לעבן חסידות · פרק 143 · 2024-08-27 · 25:19
פרשת ראה שבת מברכים אלול - "ושמתי כדכד שמשותייך", וועלכע ליכט וועט שיינען לעתיד לבוא?
תיאור הפרק
:מקורות לקוטי תורה ד"ה ושמתי כדכד מאמר ד"ה ושמתי כדכד תשט"ז התוועדות ש״פ ראה מברכים אלול תשמ״ה
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 אצל חסידים בכלל היה עניין: כל מילה של חסידות ששמעו מהרבי. וידוע שהיו חסידים שנסעו לרבי, וכל אחד הקשיב לכל מילה, ואחר כך חזרו עליה ולמדו אותה עם כולם. זהו הניגון הידוע שחסידים היו שרים: כשהחסיד חוזר מליובאוויטש, שואלים אותו: מה קנית? מה הבאת משם? מה הבאת מליובאוויטש? והחסיד אומר: הבאתי פסוק. היו חסידים שהבינו את כל המאמר, חזרו על המאמר ולמדו אותו עם כולם. אחרים חזרו על חלק מהמאמר, על מילה מהמאמר. אחרים לא ידעו יותר מפסוק, וזה מה שנשאר איתם כל חייהם. אדמו"ר הריי"צ מספר באחת משיחותיו, שפעם בא חסיד, איש פשוט, לאדמו"ר המהר"ש, ואדמו"ר המהר"ש אמר חסידות. החסיד לא הבין את כל המאמר, כי זה היה מאמר קשה, אבל מתברר שהוא הבין משהו לא נכון. אדמו"ר המהר"ש דיבר אז במאמר, בין השאר, על נשמות דאצילות. הרבי דיבר באריכות על הנשמות, שיש נשמות דאצילות. אבל החסיד לא הבין מהי אצילות, וחשב שזו מילה ביידיש: נשמות בפאצ'יילעס. מה זה פאצ'יילעס? ברוסית זו, כנראה, מטפחת. הוא חשב שמדובר בנשמות בפאצ'יילעס, כי כך הבין לעצמו את דברי הרבי: שיש נשמות שנמצאות, שהן
00:00 ביי חסידים בכלל איז געווען א זאך: יעדעס ווארט חסידות וואס מ'האט געהערט פון רבי'ן. און ס'איז ידוע, ס'זענען געווען חסידים וואס פלעגן צום רבי'ן, און יעדער האט זיך צוגעהערט צו יעדן ווארט, און שפעטער האט מען עס חזר'ן און געלערנט מיט דעם גאנצן. דאס איז דער באוואוסטער ניגון וואס חסידים פלעגן זינגען: אז דער חסיד קומט צוריק פון ליובאוויטש, פרעגט מען אים: וואס האסטו געקויפט? וואס האסטו געברענגט פון דארט? וואס האסטו געברענגט פון ליובאוויטש? און דער חסיד זאגט: איך האב געברענגט א פסוק. ס'זענען געווען חסידים וואס האבן פארשטאנען דעם גאנצן מאמר, האבן חזר'ט דעם מאמר און געלערנט מיט דעם. אנדערע האבן חזר'ט א חלק פון דעם מאמר, א ווארט פון דעם מאמר. אנדערע האבן נישט געוואוסט מער פון א פסוק, און דאס האבן זיי געהאט דעם גאנצן לעבן. דער פריערדיקער רבי, דער רבי ריי"צ, דערציילט אין איינע פון זיינע שיחות, אז ס'איז געווען אמאל א חסיד, א איש פשוט, געקומען צום רבי'ן מהר"ש, און דער רבי מהר"ש האט געזאגט חסידות. און דער חסיד האט נישט פארשטאנען דעם גאנצן מאמר, ווייל ס'איז געווען א שווערער מאמר, אבער ער האט, ווייזט אויס, פארשטאנען עפעס נישט ריכטיג. דער רבי מהר"ש האט דעמאלט גערעדט דעם מאמר, וואס האט, צווישן אנדערע, גערעדט פון נשמות דאצילות. און דער רבי האט גערעדט אריכות וועגן די נשמות, אז ס'זענען דא נשמות דאצילות. און דער חסיד האט אבער נישט פארשטאנען וואס אצילות איז, האט ער געמיינט אז דאס ווארט איז אויף אידיש: נשמות אין פאצ'יילעס. וואס איז דאס פאצ'יילעס? אין רוסיש איז דאס, ווייזט אויס, א טיכל. ער האט געמיינט אז נשמות אין פאצ'יילעס, ווייל אזוי האט דער חסיד פאר זיך פארשטאנען אז דער רבי זאגט, אז די נשמות, ס'זענען דא נשמות וואס געפינען זיך, זיי
01:50 עטופות ומכוסות בפאצ'יילע, במטפחת. במילים אחרות, משהו שמכסה את הנשמות. ואז הוא חשב לעצמו שכנראה הנשמה שלו נמצאת בתוך פאצ'יילע. והסיבה לכך שאין לו רגש בתפילה, שאין לו טעם בעבודת ה', ושאין לו הרגש של אהבת ה' ועבודת ה', היא שהנשמה שלו נמצאת בתוך פאצ'יילע, מכוסה בכיסוי, בכיסוי גס. אחר כך נכנס החסיד ליחידות, כפי שהיה נהוג להיכנס ליחידות אצל הרבי. החסיד נכנס ליחידות ואמר לרבי, וביקש: רבי, הוציאו את נשמתי מן הפאצ'יילע. הרבי הבין מיד מה הייתה הטעות של החסיד, שהוא פירש כך את המאמר. אדמו"ר המהר"ש התייחס לכך ברצינות ונתן לחסיד דרך בעבודה. החסיד היה בעל עגלה, ואדמו"ר המהר"ש אמר לו מה הוא יכול ללמוד מעבודתו כבעל עגלה, מהנהגת הסוס. אדמו"ר המהר"ש דיבר איתו על עסקיו, במילים שלו: הסוס הוא הגוף, והאדם שמנהיג את הסוס הוא הנשמה. וצריך להתיר את הסוס מן הרתמה, כלומר להסיר את הרתמה; הכוונה היא להסיר את הגוף, ו[לא ברור] בעל הבית על הנהגתו, ואז מבינים זאת אחרת לגמרי. והוא נתן לו דרך בעבודה כיצד
01:50 פארכאפט, פארדעקט מיט א פאצ'יילע, מיט א טיכל. אין אנדערע ווערטער, עפעס א זאך וואס פארדעקט אויף די נשמות. און ער האט דאן געטראכט צו זיך, אז ווייזט אויס אז זיין נשמה געפינט זיך אין א פאצ'יילע. און דאס וואס ער האט נישט קיין געפיל אין דאווענען, ער האט נישט קיין געשמאק אין דינען דעם אויבערשטן, און ער האט נישט קיין הרגש פון אהבת השם ועבודת השם, ווייל זיין נשמה געפינט זיך אין א פאצ'יילע, געפינט זיך פארדעקט נאך בכיסוי, אין א גראבן כיסוי. און שפעטער, דער חסיד איז אריין אויף יחידות, ווי דער סדר איז געווען אריינצוגיין אויף יחידות צום רבי'ן. דער חסיד איז אריינגעגאנגען שפעטער אויף יחידות, און האט געזאגט צום רבי'ן, און געבעטן: רבי, איר זאלט ארויסנעמען מיין נשמה פון דער פאצ'יילע. דער רבי האט פארשטאנען גלייך וואס איז געווען דער טעות פון דעם חסיד, אז דער טעות איז געווען, אז ער האט דעם מאמר אזוי געטייטשט. און דער רבי מהר"ש איז דאן ערנסט געווען, און האט געגעבן דעם חסיד א דרך אין עבודה. דער חסיד איז געווען א בעל עגלה, און דער רבי מהר"ש האט אים געזאגט ווי אזוי ער זאל אויסלערנען פון זיין ארבעט, וואס ער איז געווען א בעל עגלה, געפירט דעם פערד. און דער רבי מהר"ש האט אים געזאגט, אויף זיינע עסקים, אין זיינע ווערטער, אז דער פערד איז דער גוף, און דער מענטש וואס פירט דעם פערד, דאס איז די נשמה. און מ'דארף אפשפאנען דעם פערד, דאס הייסט, מ'דארף אפנעמען די שפאן, דאס מיינט אפנעמען דעם גוף, און [לא ברור] א בעל הבית אויף דעם פירן דאס, און דעמאלט פארשטייט מען גאר אנדערש. און ער האט אים געגעבן א דרך אין עבודה ווי אזוי
03:25 לרתום את הגוף לעבודת ה'. ואחר כך אמר אדמו"ר המהר"ש שהחסיד הבין טוב מכולם. כלומר, הוא אמנם פירש את הדברים לא נכון, אבל את העניין שצריך לזכור, את הרהור התשובה, הוא אכן הבין במהותו — ממש את העניין שהחסידות רצתה לפעול. ובכלל, ידוע אצל חסידים שכשהגיע שבת מברכים אלול, כפי שאדמו"ר הריי"צ מספר בשיחה הידועה מפסח תרצ"ד, השתנה האוויר בליובאוויטש. אגב, עדיין היה אור, השמש עוד זרחה, אבל הרוח, האוויר, כבר השתנו. כבר הרגישו ריח של תשובה, כבר נשבה רוח התשובה, רוח אלול, והאוויר השתנה. כך היה בליובאוויטש, כפי שאדמו"ר הריי"צ אומר שם בשיחה. אני רואה זאת עם הזמן, בפרטים, כשמגיעים למאמרי החסידות, והרביים אמרו שזה הולך ומתגבר, העבודה של החודש, וכבר מראש נכנסים לחודש אלול, לחודש תשרי, לכל העבודה הזאת. ובדרך כלל, המאמרים של אלול הם „אני לדודי ודודי לי“, „ה' אלקיך את לבבך ואת לבב זרעך“. וגם במאמר הזה שדיברו בו, על ענייני תשובה, על ענייני [לא ברור]. ושם כבר התחילו להרגיש את אווירת התשובה. כפי שאני זוכר אצל הרבי [לא ברור].
03:25 זיך צו שפאנען דעם גוף אין דינען דעם אויבערשטן. און שפעטער האט דער רבי מהר"ש געזאגט, אז דער חסיד האט פארשטאנען בעסער ווי אלע. דאס הייסט, ער האט טאקע געטייטשט נישט ריכטיג, אבער דער ענין וואס דארף געדענקט ווערן ביי א הרהור פון תשובה, האט ער טאקע פארשטאנען דעם מהות, ממש דעם ענין וואס חסידות האט געוואלט פועל'ן. וואס בכלל ביי חסידים איז ידוע, אז ווען ס'איז אריינגעקומען שבת מברכים אלול, ווי דער רבי ריי"צ דערציילט אין א באוואוסטער שיחה פון פסח תרצ"ד, אז ווען ס'איז אנגעקומען שבת מברכים אלול, האט זיך געביטן דער אוויר אין ליובאוויטש. אגב, ס'איז נאר געווען ליכטיג, די זון האט נאך געשיינט, אבער דער ווינט, דער אוויר האט זיך שוין געביטן. מ'האט שוין געפילט א ריח פון תשובה, ס'האט שוין געבלאזן דער תשובה־ווינט, דער אלול־ווינט, און דער אוויר האט זיך געביטן. און דאס איז געווען אין ליובאוויטש, ווי דער פריערדיקער רבי, רבי ריי"צ, זאגט דארטן אין דער שיחה. איך זע עס מיט צייט, מיט פרטים, אז ס'קומט צו גיין אין די מאמרי חסידות, און די רביים האבן געזאגט אז ס'קומט גיין מער און מער, די עבודה פון א חודש, און פאראויס זיך צוגיין אריין אין חודש אלול, חודש תשרי, די גאנצע עבודה. און דער דרך כלל, די מאמרים פון אלול, „אני לדודי ודודי לי“, „ה' אלקיך את לבבך ואת לבב זרעך“. און אויך ביי דעם מאמר, וואס מ'האט גערעדט, ענינים פון תשובה, ענינים פון [לא ברור]. און דארטן האט זיך שוין אנגעהויבן פילן דער אוויר פון תשובה. וואס איך געדענק ביים רבי'ן [לא ברור].
04:57 כשמגיע שבת מברכים אלול, מיד מרגישים את האוויר בליובאוויטש; הרצינות שבאוויר משתנה. בהתוועדות שהרבי מתוועד בשבת מברכים אלול — זכיתי להיות בה כמה שנים — נשמעה תנועה חדשה: נכנסים, זה מגיע, וצריך להתכונן לשנה החדשה, וצריך לקבל על עצמנו קצת יותר, בהעזה, וצריך [לא ברור], וצריך לנער את עצמנו קצת. ואז נעשה העניין של [לא ברור], ונכנסים קצת לעבודת התשובה, להזדכך, להתרומם ולהתקרב לאלוקות. ובעבודת התשובה מוצאים שיש שני [לא ברור]. במאמרים מדובר, החסידות מדברת, על דבר מעניין: בכלל, עניינה של עבודת התשובה הוא השבת הנפש, וזו העבודה שבה יהודי צריך להתקרב אל הקב"ה מלמטה למעלה. במאמרי חסידות מבואר על הפסוק „אני לדודי ודודי לי“, שיש שני פסוקים בשיר השירים. יש פסוק שכתוב בו „אני לדודי ודודי לי“, ויש גם פסוק שכתוב בו „דודי לי ואני לו“. אלה שני פסוקים: בפסוק אחד כתוב „דודי לי ואני לו הרועה בשושנים“, ובפסוק שני כתוב „אני לדודי ודודי לי הרועה בשושנים“. בחסידות מבואר שפסוק אחד מדבר על חודש ניסן, ופסוק שני מדבר על חודש תשרי. אלול,
04:57 ווען ס׳קומט שבת מברכים אלול, האט זיך תיכף געפילט דער אוויר אין ליובאוויטש, האט זיך געביטן דער ערנסטקייט אין דעם אוויר. דער פארברענגען וואס דער רבי פארברענגט שבת מברכים אלול — איך האב זוכה געווען צו זיין כמה שנים — האט זיך געהערט א נייע תנועה: מען גייט אריין, ס׳קומט אריין, און מען דארף זיך גרייטן צו דעם נייעם יאר, און מען דארף זיך אנעמען א ביסל מער מיט א העזה, און מען דארף זיך [לא ברור], און מען דארף עפעס געבן א שאקל. און דעמאלט ווערט דער ענין פון [לא ברור], און זיך א ביסל אנטאן אין דער עבודת התשובה, זיך מזכך זיין און זיך דערהייבן און זיך דערנענטערן צו ג־טלעכקייט. וואס אין דער עבודת התשובה געפינט מען אז עס זענען דא צוויי [לא ברור]. עס ווערט גערעדט אין די מאמרים, ס׳רעדט זיך חסידות, אז עס איז דא אן אינטערעסאנטע זאך: בכלל איז דער ענין פון עבודת התשובה א השבת הנפש, און דאס איז די עבודה וואס א איד דארף זיך צוגיין צום אויבערשטן מלמטה למעלה. עס ווערט מבואר אין מאמרי חסידות אויפן פסוק „אני לדודי ודודי לי“, אז עס זענען דא צוויי פסוקים אין שיר השירים. ס׳איז דא א פסוק וואס שטייט „אני לדודי ודודי לי“ טאקע, ס׳איז דא אויך א פסוק וואס שטייט „דודי לי ואני לו“. ס׳זענען צוויי פסוקים: איין פסוק שטייט „דודי לי ואני לו הרועה בשושנים“, און א צווייטער פסוק שטייט „אני לדודי ודודי לי הרועה בשושנים“. עס ווערט מבואר אין חסידות אז איין פסוק גייט אויף חודש ניסן, און א צווייטער פסוק גייט אויף חודש תשרי. אלול,
06:28 תשרי. זה לא זמן אחד, אלא שני זמנים. ישנו הזמן של ״דודי לי ואני לו״, וישנו הזמן של ״אני לדודי ודודי לי״. חודש ניסן הוא גילוי מלמעלה: ״נגלה עליהם מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא בכבודו ובעצמו וגאלם״. כל החג, חודש ניסן, היה התגלות אלוקות שבאה מלמעלה. וזהו עניין ״דודי לי״: הקדוש ברוך הוא מתקרב ליהודים, ואף על פי שהיו בתכלית השפלות, במ״ט שערי טומאה, הקדוש ברוך הוא בא אליהם, מחבק אותם ומוציא אותם מן הקליפות ומן הגלות. זהו ״דודי לי״. ואחר כך צריך להיות ״ואני לו״: היהודי צריך בהמשך להתקרב לקדוש ברוך הוא, וזו ספירת העומר, כל העבודות שעוברים בעקבות הגילוי שהיה בחודש ניסן. כשמגיע חודש אלול אומרים ״אני לדודי ודודי לי״: היהודי צריך להתקרב, מלמטה למעלה. יהודי צריך לעסוק בתשובה, לעשות חשבון הנפש ולתקן את העבר ואת מה שהיה במשך כל השנה כולה; להביא את עצמו, לכוון את עצמו לעבודת ה׳, ועל ידי כך להתקרב לקדוש ברוך הוא מלמטה למעלה: ״אני לדודי״, ועל ידי זה ״ודודי לי״. אבל יחד עם זאת, במילים ״אני לדודי ודודי לי״ נמצאים שני העניינים: גם עבודתו של היהודי, שהוא מתקרב לקדוש ברוך הוא, וגם הגילוי מלמעלה, ה״ודודי
06:28 תשרי. ס׳איז נישט איין זמן, דאס זענען צוויי זמנים. פאראן דער זמן פון „דודי לי ואני לו“, און פאראן דער זמן פון „אני לדודי ודודי לי“. חודש ניסן איז א גילוי מלמעלה: נגלה עליהם מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא בכבודו ובעצמו וגאלם. דער גאנצער יום־טוב, חודש ניסן, איז געווען א התגלות אלקות וואס איז געקומען מלמעלה. און דער ענין איז „דודי לי“: דער אויבערשטער ווערט מתקרב צו אידן, און אף על גב אז זיי זענען געווען אין תכלית השפלות, במ״ט שערי טומאה, איז דער אויבערשטער געקומען צו זיי און נעמט זיי ארום און שלעפט זיי ארויס פון די קליפות און שלעפט זיי ארויס פון גלות. דאס איז דער „דודי לי“. און דערנאך דארף זיין דער „ואני לו“, אז א איד דארף זיך שפעטער דערנענטערן צום אויבערשטן, און דאס איז ספירת העומר, די אלע עבודות וואס מען גייט דורך במשך צו דעם גילוי וואס איז געווען חודש ניסן. בשעת וואס עס קומט חודש אלול זאגט מען „אני לדודי ודודי לי“, אז א איד דארף זיך מתקרב זיין, דארף קומען מלמטה למעלה. אז א איד דארף זיך איינוועבן מיט תשובה און דארף מאכן חשבון הנפש און מתקן זיין דעם עבר און דאס וואס איז געווען במשך כל השנה כולה, זיך צוברענגען, זיך צומאכן אין דער עבודת השם, און דורך דעם מתקרב זיין צום אויבערשטן מלמטה למעלה: „אני לדודי“, און דורך דערויף „ודודי לי“. אבער צוזאמען דערמיט, אין דעם ווארט „אני לדודי ודודי לי“ געפינען זיך ביידע ענינים: סיי די עבודה פון דעם אידן וואס ער ווערט דערנענטערט צום אויבערשטן, און סיי דער גילוי מלמעלה, דער „ודודי
08:00 לי״, שהקדוש ברוך הוא מקבל אותו באהבה. ״אני לדודי״ — קורא לדודי מאהבה, ו״ודודי לי״ — קורא לו מאהבה, כפי שכתוב בפסוקים. כלומר, עניינו של אלול כולל את שני הדברים: אמנם העבודה היא מלמטה למעלה, [לא ברור], אבל יש גם גילוי מלמעלה למטה, שהקדוש ברוך הוא בא מלמעלה. אדמו״ר הזקן מביא במאמר הידוע ״אני לדודי ודודי לי״, בלקוטי תורה דף ל״ב, ומסביר שם את המשל המפורסם: משל למלך שקודם בואו אל העיר — חודש אלול הוא זמן שבו המלך קודם בואו אל העיר, לפני ההכתרה; ראש השנה הוא הכתרת המלך. קודם בואו אל העיר המלך נמצא בשדה, ואז כל אחד ואחד יכול לצאת להקביל פניו, וכל מי שרוצה רשאי לעשות זאת, והמלך מקבל את כולם בסבר פנים יפות ומראה להם פנים שוחקות. ובמשל הזה רואים שתי תנועות. מצד אחד אומרים שכל אחד צריך לצאת להקביל פניו, מלמטה למעלה, ללכת אל המלך; רוצים לחפש את המלך ולהתקרב אליו. אבל מצד שני אומרים שהכול התחיל מכך שהמלך בא אל השדה. ואם כן, איך יכולים שני הדברים להתקיים יחד — שהמלך בא אל השדה, כלומר שיש כאן גילוי מלמעלה? מבואר בחסידות שאמנם המלך נמצא בשדה, אבל מאחר שהוא נמצא בשדה, הוא אינו נמצא שם בכל הפאר, בכל ההמולה ובלבושי המלכות שבהם עומד המלך לקראת ההכתרה.
08:00 לי“, אז דער אויבערשטער נעמט צו אים באהבה. „לי“ איז קורא ולדודי מאהבה, „ודודי“ קורא לו מאהבה, ווי עס שטייט אין די פסוקים. דאס הייסט אז דער ענין פון אלול איז ביידע ענינים: טאקע די עבודה מלמטה למעלה, [לא ברור], אבער עס איז דא מלמעלה למטה, וואס דער אויבערשטער גייט מלמעלה און דער אלטער רבי ברענגט אין דעם באַרימטן מאמר „אני לדודי ודודי לי“, לקוטי תורה דף ל״ב, וואו דער אלטער רבי זאגט, דער אלטער רבי דארט מסביר דעם באַרימטן משל: משל למלך, אז דער מלך, קודם בואו אל העיר — חודש אלול איז א זמן וואס דער מלך איז קודם בואו אל העיר — פריער פאר די הכתרה, ראש השנה איז הכתרת המלך. פריער בואו אל העיר איז דער מלך געפינט זיך בשדה, ואז מקבל כל אחד ואחד, ורשאין ויכולין כל מי שרוצה לצאת להקביל פניו, ומקבל את כולם בסבר פנים יפות ומראה פנים שוחקות. און אין דעם משל זעט מען צוויי תנועות. פון איין זייט זאגט מען אז יעדער איינער דארף לצאת להקביל פניו, מלמטה למעלה, נאכצוגיין צום מלך; מען וויל זוכן דעם מלך, זיך דערנענטערן צו אים. אבער פון דער צווייטער זייט זאגט מען אז עס איז אנגעפאנגען פון דעם וואס דער מלך קומט צו גיין בשדה. טאקע דער מלך — איי, ווי קענען זיין ביידע זאכן צוזאמען, אז דער מלך קומט צו גיין בשדה, היינו אז עס איז א גילוי מלמעלה? עס ווערט מבואר אין חסידות אז טאקע דער מלך געפינט זיך בשדה, אבער ווייל ער געפינט זיך בשדה, געפינט ער זיך נישט מיט די גאנצע פראכט, מיט די גאנצע שטורעם, מיט די לבושי מלכות וואס פאר דער הכתרה שטייט דער מלך אין דער תנועה.
09:44 כשהמלך עומד בלבושי סעודה, הדבר מעורר את התשוקה לרצות להיות גם בסעודה. את הסעודה הוא צריך לחפש, ולהתקרב אל המלך, ולכן זה נחשב לעבודה מלמטה. אבל כשיהודי מתבונן וחושב על כך שהמלך העליון, מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא, מניח את כל ענייניו ובא אליו בשדה, הדבר מעורר בו לרצות גם הוא לחפש את המלך, להגיע אליו ולהתקרב אליו. וזוהי עבודת התשובה, עבודת ״אני לדודי ודודי לי״. ובפרשת השבוע ישנו מאמר נפלא של אדמו״ר הזקן, המאמר ״ושמתי כדכד שמשותייך״. הוא עוסק בהפטרה של השבוע, שבה מופיע הפסוק הזה. ההפטרה היא משבע דנחמתא ועוסקת בגילויים שלעתיד לבוא, כשיסתיימו הגלויות: מה יהיה האור כשמשיח יבוא? אומרת ההפטרה שכאשר יהיו הגילויים שלעתיד לבוא, יהיה ״ושמתי כדכד שמשותייך״. ואדמו״ר הזקן שואל: מהו האור של כדכד, של אבנים טובות ומרגליות? וכן יהיה ״ושמתי כל גבולך לאבני חפץ״ — האבנים הן שיאירו את כל ירושלים ואת כל ארץ ישראל. מהו כדכד? על כך אומרת הגמרא בבבא בתרא, בפרק
09:44 בשעת דער מלך שטייט בלבושי סעודה, איז דאס מעורר די תשוקה צו וועלן אויך צום סעודה זיין. די סעודה וואס ער דארף זוכן, און ער זאל דערנענטערן צום מלך, דערפאר ווערט עס גערעכנט אלס אבדה מלמטה. אבער בשעת אז א איד איז זיך מתבונן און טראכט זיך אריין אין דעם אז דער מלך עליון, מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא, לאזט אפ אלע זיינע ענינים און טראגט זיך צו צו אים בסעודה, איז דאס מעורר ביי דעם אידן אז ער זאל אויך וועלן זוכן דעם מלך און זיך צוקומען צום מלך, און נענטער ווערן צום מלך. און דאס איז די עבודה פון תשובה, פון „אני לדודי ודודי לי“. און געפינט זיך אזוי: די גאנצע רינה, די פרשה פון היינטיגע וואך, איז פאראן א געשמאקער מאמר פון דעם אלטן רבי'ן אין היינטיגע סדרה, דער מאמר „ושמתי כדכד שמשותיך“. דאס איז אויף דער הפטורה פון דער וואך, אז אין דער היינטיגער הפטורה פון ראה געפינט זיך דער פסוק. די הפטורה איז נאך משבעה דנחמתא, און די גילויים פון לעתיד לבוא, ווען עס וועלן זיך ענדיגן די גלויות, וואס וועט זיין די ליכטיקייט וואס וועט זיין ווען משיח וועט קומען, זאגט די הפטורה אז בשעת עס וועלן זיין די גילויים פון לעתיד לבוא, וועט זיין „ושמתי כדכד שמשותיך“. און דער רבי שטעלט זיך: וואס איז די ליכטיקייט פון כדכד, אבנים טובות ומרגליות? און דאס וועט זיין „ושמתי כל גבולך לאבני חפץ“, אז די שטיינער וועלן זיין די וואס וועלן ליכטיג מאכן גאנץ ירושלים און גאנץ ארץ ישראל. וואס איז דאס כדכד? זאגט אויף דעם די גמרא אין בבא בתרא, פרק
11:23 ״המוכר את הספינה״, שכדכד הוא עניין של מחלוקת. יש מחלוקת בין שני מלאכים, המלאך גבריאל והמלאך מיכאל. והמחלוקת של מיכאל וגבריאל נמשכת גם כאן למטה: אמרי לה, רבי יהודה וחזקיה, בניו של רב חייא, נחלקו ביניהם מהו כדכד. חד אמר שוהם, חד אמר ישפה. אחד אמר שזו אבן השוהם, והשני אמר שזו אבן הישפה. שוהם וישפה היו שתי אבנים מאבני החושן. האבן שהייתה שייכת ליוסף נקראה שוהם, והאבן שהייתה שייכת לבנימין נקראה ישפה. ובכן, מהי המחלוקת — איזו אבן היא כדכד? ממשיכה הגמרא ואומרת: אמר להו הקדוש ברוך הוא, ״להוי כדין וכדין״. כדכד — כדין וכדין. כלומר, הוא יהיה משתי האבנים, שוהם וישפה. אלה שתי האבנים שיאירו את ירושלים בלילה, כשמשיח צדקנו יבוא. שואל אדמו״ר הזקן: הגמרא הזאת אינה מובנת כלל, מתחילתה ועד סופה. מהי המחלוקת? על מה הם חולקים שם? מה עניינם של יהודה וחזקיה? מה עניינם של מיכאל וגבריאל? מדוע אחד אומר שוהם והשני אומר ישפה? ומה פירוש הדבר שהקדוש ברוך הוא מתערב במחלוקת ואומר ״להוי כדין וכדין״? מהו כל הסיפור הזה? איך מבינים את הגמרא? וכאן בא אדמו״ר הזקן ומסביר באופן נפלא מהו העניין. ונקודת הביאור היא שצריך לדעת שהעניין הרוחני בכך שלא יהיה לילה הוא האור. האור רומז לגילוי אלוקות: ״ונגלה כבוד ה׳ וראו כל בשר יחדיו כי פי
11:23 „המוכר את הספינה“, אז כדכד איז א מחלוקת. עס איז א מחלוקת אין צוויי מלאכים, מלאך גבריאל און מלאך מיכאל. און דער מיכאל און גבריאל'ס מחלוקת איז ממשיך אויך דא למטה: אמרי לה, רבי יהודה וחזקיה, די קינדער פון רב חייא, קריגן זיך צווישן זיך וואס איז דאס כדכד. חד אמר שוהם, חד אמר ישפה. איינער האט געזאגט אז עס איז דער שטיין שוהם, דער צווייטער זאגט אז עס איז דער שטיין ישפה. שוהם און ישפה, דאס זענען געווען צוויי שטיינער אין אבני החושן. דער שטיין וואס האט באלאנגט צו יוסף האט געהייסן שוהם, און דער שטיין וואס האט באלאנגט צו בנימין האט געהייסן ישפה. איז וואס איז די מחלוקת, וועלכער שטיין איז דאס כדכד? זאגט די גמרא ווייטער: אמר להו הקדוש ברוך הוא, „להוי כדין וכדין“, כדכד — כדין וכדין. דאס הייסט, עס וועט ווערן פון די צוויי שטיינער, שוהם און ישפה. דאס זענען די צוויי שטיינער וואס וועלן מאכן ירושלים ליכטיג ביינאכט, ווען משיח צדקנו וועט קומען. פרעגט דער אלטער רבי: די גמרא איז לגמרי נישט פארשטאנדיק, פון אנהייב ביזן סוף. וואס איז די מחלוקת? איבער וואס קריגן זיי זיך דארטן? וואס איז יהודה און חזקיה? וואס איז מיכאל און גבריאל? וואס זאגט איינער שוהם, און וואס זאגט איינער ישפה? און וואס איז דער פשט אז דער אייבערשטער מישט זיך אריין אין דער מחלוקת און זאגט: „להוי כדין וכדין“? וואס איז דער גאנצער סיפור? ווי פארשטייט מען די גמרא? און דא קומט דער אלטער רבי און איז מסביר אויף א וואונדערליכן אופן וואס דער ענין איז. און דער נקודת הביאור איז, אז מ'דארף וויסן אז דער רוחניות'דיגער ענין פון דעם וואס עס וועט נישט זיין קיין נאכט איז דער אור. דער אור איז מרמז אויף גילוי אלקות: „ונגלה כבוד ה' וראו כל בשר יחדיו כי פי
13:14 ה' דיבר״. כשמשיח צדקנו יבוא, יהיה גילוי אלוקות. האור הגדול בעולם, וכל הגדלות, כל גילוי השכינה וגילוי האלוקות שיהיו כשמשיח צדקנו יבוא — כל זה תלוי במעשינו ועבודתנו בזמן הגלות. אדמו"ר הזקן כותב בתניא, פרק ל"ז, שכל הגילויים של ימות המשיח ותחיית המתים תלויים במעשינו ועבודתנו עכשיו, בזמן הגלות. בזמן הגלות, כשיהודים עובדים את ה', מכך נובעים האור וגילויי האלוקות שיהיו כשמשיח צדקנו יבוא. בעבודת ה' יש שני סוגי עבודה: עבודה בדוגמת שוהם ועבודה בדוגמת ישפה; העבודה בדוגמת יוסף והעבודה בדוגמת בנימין. והשאלה היא מהו העיקר. בכללות, אלה שני עניינים שצריך להבחין ביניהם. בעבודת ה' יש שתי עבודות כלליות. יש עבודה שבאה בדרך מלמעלה למטה, הדרך של חודש ניסן, העניין של גילוי מלמעלה, ״דודי לי ואני לו״. זהו יותר גילוי אור מלמעלה, ולאחר מכן המטה מקבל. ויש דרך שנייה בעבודת ה', שבאה מלמטה למעלה, שמתוך המטה עולים למעלה. בכלל צריך להבין שזהו בכללות ההבדל בין צדיק לבעל תשובה. עבודת הצדיקים היא מלמעלה למטה. כלומר, צדיק הוא אדם שאור הנשמה מאיר אצלו. כמו שנאמר על משה רבינו, שכשנולד ״נתמלא הבית כולו אורה״, באור. אדמו"ר הזקן מסביר שהכוונה היא שאור הנשמה האיר כבר מההתחלה. מלכתחילה האירו הנשמה, אהבת ה' ו[לא ברור]. אור הנשמה מאיר, וממילא ״נתמלא הבית כולו אורה״. הגוף היה כולו אור, הגוף היה מואר באור הנשמה. כך היה אצל יוסף, יוסף הצדיק. אצל יוסף הנשמה גברה מלכתחילה. כך אומר אדמו"ר הזקן, שזהו [לא ברור]. יוסף קיבל מיעקב: ״אלה תולדות יעקב יוסף״. יוסף היה המקבל של
13:14 ה' דיבר“. ווען משיח צדקנו וועט קומען, איז דאס גילוי אלקות. דער אור הגדול אין דער וועלט, און די גאנצע גדלות, די גאנצע גילוי השכינה, גילוי אלקות וואס וועט זיין ווען משיח צדקנו וועט קומען, דאס איז תלוי במעשינו ועבודתנו בזמן הגלות. דער אלטער רבי שרייבט אין תניא, פרק ל"ז, אז אלע גילויים פון ימות המשיח ותחיית המתים זענען תלוי במעשינו ועבודתנו יעצט בזמן הגלות. איז בזמן הגלות, וואס אידן זענען עובדי ה', פון דעם נעמט זיך דער אור, די גילויים פון אלקות וואס וועלן זיין ווען משיח צדקנו וועט קומען. אין עבודת ה' זענען דא צוויי סארטן עבודה. עס איז דא אן עבודה וואס איז בדוגמת שוהם, און אן עבודה וואס איז בדוגמת ישפה; די עבודה וואס איז בדוגמת יוסף, און די עבודה וואס איז בדוגמת בנימין. און דאס איז די שאלה וואס איז דער עיקר. בכללות זענען דאס צוויי ענינים וואס מ'דארף זיי פונאנדערשיידן. אין עבודת ה' זענען דא צוויי כללות'דיגע עבודות. עס איז דא די עבודה וואס קומט בדרך מלמעלה למטה, דער דרך פון חודש ניסן, דער ענין פון גילוי מלמעלה, „דודי לי ואני לו“. דאס איז מער א גילוי אור מלמעלה, און דערנאך איז דער מטה מקבל. און עס איז דא א צווייטער דרך אין עבודת ה', וואס קומט מלמטה למעלה, אז פון דעם מטה קומט מען ארויף. בכלל דארף מען פארשטיין אז בכללות איז דאס דער חילוק צווישן צדיק און בעל תשובה. די עבודה פון צדיקים גייט מלמעלה למטה. דאס הייסט, א צדיק איז א מענטש ביי וועמען דער אור פון דער נשמה שיינט. אזוי ווי עס שטייט ביי משה רבינו, אז ווען ער איז געבוירן געווארן, „נתמלא הבית כולו אורה“, מיט ליכט. דער אלטער רבי איז מסביר, אז דאס מיינט אז דער אור הנשמה האט שוין פון אנהייב אן געשיינט. פון אנהייב אן האט געשיינט די נשמה, אהבת ה' און [לא ברור]. דער אור הנשמה שיינט, און ממילא „נתמלא הבית כולו אורה“. דער גוף איז געווען כולו אור, דער גוף איז געווען דורכגעלויכטן פון דעם אור הנשמה. אזוי איז געווען יוסף, יוסף הצדיק. ביי יוסף האט פון אנהייב אן די נשמה גובר געווען. אזוי זאגט דער אלטער רבי אז דאס איז [לא ברור]. יוסף איז געווען מקבל פון יעקב: „אלה תולדות יעקב יוסף“. יוסף איז געווען דער מקבל פון
15:39 השבטים, [לא ברור] של דור השבטים. ומבחינת התחלה היו יותר ענינים אחרים. האבן שהייתה קשורה ליוסף נקראה שוהם. שוהם היא אבן אור. שוהם היא אבן שיש לה אור משל עצמה. כלומר, היא נושאת אור, והאור הזה מאיר בכל מקום שהיא נמצאת בו. וזו המדרגה של יוסף. [לא ברור] שוהם הוא [לא ברור], כמו שכתוב בספרים. ויוסף הצדיק היה [לא ברור], ולכן האבן שלו הייתה שוהם. זו בכללות עבודת הצדיקים, שבה הנשמה מאירה והגוף בטל לנשמה. העבודה הזאת נקראת אור מלמעלה למטה, אור ישר. אבל יש דרך שנייה של עבודה, והיא העבודה מלמטה למעלה, אור חוזר, עבודת התשובה. כשנולד יוסף הצדיק אמרה רחל אמנו: ״יוסף ה' לי בן אחר״. [לא ברור] שהיא רוצה עוד בן. ש״אחר״ יהפוך ל״בן״. יש בן צדיק, שנולד צדיק, אבל יש בן אחר: להפוך את האחר לבן — זה כוחה של התשובה. הוא היה בחוץ, הוא היה מבחוץ, [לא ברור]; את האחר הזה, את מי שהיה בחוץ, העלו וזיככו, והוא נעשה בעל תשובה. ובעל תשובה הוא גדול כל כך, כמו שאומרת הגמרא: ״במקום שבעלי תשובה עומדין, אפילו צדיקים גמורים אינם יכולים לעמוד״. וזה היה עניינו של בנימין. [לא ברור] כשבנימין
15:39 שבטים, [לא ברור] של דור השבטים. ומבחינת התחלה היו יותר ענינים אחרים. די אבן וואס איז געווען קשור מיט יוסף האט מען גערופן שוהם. שוהם איז אור האבן. שוהם איז אן אבן וואס האט אור משל עצמו. דאס הייסט, זי נעמט ליכט, און דאס ליכט שיינט וואו זי גייט און וואו זי שטייט. און דאס איז די מדרגה פון יוסף. [לא ברור] שוהם איז [לא ברור], אזוי ווי עס שטייט אין ספרים. און יוסף הצדיק איז געווען [לא ברור], און דערפאר איז זיין אבן געווען שוהם. וואס דאס איז בכללות די עבודה פון צדיקים, וואס די נשמה איז מאיר און דער גוף איז בטל צו דער נשמה. דאס איז די עבודה, רופט זיך אור מלמעלה למטה, אור ישר. ס'פאראן אבער א צווייטער וועג פון עבודה, וואס דאס איז די עבודה מלמטה למעלה, אור חוזר, עבודה של תשובה. ווען יוסף הצדיק איז געבוירן געווארן, האט רחל אמנו געזאגט: „יוסף ה׳ לי בן אחר“. [לא ברור] אז זי וויל נאך א בן. אז פון אן אחר זאל ווערן א בן. ס'איז דא א בן צדיק, געבוירן געווארן א צדיק, אבער ס'איז דא א בן אחר: אז פון דעם אחר מאכט מען א בן, דאס איז דער כח פון תשובה. ער איז געווען מחוץ, ער איז געווען אינדרויסן, [לא ברור], פון דעם אחר, פון דעם חוץ, האט מען אים אויפגעהויבן און מזכך געווען, און ער איז געווארן א בעל תשובה. וואס א בעל תשובה איז אזוי גרויס, ווי די גמרא זאגט: „במקום שבעלי תשובה עומדין, אפילו צדיקים גמורים אינם יכולים לעמוד“. וואס דאס איז געווען דער ענין פון בנימין. וואס [לא ברור] אז בנימין איז
17:21 נולד, אמו קראה לו בן אוני, בן צערי, ואביו — הרי רחל נפטרה מיד כשבנימין נולד — כפי שמבואר בחסידות על העבודה הרוחנית, בנימין הוא מי שנקרא צדיק תחתון, מלמטה למעלה, בעבודה עם הגוף. יש גוף שמסתיר על הנשמה, וצריך לברר את הגוף, לזכך ולתקן אותו, ולעשות אותו כלי לנשמה. זוהי העבודה בדרך מלמטה למעלה: זיכוך המטה, זיכוך הגוף, לזכך ולעדן אותו, עד שהגוף ייעשה כלי לגילוי. ומבין האבנים, זה היה עניינה של ישפה. מהי ישפה? ישפה היא אבן שאין לה ברק טבעי. לשוהם יש ברק טבעי; היא אור, היא מאירה — יוסף, שוהם. ישפה היא אבן שאין לה ברק טבעי. זו אבן שצריך לעבד אותה מבחוץ, ואז יש לה צבעים יפים מאוד, צבעים שמוצאים חן. ואדמו"ר הזקן קורא לזה אור חוזר. כלומר, אין בה אור או ברק, ברק טבעי; יש בה דבר שמוצא חן. כלומר, כשאתה מסתכל עליה, היא מושכת אותך. זה דבר שמעורר באדם משיכה מיוחדת, שבאה מעיבוד האבן באופן כזה שהיא מעוררת באדם הנאה, שהיא מוצאת חן בעיניו. העבודה הזאת היא אור חוזר, מלמטה למעלה, שכאשר
17:21 געבוירן געווארן, האט אים די מאמע גערופן בן אוני, בן צערי, און דער טאטע, וואס איז געווען — וואס רחל איז נפטר געווארן תיכף ווען בנימין איז געבוירן געווארן — וואס, ווי דאס איז מבואר אין חסידות, די עבודה הרוחנית, איז בנימין וואס מען רופט צדיק תחתון, מלמטה למעלה, אויף די עבודה בגופא. אז ס'פאראן דער גוף וואס איז פארשטעלט אויף דער נשמה, און מ'דארף דעם גוף מברר, מזכך און מתקן זיין, און מאכן דעם גוף אז ער זאל זיין א כלי פאר דער נשמה. וואס דאס איז די עבודה, דער וועג מלמטה למעלה, דער זיכוך המטה, דער זיכוך הגוף, אים מזכך זיין און פארפיינערן, און דער גוף זאל ווערן א כלי צו גילוי. וואס דאס איז די שטיינער, דאס איז געווען דער ענין פון ישפה. וואס איז דאס ישפה? ישפה, דאס איז א שטיין וואס האט נישט קיין נאטירלעכן שיין. שוהם האט א נאטירלעכן שיין, ס'איז ליכט, שיין, יוסף, שוהם. ישפה איז א שטיין וואס האט נישט קיין נאטירלעכן שיין. דאס איז א שטיין וואס מ'דארף דאס אויסארבעטן בחיצוניות, אז ער האט זייער שיינע קאלירן, וואס די קאלירן איז מוצא חן. און דער אלטער רבי רופט דאס אן אור חוזר. דאס הייסט, ס'איז נישט דא קיין ליכט, קיין שיין, א נאטירלעכער שיין; ס'איז דא די זאך וואס דאס איז מוצא חן. דאס הייסט, אז דו קוקסט אויף דעם, ציט דאס דיר. דאס איז א זאך וואס רופט ארויס ביי דעם מענטשן די ספעציעלע משיכה וואס קומט מיטן אויסארבעטן דעם שטיין אויף אזא אופן, אז ער רופט ארויס אז דער מענטש האט הנאה פון, פון, פון מוצא חן. וואס די עבודה איז דאס אור חוזר, מלמטה למעלה, וואס אז
18:57 בוקעים את החושך, בוקעים את ההעלם ומעבדים אותו, מגיעים לאור עמוק יותר ויותר ויותר. ״יתרון האור מן החושך״. ואלה שני העניינים הכלליים בעבודת האדם בכל הדורות. בכל הדורות היו שני סוגי נשמות. יש שני סוגי נשמות: נשמות של צדיקים ונשמות של בעלי תשובה. ואלה שני הפנים של עבודת האדם. בכללות, זהו העניין של לימוד התורה ושל עבודת התפילה. בלימוד התורה יש גילוי אור מלמעלה למטה. התורה היא חכמתו ורצונו של הקדוש ברוך הוא, והיא מאירה כאן למטה. כשאדם לומד תורה, הוא נעשה כלי לכך שאור חכמתו של הקדוש ברוך הוא יאיר בו. בעבודת התפילה זה להפך. האדם צריך לעבוד, להתרומם, להזדכך ולהימשך אל הגדלות, כדי שייעשה [לא ברור] המשכת אלוקות. וזהו בכללות שוהם וישפה, יוסף ובנימין. ולעתיד לבוא, אז הכול [לא ברור], ומה שהרגישו [לא ברור], כל זמן הגלות הרגישו שיש את כל העניינים, אך הם לא היו בגילוי. וכאן עולה השאלה: מהו העיקר? לעתיד לבוא, איזה מבין הגילויים האלה יהיה? האם זו ה[לא ברור] שמלמעלה למטה, שזה [לא ברור], שזה בא מלמעלה, או שהעיקר הוא זיכוך המטה, מה שהאדם עבד על עצמו? בעניין הזה הייתה
18:57 מ'ברעכט דורך דעם חושך, מ'ברעכט דורך דעם העלם, מ'ארבעט עס אויס, ווערט מען די טיפערע, די טיפערע, די טיפערע ליכטיקייט. „יתרון האור מן החושך“. און דאס איז די צוויי כללי'דיגע ענינים אין עבודה של אדם בכל הדורות. אין אלע דורות איז געווען צוויי סוגי נשמות. ס'איז צוויי סוגי נשמות: נשמות פון צדיקים, נשמות פון בעלי תשובה. און דאס איז אין עבודה של אדם די צוויי פנים פון עבודה. וואס בכללות איז דאס דער ענין פון לימוד התורה און עבודה של תפילה. וואס אין לימוד התורה איז דאס גילוי אור מלמעלה למטה. תורה איז חכמתו ורצונו של הקדוש ברוך הוא, און דאס לייכט דא למטה. ווען א מענטש לערנט תורה, איז דער מענטש א כלי אז ביי אים זאל לייכטן דער אור פון חכמתו של הקדוש ברוך הוא. אין עבודה של תפילה איז פארקערט. דער מענטש דארף ארבעטן, זיך אויפהייבן, זיך מזכך זיין און זיך ציען צו גדלות, אז ער זאל ווערן [לא ברור] א המשכת אלקות. און דאס איז בכללות שוהם און ישפה, יוסף און בנימין. און דאס איז לעתיד לבוא, דעמאלט וועלן אלץ [לא ברור], און דאס וואס מ'האט געפילט [לא ברור], כל זמן הגלות האט מען געפילט אז עס איז אלע ענינים, און האט מען דאס נישט בגילוי. און אט דא ווערט די שאלה: וואס איז דער עיקר? לעתיד לבוא, וועלכער גילוי פון דאס איז לעתיד לבוא? איז דאס די [לא ברור] וואס איז מלמעלה למטה, ס'איז [לא ברור], ס'קומט מלמעלה, אדער עיקר איז דאס זיכוך המטה, דאס וואס דער מענטש האט זיך געארבעט? אין דעם איז געווען
20:25 מחלוקת בין מיכאל וגבריאל, המלאכים. כידוע, מיכאל הוא שר של מים, והמים יורדים מלמעלה למטה. זו התורה, שיורדת מלמעלה למטה. מיכאל אומר שוהם: הוא רואה את המעלה בגילוי שמלמעלה. לכן הוא אומר שזהו עניינו של שוהם — האור הגדול ביותר, אור נעלה יותר. מה שאין כן גבריאל, מלשון גבורה, הוא אש, העולה מלמטה למעלה. הוא רואה את המעלה בישפה, את המעלה בכך שמה שלמטה הזדכך. ולכן הוא טוען שהאבן של הגילוי לעתיד לבוא צריכה להיות דווקא ישפה. אמנם אין בה אור נעלה כמו בשוהם, אבל יש בה עומק רב יותר: עבדו עם מה שלמטה והוא הזדכך, ונעשה כלי לאלוקות. ועל דרך זה יהודה וחזקיה. מה עניינם של יהודה וחזקיה? מבואר בחסידות על דברי הגמרא, שיהודה וחזקיה, יחד עם רבי חייא, הם כמו אברהם, יצחק ויעקב. רבי חייא הוא כמו יעקב אבינו. חייא מלשון חיים, כמו יעקב אבינו, ש״יעקב אבינו לא מת״, הוא בחיים. שני הבנים הם יהודה וחזקיה, והגמרא אומרת: אחד בימין ואחד בשמאל. ובמעשה שהיה בעת צרה, הם עמדו בימין ובשמאל, יהודה בימין וחזקיה בשמאל, כנגד אברהם וכנגד יצחק. זהו על דרך עניינם של חסד וגבורה, מים ואש, אברהם ויצחק.
20:25 א מחלוקת צווישן מיכאל און גבריאל, די מלאכים. מיכאל, דאס איז דאך ידוע, מיכאל איז שר של מים, וואס מים גייט מלמעלה למטה, מים יורדים מלמעלה למטה. דאס איז תורה, וואס איז יורד מלמעלה למטה. מיכאל זאגט שוהם, דאס איז דער מעלה אין גילוי מלמעלה. דערפאר זאגט ער אז דאס איז דער ענין פון שוהם, דאס איז דער גרעסטער ליכטיקייט, א העכערע ליכטיקייט. משא״כ גבריאל, מלשון גבורה, דאס איז אש, מלמטה למעלה. ער זעט די מעלה אין ישפה, די מעלה פון דעם וואס מלמטה איז מזדכך געווארן. און פארער טענה׳ט אז דער שטיין פון דעם גילוי פון לעתיד לבוא דארף זיין דוקא ישפה, ווייל עס איז טאקע ניט אזא העכערע ליכטיקייט ווי שוהם, אבער ס׳איז טיפער: ס׳איז געארבעט געווארן למטה און איז מזדכך געווארן, געווארן א כלי צו אלקות. על דרך זה יהודה וחזקיה. וואס איז דאס יהודה וחזקיה? איז מבואר אין חסידות אויף דער גמרא, וואו די גמרא זאגט אז יהודה וחזקיה, צוזאמען מיט רבי חייא, זיינען אזוי ווי אברהם, יצחק ויעקב. רבי חייא איז אזוי ווי יעקב אבינו. רבי חייא — חייא מלשון חיים, אזוי ווי יעקב אבינו, ״יעקב אבינו לא מת״, הוא בחיים. די צוויי קינדער זיינען יהודה וחזקיה, און די גמרא זאגט: איינער בימין, איינער בשמאל. און מיט דער מעשה וואס איז געווען אין א עת צרה, זיינען זיי געשטאנען בימין ובשמאל, יהודה בימין און חזקיה בשמאל, כנגד אברהם וכנגד יצחק. איז דאס על דרך דער ענין פון חסד וגבורה, מים ואש, אברהם ויצחק.
22:10 וכשם שמיכאל וגבריאל הם חסד וגבורה בעולם המלאכים, כך יש אותה מחלוקת כאן למטה: יהודה וחזקיה, שהם כנגד אברהם ויצחק, חסד וגבורה, מים ואש, בין התנאים והאמוראים. לכן יהודה אומר שוהם, וחזקיה אומר ישפה. אבל כאן באה הכרעת הקדוש ברוך הוא: ״להוי כדין וכדין״. הקדוש ברוך הוא, שהוא הקו האמצעי, אומר ״כדין וכדין״ — צריך שיהיו שתי המעלות. בגילוי של משיח צריכים להיות שני העניינים: גם גילוי נעלה ונפלא מלמעלה, שבא על ידי עבודת הצדיקים, ובראש ובראשונה לימוד התורה; ויחד עם זה, מעלת העבודה הפנימית מלמטה למעלה, מעלת בעלי התשובה ומעלת עבודת התפילה. ״אמר הקדוש ברוך הוא, להוי כדין וכדין״ — וזהו ״כדכד״, שתי המעלות. גם עניין השוהם וגם עניין הישפה; גם עניין התורה וגם עניין התפילה, שניהם כאחד. ״כדכד״, כפי שאדמו״ר הזקן מבאר במאמרים, הוא בגימטרייה ״חיל״. וזהו שנאמר ״אשת חיל עטרת בעלה״. הדברים אמורים על לעתיד לבוא, שאז יהיה ״אשת חיל עטרת בעלה״: המלכות, שהיא עניין ״אשת חיל״, תהיה ״עטרת בעלה״. וזו העבודה של ״כדין וכדין״, שעל ידי עבודת האדם פועלים את הגילוי לעתיד לבוא עם שתי המעלות. וזהו העניין
22:10 און אזוי ווי מיכאל וגבריאל זיינען חסד וגבורה אין עולם המלאכים, איז דאס זעלבע מחלוקת דא למטה: יהודה וחזקיה, וואס זיינען אברהם ויצחק, חסד וגבורה, מים ואש, אין תנאים ואמוראים. דערפאר איז יהודה, זאגט ער, דאס איז שוהם, און חזקיה, זאגט ער, דאס איז ישפה. אבער דא קומט צו גיין: ״אמר הקדוש ברוך הוא, להוי כדין וכדין״. דער אויבערשטער, וואס דער אויבערשטער איז דער קו האמצעי, זאגט ״כדין וכדין״, אז עס דארפן זיין ביידע מעלות. און מיט די ביידע זאכן, אז דער גילוי פון משיח וועט זיין, דארפן זיין ביידע ענינים: סיי עס וועט זיין א גילוי נעלה ונפלא מלמעלה, וואס קומט דורך עבודת הצדיקים, און לכל לראש איז דאס לימוד התורה; און צוזאמען דערמיט איז דא די מעלה פון עבודה פנימית מלמטה למעלה, די מעלה פון בעלי תשובה, די מעלה פון עבודת התפילה. ״אמר הקדוש ברוך הוא, להוי כדין וכדין״ — און דאס איז כדכד, ביידע מעלות. סיי דער ענין פון שוהם, סיי דער ענין פון ישפה; סיי דער ענין פון תורה, סיי דער ענין פון תפילה, שניהם כאחד. וואס כדכד, ווי דער אלטער רבי איז מבאר אין מאמרים, איז בגימטריא חיל. וואס דאס איז וואס עס שטייט, ״אשת חיל עטרת בעלה״. אז דאס גייט לעתיד לבוא, וועט מען דעם ״אשת חיל עטרת בעלה״. איז ווי מלכות, וואס דאס איז דער ענין פון אשת חיל, וועט זיין ״עטרת בעלה״. און דאס איז דער עבודה פון ״כדין וכדין״, וואס דורך עבודת האדם איז פועל מען דעם גילוי לעתיד לבוא מיט ביידע מעלות. און דאס איז דער ענין
23:46 של חודש אלול. כפי שקוראים בהפטרה, קוראים את שני העניינים. זוהי ההפטרה של פרשת ראה. גם בפרשת ראה נמצאים שני העניינים בפסוק הראשון. מצד אחד נאמר ״ראה אנכי נותן לפניכם היום״ — ו״נותן״ הוא אחד הסימנים לכך שהדבר בא מלמעלה למטה. ומצד שני, ״אנכי נותן לפניכם״ — לפנימיותכם, שהיהודי קולט זאת בכל פנימיותו. ״ראה״ — להתבונן, וזו עבודתו של האדם, שהוא מתבונן כדי לראות את הדברים. [לא ברור] שבא מלמעלה, ״אנכי נותן לפניכם״. ולכן, בשבת מברכים אלול, שבה קוראים את ההפטרה הזאת ואת הפרשה הזאת, מובא לידי ביטוי החיבור הנפלא ביותר שצריך להיות בין שני העניינים. וזהו החידוש הגדול ביותר בזמן של חודש אלול, שאחד מראשי התיבות העיקריים שלו הוא ״אני לדודי״ מצד אחד, ו״ודודי לי״ מצד שני. גם מלמטה למעלה, ״אני לדודי״ — יהודי מתקרב מעצמו אל הקדוש ברוך הוא באהבה, בעבודת השם שלו; וגם מלמעלה, ״ודודי לי״ — הקדוש ברוך הוא מתקרב אל היהודי באהבה. עבודת השם בזמן הזה צריכה לכלול [לא ברור], גם עבודת התפילה וגם לימוד התורה, ואת [לא ברור] של דיני היום, ואת השמחה וטוב
23:46 פון דעם חודש אלול. אזוי ווי מען ליינט אין דער הפטרה, ליינט מען ביידע ענינים. וואס די הפטרה איז די הפטרה פון פרשת ראה. וואס אין פרשת ראה איז אויך דא אין ערשטן פסוק די ביידע ענינים. וואס פון איין זייט זאגט מען, ״ראה אנכי נותן לפניכם היום״. וואס מען זאגט, דאס איז איינע פון די סימנים, וואס קומט מלמעלה למטה. און פון דער צווייטער זייט איז דאס ״אנכי נותן לפניכם״ — לפנימיותכם. אז דאס איד איד נעמט דורך אין גאנצן. ״ראה״ — זיך צוקוקן. וואס איז דאס דא די עבודה פון דעם מענטשן, וואס ער קוקט זיך צו צו זען די ענינים. [לא ברור] וואס קומט מלמעלה, ״אנכי נותן לפניכם״. און דערפאר אין דעם שבת מברכים אלול, וואס מען ליינט אט די הפטרה און די פרשה, וואס ברענגט ארויס א דער חיבור הכי נפלא, וואס דארף זיין אין די צוויי ענינים. דערפאר דאס איז דער גרעסטער חידוש אין דעם זמן פון חודש אלול, וואס דארטן זאגט מען איינע פון די ראשי תיבות העיקריות פון חודש אלול: דער ״אני לדודי״ פון איין זייט, און דער ״ודודי לי״ פון דער צווייטער זייט. סיי דער מלמטה למעלה, דער ״אני לדודי״, וואס אן איד פון אונטער זיך דערנענטערט צום אויבערשטן מיט אהבה אין זיין עבודת השם; און סיי מלמעלה, ״ודודי לי״, דער אויבערשטער דערנענטערט זיך צום אידן באהבה. אז דאס עבודת השם דארף גיין אין דעם זמן, דארף זיין א [לא ברור], סיי עבודת התפילה און סיי לימוד התורה, און דער [לא ברור] פון דיני היום, און דער שמחה וטוב
25:11 הלבב, שיהיו כאן, ככתוב, בשמחת תורה, הושענא רבה וסוכות, לכל אחד ואחד מישראל, עם הגאולה השלמה בגשמיות וברוחניות.
25:11 לבב, צו זיין דא, ככתוב, בשמחת תורה, הושענא רבה און סוכות, לכל אחד ואחד מישראל, מיט דער גאולה שלמה בגשמיות וברוחניות.