכה לגלות. כידוע הפתגם של אדמו"ר הרש"ב, שהנשמות שלנו לא הלכו לגלות. הן נשארות בגוף, וגם הגוף, כשהוא קשור לנשמה, הרי היהודי עומד למעלה מן המדידות וההגבלות של הגלות. וזה הכוח שיש ליהודי, „על שם גאולתן של ישראל“. וזה מה שמלמד אותנו הסדר של היום: לדעת שכל אחד מאיתנו יקר בגופו ובנשמתו. שהיהודי, הן בגופו והן בנשמתו, קשור תמיד למשה רבינו, קשור תמיד לאבות, קשור תמיד לגאולתם של ישראל. וזה נותן ליהודי כוח לקיים „כל ימי חייך להביא לימות המשיח“: שגם בעודו בגלות יחיה למעלה מן המדידות וההגבלות של הגלות. ובראש ובראשונה, מן הגלות הפנימית, וגם מן הגלות הגשמית, ולהגיע תיכף ומיד לגאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו.
20:31 אין גלות, ווייסט מען שוין אז ער האט נישט קיין שייכות צו גלות. דער איד בעצם איז העכער פון גלות, ווייל די נשמה פון דעם איד איז נישט געגאנגען אין גלות. ווי באוואוסט דער פתגם פון רבי רש״ב, אז אונזערע נשמות זענען נישט געגאנגען אין גלות. זיי בלייבן אין גוף, און אויך דער גוף, בשעת ער איז מקושר מיט דער נשמה, שטייט דער איד העכער פון די מדידות והגבלות פון גלות. און דאס איז דער כח וואס דער איד האט, „על שם גאולתן של ישראל“. און דאס לערנט אונז די היינטיקע סדר, אז מען זאל וויסן, יעדער איינער פון אונז איז טייער בגופו ובנשמתו. אז דער איד, סיי בגופו, סיי בנשמתו, איז תמיד מקושר מיט משה רבינו, תמיד מקושר מיט אבות, תמיד מקושר מיט דער גאולה פון ישראל. און דאס גיט כח דעם איד, אז „כל ימי חייך להביא לימות המשיח“, אז אויך נאך אין גלות זאל ער לעבן העכער פון די מדידות והגבלות פון גלות. און ראשונה, פון דער גלות פנימית, און אויך פון דער גלות הגשמית, און צוקומען תיכף ומיד צו דער גאולה האמיתית והשלימה דורך משיח צדקנו.