?כי קרוב אליך הדבר מאוד וגו - עבודת ה' איז נאענט צו יעדערען

00:00 איינע פון די סיפורים וואס מ׳דערציילט ווען עס גייט צו ראש השנה, ווען עס גייט אין ספר התניא: דער צמח צדק איז דאך געבוירן געווארן ערב ראש השנה, שנת תק״נ. דאס הייסט כ״ט אלול תקמ״ט. און יום ראש השנה, נאכדעם וואס דער צמח צדק איז געבוירן געווארן, האט דער אלטער רבי אנגעהויבן זאגן דעם תניא. דאס הייסט, דער אלטער רבי, צוזאמען מיט וואס ער האט געשריבן דעם תניא, האט ער עס אויך געזאגט. און אנגעהויבן דעמאלט, ווען דער צמח צדק איז געבוירן געווארן, און דאס איז נמשך געווארן פאר עטליכע יאר, ביז ער האט געענדיגט צו זאגן דעם גאנצן ליקוטי אמרים. און ס׳שטייט שוין די פרטים אין א קיצור אין דעם ספר היום יום. און דער רבי האט גערעדט וועגן דעם כמה וכמה פעמים ביי די פארברענגענס פון ערב ראש השנה, די יומא דהולדת פון צמח צדק. אז מ׳זעט בכלל די קשר הענינים צווישן דעם יום הולדת פון דעם צמח צדק מיט דעם תוכן פון די ערשטע פרקים. ווי דער סיפור איז, דער פריערדיקער רבי האט דערציילט, אז די ערשטע דריי פרקים האט ער געזאגט במשך יום ראש השנה, ווען דער צמח צדק איז געבוירן געווארן. אז מ׳זעט, אז די ערשטע דריי פרקים איז דער הקדמה, דער הסבר פון תניא, און סוף פרק ג׳ אין די ״משביעים אותו תהי צדיק ואל תהי רשע״. און דאס גייט אויף ירידת הנשמה, וואס דעמאלט, בשעת די נשמה קומט אראפ דא למטה, איז ״משביעים אותו תהי צדיק ואל תהי רשע״. דערנאך האט ער גערעדט בנוגע דעם סיום פרק ג׳, בנוגע דעם ענין פון דעת. אז דער צמח צדק, ניין, דער אלטער רבי איז

01:45 מבאר דעם ענין פון דעת. אז דעת מלשון ״והאדם ידע את חוה״, איז קשר און התחברות. אז די ביידע ענינים האבן שייכות צו דעם צמח צדק. דער ענין פון ״משביעים אותו״ גייט אויך אויף ירידת הנשמה, בשעת א מענטש ווערט געבוירן. אז דעמאלט זאגט מען ״משביעים אותו תהי צדיק ואל תהי רשע״. ווי ס׳ווערט ביי דעם ענין פון ״משביעים״, וואס דער צמח צדק, דער בעל יומא דהולדת, איז מבאר, אז ״משביעים״ איז מלשון שבועה און מלשון שאיבה און מלשון שבע, זיבן. וואס דאס איז די דריי ענינים. שבועה, אז דאס איז דער ענין וואס די נשמה איז, איז, איז ווען ער משביע, דער ענין פון א שבועה, וואס איז א תוספת כח. בשעת א מענטש איז משביע, נעמט ער כח פון זיין פנימיות הנפש, פון זיין [לא ברור]. ער פארבינדט זיך מיט גאר א טיפן כח אין זיין נפש, מיט א טיפן כח אין געטלעכקייט. וואס דאס גיט אים דעם כח, אז ער קען זיך מתגבר זיין אויף אלע נסיונות וואס קענען זיך שטעלן אויפן וועג. און אויך מלשון שאיבה, וואס דאס איז דער ענין פון ווי זי באזארגט די נשמה, באזארגט אריין מיט כח, אז ער קען דורכפירן איר עבודה. און מלשון שבע, וואס דאס איז די זיבן מידות, די זיבן, וואס ער רעדט אמאל דער שייכות [לא ברור], די נשמה באקומט איר כח, וואס איז פארבונדן מיט מספר שבע, באר שבע. אז דאס איז מבואר באריכות אין די מאמרים פון צמח צדק, אויך אויפן תניא ״משביעים אותו״. אז דאס איז דאך פארבונדן מיט דעם וואס יענעם טאג איז אריינגעקומען די

03:15 נשמה פון דעם צמח צדק אויף דער וועלט. און דער ענין פון דעת, וואס רעדט זיך אין סוף פרק ג׳, ווי אזוי דאס איז פארבונדן אויך מיטן צמח צדק. וואס איז דאך ידוע, וואס ער ברענגט זיך אלס בנוגע די רביים, אז ס׳איז דא דער בעל שם טוב, דער מגיד, דער אלטער רבי, דער מיטעלער רבי, דער צמח צדק. וואס חסידים זאגן, ווי ס׳ברענגט זיך אין די שיחות פון רבי, בשם דעם רבי ריי״צ, וואס ער האט געזאגט בשם חסידים הראשונים, אז דער בעל שם טוב און דער מגיד פון מעזריטש, דאס איז דער ענין פון כתר. די צוויי דרגות וואס איז פאראן אין כתר, פנימיות הכתר און חיצוניות הכתר, עתיק און אריך. און דער אלטער רבי, דער מיטעלער רבי און דער צמח צדק, דאס איז דער ענין פון די ג׳ מוחין, חב״ד, חכמה, בינה, דעת. דער צמח צדק איז בפרט דעת. אז במילא, דאס שטימט מיט דעם וואס מיר האבן גערעדט לעיל, אז דאס איז דער ענין פון דעם צמח צדק. דאס איז די— איך כאפ אן פרטים וואס איך האב יעצט גערעדט איבער דעם ענין. די פרשה פאר ראש השנה געפינט מען דעם גאנצן יסוד פון תניא. איז דאך ידוע, דער אלטער רבי אין דעם שער בלאט פון תניא, וואס דער שער בלאט פון תניא איז געשריבן געווארן דורך דעם אלטן רבי, דאס איז עכט מדויק יעדער ווארט און יעדער אות. וואס דארטן שרייבט דער אלטער רבי, אז דער ספר התניא, דאס איז מיוסד אויפן פסוק ״כי קרוב אליך הדבר מאוד בפיך ובלבבך לעשותו״. אז דער פסוק, דאס איז א

04:39 פסוק אין פרשת נצבים, וואס משה רבינו זאגט יא אט דעם פסוק צו אידן. און דער אלטער רבי איז מסביר אז דער גאנצער ענין פון דעם ספר התניא איז ״לבאר היטב איך הוא קרוב מאד בדרך ארוכה וקצרה בעזרת השם יתברך״. אז ער גייט מסביר זיין אין ספר התניא אט דעם פסוק, ווי אזוי איז דאס קרוב מאוד צו יעדער איד. אין אנדערע ווערטער, לאמיר יעצט אריינגיין א ביסל, ארומרעדן אט דעם פסוק. יא, ס׳איז אבער די הבנה: וואס איז דאס דער חידוש פון דעם אלטן רבי? ווי אזוי דער פסוק ווערט דער אלטער רבי דאס מבאר, וואס איז דער נקודה פון דעם ספר התניא, דעם אויפטו פון דעם אלטן רבי אין אט דעם פסוק? און אויך האט פארבונדן מיט דעם זמן פון ראש השנה. איז פארהאן אין די מאמרים פון דעם אלטן רבי אויפן פסוק ״כי קרוב אליך הדבר מאוד״, וואס ער איז מבאר, אז אט דער פסוק, וואס משה זאגט דאס פאר אידן פאר ראש השנה, און דער אלטער רבי איז מסביר אז גאנץ פרשת נצבים מיט אלע תוכן הפסוקים זיינען ענינים פארבונדן מיט דער עבודה פון ראש השנה. און על דרך זה, אויך בנוגע עניננו, אז אט דער פסוק איז פארבונדן ספעציעל מיט דער עבודה פון ראש השנה. וואס איז דער תוכן פון אט דעם פסוק? און דער קשר צו דער עבודה פון ראש השנה מיט אט דעם זמן, דער זמן ימי התשובה? איז קודם דארף מען ערשטנס פון דעם, פון דעם, פון דעם יסוד פון דעם אלטן רבי אין תניא. וואס דער אלטער רבי זאגט, אז ״כי קרוב אליך הדבר מאוד בפיך ובלבבך לעשותו״, לבאר

06:10 „לבאר היטב איך הוא קרוב מאד בדרך ארוכה וקצרה“. וואס די שאלה איז, און דער אלטער רבי אליין איז מסביר שפעטער אין די פרקים, וואס לכאורה זאגט אונז דער פסוק, ווערט די שאלה וואס פרעגט זיך ביי יעדן איינעם: ווי איז דאס קרוב מאד? איך הוא קרוב מאד? אז בפשטות, אז מ׳גייט א קוק טאן, איז די עבודה פון תורה ומצוות א עבודה קשה, עבודה ארוכה, עבודה נפלאה. קומט צו גיין משה רבינו און זאגט: ניין, דאס דארף מען וויסן, אז עס איז קרוב מאד, „אליך הדבר מאד“. ווי איז דאס קרוב מאד? דאס איז היפך המציאות, וואס דער אלטער רבי זאגט דארט. יא, ווי קען מען דאס פועל׳ן ביי אידן? און דער אלטער רבי זאגט נאך מער אין פרק י״ז, אז די עיקר שאלה איז גאר אויף דעם „בלבבך“. ווי קען מען זאגן אז „בלבבך“, אז א מענטש זאל האבן — אז די תורה זאגט נישט נאר „בפיך“ און „לעשותו“, וואס דאס איז דער קיום המצוות בפה און במעשה ודיבור, נאר דאס איז אויך „בלבבך“. דאס הייסט אז דאס איז דער הרגש, וואס א מענטש זאל האבן הרגש הלב. פרעגט זיך די שאלה: ווי קען מען זאגן צו אידן אז בהרגש הלב זאל זיין קרוב מאד? מעורר זיין אהבת השם, יראת השם — דאס איז א גרויסער, טיפלענגער וועג. און אויף דעם זאגט דער אלטער רבי, אז ער גייט אויסמסביר זיין „בדרך ארוכה וקצרה“. וואס אין דעם „בדרך ארוכה וקצרה“ זיינען פאראן כמה ביאורים. נישט אריינגיין איצט אין דעם ענין, נאר וואס איז נוגע דער חידוש. יא, וואס דער רבי האט גערעדט אין א פארברענגען פארבונדן מיט י״ט כסלו, ראש

07:38 השנה לחסידות, י״ט כסלו תשי״ט. אויף דעם האט דער רבי געזאגט א זייער געשמאקן ביאור, א ביאור יסודי, וואס דאס העלפט פארשטיין דעם אלטן רבי׳ס אויפטו אין ספר התניא, צו פארשטיין וואס איז דאס דער ענין פון „דרך ארוכה וקצרה“. וואס אויף דעם ברענגט ער א מדרש, מדרש איכה, וואס דארטן דערציילט דער מדרש, אז רבי יהושע בן חנניה איז געגאנגען בדרך, און האט געוואלט אריינגיין קיין ירושלים, און האט נישט געוואוסט ווי אזוי צו קומען קיין ירושלים. עס איז געווען א פרשת דרכים. זיינען געווען צוויי וועגן, און ער האט נישט געוואוסט וועלכער וועג גייט קיין ירושלים. שטייט אין מדרש אז ער האט געפרעגט א קינד, וואס איז געזעסן דארטן אויף די וועגן קיין ירושלים. דאס איז דער מדרש הידוע, וואס הייבט זיך אן „בחכמת ילדי ירושלים“. ער האט געפרעגט דאס קינד: „זאג מיר, אויף וועלכן וועג קום איך אן קיין ירושלים?“ האט אים דאס קינד געזאגט, אז עס זיינען דא צוויי וועגן, און ביידע פירן קיין ירושלים, אבער איינער איז א דרך קצרה וארוכה, און דער צווייטער איז א דרך ארוכה וקצרה. דער מדרש איז מסביר, אז וויבאלד ער האט קודם געזאגט „קצרה וארוכה“, האט ער זיך גענומען אויף יענעם וועג: מן הסתם איז ער קודם א קורצער, און זיכער וועט ער אנקומען. און אזוי איז געווען. עס איז געווען א קורצער וועג, אבער ווען ער איז אנגעקומען צו די גרענעצן פון ירושלים, זיינען דארטן געווען גינות, פרדסים, כל מיני ענינים, און ער האט נישט געקענט אריינגיין. ער האט געדארפט צוריקקומען נאכאמאל צו דער פרשת דרכים, און האט געזאגט: „איך האב נישט געקענט אריינגיין; פארוואס האסטו מיר אזוי געזאגט? דאס איז דאך א דרך קצרה, אבער זי איז ארוכה — איך האב נישט געקענט אריינגיין אין שטאט!“ און דער צווייטער וועג איז טאקע לענגער, ארוכה, אבער זי איז קצרה: דאס איז דער אפענער און גרינגער וועג אריינצוגיין אין שטאט ירושלים. און דאס איז דער מדרש. און וואס איז דער משל? אין דעם משל פון די צוויי וועגן זיינען פאראן צוויי כללים אין עבודת השם. עס איז פאר אונז דא א וועג וואס הייסט

09:20 דרך קצרה, און דער פשט פון דרך קצרה איז, אז דאס איז דער קורצער וועג וואס גייט שנעל, מען טוט די מצוות, און דאס גייט אינגאנצן אויף [לא ברור], אבער עס איז נישט בדרך פנימית. דאס איז דער שנעלער וועג, אבער זי ברענגט נישט אן. עס דארף דאך זיין אין אלע לבושים, מחשבה און מעשה, אין אלע פרטים. און דער צווייטער וועג איז א דרך ארוכה, וואס עס נעמט א סך צייט צו גיין אויף איר, א דרך ארוכה, אבער צוזאמען מיט דעם איז זי ארוכה וקצרה. דאס איז דער אפענער וועג, דער זיכערער וועג, אז בשעת מען גייט אויף דעם וועג, איז ער א דרך ארוכה, אבער ער איז קצרה, און זיכער קומט מען אריין אין עיר הקודש. און דער רבי זאגט, אז דאס איז בכללות: עס זיינען פאר אונז דא צוויי וועגן אין עבודת השם. עס איז פאר אונז דא דער דרך האמונה, וואס דאס איז א וועג אין עבודת השם באופן כללי. דער מענטש איז מעורר די אמונה, און [לא ברור] דערציילט די מעשה הידועה פון „צדיק באמונתו יחיה“ — אז דורך אמונה אין א צדיק, און דורך דעם צדיק׳ס וועג, קומט מען אן. דאס איז נאר א דרך קצרה. דער מענטש איז מעורר זיין אמונה, און ער איז זיך מתקשר מיט דעם צדיק, און דאן קומט די אמונת צדיקים צוזאמען מיט אמונת השם, וואס יעדער מענטש האט בטבע נפשו, און דורך דעם איז ער מרגיש אלקות. דאס איז א דרך קצרה, אבער זי איז א דרך ארוכה, ווייל דער מענטש האט נישט דורכגעארבעט זיינע פנימיות׳דיקע כלים. זיין שכל, זיינע מדות, זיינען נישט געווארן פאראייניקט מיט זיין עבודת השם. און מצד זה איז עס צום סוף א דרך ארוכה, ווייל ער קומט נישט אן בפנימיות מיט אלע כלי הנפש זיינע; ער קומט נישט אריין אין עיר הקודש, אין ירושלים, אין עיר השלמה. און אויף דעם האט דער אלטער רבי געשריבן ספר התניא. ספר התניא איז דער ספר אין וועלכן דער אלטער רבי רעדט וועגן אלע ענינים בדרך ארוכה. און דער רבי זאגט, אז דער גאנצער סדר עבודה פון התבוננות, דער סדר העבודה וואס הייבט זיך אן פון דעם פסוק „וידעת היום והשבות אל לבבך“, און דורך דער התבוננות צו קומען צו אהבת השם ויראת השם, וואס דאס

11:42 כללות כל התניא. וסדר הענינים בתניא איז, אז די נקודה איז נקודת האמונה. דער רבי אנטפלעקט נאר פאר א אידן, אז א איד האט א נקודת אמונה; ס׳איז נישט אז דו דארפסט [לא ברור] פון העכער אלע ענינים. דבר ראשון דארף א איד וויסן: „כי קרוב אליך הדבר מאד“. דו האסט עס אין זיך. ווייל יעדער מענטש האט א נשמה, און די נשמה איז א חלק אלוקה ממעל ממש, און מצד דעם איז ביי יעדן דא אן אהבה מסותרת און מסירות נפש ממש. אידן זענען מאמינים בני מאמינים. [לא ברור]. און דער רבי [לא ברור] אז מצד די נשמה קען מען [לא ברור]. ער וויל זיך פארבינדן. [לא ברור]. ער וויל זיין איינס מיטן אויבערשטן, און דאס איז א זאך וואס דריקט זיך אויס אין נפש. פונקט מצד דעם גילט עס פאר יעדן איינעם, אפילו דעם פשוט שבפשוטים. און ווען מ׳קוקט אויף א נסיון אין אן ענין פון אמונה, קומט עס פון א גרויסער מסירות נפש. דאס הייסט זיין א מסור נפש, זיך נישט אפצוטיילן פון אלקות, און דאס געפינט זיך אין דער נפש פון יעדן איינעם. דאס איז „קרוב אליך“. אבער עס דארף זיין בדרך ארוכה. דאס איז אן עבודה פנימית אויף זיך אליין, צו זיין אין דעם גופא, צו זיין אין דעם. אבער מ׳דארף לעבן מיט דער אמונה, און דאס נעמט אריין אלע פרטים. און אויף דעם רעדט מען אין ספר התניא. אבער מ׳דארף מסביר זיין ווי דאס איז אין דרכי העבודה: צו ברענגען די אמונה, נעמען יעדן חלק פון דער נפש און אנקומען ביז מחשבה, דיבור ומעשה בפועל. און דא [לא ברור]. און דאס איז וואס איך זאג: דרך ארוכה וקצרה. דאס זענען נישט צוויי באזונדערע וועגן; דאס איז איין וועג. [לא ברור]. און מצד דעם איז דער רבי מחדש, מסביר און מבאר אין תניא: דו דארפסט נישט [לא ברור] ענינים; דו דארפסט נאר אנטפלעקן וואס איז בעצם „קרוב אליך“. דאס געפינט זיך

13:43 אין דיר. עס געפינען זיך אלע ענינים אין דער נפש פנימה, אלע זאכן. דו האסט אלע ענינים פון דער נשמה, און די נשמה האט אין זיך די כחות פון [לא ברור]. און דאס איז וואס דער בעל שם טוב האט געזאגט. אבער צוזאמען מיט דעם איז דאס א דרך ארוכה וקצרה. דאס איז די דרך ארוכה: אז די נקודת האמונה דארף זיך אויסשפרייטן אין אלע חלקי הנפש, אין חכמה, בינה, דעת, אין אהבת השם און יראת השם. און דאס דארף אנקומען אין די לבושי הנפש, אין מחשבה, דיבור ומעשה. און דאס איז דער חידוש פון ספר התניא. און דא זעט מען אן אינטערעסאנטע זאך: דער פסוק שטעלט פריער „בפיך“, און דערנאך „בלבבך“. לכאורה איז דאס נישט אין סדר. [לא ברור]. איז די שאלה: וואס איז דער סדר? פארוואס שטייט פריער „בפיך“? דער סדר הענינים איז דאך מחשבה, דיבור ומעשה, אדער מעשה, דיבור ומחשבה. דא שטייט עס אין דעם סדר: „בפיך“ — דיבור; „בלבבך“ — דער ענין פון מחשבה און רגש הלב; און נאכדעם „לעשותו“ — מעשה. פארוואס שטייט עס אין דעם סדר? אויף דעם איז דער רבי מסביר: „בפיך“ איז דער ענין פון לימוד התורה. און דערויף זאגט דער רבי: דרך ארוכה וקצרה. כדי אנצוקומען צו דעם וועג, צו נעמען די אמונה וואס געפינט זיך אין דער נפש פנימה, די נשמה, [לא ברור], די אהבה צו השם, [לא ברור]. דו האסט די נשמה, וואס האט אין זיך אלע ענינים פון התקרבות צו אלקות. דאס איז „קרוב אליך“, אבער מ׳דארף עס אנטפלעקן. ווי אנטפלעקט מען עס? דבר ראשון איז „בפיך“, „בפיך“. מ׳דארף פשוט לערנען, לערנען דעם תניא, לערנען די ענינים אין תורה, און דאס איז וואס

15:52 ברענגט עס ארויס. [לא ברור] דעם וועג, אנצוקומען שפעטער צו „בלבבך“, צו דערוועקן און אנטפלעקן דעם רגש הלב פון אהבת השם און יראת השם. און דער תכלית פון אלעם איז „לעשותו“ — דאס צו ברענגען אין דער מציאות בפועל, צו טאן. אז ווען מ׳קומט צו קריאת התורה [לא ברור], איז דא אן אינטערעסאנטע זאך: מיר פסק׳ענען „כי קרוב אליך הדבר מאד“, און ס׳זענען פאראן צוויי [לא ברור] ביאורים. וואס איז „הדבר“ — „כי קרוב אליך הדבר מאד“? לויט פירוש רש״י, און אזוי איז משמע בפשטות אין תניא, גייט עס אויף תורה ומצוות. רש״י זאגט דא: די תורה איז דיר געגעבן געווארן, סיי בכתב סיי בעל פה. עס גייט אויף תורה און אויף מצוות; דאס איז דאך דער גאנצער המשך הפסוקים: „כי המצוה הזאת“. וואס איז „המצוה הזאת“? לויט שיטת רש״י מיינט עס די גאנצע עבודת השם, תורה ומצוות. פארוואס איז עס בלשון יחיד? ווייל ער וויל רעדן בלשון „כי קרוב אליך“ [לא ברור]. ער זאגט דווקא בלשון יחיד, צו זאגן אז דאס איז איין זאך, איין ענין פון תורה ומצוות. „המצוה הזאת“ — די מצוה פון תורה ומצוות — „לא נפלאת היא ממך ולא רחוקה היא“, „כי קרוב אליך הדבר מאד בפיך ובלבבך לעשותו“. דאס גייט אויף כל התורה ומצוות. דאס איז שיטת רש״י און נאך מפרשים, און אזוי איז משמע בפשטות אויף דרך התניא. משא״כ דער רמב״ן. דער רמב״ן זאגט, אז וויבאלד עס שטייט „המצוה הזאת“ בלשון יחיד, גייט עס אויף א געוויסע מצוה. און וועלכע מצוה? די מצוה פון המשך הפרשה. דער המשך הפרשה רעדט דאך וועגן תשובה, מצות התשובה. עס שטייט פריער „ושבת עד ה׳ אלקיך“. לויט שיטת הרמב״ן, כידוע, איז דאס דער ענין פון מצות התשובה, די מצוה מן התורה פון „ושבת עד ה׳ אלקיך“. און עס שטייט פריער [לא ברור].

17:57 סדר, מצות התשובה. „אם יהיה נדחך בקצה השמים, משם יקבצך ה׳“ — דאס גייט אלעס בענינים פון עבודת התשובה. און אויף דעם זאגט די תורה: „כי המצוה הזאת“, אותה מצוה, מצות התשובה, „לא נפלאת היא ממך ולא רחוקה היא“, נאר „כי קרוב אליך הדבר מאד“. דער דבר, אותה דבר, דאס גייט אויף עבודת התשובה: דאס איז „קרוב אליך הדבר מאד“. [לא ברור] די כח התשובה. „בפיך ובלבבך לעשותו“. אזוי לערנט דער רמב״ן. הנה, דער רבי מסביר, לויט דעם קומט אויס — דאס האט א שייכות מיטן אדמו״ר הזקן. דער אדמו״ר הזקן האט געשריבן דעם תניא, וואס איז מורכב פון דריי חלקים: דעם ענין פון ליקוטי אמרים, שער היחוד והאמונה, און אגרת התשובה. דאס איז שוין געדרוקט געווארן פריער, [לא ברור], און שפעטער האט דער אדמו״ר הזקן צוגעשטעלט אגרת התשובה. בהתחלה איז דאס געווען א קונטרס בפני עצמו; שפעטער האט מען עס צוזאמגעשטעלט, און דאס איז געדרוקט געווארן אין איין ספר. און לויט דעם איז אגרת התשובה א חלק פונעם ענין פון ליקוטי אמרים, פון „כי קרוב אליך הדבר מאד בפיך ובלבבך לעשותו“. קומט אויס, ספר התניא איז דער חיבור, [לא ברור] פון ביידע שיטות: די שיטה פון רש״י, די שיטה פון רמב״ן, און אלו ואלו דברי אלקים חיים. דער חלק פון ליקוטי אמרים און שער היחוד והאמונה, דאס איז דער סדר העבודה הרגילה, די עבודה פון תורה ומצות, על דרך שיטת רש״י. און אויף דעם זאגט מען „כי קרוב אליך הדבר מאד“ — דער ענין פון תורה ומצות, דאס איז דער וועג אז ס׳איז „קרוב מאד, בפיך ובלבבך לעשותו“, אז יעדער איד קען דינען דעם אויבערשטן. אגרת התשובה האט דער אדמו״ר הזקן געשריבן אויך צו מסביר זיין דעם ענין פון תשובה, און ווי אזוי דאס איז „קרוב מאד“. אין אגרת התשובה איז דער אדמו״ר הזקן מבאר דעם דרך התשובה, און ער מסביר ווי אזוי ס׳איז קרוב מאד. דאס איז ביי יעדער איד, הנה, ס׳איז קרוב מאד אין ענין פון תשובה. און דערפאר שרייבט דער אדמו״ר הזקן אויך

20:08 אז דאס איז מצות התשובה מן התורה. דאס מיינט, דאס איז שיטת הרמב״ן: תשובה איז א מצוה מן התורה. און אויף דעם זאגט מען אויך אז „קרוב אליך הדבר מאד בפיך ובלבבך לעשותו“. וואס דער אלטער רבי איז מסביר גלייך אנהייב אגרת התשובה, אז מצות התשובה מן התורה איז עזיבת החטא בלבד. דאס איז דער חידוש נפלא פונעם אלטן רבי, ווי ס׳איז מבואר בכמה שיחות. דער חידוש נפלא פונעם אלטן רבי אין תניא בנוגע תשובה איז, לכתחילה קוקט עס אויס אנדערש: ווען מ׳קוקט אין ספרי התשובה, קוקט ארויס אז תשובה איז א גרויסע עבודה, מיט א ריבוי ענינים, א ריבוי תנועות, א ריבוי זאכן. ביז וואו מ׳געפינט אין שערי תשובה פון רבינו יונה עשרים דברים וואס דארפן זיין אין עבודת התשובה. אז א מענטש זעט עשרים דברים, דא שרעקט ער זיך. קומט דער אלטער רבי און זאגט: ניין, תשובה איז איין און איינציגע זאך — עזיבת החטא בלבד. „לבל ישוב עוד לכסלה“, אז ער דארף מאכן ביי זיך א החלטה. אז וואס? אז ער מקבל על זיך עול מלכות שמים, „לעבוד את ה׳ ולשמור כל מצותיו“. ווייל די נקודה פון די חטאים, פון אלע חטאים, איז איין און איינציגע נקודה: פריקת עול מלכות שמים, מרידה במלכותו יתברך. איז די נקודה פון תשובה איין און איינציגע נקודה: לשוב אל ה׳, איך קער זיך אום, איך בין נאכאמאל מקבל אויף זיך עול מלכות שמים. און אין דער נקודה איז פאראן אלע ענינים פון מקבל זיין אויף זיך תורה ומצות מחדש. דאס איז די מהות פון תשובה, די נקודה פון תשובה. און דער אלטער רבי שטעלט דא אויך אין תניא [לא ברור], וואס אין כמה וכמה ספרי גדולי ישראל איז משמע אז דאס איז דער ענין

21:40 התשובה. וואס דער אלטער רבי דא שטעלט דאס אויף דעם אמת. דא זעט מען דעם חידוש נפלא פונעם אלטן רבי, וואס ער האט מגלה געווען דעם „כי קרוב אליך“ אין עבודת התשובה. דאס זענען די ביידע שיטות, שיטת רש״י און שיטת הרמב״ן, און אויף ביידע זאגט מען „כי קרוב אליך הדבר מאד“. דער רבי האט אבער גערעדט אמאל אין א שיחה און געזאגט א גרויסן חידוש. לויט דעם וואס מ׳האט גערעדט, זענען דאס צוויי באזונדערע שיטות, צוויי באזונדערע ענינים, און אלו ואלו דברי אלקים חיים. ס׳זענען צוויי באזונדערע ענינים: ס׳איז פאראן דער ענין פון „כי קרוב אליך הדבר מאד“ אין דער כללית׳דיקער עבודה פון תורה ומצות, און ס׳איז פאראן דער „כי קרוב אליך הדבר מאד“ אין עבודת התשובה. אבער דער רבי האט אמאל געזאגט, אז וויבאלד דאס איז אין דעם המשך הפסוקים, איז משמע אז דאס זענען נישט קיין צוויי באזונדערע ענינים. דאס איז גאר איין און איינציגע נקודה. און דאס זעט מען אויך אינעם המשך הפסוקים. אין דער תורה, משה רבינו רעדט צו אידן — דאס איז געווען ביים הסתלקות, אין די לעצטע טעג — משה רבינו שטייט מיט אידן און רעדט צו זיי בנוגע זייער עבודה. און אזוי זאגט ער כמה וכמה ענינים; די גאנצע פרשה רעדט דא פון עבודת התשובה. קודם זאגט ער „כי יבואו עליך הברכה והקללה“, און דערנאך „ושבת עד ה׳ אלקיך“, „בכל לבבך ובכל נפשך“. דאס איז דער המשך הפסוקים דארטן. און די פסוקים רעדן וועגן גאולה, וואס קומט בהמשך לזה. און ווי דער רמב״ם אליין שרייבט דאס אין זיין ספר: „וכבר הבטיחה תורה שסוף ישראל לעשות תשובה בסוף גלותן ומיד הן נגאלין“, און ער ברענגט די פסוקים פון דער דאזיקער פרשה, די פסוקים פון

23:20 הגאולה. פסוקי התשובה. וואס דער רמב"ם זאגט, דער פרשה, פרשת נצבים, אז דאס איז דער מקור אין תורה שבעל פה דעם ענין הגאולה, אז דורך דער תשובה קומט צו דער גאולה. און בהמשך לזה שטייט ״כי המצוה הזאת״. איז דא, הגם רש"י לערנט פשט אז דאס גייט אויף כלל התורה והמצוות, אבער מען קוקט אין המשך הפסוקים, איז משמע אז מען רעדט דא אין עבודת התשובה. וואס דער רבי זאגט דא א דבר נפלא, אז דער ענין דא איז, און דאס איז אויך אַן ענין, נישט נאר דאס איז פשט אין די פסוקים, אז מען סמך זיך אויף רש"י, נאר דער פשט אין די פסוקים, וואס תורה זאגט דא, דא רעדט מען וועגן דעם ענין פון תורה ומצוות, לימוד התורה וקיום המצוות. אבער מיר רעדן לימוד התורה וקיום המצוות אין א זמן וואס אידן געפינען זיך בגלות. וואס דאס איז דער המשך הענינים דא אין די פסוקים. ״אם יהיה נדחך בקצה השמים״, אידן געפינען זיך אין א מצב פון נדחים. און לפי זה איז פארשטאנדיק אויך די פשוטו של מקרא, דער גאנצער המשך הפסוקים דא, וואס אלע מפרשים שטעלן זיך אויף דעם. איז שווער צו פארשטיין וואס וויל דא משה רבינו זאגן? ״לא בשמים היא לאמר מי יעלה לנו השמימה״, ״ולא מעבר לים היא״, און כהנה. דאס וויל אונז זאגן ״כי קרוב אליך הדבר מאד בפיך ובלבבך לעשותו״. וואס איז דער חידוש? פשיטא. וואס הייסט, ווער מיינט אז תורה איז בשמים? ווער מיינט אז תורה איז מעבר לים? איז דא אין דעם הרבה ביאורים. אבער דער ביאור הכי פשוט, און דאס איז פארשטאנדיק, אז דאס וואס רש"י

24:51 נעמט דא דעם המשך הפסוקים, איז מצד דעם ענין וואס מיר רעדן זמן הגלות. וויבאלד אז עס זאגט דאך קודם די פסוקים ״אם יהיה נדחך בקצה השמים״. אידן זיינען פארוואגלט און פארווארפן אין די ווייטענישן און פינסטערניש פון גלות ארוכה ואיומה, אין ווייטע מדינות, אין ווייטע פעלקער, אין ערטער וואס דאס איז ווייט נישט נאר גשמי, נאר אויך רוחני. קען דאך א איד אריינפאלן ביי זיך, רחמנא ליצלן, אין יאוש, און טראכטן ביי זיך אז ער איז ווייט. וואו קען מען לערנען תורה און מקיים זיין מצוות? דארף ער גיין אין ערטער וואס דארטן געפינען זיך אידן. אפשר דארף ער פארן אין ארץ ישראל, ער דארף פארן אין א מקום תורה, ער דארף פארן אהין. דארטן איז די ריכטיגע תורה ומצוות. אבער וויבאלד אז איך בין פארווארפן געווארן ערגעץ וואו אין גלות, און דארטן קען איך נישט אין אמת'ן, נישט קען איך געהעריג. אויף דעם קומט צו גיין משה רבינו און זאגט: זאלט איר וויסן זיין, אז אפילו אין דעם מצב, אין דעם גלות, א לאנגער, שווערער, טיפער גלות, און איר זענט בקצה השמים, ״נדחך בקצה השמים״, זאלט איר וויסן זיין אז ״לא בשמים היא״, ״ולא מעבר לים היא״. מען דארף נישט גיין פון דארטן אנטלויפן און זוכן זיך אן אנדער ארט, וואו קען איך געפינען תורה ומצוות? דארט וואו דו געפינסט זיך, אין דיינע ד' אמות, איז ״קרוב אליך הדבר מאד״. וואס דאס איז דער ענין פון קיום תורה ומצוות אין דער תנועה פון תשובה. די עבודת השם פון א אידן בזמן הגלות, אפילו זיין פשוטער לימוד התורה וקיום המצוות, איז דורכ-

26:21 דרונגען, דורכגענומען מיט דער תנועה פון תשובה. די תנועה פון תשובה, וואס איז די תנועה פון תשובה? תנועת התשובה איז דאך אז א מענטש געפינט זיך אין עמק תחת, א מענטש געפינט זיך אין תכלית הריחוק, ווייסט ער אז ״קרוב אליך״. וואס דאס איז די גאנצע מהות התשובה. אז א איד ווייסט אז ״גם בשעת החטא היתה באמנה אתו״, ווי דער אלטער רבי זאגט אין תניא, אז עס קומט נישט קיין ריחוק אמיתי, אז אלעמאל דער אויבערשטער געפינט זיך צוזאמען מיט אים, און מצד די התקשרות עצמית, ווי א איד איז שטענדיק פארבונדן מיטן אויבערשטן, קען ער תשובה טאן. קומט דאך אויס אז דער גאנצער לימוד התורה וקיום המצוות אין דעם זמן, בזמן הגלות, וואס די פרשה רעדט דא, בשעת אידן געפינען זיך אין זמן הגלות, אויף דעם זאגט די תורה: ״כי קרוב אליך הדבר מאד בפיך ובלבבך לעשותו״. איז במילא קומט אויס אז אין דעם זעלבן ענין איז כלול ביידע נקודות: מען רעדט פון לימוד התורה וקיום המצוות, ״בפיך ובלבבך לעשותו״, מחשבה, דיבור, מעשה, אהבת השם, יראת השם. אבער צוזאמען דערמיט איז דאס אליין דורכדרונגען מיט דער תנועה פון מסירות נפש, תנועת התשובה, די תנועה פון ״בכל מאדך״, וואס אז מען איז אין גלות, רופט זיך דאס ארויס ביי יעדער אידן אין יעדער תנועה פון זיין עבודת השם. און דאס איז די שייכות פון דעם ענין מיט דעם זמן וואס מען איז יעצט, וואס מיר ליינען דא די פרשה. כידוע, וואס דער בעל שם טוב האט געזאגט, און דער אלטער רבי ברענגט דאס אין זיינע מאמרי חסידות, וואס ער

27:44 רעדט חסידות באריכות וועגן אלע ענינים פון „אתם נצבים היום“. על פי פשוטו של מקרא איז „היום“ דער טאג ווען משה רבינו רעדט צו אידן, יום הסתלקותו. שטייט אבער אין חסידות, אז „היום“ גייט אויף ראש השנה. און בכללות איז די פרשה פאר ראש השנה. אז מען רעדט וועגן דעם ענין פון ראש השנה: „היום“ שטייען אידן ראש השנה ניצבים ועומדים, קיימים וזוכים בדין. „לעברך בברית“ — דאס איז דער ברית פון ראש השנה, וואס אידן מאכן נאך אמאל דעם ברית. און אויף דעם זאגט מען: „כי קרוב אליך הדבר מאד בפיך ובלבבך לעשותו“. טייטשט דער אלטער רבי, אז דער פסוק גייט אויף ראש השנה. אז ראש השנה איז דעמאלט „כי קרוב אליך הדבר מאד“, וואס דאן מען מחדש דעם קשר פון א איד מיטן אויבערשטן. א נייער גילוי, א נייע המשכה, א נייע התחדשות אויף כל השנה כולה. „לעשותו“, טייטשט דער אלטער רבי, דאס איז אויפמאכן. אז אידן ראש השנה טוען אויף מחדש; זיי מאכן אויף „ועשיתם“. און דער אלטער רבי זאגט נאך א טיפערע זאך, א רמז אין דעם לשון. אין דער תורה, ווען מען רעדט וועגן ראש השנה, פרשת הקרבנות, און מען זאגט עס אין תפילת מוסף אויף ראש השנה: „ועשיתם עולה“. אנדערשוואו שטייט „והקרבתם“ ביי קרבנות; דא שטייט „ועשיתם“. זאגט דער אלטער רבי, ווייל דאס איז ראש השנה. ראש השנה איז דער ענין פון „ועשיתם“. א איד בויעט אויף, ער מאכט אויף: „ועשיתם“ — „עשו“, „ועשיתם אתם“, מעלה אני עליכם כאילו עשיתם אותי. א איד איז עושה, ער קערט איבער, ער מאכט איבער, ער מאכט אויף א נייע המשכה, דורך דעם „מלכיות כדי שתמליכוני עליכם“.

29:19 א איד מאכט איבער גאנץ דעם השתלשלות. ער מאכט איבער א נייע המשכה פון אלקות, א נייעם רצון, א נייעם תענוג, א נייע חיות, א נייע התחדשות אין אלע ענינים. און במילא אויף דעם זאגט די תורה: דאס זאלסטו וויסן, אז היינט, ראש השנה, נעם אויף זיך מחדש, אויף זיך א נייע קבלת עול, א נייע התקשרות צום אויבערשטן. און במילא „כי קרוב אליך הדבר מאד בפיך ובלבבך לעשותו“ — אויפמאכן מחדש א נייעם קשר מיטן אויבערשטן, אויפמאכן מחדש א נייע חיות אלקית, א נייע המשכה אויף כל השנה כולה. און במילא איז פארשטענדליך פארוואס דער אלטער רבי האט אנגעפאנגען דעם ענין פון תניא דורך דעם ענין פון ראש השנה. ווייל דער גאנצער, כללות׳דיגער ספר התניא איז געבויט אויף דעם „כי קרוב אליך הדבר מאד בפיך ובלבבך לעשותו“. אט דער פסוק איז דער פסוק וואס ברענגט ארויס די גאנצע מהות העבודה פון א איד אין ראש השנה, אין עבודה פון תשובה. אז ראש השנה איז דער טאג וואס דעמאלט קערט זיך א איד אום צום אויבערשטן, דער ערשטער טאג פון עשרת ימי תשובה. און דער זמן וואס א איד קערט זיך אום צום אויבערשטן בהתחדשות, מיט א חיות חדשה. „זה היום תחילת מעשיך“ — זיי קומען [לא ברור] אויף אנצופאנגען א נייע התחדשות. „תקעו בחודש“ — ווייל דער בעל שם טוב טייטשט „בחודש“ מלשון התחדשות. אז עס ווערט א התחדשות אין אלע ענינים אין עבודת השם, א התחדשות אין חיות אין עולמות. און במילא איז מען בטוח ומובטח אז א נייער יום וועט זיין טאקע א נייער יום, מיט א

30:44 אור חדש. און דער אלטער רבי זאגט אין תניא, אז בכל שנה ושנה ווערט נמשך מיטן שופר אור חדש שלא היה מעולם. קיינמאל איז נישט געווען אזא אור חדש בעולם. דאס וועלן מיר זען טאקע מיט דעם, בגאולה העתידה לבוא, די גאולה האמיתית והשלימה דורך משיח צדקנו. און ווי עס זאגט אין היינטיקער סדרה: „ושבת עד ה׳ אלקיך“. איז דעמאלט „ושב ה׳ אלקיך את שבותך ורחמך ושב וקבצך מכל העמים. אם יהיה נדחך בקצה השמים, משם יקבצך ה׳ אלקיך ומשם יקחך“. אז מיר זאלן זוכה זיין בעתיד לבוא צו דער גאולה האמיתית והשלימה. דאס זאל זיין א שנת אורה, א שנת ברכה, א שנת גאולה, מיט אלע אותיות פון אלף־בית.