לעבן חסידות · פרק 145 · 2024-09-11 · 30:29
קידושין צווישן דעם אויבערשטער און כנסת ישראל - פרשת כי תצא
תיאור הפרק
*כתר שם טוב *מאמרי אדה״ז הקצרים *לקוטי שיחות חלק י״ט תצא *התוועדות כ׳ מנחם אב תש״י
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 אחד מגדולי החסידים של אדמו"ר הזקן היה החסיד הידוע ר' שמואל מונקעס. ר' שמואל מונקעס היה מן החסידים הראשונים, חסיד נלהב ושמח. מספרים עליו סיפורים רבים, והנהגתו הייתה כל העת בקו השמחה. הוא הסתיר את גדולתו בכל מיני הנהגות, בבדיחות וכיוצא בזה. אבל כפי שעולה מן הסיפורים הגדולים שמספרים עליו חסידים, הוא היה מגדולי החסידים. אחד המעשים מביא אדמו"ר הריי"צ, שסיפר את העניין. הרבי רשם אותו ביומן שנמצא ונשאר [לא ברור] של הרבי. שם הוא מספר שבחודש תשרי של שנת תקנ"ט הגיע פעם ר' שמואל מונקעס לאדמו"ר הזקן. מסופר סיפור שלם על השתלשלות הדברים ועל כל מה שהיה מסביב, אבל על כל פנים, באותו תשרי היה ר' שמואל מונקעס אצל אדמו"ר הזקן. באמצע חג הסוכות באו לעצור את אדמו"ר הזקן. זה היה מאורע המאסר הידוע של תקנ"ט, שבעקבותיו נקבע אחר כך יום טוב של י"ט כסלו. באמצע סוכות באו לקחת את אדמו"ר הזקן למאסר, והוא ברח דרך דלת צדדית. על כל פנים, הוא הצליח לברוח, ו־
00:00 ס'איז געווען איינער פון די גרעסטע חסידים פון דעם אלטן רבי'ן, דער באוואוסטער חסיד וואס האט געהייסן ר' שמואל מונקעס. ר' שמואל מונקעס איז געווען פון די חסידים הראשונים, א פייערדיקער חסיד, א פריילעכער חסיד. מען דערציילט פון אים א סך סיפורים, און זיין הנהגה איז געווען כל העת בקו השמחה. ער האט פארבאהאלטן זיין גרויסקייט אין כל מיני הנהגות, סתם אין בדיחות וכיוצא בזה. אבער וואס עס ווייזט אויס, איז ער געווען פון די גרויסע חסידים, ווי מען דערציילט ביי חסידים גרויסע סיפורים איבער אים. איז איינע פון די מעשיות וואס ברענגט דער רבי ריי"צ, דער פריערדיקער רבי, וואס האט דערציילט דעם ענין. דער רבי האט עס אראפגעשריבן אין א יומן, וואס איז פאראן און איז געבליבן [לא ברור] פון דעם רבי'ן. דארטן דערציילט ער דעם סיפור, אז עס איז געווען אין יאר תקנ"ט, חודש תשרי, איז ר' שמואל מונקעס אמאל געקומען צום אלטן רבי'ן, און מען דערציילט א גאנצן סיפור, וואס איז געווען דער סיפור הדברים מיט דער גאנצער זאך וואס איז געווען ארום און ארום. אבער על כל פנים, אויף תשרי איז ר' שמואל מונקעס געווען ביים אלטן רבי'ן. אין יענעם תשרי, אינמיטן סוכות, איז מען געקומען אויפנעמען דעם אלטן רבי'ן אין תפיסה. דאס איז געווען די באוואוסטע מעשה, די באוואוסטע תפיסה פון תקנ"ט, וואס שפעטער פון דעם איז ארויסגעקומען דער יום טוב פון י"ט כסלו. איז אינמיטן סוכות זענען געקומען אויפנעמען דעם אלטן רבי'ן אין תפיסה, און דער אלטער רבי איז אנטלאפן פון א זייטיגער טיר. על כל פנים, ער איז אנטלאפן, און ער האט מצליח געווען צו אנטלויפן, און
01:30 הוא שלח לקרוא לר' שמואל מונקעס. ר' שמואל בא, ואדמו"ר הזקן אמר לו שבאו לעצור אותו ולקחת אותו למאסר, והוא מסופק מה לעשות. הרי הם יחזרו לחפש אותו. האם ללכת איתם או לא? במילים אחרות, האם לקבל על עצמו את המאסר, או לברוח ממש ולהסתתר? ר' שמואל מונקעס אמר לאדמו"ר הזקן שהרבי יכול ללכת, שאין לו ממה לפחד, ושילך איתם למאסר שאליו לוקחים אותו. אדמו"ר הזקן שאל: מניין לך? למה? מה אני אעשה? מדוע אתה חושב כך? השיב לו ר' שמואל מונקעס בלשון זו: ״אם אתם רבי, כל המאסר הזה לא יזיק לכם. ואם אינכם רבי, מגיע לכם פעם לשבת במאסר. למה? כי לקחתם מאיתנו את התענוג בכל מעדני עולם״. במילים אחרות, ר' שמואל מונקעס אמר לאדמו"ר הזקן: אם אדמו"ר הזקן הוא רבי, צדיק, הרי בוודאי שכל המעשה הזה, מה שלא יהיה, לא יזיק לו; יצמח ממנו דבר נוסף. ואם חס ושלום הוא אינו, ב[לא ברור] הזה אינו רבי, הרי כביכול מגיע לו כל המאסר הזה. למה? כי אדמו"ר הזקן לקח מן החסידים את התענוג בכל מעדני עולם.
01:30 ער האט געשיקט רופן ר' שמואל מונקעס. ר' שמואל איז געקומען, האט אים דער אלטער רבי געזאגט, אז מען איז געקומען ארעסטירן, מען איז געקומען נעמען אין תפיסה, און ער האט ביי זיך א ספק וואס ער זאל טאן. ווי ווייסטו, מען קומט צוריק זוכן. זאל ער גיין אדער זאל ער נישט גיין? דאס הייסט, אין אנדערע ווערטער, ער זאל מקבל זיין אויף זיך די מעשה, די תפיסה, אדער ער זאל ממש אנטלויפן, זיך באהאלטן. האט ר' שמואל מונקעס געזאגט צום אלטן רבי'ן, אז דער רבי קען גיין, ער האט נישט וואס מורא צו האבן, ער זאל מיטגיין אין תפיסה וואו מען נעמט אים. דער אלטער רבי האט געפרעגט: פון וואנען, פארוואס, מה אני אעשה, פארוואס טראכסטו אזוי? האט ר' שמואל מונקעס געענטפערט דעם אלטן רבי'ן בזה הלשון: „זייט איר א רבי, וועט אייך די גאנצע תפיסה נישט שאטן. און זייט איר נישט קיין רבי, איז קומט זיך אייך אמאל א תפיסה. פארוואס? ווייל איר האט אוועקגענומען דעם געשמאק אין אלע מעדני עולם.“ אין אנדערע ווערטער, וואס ר' שמואל מונקעס האט געזאגט דעם אלטן רבי'ן, אז ווי באלד מיר רעדן דער אלטער רבי איז א רבי, א צדיק, איז במילא זיכער, איז די גאנצע מעשה וואס מען טוט דא, וואס עס זאל נאר נישט זיין, וועט אים נישט שאטן; עס איז א צוקומען פון דעם. ווייל אויב חס ושלום איז ער נישט, אין די דאזיגע [לא ברור] נישט קיין רבי, איז כביכול קומט זיך אים די גאנצע תפיסה. פארוואס? ווייל דער אלטער רבי האט צוגענומען ביי חסידים דעם געשמאק אין אלע מעדני עולם.
03:05 אף שר' שמואל אמר זאת בלשון הזאת, כוונתו הייתה, כמובן, להביא לידי ביטוי את גדולתו ואת מעלתו של אדמו"ר הזקן: שהוא יכול להיות בטוח שעליו לקבל זאת, ושמן המעשה הזה יצמח מה שאכן צמח בפועל. רואים שמתוך החושך יצא גילוי גדול עוד יותר, כפי שמבואר בכל השיחות. זו הייתה גדולתו של ר' שמואל מונקעס, שיכול היה לומר דבר כזה לאדמו"ר הזקן. והרבי חזר על הדברים בהתוועדות כדי להדגיש את הנקודה שרואים כאן מן הפסק הזה: זה אחד הדברים שחסידות פעלה, שאדמו"ר הזקן גילה — לקחת את התענוג מכל מעדני עולם. להוציא את התענוג, את החשק, את הכוח ואת הלהט מעניינים גשמיים. זהו עניין עיקרי בעבודת החסידות שאדמו"ר הזקן פעל: לקחת את התענוג בכל מעדני עולם. וכידוע, [לא ברור] אחר כך אכן הלך אדמו"ר הזקן, ומזה נעשה לאחר מכן יום טוב הגדול של י"ט כסלו. בפרשת השבוע, פרשת כי תצא, אנו מוצאים פרשה מלאה וגדושה במצוות. אחת המצוות החשובות שבפרשת כי תצא היא מצוות קידושין: ״כי יקח איש אשה״. מן הפסוק הזה לומדים את דיני הקידושין. כאשר אדם רוצה להתחתן, הדבר צריך להיות באמצעות
03:05 וואס האט מיט דעם, כאטש דאס האט ר' שמואל געזאגט אין דעם שפראך, אבער זיין כוונה, כמובן, איז געווען ארויסברענגען די גדלות, די עילוי פון דעם אלטן רבי'ן, אז ער וועט זיין זיכער מען זאל מקבל זיין, און פון דעם מעשה וועט ארויסקומען ווי עס איז טאקע ארויסגעקומען בפועל. אז מען זעט, פון דעם חושך איז ארויסגעקומען נאך א גרעסערער גילוי, ווי עס איז מבואר אין די אלע שיחות. און דאס איז געווען די גרויסקייט פון ר' שמואל מונקעס, וואס האט געקענט זאגן אזא ווארט צום אלטן רבי'ן. אבער דער רבי האט געחזרט אויף דעם ווארט אין א פארברענגען, ארויסברענגען אויף די נקודה וואס מען זעט דא פון דעם פסק, אז דאס איז איינע פון די ענינים וואס חסידות האט אויפגעטאן, וואס דער אלטער רבי האט מגלה געווען: אוועקנעמען דעם געשמאק פון אלע מעדני עולם. ארויסנעמען דעם תענוג, דעם געשמאק, דעם כח, דעם ברען פון ענינים פון גשמיות, און דאס איז אן ענין עיקרי אין עבודת החסידות וואס דער אלטער רבי האט אויפגעטאן, אוועקנעמען דעם געשמאק אין אלע מעדני עולם. און ווי ס'איז ידוע, [לא ברור] האט שפעטער טאקע דער אלטער רבי געגאנגען, און פון דעם איז שפעטער געווארן דער גרויסער יום טוב פון י"ט כסלו. אין היינטיגער סדרה געפינען מיר פרשת כי תצא. וואס אין פרשת כי תצא איז א פרשה וואס איז מלאה וגדושה מיט מצוות. אבער איינע פון די מצוות החשובות וואס איז פאראן אין היינטיגער פרשה, פרשת כי תצא, איז די מצוה פון קידושין. „כי יקח איש אשה“. וואס פון דעם דאזיגן פסוק לערנט מען ארויס די דינים פון קידושין. אז א מענטש וויל חתונה האבן, דארף דאס זיין דורך
04:42 מצוות קידושין. כפי שהרמב"ם מביא, לפני מתן תורה היה הסדר שאדם לקח אישה בשוק, ולא היה הסדר של קידושין. וכשניתנה תורה, התחדש שכדי שאדם יוכל להתחתן, עליו להקדים תחילה את עניין הקידושין. רק לאחר מכן יכולים לבוא הנישואין. מהם קידושין? כפי שאומרת המשנה הראשונה במסכת קידושין: ״האשה נקנית בשלש דרכים״. כיצד האישה נקנית? אומרת המשנה: ״בכסף ובשטר ובביאה״. אלו שלוש דרכים לקדש אישה: בכסף, ובכלל זה גם שווה כסף — והמשנה ממשיכה ודנה אם מדובר בפרוטה או בדינר, במחלוקת בית שמאי ובית הלל; בשטר, שכותבים בו את נוסח הקידושין; ובביאה, שהיא הדרך השלישית לקידושין. והרמב"ם אומר שמנהג ישראל הוא לעשות זאת דווקא בכסף. וגם בקידושין בכסף יש כל הפרטים כיצד הם צריכים להיעשות. על כל פנים, אלו דיני קידושין. אלא שידוע שלכל עניין בתורה ובמצוות יש השתקפות ופירוש ברוחניות, בנפש האדם ובעבודת השם. זה אחד העניינים העיקריים שתורת החסידות גילתה: שלכל מצווה, לכל הלכה ולכל פסוק יש פנימיות, ה־
04:42 די מצוה פון קידושין. ווי דער רמב"ם ברענגט אונז, אז פאר מתן תורה איז געווען דער סדר אז א מענטש האט גענומען א פרוי אין שוק, און ס׳איז נישט געווען מיט דעם סדר פון קידושין. און ווען ס׳איז ניתנה תורה, איז נתחדש געווארן אז כדי א מענטש זאל קענען חתונה האבן, דארף ער פריער מקדים זיין דעם ענין פון קידושין. און ערשט נאכדעם קענען קומען די נישואין. וואס איז דאס קידושין? ווי די משנה זאגט, די ערשטע משנה אין מסכת קידושין: „האשה נקנית בשלש דרכים“. ווי אזוי ווערט די אשה נקנית? זאגט די משנה: „בכסף ובשטר ובביאה“. דאס זענען דריי אופנים ווי אזוי צו מקדש זיין א אשה. אדער דורך כסף, וואס כסף איז אויך שוה כסף, און די משנה איז ממשיך צי דאס איז א פרוטה, צי דאס איז א דינר, א מחלוקת בית שמאי און בית הלל. און דערנאך איז דא שטר. מען שרייבט אפ א שטר מיט דעם נוסח פון קידושין, און דערנאך איז פאראן ביאה, וואס דאס איז דער דריטער דרך פון קידושין. און דערנאך געפינען מיר, דער רמב"ם זאגט אז מנהג ישראל איז צו טון דווקא מיט כסף. און אין כסף גופא זענען פאראן די אלע פרטים, ווי אזוי עס דארף זיין די קידושין פון כסף. על כל פנים, דאס זענען די דיני קידושין. נאר ידוע אז יעדע ענין אין תורה און מצוות האט זיין אפשפיגלונג, זיין השתקפות, זיין אריינטייטש אין רוחניות, אין נפש האדם, אין עבודת השם, אין עבודה רוחנית. וואס דאס איז איינער פון די ענינים עיקריים וואס תורת החסידות האט מגלה געווען, אז יעדע מצוה, יעדע הלכה, יעדער פסוק האט זיין פנימיות, די
06:20 הנשמה, ולתרגם את זה לעבודת השם. גם מה שאנחנו לומדים בעניין הקידושין — שאיש מקדש ו״האשה נקנית לבעלה״ — כל העניין הזה קיים גם בעבודת השם. האשה רומזת לכנסת ישראל, שנקראת אשה לאורך כל שיר השירים; בעלה רומז לקדוש ברוך הוא. ו״האשה נקנית לבעלה״ — איך יהודי מוסר את עצמו לקדוש ברוך הוא, איך נעשה קניין הקידושין של יהודי עם הקדוש ברוך הוא — אלה הם דיני קידושין. וכיוון שאנחנו נמצאים בחודש אלול, הזמן גרמא. אין זה מקרה; פשוט הדבר שכיוון שכידוע, מה שאנחנו לומדים בפרשיות קשור לזמן, אנחנו לומדים השבוע בפרשה את עניין הקידושין, כי זו מהותו של הזמן הזה. חודש אלול, כידוע וכפי שכתוב בספרים, קשור לאחד מראשי התיבות המפורסמים, ואולי למפורסם שבהם: אלול הוא ראשי תיבות ״אני לדודי ודודי לי״. וזהו עניין הקידושין. ״אני״ רומז לכנסת ישראל — זה פסוק בשיר השירים — לאשה שהיא כנסת ישראל. ״דודי״ רומז לקדוש ברוך הוא. ״אני לדודי״ — היהודי מתקשר ומוסר את עצמו, נדבק בדודי, בקדוש ברוך הוא. ״ודודי לי״ — הקדוש
06:20 נשמה און דעם אריינטייטש אין עבודת השם. איז אויך דא, דאס וואס מיר לערנען אין דעם ענין, דער ענין פון קידושין, וואס אן איש איז מקדש און „האשה נקנית לבעלה“, איז דער גאנצער ענין אויך פאראן אין עבודת השם. וואס אשה גייט אויף כנסת ישראל, וואס כנסת ישראל ווערט אנגערופן אן אשה אין גאנץ שיר השירים; בעלה גייט אויף דעם הקדוש ברוך הוא. און „האשה נקנית לבעלה“, ווי אזוי א איד גיט זיך איבער צום אויבערשטן, ווי אזוי ווערט דער קנין פון קידושין פון א אידן צום אויבערשטן — דאס זענען די דיני קידושין. וואס ווי מיר געפינען זיך אין חודש אלול, חזמן גרמא, ס׳איז נישט קיין מקרה, ס׳איז א דבר פשוט, אז וויבאלד, ווי ס׳איז ידוע, וואס מיר לערנען אין די פרשיות איז פארבונדן מיט דעם זמן, איז דאס וואס מיר לערנען די וואך אין דער פרשה דעם ענין פון קידושין, ווייל דאס איז דער גדר פון דעם זמן. דער זמן פון חודש אלול, ווי ידוע, ווי עס שטייט אין ספרים, וואס דאס איז פארבונדן מיט איינעם פון די ראשי תיבות המפורסמים, און אפשר דעם מערסט מפורסם, אז אלול איז ראשי תיבות „אני לדודי ודודי לי“. וואס דאס איז דער ענין פון קידושין. „אני“, וואס גייט אויף כנסת ישראל — דער פסוק איז א פסוק אין שיר השירים — וואס גייט אויף די אשה וואס איז כנסת ישראל. „דודי“ גייט אויף דעם אויבערשטן. „אני לדודי“, וואס דער איד איז זיך מתקשר און גיט זיך איבער, איז זיך מדבק לדודי, צום הקדוש ברוך הוא. „ודודי לי“, דער
07:51 ברוך הוא מתקשר עם היהודים. וזהו עניינם של ראשי התיבות אלול: חודש אלול הוא הזמן שבו מתחיל כל עניין הקידושין, ואחר כך באים הנישואין, בהמשך החגים — ראש השנה, יום הכיפורים, סוכות ושמחת תורה. מבואר בספרים שתקופת אלול ותשרי היא זמן הנישואין של הקדוש ברוך הוא וכנסת ישראל. כפי שמביא אדמו"ר הזקן, כמו שכתוב בפרשת כי תצא, בסדר של אשת יפת תואר: ״ובכתה את אביה ואת אמה ירח ימים, ואחר כן תבוא אליה ובעלתה״. זה רומז לזמנים של חודש אלול וחודש תשרי. ״ובכתה את אביה ואת אמה ירח ימים״ — אלה שלושים הימים של חודש אלול ועשרת ימי תשובה. ואחר כך בא ״תבוא אליה״, עניין הנישואין — ראש השנה ויום הכיפורים, שהם זמן הנישואין, שבו היהודים נישאים לקדוש ברוך הוא, ״ישראל ומלכא בלחודוהי״. היהודים והקדוש ברוך הוא נעשים דבר אחד ויחיד, עד שהדבר בא לידי ביטוי גם אחר כך בשמחה הגדולה של שמחת תורה. וכל העניין הזה בעבודה הוא, כאמור, עניין הקידושין. כדי שאשה תהיה נקנית לבעלה צריך להיות עניין הקידושין. מה הם קידושין? אנחנו מוצאים בגמרא שעניין הקידושין הוא ״דאסר לה אכולי עלמא כהקדש״. כלומר, בקידושין הדבר הראשון
07:51 אויבערשטער איז זיך מתקשר מיט אידן, וואס דאס איז דער ענין פון ראשי תיבות אלול, אז דער זמן פון אלול איז דער זמן וואס דעמאלט הויבט זיך אן דער גאנצער ענין פון קידושין, און דערנאך קומט ארויס די נישואין, וואס דאס איז דער המשך פון די ימים טובים, ראש השנה, יום הכיפורים, סוכות, שמחת תורה. ס׳איז מבואר אין ספרים, אז די תקופה פון אלול און תשרי איז דער זמן פון נישואין פון דעם הקדוש ברוך הוא וכנסת ישראל. ווי עס ברענגט דער אלטער רבי. אזוי ווי עס שטייט אין דעם סדר פון אשת יפת תואר אין דער פרשה כי תצא: „ובכתה את אביה ואת אמה ירח ימים, ואחר כן תבוא אליה ובעלתה“. דאס גייט אויף די זמנים פון חודש אלול און פון חודש תשרי. „ובכתה את אביה ואת אמה ירח ימים“, דאס איז די שלשים יום פון חודש אלול און די עשרת ימי תשובה. און דערנאך איז דער „תבוא אליה“, דער ענין פון נישואין, וואס דאס איז ראש השנה, יום הכיפורים, וואס דאס איז דער זמן נישואין, וואס אידן ווערן נישאין מיטן אויבערשטן, ישראל ומלכא בלחודוהי; אידן מיטן אויבערשטן ווערן איין און איינציקע זאך, ביז עס קומט אויך ארויס שפעטער אין דער שמחה גדולה פון שמחת תורה. און דער גאנצער ענין אין עבודה איז כאמור דער ענין פון קידושין. אז כדי אן אשה זאל ווערן נקנית לבעלה, דארף זיין דער ענין פון קידושין. וואס איז דאס קידושין? געפינען מיר אין דער גמרא, אז דער ענין פון קידושין איז „דאסר לה אכולי עלמא כהקדש“. אז אין קידושין איז דער ערשטער
09:13 הוא שמוציאים את האשה מרשות כל העולם: ״אסר לה אכולי עלמא״. היא נעשית אסורה על כל העולם כהקדש. זהו היבט אחד, והוא בעיקר עניין של ״סור מרע״ — ״אסר לה אכולי עלמא״. ולאידך גיסא, יש בקידושין גם העניין החיובי: שהיא מתקדשת לבעלה. כלומר, בקידושין יש קשר, התקשרות וחיבור של איש ואשתו. זאת אומרת שיש בקידושין שתי תנועות. יש התנועה של ״אסר לה״ — כביכול לנתק את האשה מכל העולם. ואחר כך היא מתקדשת לבעלה, נקשרת לבעלה. ושם מתחילים הנישואין וכל הגדרים שהקידושין מביאים עמם, הנידונים באחרונים. בקידושין יש עניין של איסור ויש עניין של קניין. מצד אחד הקידושין מנתקים אותה מכל העולם כולו, ולאידך גיסא ישנה ההקנאה, שבה היא נקנית לבעלה. ובזה יש סוגיה שלמה שדנים בה בראשונים ובאחרונים: מהו גדר הקידושין? ובעבודה, הכוונה היא לשני העניינים הללו של ״סור מרע ועשה טוב״ — להתרחק מכאן ולהתקרב לשם. כדי שיהודי ייעשה אשה לבעלה, מתקדשת לבעלה, נחוצים שני העניינים האלה. היא צריכה
09:13 די זאך פון קידושין איז, וואס מען נעמט ארויס די אשה מרשות פון דער גאנצער וועלט. אסר לה אכולי עלמא. זי ווערט אסורה אכולי עלמא כהקדש. און דאס איז איין ענין. דאס איז מער דער ענין פון סור מרע, אסר לה אכולי עלמא. און אידך גיסא איז דאך דער ענין החיובי אין קידושין: אז זי איז מתקדשת לבעלה. דאס הייסט, אז קידושין האט אין זיך א גדר, אז עס איז דא די קשר, די התקשרות און דער חיבור פון איש ואשתו. דאס הייסט, אז עס זענען דא צוויי תנועות אין קידושין. אין קידושין איז דא די תנועה פון אסר לה, זיך כביכול אפרייסן, די אשה אוועקנעמען פון כולי עלמא. און דערנאך איז פאראן וואו זי ווערט מתקדשת לבעלה, זי ווערט פארבונדן מיטן מאן. און דארט הייבט זיך אן די נישואין און די אלע גדרים, וואס קידושין מיט זיך ברענגט אין די אחרונים. אז אין קידושין איז פאראן דער ענין פון איסור און עס איז פאראן דער ענין פון קנין. ס'איז דא דער ענין, וואס קידושין נעמט אוועק פון כל העולם כולו, און אידך גיסא איז פאראן די הקנאה, וואו זי ווערט נקנית לבעלה, וואס אין דעם איז פאראן א גאנצע סוגיא, וואס מיר רעדן דערוועגן אין ראשונים, אין אחרונים: וואס איז דאך דער גדר הקידושין? און דאס מיינט אין עבודה, אז אט די צוויי ענינים פון סור מרע ועשה טוב, אז סורו מכאן ואס קרוב לשם. כדי א איד זאל ווערן אשה לבעלה, מתקדשת לבעלה, איז אויף דעם נויטיק די צוויי ענינים. זי דארף
10:39 להיות בבחינת ״אסר לה אכולי עלמא״. יהודי צריך להתנתק מכל ענייני העולם, להוציא את התענוג מענייני העולם, כמו בסיפור על ר' שמואל מונקעס. להוציא את התענוג מהעולם הזה, כך שיהיה בבחינת ״אסר לה אכולי עלמא״ — להתנתק מכל העולם, מהעולמיות, מהחומריות, מהגשמיות ומההגשמה, ולקיים ״קדש עצמך במותר לך״. זהו עניין אחד. ואחרי ״אסר לה אכולי עלמא״ בא השלב השני, והוא עניין ״עשה טוב״: להתחבר, להתקשר ולהיות דבר אחד עם אלוקות. זהו העניין החיובי שיש בקידושין, ה״עשה טוב״ שבהם. ועל אהבת ה' אומרים את הפסוק הידוע, המובא בחובת הלבבות: ״כשם שלא ישכנו האש והמים בכלי אחד״ — כמו שמים ואש אינם יכולים להימצא באותו כלי — כך ״לא ישכנו אהבת ה' ואהבת העולם הזה בלב המאמין״. שני הדברים אינם יכולים להיות באותו לב. צריך לנקות את הלב ולהסיר ממנו, בבחינת ״אסר לה אכולי עלמא כהקדש״, את כל העניינים שעומדים בניגוד לאלוקות. זהו עניין האתכפיא — לפעול על עצמו להתנתק מתאוות העולם הזה. ואז יכולה להיות אהבת ה': יהודי נקשר לקדוש ברוך הוא, נעשה בבחינת מתקדשת לבעלה, נמסר לבעלה. וואָס
10:39 זיין דער אסר לה אכולי עלמא. א איד דארף זיך אפרייסן פון די אלע עניני העולם, אוועקנעמען דעם געשמאק פון וועלט, כאילו אין דעם סיפור פון ר' שמואל מונקעס. ארויסנעמען דעם געשמאק פון דעם עולם הזה, אז ער איז אסר לה אכולי עלמא, זיך אפרייסן פון כולי עלמא, אפרייסן פון וועלטישקייט, פון חומריות, פון גשמיות און פון הגשמה, און פון קדש עצמך במותר לך. און דאס איז איין ענין. און נאך דעם אסר לה אכולי עלמא קומט צו גיין דער צווייטער שלב, און דאס איז דער ענין פון עשה טוב: זיך מחבר ווערן, נתקשר ווערן און ווערן איין זאך מיט אלקות. און דאס איז דער ענין החיובי וואס איז פאראן אין קידושין, ועשה טוב, וואס איז דא אין דעם. און דארט זאגט מען, אז עס איז דאך באהבת ה' אז דער פסוק הידוע, וואס ברענגט זיך אין חובת הלבבות, אז כשם שלא ישכנו האש והמים בכלי אחד, אז ווי וואסער און פייער קענען נישט זיין אין דעם זעלבן כלי, אזוי לא ישכנו אהבת ה' ואהבת העולם הזה בלב המאמין. זיי קענען נישט זיין ביידע זאכן אין דעם זעלבן הארץ. דארף דער הארץ אויסרייניגן און אוועקנעמען אין זיך דעם אסר לה אכולי עלמא כהקדש, אוועקנעמען אין זיך די אלע ענינים וואס זענען אין באוועגונג מיט גאטלעכקייט. דאס איז דער ענין פון אתכפיא, פון פועל'ן ביי זיך, זיך אפרייסן פון די תאוות העולם הזה. און דערנאך קען זיין די אהבת ה', וואס א איד פארבינדט זיך מיטן אויבערשטן און ער ווערט ביי אים מתקדשת לבעלה, זי ווערט איבערגעגעבן לבעלה. וואס
12:12 בעניין הזה מעניינת השיחה של הרבי, שבה הרבי מסביר את היסוד של חקירה שלמה. [לא ברור] הנקודות של העניין הזה. שהיא צריכה להתנתק מתאוות העולם הזה, ורק כך יכולה להיות אהבת ה׳, שבה יהודי מתקשר עם הקב״ה, והיא מתקדשת לבעלה, נמסרת לבעלה. בעניין הזה מעניינת השיחה של הרבי, שבה הרבי מסביר את היסוד של חקירה שלמה. [לא ברור] הנקודות של העניין הזה. מה רואים שם? הבעל נותן לה כסף, הוא נותן לה כסף או שווה כסף, הוא נותן כסף לאשתו, ואלה הקידושין. האם נתינת הכסף היא שיוצרת את הקידושין? או להפך, כיוון שנעשים הקידושין, ממילא היא מקבלת את הכסף? מהי העילה ומהו העלול? מהי הסיבה ומהו המסובב? האם נתינת הכסף יוצרת את הקידושין, או שהקידושין יוצרים את הקנאת הכסף? ויש בזה כמה וכמה פרטים בהלכה. אבל אני רוצה להתעכב על הנקודה שבאהבת ה׳. מהי החקירה כאן באהבת ה׳? באהבת ה׳ יש חקירה מעניינת כזאת. קודם כול, יש באהבה שני עניינים: סור מרע, ולהתקרב לה׳.
12:12 אין דעם ענין איז דא אינטערעסאנט די שיחה פון רבי'ן, וואס דער רבי איז מסביר ביסוד אויף א גאנצע חקירה. [לא ברור] די נקודות פון דעם ענין. וואס זי דארף זיך אפרייסן פון די תאוות העולם הזה, און זי דארף — נאר אזוי קען זיין די אהבת ה', וואס א איד פארבינדט זיך מיטן אויבערשטן, און ער ווערט ביי אים מתקדשת לבעלה, זי ווערט איבערגעגעבן לבעלה. וואס אין דעם ענין איז דא אינטערעסאנט די שיחה פון רבי'ן, וואס דער רבי איז מסביר ביסוד אויף א גאנצע חקירה. [לא ברור] די נקודות פון דעם ענין. וואס זעט מען דארט? דער מאן גיט איר כסף, ער גיט איר כסף, שוה כסף, ער גיט כסף לאשתו, איז דער קידושין. און דאס מאכט — די נתינה פון דעם כסף, דאס מאכט אויף די קידושין? אדער פארקערט, דורך דעם וואס עס ווערן די קידושין, ממילא באקומט זי דעם כסף? וואס איז דער עילה, וואס איז דער עלול? וואס איז די סיבה, וואס איז דער מסובב? צי די נתינת הכסף, דאס מאכט אויף די קידושין, אדער די קידושין מאכט די הקנאה פון דעם כסף? וואס אין דעם זענען פאראן כמה וכמה פרטים אין הלכה. אבער איך וויל זיך אפשטעלן אויף דער נקודה אין אהבת ה'. וואס איז דא די חקירה אין אהבת ה'? אין אהבת ה' איז דא אזא אינטערעסאנטע חקירה. קודם כל, זענען דא די צוויי ענינים אין אהבה: סור מרע, און להתקרב להשם.
13:25 ישנו הסור מרע וישנו העשה טוב: להתנתק מתאוות העולם הזה, להסיר את התענוג מענייני העולם הזה, ולהכניס את התענוג באהבת ה׳. השאלה היא מהי הסיבה ומהו המסובב? איך זה עובד? ובזה יש שני אופנים. יש אופן שבו אומרים: תחילה צריך להיות סור מרע, ואחר כך צריך להיות עשה טוב. מה זה בעניין הקידושין? ״דאסר לה אכולי עלמא כהקדש״ הוא הסור מרע; והכסף הוא העשה טוב. כי מבואר על כסף, בהלכה [לא ברור] בפרטיות, שכסף הוא מלשון ״נכסוף נכספתי״. כסף הוא עניין של אהבה. זוהי האהבה והדבקות בקב״ה. זהו הרמז ברוחניות בעניין קידושי כסף. וכאן השאלה: מה בא קודם ומה בא אחר כך? מהי העילה ומהו העלול? האם תחילה צריך להיות ״דאסר לה אכולי עלמא כהקדש״, הקידושין, וזה מעורר את הכסף, את האהבה? תחילה היא מטהרת את עצמה, מתנתקת מכל תאוות העולם הזה, ואחר כך יוכלו להיות אצלה קידושי כסף, ה״נכסוף נכספתי״, אהבת ה׳ — סור מרע ואחר כך עשה טוב. או שהסדר הוא הפוך, מלמעלה למטה: לעורר ולהביא לידי גילוי את האהבה לקב״ה, ו[לא ברור], כשתהיה לך אהבת ה׳, ממילא יתנתק ממך, תאבד את התענוג וההנאה מענייני העולם הזה.
13:25 ס׳זענען דא דער סור מרע, ס׳זענען דא דער עשה טוב: זיך אוועקרייסן פון תאוות עולם הזה, אוועקנעמען דעם געשמאק פון עניני עולם הזה, און אריינברענגען דעם געשמאק אין אהבת השם. די שאלה איז, וואס איז די סיבה, וואס איז דער מסובב? ווי אזוי ארבעט דאס? און אין דעם זענען פאראן צוויי פנים. ס׳איז פאראן אן ענין וואס מ׳זאגט: פריער דארף זיין סור מרע, און דערנאך דארף זיין עשה טוב. וואס איז דאס אין דעם ענין פון קידושין? דאס ״דאסר לה אכולי עלמא כהקדש״, דאס איז דער סור מרע; און די כסף, דאס איז דער עשה טוב. ווייל כסף איז א מבואר, בהלכה [לא ברור] בפרטיות, אז כסף איז מלשון ״נכסוף נכספתי״. כסף איז אן ענין פון אהבה. דאס איז די אהבה און די דבקות צום אויבערשטן. דאס איז דער רמז ברוחניות, דעם ענין פון קידושי כסף. און דא איז די שאלה: וואס קומט פריער און וואס קומט שפעטער? וואס איז די עילה, וואס איז דער עלול? צי פריער דארף זיין דער ״דאסר לה אכולי עלמא כהקדש״, די קידושין, און דאס ברענגט ארויס דעם כסף, די אהבה? פריער רייניגט זי זיך אויס, צו רייסן זיך אפ פון אלע תאוות עולם הזה, און שפעטער וועט קענען זיין ביי איר די קידושי כסף, דעם ״נכסוף נכספתי״, די אהבת השם — דעם סור מרע, און דערנאך עשה טוב. אדער דער סדר גייט א פארקערטן סדר, מלמעלה למטה: רוף ארויס און ברענג ארויס די אהבה צום אויבערשטן, און [לא ברור], אז דו וועסט האבן אהבת השם, און ממילא וועט זיך אפרייסן פון דיר, וועט פארלירן דעם געשמאק און דעם תענוג פון עניני עולם הזה.
14:49 כך שאולי הכסף הוא העילה, והקידושין, ה״דאסר לה אכולי עלמא כהקדש״, הם המסובב. אלה שני אופנים, ושניהם נכונים. כפי שמבואר בחסידות, בסדר העבודה הרגיל בתורה הסדר הוא שתחילה צריך להיות סור מרע ואחר כך עשה טוב, כמו שנאמר בפסוק: ״סור מרע ועשה טוב״. זהו הסדר הרגיל: תחילה צריך להסיר מעצמו את הלכלוך, ואחר כך אפשר להכניס לתוכו את אהבת ה׳. כמו הלשון הידוע, שתחילה צריכה להיות הוצאת המת, ואחר כך יכולה להיות הכנסת כלה. הוצאת המת פירושה כאן: להוציא את העניינים של המת, של היצר הרע, עניינים של חושך ושל רע. ואחר כך יכולה להיות הכנסת כלה, להכניס את הכלה, את הכלי, אל התשוקה לדבקות. וזהו הסדר הרגיל. אבל לפעמים נדרש סדר עבודה שלמעלה מסדר והדרגה, סדר עבודה שהוא מלמעלה למטה. שיהודי מעמיד את עצמו מלכתחילה בעולם נעלה יותר של עשה טוב, של ״נכסוף נכספתי״, והרע ייעלם ממילא, מעצמו. זהו הסדר בזמנים בלתי רגילים, בעבודה שלמעלה [לא ברור]. ועל כך באה המשנה ואומרת: ״האשה נקנית בשלש דרכים״. יש שלושה אופנים שבהם האישה נקנית: בכסף, ובשטר ובביאה. יש כמה ביאורים בתורת החסידות על שלושת העניינים האלה, קידושי כסף, בעבודת ה׳.
14:49 אז אפשר די כסף איז די עילה, און די קידושין, דער ״דאסר לה אכולי עלמא כהקדש״, דאס איז דער מסובב. דאס זענען די צוויי פנים, וואס ביידע זענען ריכטיג. ווי ס׳ווערט אין חסידות, אז אין סדר העבודה הרגילה בתורה איז דער סדר אז פריער דארף זיין סור מרע, דערנאך עשה טוב, ווי ס׳שטייט אינעם פסוק: ״סור מרע ועשה טוב״. דאס איז דער סדר הרגיל: פריער דארף מען אוועקנעמען פון זיך די שמוץ, און שפעטער קען מען ארייננעמען אין זיך די אהבת השם. ווי דער לשון איז ידוע, אז פריער דארף זיין הוצאת המת, און דערנאך קען זיין הכנסת כלה. וואס הוצאת המת איז דא טייטש: ארויסנעמען די ענינים פון דעם מת, פון דעם יצר הרע, פון ענינים פון חושך און פון רע. און דערנאך קען זיין הכנסת כלה, אריינברענגען די כלה, דעם כלי, אין די תשוקה צו דבקות. און דאס איז דער סדר הרגיל. אבער אמאל מאנט זיך דער סדר העבודה איז למעלה מסדר והדרגה, דער סדר העבודה וואס דאס איז מלמעלה למטה. אז א איד שטעלט זיך איבער לכתחילה אין א העכערער וועלט פון עשה טוב, פון ״נכסוף נכספתי״, און די רע וועט ממילא פארשוואונדן מצד עצמו. וואס דאס איז דער סדר אין זמנים בלתי רגילים, אין די עבודה שלמעלה [לא ברור]. איז אויף דעם קומט זאגן די משנה און זאגט: ״האשה נקנית בשלש דרכים״. פאראן דריי פנים ווי אזוי די אשה נקנית: בכסף, ובשטר ובביאה. ס׳זענען פאראן כמה ביאורים אין תורת החסידות וואס זיינען די דריי ענינים, קידושי כסף, אין עבודת השם.
16:23 תורת הבעל שם טוב. ב[לא ברור] הבעל שם טוב מביא פירוש לשלושת העניינים של כסף ושטר וביאה בעבודת ה׳. הבעל שם טוב מפרש שהדבר הראשון הוא כסף, שהוא האהבה והחסד העליון. כסף מלשון ״נכסוף נכספתי״; כסף הוא עניין של אהבה, חסד. והכסף הוא מה שהבעל, הרבי, שהוא האיש [לא ברור], האיש, וכשהוא בא לשאת אישה, הוא בא [לא ברור] כנסת ישראל, נותן לה כסף, וזו אהבה רבה. הוא מכניס בה אהבה, וזה מדליק בנשמה את החסד ואת האהבה [לא ברור] לגדלות. זה הדבר הראשון, שאצלו מאיר ובוער. אחר כך בא השטר. אחרי גילוי ראשון, אחרי התעוררות דלעילא ראשונה, כפי שרואים במוחש, בפעם הראשונה זה יבער אצלו, אבל זה לא נשאר לעולם ועד. פתאום זה ישקע וייעלם. איזו עצה יש לזה? שטר. שטר הוא תורה, תורה [לא ברור]. לפעמים אצל אנשים אש הלהבה, האהבה, אינה מאירה; להבת הנשמה אינה בוערת אצלם. על כך אומרים לו: שטר. כעת, הכוונה כאן היא שאם אין לו אהבה ולא יראה ולא רגש ולא כסף, אבל עצם העניין הוא שיש תורה, יש תפילה, וזו גאולה נפלאה, כפי שמובא מהבעל שם טוב, שבשעה שאדם עומד בזמן כזה, שבו אור הנשמה אינו מאיר אצלו, עליו להתקשר עם ה[לא ברור]
16:23 תורת הבעל שם טוב. אין [לא ברור] בעל שם טוב ברענגט א טייטש, וואס זיינען די דריי ענינים פון כסף ושטר וביאה אין עבודת השם. טייטשט דער בעל שם טוב אז די ערשטע זאך איז פאראן דער כסף, וואס דאס איז די אהבה און חסד עליון. כסף מלשון ״נכסוף נכספתי״; כסף איז אן ענין פון אהבה, חסד. און דער כסף איז וואס דער בעל, דער רבי, וואס איז דער איש [לא ברור], דער איש, און ער גייט לבעל אשה, ער גייט [לא ברור] כנסת ישראל, גיט ער איר כסף, דאס איז אהבה רבה. ברענגט אריין ביי איר אהבה, וואס דאס צינדט אן ביי דער נשמה דעם חסד און די אהבה [לא ברור] צו גדלות. דאס איז די ערשטע זאך, וואס ביי אים לייכט און ס׳ברענט. דערנאך קומט צו גיין שטר. נאך אן ערשטן גילוי, נאך אן ערשטן התעוררות דלעילא, ווי מ׳זעט דאך במוחש, אויפן ערשטן מאל וועט ביי אים ברענען, אבער דאס בלייבט נישט לעולם ועד. פלוצלינג וועט עס אוועקטרינקען. וואס איז דא מיט עצה? שטר. שטר איז תורה, תורה [לא ברור]. פאראן אמאל ביי מענטשן לייכט נישט דער פלאם־פייער, די אהבה; ס׳ברענט נישט ביי אים דער פלאם פון דער נשמה. איז אויף דעם זאגט מען אים: שטר. איצט, דא מיינט מען, אויב ער האט נישט קיין אהבה און קיין יראה און קיין הרגש און קיין כסף, אבער דער עצם ענין איז, ס׳איז תורה, ס׳איז תפילה, וואס דאס איז א גאולה נפלאה, ווי ס׳ברענגט זיך פון דעם בעל שם טוב, אז בשעה שאדם עומד אין אזא זמן וואס ביי אים לייכט נישט דער אור הנשמה, זאל ער זיך מתקשר זיין מיט די [לא ברור]
17:57 זהו שטר. בפשטות, זו תורה וזו תפילה. ונראה זאת שוב בעניין האהבה, מה שנקרא ״גדלות שני״ בלשון הקבלה, שהיא תפארת — התקשרות שבאה לאחר מכן. יש אחדות עם התורה, ובהמשך מגיעים לביאה, שהיא הייחוד הפנימי בין היהודי לקב״ה, כפי שמובא מהבעל שם טוב. כל זה מבואר בחסידות חב״ד, במאמרים, ובפרט במאמרי אדמו״ר הצמח צדק, ובעוד מאמרי חסידות שמרחיבים בעניין. יש מאמר שנשתמרה ממנו הנחה, שאמר אדמו״ר המהר״ש בחתונת אדמו״ר הרש״ב, שהייתה בימי אלול. באותו שבוע אמר אדמו״ר המהר״ש ריבוי מאמרי חסידות; מבואר שבאותו שבוע נאמרו כשלושים ושניים מאמרי חסידות. מכמה מן המאמרים נשארו בידינו הנחות, וזה אחד מהם: המאמר ״האשה נקנית״. שם הוא מסביר כמה וכמה פרטים בעבודת ה׳ שבמשנה, המשנה הראשונה במסכת קידושין. מבואר בחסידות ששלושת העניינים של כסף, שטר וביאה הם שלושת העניינים של אברהם, יצחק ויעקב, שהם שלושת העמודים של תורה, עבודה וגמילות חסדים. שלושה דברים
17:57 ס'איז שטר. פשוט איז עס תורה, איז עס תפילה. און דאס וועלן מיר נאך אמאל זען אין אהבה, וואס דאס ווערט אנגערופן גדלות שני, ווי ס'רופט זיך אין קבלה, וואס דאס איז א תפארת, איז התקשרות וואס קומט נאך דעם. איז דא אחדות מיט תורה, און שפעטער קומט מען צו ביאה, וואס דאס איז דער יחוד פנימי צווישן דעם אידן און דעם אויבערשטן. וואס דאס שטייט פון דעם בעל שם טוב. כל זה איז מבואר אין חסידות חב״ד, אין מאמרים, בפרט פון דעם צמח צדק, און נאך אנדערע חסידות וואס ברייטן אויס דעם ענין. ווי עס איז דא א מאמר, וואס איז פאראן א הנחה וואס דער רבי מהר״ש האט געזאגט ביי דער חתונה פון רבי רש״ב, וואס איז געווען אין די טעג פון אלול. אין יענער וואך האט דער רבי מהר״ש געזאגט א ריבוי מאמרי חסידות; עס איז מבואר אז אין יענער וואך זענען געזאגט געווארן ארום צוויי און דרייסיג מאמרי חסידות. פון די מאמרים זענען געבליבן אטלעכע וואס מיר האבן פון זיי, און דאס איז איינער פון זיי, דער מאמר פון „האשה נקנית“, וואס דארט איז ער מסביר כמה וכמה פרטים אין עבודת השם אין דער משנה, אין דער ערשטער משנה פון מסכת קידושין. איז מבואר אין חסידות אז די דריי ענינים פון כסף, פון שטר און ביאה, דאס זענען די דריי ענינים פון אברהם און יצחק און יעקב, וואס דאס זענען די דריי עמודים פון תורה, עבודה וגמילות חסדים. שלשה דברים
19:26 העולם עומד עליהם — העמודים שבעולם, תורה, עבודה וגמילות חסדים — והם כנגד אברהם, יצחק ויעקב. גמילות חסדים היא כנגד אברהם, שאצלו היה עניין גמילות חסדים; אברהם הוא מידת החסד, וזהו עניין הכסף. כפשוטו, כסף קשור בנתינת צדקה, בחסד. אחר כך יש עניין השטר, שהוא עניין הגבורות, עניינו של יצחק. וכפי שאביו של הרבי, הרב לוי יצחק, מביא בפירושיו, במכתב שכתב לרבי לפני חתונתו, הוא מסביר: היכן רואים ששטר הוא עניין של גבורות? מניין לומדים קידושי שטר? מגט. ״ויצאה והיתה״ — מקיש הוויה ליציאה. מגט לומדים שבקידושין אפשר לקדש בשטר. והעובדה שלומדים קידושי שטר מגט מראה ששטר הוא עניין של גבורות. גט הוא עניין של גבורה, וממנו לומדים על שטר גם בקידושין. וזהו עניינו של יצחק. ועוד, בעבודה, זהו הקו של עבודת ה׳ של יצחק: גבורות, קו הגבורה, קרבנות, העלאה. במאמרים אחרים נאמר שעניין השטר מכוון ללימוד התורה; זהו עניין השטר, כפי שלמדנו מהבעל שם טוב. שטר מכוון לתורה, וזהו קו התורה. ויש גם עניין שלישי, והוא
19:26 העולם עומד, וואס דאס זענען די עמודים בעולם, תורה, עבודה וגמילות חסדים, וואס דאס איז כנגד אברהם, יצחק, יעקב. דער ענין פון גמילות חסדים איז כנגד אברהם, וואס ביי אים איז געווען דער ענין פון גמילות חסדים, אברהם מידת החסד, און דאס איז דער ענין פון כסף. דער פשטות כסף איז פארבונדן מיט נתינת צדקה, חסד. דערנאך איז פאראן דער ענין פון שטר, וואס שטר איז דער ענין פון גבורות, דער ענין פון יצחק. און ווי דעם רבי'נס טאטע, ר׳ לוי'ק, ברענגט אין זיינע פירושים אין דעם בריוו וואס ער האט געשריבן צום רבי'ן פאר זיין חתונה, איז ער מסביר: וואו זעט מען אז שטר איז אן ענין פון גבורות? ווייל מען זאגט אז א שטר, פון וואנעט לערנט מען ארויס קידושי שטר? פון גט. „ויצאה והיתה“, מקיש הויה ליציאה. מען לערנט ארויס פון גט אז ביי קידושין דארף זיין קידושין מיט א שטר. און דאס וואס מען לערנט ארויס קידושי שטר פון גט באווייזט אז א שטר איז אן ענין פון גבורות. גט איז אן ענין פון גבורה, און פון דארט לערנט מען ארויס א שטר פאר קידושין אויך. און דאס איז דער ענין פון יצחק. און נאך, אין עבודה, איז דאס דער קו פון עבודת השם, יצחק, גבורות, קו הגבורה, קרבנות, העלאה. אין אנדערע מאמרים שטייט אז דער ענין פון שטר גייט אויף לימוד התורה, אז דאס איז דער ענין פון שטר, ווי מיר האבן פון דעם בעל שם טוב. שטר גייט אויף דער תורה, און דאס איז דער קו התורה. און נאך איז דא דער דריטער ענין, אז דאס איז
21:19 עניין הביאה, שהיא מידתו של יעקב. מידתו של יעקב היא מידת הרחמים, וזהו עניין ההתקשרות הפנימית, ״תתן אמת ליעקב״ — התקשרות פנימית, כפי שמובא במאמרים. יש כאן קו נוסף: אם אומרים שעניין השטר מכוון לגבורות, לקרבנות ולהעלאה מלמטה למעלה, הרי שעניין הביאה הוא תורה, וזהו הייחוד הפנימי, עניין השטר. אדמו״ר הזקן אומר בתניא שעל ידי לימוד התורה נעשה ״יחוד נפלא שאין יחוד כמוהו ולא כערכו נמצא כלל בגשמיות, להיות לאחדים ומיוחדים ממש מכל צד ופנה״. אבל כפי שמובא במאמרים אחרים, זהו הקו של העבודה הפנימית בתפילה. על ידי התפילה נעשה עניין הביאה והייחוד הפנימי שבין האדם לקב״ה. זהו עניין התפילה, מלשון ״התופל כלי חרס״: עניין של ייחוד, חיבור, חברות והתקשרות, שהיהודי נעשה דבר אחד עם הקב״ה. יש מאמר של אדמו״ר הזקן, מאמר מעניין, ב״מאמרים הקצרים״. כלומר, הוא מן המאמרים שאדמו״ר הזקן אמר בשנים הראשונות, עוד לפני פטרבורג. כדאי לדעת שבאותם ימים אמר אדמו״ר הזקן את הדברים בקיצור רב, והיו אלו דברי תורה לוהטים שהבעירו את העולם. יש שם דבר תורה שנדפס בספר ״מאמרים הקצרים״ על המשנה. זהו ביאור עשיר, הקשור קצת ל״וכסף״, אבל גם ל״תכסוף״. אומר שם אדמו״ר הזקן: ״האשה נקנית בביאה״ — הכוונה ליהודי, לנשמה שרוצה להתמסר
21:19 דער ענין פון ביאה, וואס דאס איז מידתו של יעקב. אז ביי יעקב איז מידת הרחמים, און דאס איז דער ענין פון התקשרות פנימית, „תתן אמת ליעקב“, התקשרות פנימית, וואס איז, ווי עס שטייט אין די מאמרים. ס'איז דא דער קו פון, אויב מען זאגט אז דער ענין פון שטר גייט אויף גבורות, קרבנות, העלאה מלמטה למעלה, איז דער ענין פון ביאה תורה, און דאס איז דער יחוד פנימי, דער ענין פון שטר. דער רבי זאגט אין תניא אז דורך לימוד התורה איז א „יחוד נפלא שאין יחוד כמוהו ולא כערכו נמצא כלל בגשמיות, להיות לאחדים ומיוחדים ממש מכל צד ופנה“. אבער ווי עס שטייט אין אנדערע מאמרים, איז דאס דער קו פון עבודה פנימית פון תפילה. דורך תפילה, דאס איז דער ענין פון ביאה און יחוד פנימי וואס איז צווישן דעם אדם מיטן אויבערשטן, וואס דאס איז דער ענין פון תפילה, מלשון „התופל כלי חרס“, דער ענין פון יחוד און חיבור און חברות און התקשרות, אז א איד ווערט איין זאך מיטן אויבערשטן. ס'איז פאראן א מאמר פון דעם אלטן רבי'ן, ס'איז אן אינטערעסאנטער מאמר, אין די מאמרים הקצרים, וואס הייסט אז דאס איז פון די מאמרים וואס דער אלטער רבי האט גערעדט גאר אין די ערשטע יארן פאר פעטערבורג. ס'איז כדאי אז דעמאלט האט דער אלטער רבי געזאגט אלע זאכן גאר בקיצור, און ס'איז געווען פייערדיגע תורות וואס האבן פארברענט די וועלט, כדאי דאס צו וויסן. איז דעמאלט געווען א תורה וואס איז געדרוקט אין ספר מאמרים הקצרים אויף די משנה. ס'איז א רייכער ביאור, א ביסל פארבונדן מיט „וכסף“, אבער מיט „תכסוף“. זאגט דארט דער אלטער רבי: „האשה נקנית בביאה“ — גייט אויף א אידן, א נשמה, וואס זי וויל זיך איבערגעבן.
22:50 לקב״ה, להיקנות לבעלה, כלומר לקודשא בריך הוא. ביאה היא האופן שבו יהודי קשור לקב״ה. ועל כך אומרת המשנה: תחילה עניין הכסף, אהבה — ״נכסוף נכספתי״. מתעוררות אהבה ותשוקה לאלוקות. זו עבודה בקו החסד ובקו האהבה. לאחר מכן בא העניין השני, עניין השטר. כפי שאנחנו יודעים, שטר הוא עניין של גבורות. אדמו״ר הזקן מפרש: היכן מוצאים בשטר את עניין הגבורות? אומר אדמו״ר הזקן ששטר הוא גם מלשון משטר, שהוא עניין של גבורות. והוא גם מלשון ״סוטר״ בסמ״ך. סוטר בסמ״ך פירושו לתת לו סטירה, מכה על הפנים. זהו ״סוטר״ — סטירה. זו העבודה של ״לעולם ירגיז אדם יצר טוב על יצר הרע״: הגבורה הדרושה כדי להילחם ביצר הרע, לתת לו סטירה ולדבר אליו בתקיפות. זהו הקו השני בעבודת ה׳, בדרך ההתקשרות עם הקב״ה. לאחר מכן יש עניין הביאה, שכפי שהוא מוסיף ואומר שם, הוא גם מלשון ״הבאה״ — להביא ולהכניס פנימה. זוהי התקשרות פנימית של יהודי עם הקב״ה: הבאה, הכנסה פנימה, והוצאת האהבה המסותרת שנמצאת אצל כל יהודי בפנימיות הלב, כדי שתבוא לידי גילוי. אדמו״ר הזקן ממשיך ומפרש את המשך המשנה. המשנה שואלת כמה הוא כסף, ומביאה שתי
22:50 צום אויבערשטן, נקנית לבעלה, דאס הייסט קודשא בריך הוא. ביאה איז ווי א איד פארבונדן מיטן אויבערשטן. און אויף דעם זאגט די משנה, ערשטנס דער ענין פון כסף, אהבה, ״נכסוף נכספתי״, עס קומט אזא אהבה און א תשוקה צו אלקות. דאס איז עבודה אין קו החסד און קו האהבה. און נאך קומט אן דער צווייטער ענין, וואס דאס איז דער ענין פון שטר. ווי מיר ווייסן, א שטר איז דער ענין פון גבורות. טייטשט דער אלטער רבי, וואו געפינט מען אין דעם ענין פון שטר דעם ענין פון גבורות? זאגט דער אלטער רבי, אז שטר איז אויך מלשון משטר, אז דאס איז אן ענין פון גבורות. און דאס איז אויך מלשון סוטר מיט א סמ״ך. סוטר מיט א סמ״ך איז דאס, אז ווי מען זאגט, סוטר אויף אים, דעם א פאטש געבן אין פנים. און דאס איז אויך סוטר, א פאטש. דאס איז עבודה, דער ענין פון ״לעולם ירגיז אדם יצר טוב על יצר הרע״. די גבורות וואס דארף זיין אין מלחמה האלטן מיטן יצר הרע, און געבן אים א פאטש אין פנים, און רעדן שטארק מיט תוקף. וואס אין דעם קו, דאס איז דער צווייטער קו אין עבודת השם, ווי אזוי זיך פארבינדן מיטן אויבערשטן. און דערנאך איז דא דער ענין פון ביאה, וואס, ווי ער זאגט דארט נאך, דאס איז דאס אריינברענגען, מלשון הבאה, אויף אריינברענגען בפנימיות. איז התקשרות פנימית פון א איד מיטן אויבערשטן, הבאה, אריינברענגען, ארויסברענגען די אהבה מסותרת וואס געפינט זיך ביי יעדן איד בפנימיות הלב, און דאס ארויסברענגען אז עס זאל זיין בגילוי. טייטשט דער אלטער רבי ווייטער דעם המשך המשנה. די משנה פרעגט וויפיל איז דאס כסף? איז די משנה ברענגט צוויי
24:29 דעות. בית שמאי אומרים שזה בדינר, ובית הלל אומרים שזה בפרוטה. על כך מבאר אדמו"ר הזקן: מהו תוכן העניין? המחלוקת היא על האופן שבו מתעוררת האהבה. כדי לעורר אהבה, שיהיה ה״כסף״, ״נכסוף נכספתי״, שיהודי יחוש אהבה ותשוקה לאלוקות, עליו להתבונן. במה עליו להתבונן? בית שמאי, שעניינם מדרגת הגבורות, אהבה חזקה ועמוקה, אומרים שהאהבה צריכה להיות בדינר. מהו דינר? ההתבוננות צריכה להיות במדרגות נעלות של אלוקות, בסובב כל עלמין, בענייני אלוקות שלמעלה לגמרי מן העולם. מצד מדרגות אלו, כל ישותו של האדם היא כלא בעלמא. וכאשר יהודי מתבונן בסובב כל עלמין, בכך שכל העולם הוא כלא בעלמא, מתעוררת אצל המקבל התחושה של ״דינר״. מבאר אדמו"ר הזקן: ״דינר״ פירושו ״דיין נאָר״ — אני רק שלך לגמרי. אין לי מציאות עצמאית; כל מציאותי היא אלוקות. וזוהי האהבה האמיתית, האהבה של ״מי לי בשמים ועמך לא חפצתי״: אינני רוצה דבר מלבדך עצמך. את זה ביטאו בית שמאי. מצד מדרגתם של בית שמאי, זהו גדר האהבה. בית הלל אומרים שהקידושין צריכים להיות בפרוטה. מבאר אדמו"ר הזקן ש״פרוטה״ היא מלשון פרטים. כלומר, להפך: כדי לעורר
24:29 דעות. בית שמאי זאגן אז דאס איז בדינר. און בית הלל זאגן אז דאס איז בפרוטה. איז אויף דעם טייטשט דער אלטער רבי וואס איז דאס דער ענין? דער מחלוקת איז אויף וואס איז די אהבה. כדי צו ארויסברענגען אהבה, אז עס זאל זיין דער כסף, ״נכסוף נכספתי״, אז א איד זאל האבן אהבה און תשוקה צו אלקות, דארף ער זיך מתבונן זיין. אין וואס דארף מען זיך מתבונן זיין? איז בית שמאי, וואס בית שמאי איז די מדריגה פון גבורות, א שטארקע אהבה, א טיפע אהבה, ער זאגט אז די אהבה דארף זיין בדינר. וואס איז דער דינר? זאגט ער, די התבוננות דארף זיין אין העכערע מדריגות פון אלקות, אין סובב כל עלמין, אין ענינים פון אלקות וואס דאס איז העכער פון וועלט אין גאנצן. וואס מצד דעם די גאנצע ישות פון א מענטש איז כלא בעלמא. און בשעת א איד איז זיך מתבונן אין סובב כל עלמין, אז די גאנצע עולם איז כלא בעלמא, איז ווערט ביי דעם מקבל דער געפיל, דינר, זאגט דער אלטער רבי, דאס איז אלטער ווען מען זאגט דינר: איך בין אין גאנצן דיין נאר. איך האב נישט קיין אייגענע מציאות, מיין גאנצע מציאות איז אלקות. און דאס איז די אמתע אהבה, די אהבה פון ״מי לי בשמים ועמך לא חפצתי״. איך וויל מער נישט ווי דיך אליין, וואס דאס האט בית שמאי ארויסגעברענגט. מצד מדריגות פון בית שמאי איז דער גדר פון די אהבה. בית הלל זאגט אז די קידושין דארף זיין מיט א פרוטה. טייטשט דער אלטער רבי אז פרוטה איז מלשון פרטים. וואס פרטים מיינט אז פארקערט, כדי צו ארויסברענגען
26:00 את ה״כסף״, את ה״נכסוף נכספתי״, את האהבה, צריך להתבונן בפרטים. ״פרטים״ פירושם החיות האלוקית שבפרטי העולם. היינו, יש להתבונן בפרטי החיות ובפרטי [לא ברור], כפי שכתב הבעל שם טוב, בכל פרט, בכל דומם, צומח, חי ומדבר. ההתלבשות הפרטית הזאת היא שמעוררת את האהבה לקדוש ברוך הוא. זהו ההבדל בין בית שמאי לבית הלל: בית שמאי, שעניינם מדרגת הגבורות, מדברים על מדרגה נעלית יותר. לכן הם אומרים שההתבוננות צריכה להיות בענייני סובב כל עלמין, במדרגות האלוקות שלמעלה מן העולם. הדבר מעורר באדם אהבה רבה, שבה הוא מתמסר לקדוש ברוך הוא למעלה מטעם ודעת: ״אני רק שלך לגמרי״. ובית הלל אומרים להפך: כעניינם של בית הלל, הם מורידים זאת לאופן פשוט יותר — להתבונן בפרטים, בחיות האלוקית שיש בכל פרט, אשר, כפי שלימד הבעל שם טוב, מחיה כל נברא. ועל ידי כך האהבה היא אהבה [לא ברור], אהבה שהאדם יכול להתחבר אליה יותר מצד גדרי העולם. וזהו עניינה של המשנה האומרת: ״והאשה נקנית בשלש דרכים״. כאשר [לא ברור], ובתקופה של חודש אלול אנו קוראים בכל שנה את פרשת כי
26:00 דעם כסף, דעם ״נכסוף נכספתי״, די אהבה, דארף זיין התבוננות אין פרטים. פרטים מיינט אין החיות אלקי וואס איז אין די פרטים פון וועלט. דאס הייסט, דארף מען זיך מתבונן זיין אין די פרטי החיות און די פרטי [לא ברור], ווי דער בעש״ט האט געשריבן, יעדער פרט, יעדער דומם, צומח, חי, מדבר. און די התלבשות פרטית איז, אז דאס רופט ארויס די אהבה צום אויבערשטן. דאס הייסט דער חילוק צווישן בית שמאי און בית הלל: בית שמאי, וואס ביי אים איז איין מדריגה, איז געווען דער ענין פון וואס ער האט גערעדט אין א גדר פון גבורות, דאס הייסט ער מיינט א העכערע מדריגה. איז ער זאגט אז די התבוננות דארף זיין אין ענינים פון סובב כל עלמין, אין די דרגות פון אלקות וואס דאס איז העכער פון וועלט, און דאס מאכט ביי דעם מענטש אז ביי אים זאל זיין אהבה רבה, וואס זיך איבערגעבן צום אויבערשטן למעלה מטעם ודעת, אין גאנצן דיין נאר. און בית הלל זאגט פארקערט, ווי דער ענין בית הלל, ער טראגט דאס אראפ אין א פשוטערן אופן, זיך מתבונן זיין אין פרטים, מתבונן זיין אין החיות אלקי וואס איז דא אין יעדן פרט, וואס דער בעש״ט, עס איז מחיה יעדן נברא. און דורך דעם איז די אהבה מער אהבה [לא ברור], מער אהבה וואס דער מענטש קען זיך צו דעם צושטעלן מצד גדרי עולם. און דאס איז דער ענין וואס די משנה זאגט, ״והאשה נקנית בשלש דרכים״. איז בשעת אז [לא ברור], וואס מיר ליינען אלע מאל די תקופה פון חודש אלול, ליינען מיר פרשת כי
27:28 כי תצא. אנו קוראים את הפרשה שבה מדובר על עניין הקידושין, משום שחודש אלול הוא הזמן של ״אני לדודי ודודי לי״. זהו הרי עניין הקידושין: ״אני לדודי״. כפי שמבואר בחסידות במאמרים רבים, זהו עניינם של איש ואשה, הקדוש ברוך הוא וכנסת ישראל: יהודים מתקרבים לקדוש ברוך הוא, ״לדודי״, מתוך אהבה, והקדוש ברוך הוא מתקרב ליהודים מתוך אהבה. ״אני לדודי ודודי לי״. זהו חודש אלול, הזמן שבו כנסת ישראל מתקרבת לקדוש ברוך הוא, וממנו עוברים לאחר מכן לחודש תשרי. כל עניינם של חודש אלול וחודש תשרי הוא, כפי שמבואר בחסידות, החתונה של הקדוש ברוך הוא וכנסת ישראל. מובא בספרים שכל העניינים שעושים בראש השנה, ביום הכיפורים, בסוכות ובשמחת תורה מבטאים את עניין הנישואין של הקדוש ברוך הוא וכנסת ישראל, עד שמגיעים לשמחה הגדולה ביותר. מה שנאמר ״ביום חתונתו״ — זה מתן תורה. במשנה בסוף מסכת תענית מבואר גם שהכוונה ליום הכיפורים, שבו ניתנו הלוחות האחרונות. והשמחה והריקודים של החתונה, של ״ביום חתונתו — זה מתן תורה״, הם בשמחת תורה, שמיני עצרת, שאז מסיימים את התורה, והשמחה
27:28 כי תצא. מיר לייענען די פרשה וואס דארטן רעדט מען וועגן דעם ענין פון קידושין, ווייל אין דעם זמן פון חודש אלול איז דער זמן פון „אני לדודי ודודי לי“. וואס דאס איז דאך דער ענין פון קידושין, אני לדודי. ווי ס'איז מבואר אין חסידות אין אסאך מאמרים, אז דאס איז דער ענין פון איש ואשה, הקדוש ברוך הוא וכנסת ישראל, וואס אידן ווערן נענטער און מקורב צום אויבערשטן, לדודי, מאהבה, און דער אויבערשטער ווערט מקורב צו אידן מאהבה. „אני לדודי ודודי לי“. וואס דאס איז חודש אלול, דער זמן פון דעם קירוב וואס כנסת ישראל נענטערט זיך צום אויבערשטן, און פון דעם גייט מען אריבער שפעטער אין חודש תשרי. דער גאנצער ענין פון חודש אלול און חודש תשרי איז אן ענין פון, ס'איז מבואר אין חסידות, די חתונה פון הקדוש ברוך הוא וכנסת ישראל. ס'ברענגט זיך אין ספרים, אז די אלע ענינים וואס מ'טוט אין ראש השנה, יום הכיפורים און אין סוכות און שמחת תורה, דאס איז אלץ ענינים וואס ברענגען ארויס דעם ענין פון די נישואין פון הקדוש ברוך הוא וכנסת ישראל, ביז מ'קומט צו די גרעסטע שמחה. דאס וואס שטייט אז „ביום חתונתו“ איז מתן תורה. אין דער משנה סוף מסכת תענית איז אויך מבואר אז דאס גייט אויף יום הכיפורים, וואס דעמאלט איז געווען די לוחות אחרונות. און די שמחה און די ריקודים פון די חתונה, וואס איז געווען „ביום חתונתו זה מתן תורה“, איז אין שמחת תורה, שמיני עצרת, אז דעמאלט איז מען מסיים די תורה, און די שמחה
29:03 היא הגדולה ביותר. ואז מתקיימים הנישואין של הקדוש ברוך הוא וכנסת ישראל. וממילא, זהו מה שאומרים: צריך להיות כל הסדר, ותחילה צריכים להיות קידושין. והקידושין, סדר העבודה שצריך לעשות בחודש אלול, זמן הקידושין, הם ״ואסרה אכולי עלמא כהקדש״ — להוציא את הטעם והעונג מן העולם הזה. כפי שאמר ר׳ שמעון מונקעס לאדמו"ר הזקן, קודם צריך להסיר את הטעם מן העולם הזה, ולאחר מכן צריך להיות ״נכנס לבעלה״ — להתמסר לקדוש ברוך הוא. ומתמסרים לקדוש ברוך הוא באמצעות כל הפרטים שעליהם דיברנו, כסף ושטר, וכיצד הם מתפרשים בעבודה — כל פרטי העבודה. ולאחר מכן באים מכך הנישואין, כפי שמבאר אדמו"ר הזקן בלקוטי תורה בפרשת כי תצא: זהו עניינו של חודש תשרי, בשמחת תורה, שאז מתגלה היחידה שבנפש, ו״ישראל ומלכא בלחודוהי״ — היהודים והקדוש ברוך הוא נעשים דבר אחד ויחיד. ומכך באה אחר כך ההמשכה ברוחניות ובגשמיות, העבודה בתורה ומצוות במשך כל השנה כולה. שנזכה אכן שהחתונה תהיה בזמן הנכון, ושהכול אכן יתקדם [לא ברור], ושנזכה לגאולה השלמה. שתהיה שנה טובה ומבורכת, כתיבה וחתימה טובה, לשנה טובה ומתוקה, בגשמיות וברוחניות גם יחד.
29:03 הכי גדולה. און דעמאלט ווערן דורכגעפירט די נישואין פון הקדוש ברוך הוא וכנסת ישראל. איז ממילא, דאס איז וואס מ'זאגט, אז ס'דארף זיין דער גאנצער סדר, און פריער דארף זיין קידושין. און די קידושין, דער סדר העבודה איז אז מ'דארף טון אין חודש אלול, זמן הקידושין, „ואסרה אכולי עלמא כהקדש“, ארויסנעמען דעם געשמאק פון עולם הזה. ווי ר' שמעון מאנקעס האט געזאגט דעם אלטן רבי, אז ערשט זאל מען אוועקנעמען דעם געשמאק אין עולם הזה, און נאך דעם דארף זיין נכנס לבעלה, זיך איבערגעבן צום אויבערשטן. און מ'גיט זיך איבער צום אויבערשטן מיט די אלע פרטים וואס מ'האט גערעדט, פון כסף, פון שטר, און ווי אזוי דאס טייטשט זיך אין עבודה, די אלע פרטי העבודה. און דערנאך וועט פון דעם זיין די נישואין, ווי דער אלטער רבי איז מבאר אין לקוטי תורה אין פרשת כי תצא, אז דאס איז דער ענין פון חודש תשרי ביי שמחת תורה, וואס דעמאלט ווערט נתגלה די יחידה שבנפש, און ישראל ומלכא בלחודוהי, אידן מיטן אויבערשטן ווערן איין איינציגע זאך. און פון דעם ווערט שפעטער די המשכה ברוחניות ובגשמיות, די עבודה פון תורה ומצוות על כל השנה כולה. אז מיר זאלן טאקע, זאל זיין די חתונה אין דער ריכטיגער צייט, און אלץ טאקע גיין [לא ברור], און מיר זאלן זוכה זיין טאקע צו די גאולה שלמה. זאל זיין א גוט געבענטשט יאר, א כתיבה וחתימה טובה, לשנה טובה ומתוקה, בגשמיות וברוחניות גם יחד.