לעבן חסידות · פרק 117 · 2024-03-05 · 24:58
פרשת ויקהל - א העכערער שבת
תיאור הפרק
*כלי יקר ריש פרשת ויקהל תורה אור ד״ה ויקהל ד״ה ויקהל תשי״ב לקוטי שיחות ויקהל חלק א
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 שמעתי מהחסיד הגדול ר' יואל כהן עליו השלום, החוזר של הרבי, שהיה חוזר על דברי התורה של הרבי במאמרים ובשיחות, סיפור ששמע מהרבנית חנה, אמו של הרבי. היא הרי נסעה עם בעלה, המקובל הגדול הרב לוי יצחק עליו השלום, אביו של הרבי, לאחר שאסרו אותו והכניסו אותו לכלא, ובהמשך גזרו עליו גלות. הוא הוגלה למקום נידח, לכפר של גויים. הוא חי בכפר, במקום נמוך בין גויים, מקום של גלות, אי־שם בקזחסטן, ארץ רחוקה, רחוק מאנשים ורחוק מיהדות. שם הוא עבר תקופה קשה במסירות נפש גדולה, וסבל מאוד, הן בגשמיות והן ברוחניות. בעקבות זאת, לימים, נפגעה בריאותו; הוא חלה והסתלק בטרם עת. זה היה בשנות המלחמה, בין ת"ש לתש"ד. הרבנית חנה, אשתו, נסעה איתו כדי לעזור לו. היא לא הייתה חייבת להיות שם ולסבול את העונש יחד איתו, אבל מכיוון שבעלה היה שם, היא נסעה ללוות אותו ולהיות איתו, לעזור לו, להכין את מה שנחוץ לו ולתמוך בו כל הזמן. היא סבלה שם מאוד. יש יומן שלם, רשימות שלמות שבהן הרבנית חנה מספרת על כך.
00:00 איך האב געהערט פון דעם גרויסן חסיד ר' יואל קאהן עליו השלום, רבינס חוזר, וואס האט חוזר געווען דעם רבינס תורה אין מאמרים און אין שיחות, אז ער האט דערציילט וואס ער האט געהערט פון רבינס חנה, דאס הייסט פון דעם רבינס מאמע. זי איז דאך מיטגעפארן מיט איר מאן, דער גרויסער מקובל ר' לוי יצחק עליו השלום, רבינס טאטע, ווען מ'האט אים ארעסטירט, מ'האט אים גענומען אין תפיסה, שפעטער האט מען אים געגעבן גלות, אן עונש צו זיין אין גלות. ער איז געווען פארווארפן און פארוואגלט ערגעץ וואו אין א דארף, א גוייִשער דארף. געלעבט אין א דארף, א נידעריקער פלאץ צווישן גויים, א פלאץ פון גלות. ערגעץ וואו אין קאזאכסטאן, א ווייטע מדינה, ווייט פון מענטשן, ווייט פון אידישקייט. און דארטן האט ער דורכגעלעבט מיט א גרויסע מסירות נפש, זיך שטארק אויפגעמוטשעט, סיי בגשמיות און סיי ברוחניות. דאס האט צוגעברענגט, ווען מ'איז שוין שפעטער פון דעם געווארן נישט געזונט, ער איז געווארן קראנק, און ער איז אוועק בטרם עת. דאס איז געווען בעצם אין די יארן פון דער מלחמה, צווישן ת"ש און תש"ד. רבינס חנה, זיין פרוי, איז מיטגעפארן צוזאמען מיט אים, אים צו העלפן. זי האט נישט געדארפט זיין דארטן, מיטליידן דעם עונש, אבער וויבאלד איר מאן איז דארטן געווען, איז זי מיטגעפארן אים צו באגלייטן און זיין מיט אים, אים העלפן, צוגרייטן, זיין און אים שטיצן, זיין מיט אים די גאנצע צייט. זי האט זיך שטארק אויפגעמוטשעט דארטן. עס איז דא א גאנצער יומן, א גאנצע רשימה, וואס רבינס חנה דערציילט.
01:53 היא מספרת שם פרטים רבים. אחד הסיפורים שהיא כותבת שם — אבל אני שמעתי אותו מר' יואל, ששמע אותו ממנה, וכך יש לסיפור יותר חיות — הוא על הזמנים הקשים מאוד שהיו להם. היו זמנים שפשוט לא היה מה לאכול. יכלו לעבור ימים שלמים בלי שיהיה מה לאכול, כי פשוט לא היה. זה היה נורא. היא סיפרה שתמיד דאגה לשמור משהו, לוודא שלכבוד שבת יהיה להם מה לאכול, שאפשר יהיה לבשל משהו, שיהיה איזה תבשיל לכבוד שבת. היא סיפרה שפעם אחת היה קשה מאוד, מר מאוד. הגיע יום שישי אחר הצהריים, שבת התקרבה, וממש לא היה לה כלום. לא נשאר עוד דבר. כל מה שהיה להם היה חתיכת לחם שחור, שהיא שמרה היטב כדי שיהיה לו משהו לכבוד שבת. היא ניסתה למצוא דרך להשיג משהו, אבל לא הצליחה להשיג דבר, וזה כל מה שהיה. באותו יום שישי היא ראתה שבעלה היה שבור ומר נפש כל כך: הקושי הגשמי, ימים של רעב, וכל הצער ועוגמת הנפש. היא ראתה בו שברון לב ומרירות. כך התקרבה שבת, והיא הכינה את הבית. הבית היה חדר קטן. היא ניקתה אותו ופרשה מפה על השולחן — גם שולחן לא היה שם, אלא משהו שהיה להם באמצע החדר ושימש מעין שולחן.
01:53 כמה וכמה פרטים. איינע פון די סיפורים וואס זי שרייבט דארטן, טאקע אבער איך האב געהערט פון ר' יואל ווי ער האט עס געהערט פון איר, האט עס מער א לעבעדיקייט. האט ער דערציילט אז עס זענען געווען זייער שווערע צייטן. עס זענען געווען צייטן וואס ס'איז פשוט נישט געווען וואס צו עסן. ס'האט געקענט זיין גאנצע טעג וואס זענען דורכגעגאנגען, ס'איז פשוט נישט געווען וואס צו עסן, ווייל ס'איז נישט געווען. ס'איז געווען געפערלעך. זי האט דערציילט אז זי האט אלעמאל אויפגעהיט אז עפעס זאל בלייבן, מאכן זיכער אז לכבוד שבת זאל מען האבן וואס צו עסן, קען מען קאכן עפעס, עפעס זאל זיין, עפעס א תבשיל, עפעס האבן לכבוד שבת. דערציילט זי אז ס'איז געווען איינמאל, ס'איז געווען זייער שווער, זייער ביטער. זי איז אנגעקומען פרייטאג נאכמיטאג, ס'איז געווארן נאענט צו שבת, און זי האט ממש נישט געהאט גארנישט. ס'איז געבליבן מער נישט. די גאנצע זאך וואס זיי האבן געהאט איז געווען א שטיקל שווארצע ברויט, וואס זי האט שטארק באהאלטן, כדי ס'זאל זיין פאר יענעם, עפעס לכבוד שבת. זי האט געפרואווט וואס צו טון, ווי צו טון, אבער זי האט גארנישט געקענט באקומען, און דאס איז געווען די גאנצע מעשה. און זי האט געזען יענעם פרייטאג, דער מאן איז געווען אזוי פארביטערט, פשוט די גשמיות, טעג פון הונגער, און די גאנצע צער און די עגמת נפש. זי האט געזען עפעס א צובראכנקייט, אזא פארביטערטקייט. און אזוי איז אנגעקומען נאענט צו שבת, און זי האט צוגעגרייט די שטוב. די שטוב, ס'איז געווען א קליין צימערל. און זי האט צוגעגרייט, גערייניקט, אוועקגעלייגט א טישטוך אויפן טיש, וואס אפילו א טיש איז נישט געווען, נאר עפעס וואס זיי האבן געהאט אין מיטן צימער, עפעס א זאך וואס איז געווען מעין א טיש.
03:35 היא כיסתה אותו, הניחה את חתיכת החלה וכיסתה אותה, וזה מה שהיה. בעלה, הרב לוי יצחק, לבש את בגדי השבת. שבת כבר נכנסה, והוא לבש את הסירטוק, את הקפוטה, את בגדי השבת. ואז היא ראתה אותו מהלך בחדר, הולך הלוך ושוב, שקוע במחשבותיו. פניו השתנו לגמרי; הופיעה בו צורה אחרת לחלוטין. פניו נעשו אחרות לגמרי, והוא התהלך בחדר בדבקות גדולה. הוא זמזם לעצמו, בניגון ובתנועה, את מאמר חז"ל הידוע: ״יש תבלין אחד ושבת שמו״. כך חזר וזמזם לעצמו פעמים רבות. במשך שעה ארוכה התהלך עם התנועה הזאת ועם המילים: ״יש תבלין אחד ושבת שמו״. היא הרגישה שהוא אדם נעלה. שבת נכנסה, ופתאום הוא נעשה אדם אחר לגמרי. ועם מה היה לו לחיות? זה היה עניין השבת שלו: להתהלך כך ולשיר לעצמו, ״יש תבלין אחד ושבת שמו״. זהו הסיפור הידוע שהגמרא מספרת על רבי יהודה הנשיא ואנטונינוס: אנטונינוס התארח אצלו בשבת ואכל מן המאכלים, וביקש שיכינו אצלו אותם מאכלים בדיוק, שיבשלו אותם עם כל הפרטים. ואחר כך...
03:35 זי האט עס פארדעקט, אוועקגעלייגט דאס שטיקל חלה, איבערגעדעקט, און דאס איז געווען. איר מאן, ר' לוי יצחק, האט זיך אנגעטאן די בגדי שבת. ס'איז שוין געווען, האט זיך דער שבת אנגעהויבן. האט איר מאן זיך אנגעטאן דעם סירטוק, דעם קאפאטע, די בגדי שבת. און דא האט זי געזען ווי איר מאן גייט ארום אין צימער. ער גייט ארום אהין און צוריק, פארטיפט אין זיינע מחשבות. זיין פנים האט זיך אינגאנצן געביטן, ס'האט זיך ארויסגעשטעלט אן אנדערע צורה אינגאנצן. דער פנים איז אינגאנצן אנדערש געווארן, און ער איז ארומגעגאנגען אין צימער מיט א גרויסער דביקות. און ער האט געזונגען אונטער דער נאז, האט ער זיך אונטערגעזונגען דעם מאמר חז"ל הידוע מיטן ניגון, מיט דער תנועה: „יש תבלין אחד ושבת שמו.“ און דאס האט ער זיך אונטערגעזונגען כמה וכמה פעמים. א גאנצע שעה ארוכה איז ער ארומגעגאנגען מיט דער תנועה, מיט די ווערטער: „יש תבלין אחד ושבת שמו.“ זי האט געפילט אז ער איז א העכערער מענטש. דער שבת איז אריינגעקומען, פלוצלינג איז ער געווארן גאר אן אנדערער מענטש. און מיט וואס האט ער? דאס איז געווען זיין ענין פון שבת, דאס ארומגיין אזוי און זינגען צו זיך: „יש תבלין אחד ושבת שמו.“ וואס דאס איז די מעשה הידועה, און די גמרא דערציילט מיט רבי יהודה הנשיא און אנטונינוס, אז ער איז געווען ביי אים שבת און האט געגעסן פון די עסן, און ער האט געבעטן אז מען זאל מאכן די זעלבע עסן ביי זיך און מ'זאל קאכן מיט אלע פרטים. און שפעטער האט...
05:17 הוא טען שלא היה להם אותו טעם. היה חסר תבלין. מה היה חסר? רבי יהודה הנשיא, רבנו הקדוש, אמר: ״יש לנו תבלין אחד ושבת שמו״. בשבת יש התבלין הזה, הדבר שנכנס לתבשיל ונותן לו טעם שאי אפשר לחקות. וכך חי ר' לייביק את השבת. לא היה אוכל, לא היה מניין, לא היו ספרים, לא היו תנאים גשמיים, לא היה כלום. אבל עם מה הוא חי? ״יש לנו תבלין אחד ושבת שמו״, ועם זה יהודי חי. ר' יהל צווייברג[?] סיפר זאת כדי להמחיש מהו ״איש אלוקים״: אדם נעלה, אדם אלוקי, יהודי שהוא איש רוחני. יהודי שהרוחניות היא חייו; הוא חי בעולם נעלה יותר, בעניין השבת. כשמעיינים בפרשה שלנו, פרשת ויקהל, רואים שהפסוק הראשון פותח בעניין השבת: ״ויקהל משה את כל עדת בני ישראל״. משה רבנו אוסף את כל היהודים. ומה הוא אומר להם? ״אלה הדברים אשר צוה ה׳ לעשות אתם. ששת ימים תעשה מלאכה וביום השביעי יהיה לכם קדש שבת שבתון לה׳״. ואחר כך, כפי שנאמר בהמשך, ״לא תבערו אש בכל מושבתיכם ביום השבת״. דיני שבת — זה מה שמופיע בפרשה שלנו. וכאן המפרשים מעלים שאלות רבות. מפרשי המקרא, האור החיים הקדוש, הכלי יקר, וכמה מהם, מ־
05:17 ער האט געטענה׳ט אז עס האט נישט געהאט דעם זעלבן טעם. עס האט געפעלט א געווירץ. וואס האט געפעלט? רבי יהודה הנשיא, רבנו הקדוש, האט געזאגט אז עס איז דא „יש לנו תבלין אחד ושבת שמו“. דעם שבת האט מען דעם געווירץ, דעם זאך וואס גייט אריין אין דעם תבשיל, א טעם וואס דאס קען מען נישט נאכמאכן. איז ביי ר׳ לייביק, מיט דעם האט ער געלעבט דעם שבת. קיין עסן איז נישט געווען, קיין מנין איז נישט געווען, קיין ספרים זענען נישט געווען, קיין גשמיות איז נישט געווען, גארנישט איז נישט געווען, אבער מיט וואס האט ער געלעבט? „יש לנו תבלין אחד ושבת שמו“, און מיט דעם לעבט א איד. וואס דאס איז געווען, ר׳ יהל צווייברג האט דערציילט, ארויסצוברענגען וואס איז דאס איש אלקים, דער העכערער מענטש, דער געטלעכער מענטש, א איד וואס איז א איש רוחני. א איד וואס רוחניות איז זיין לעבן, ער לעבט אין א העכערער וועלט, אין דעם ענין פון שבת. ווי אזוי מ׳קוקט אריין אין אונזער סדרה, פרשת ויקהל, איז דער ערשטער פסוק עפנט זיך אן מיט דעם ענין פון שבת. „ויקהל משה את כל עדת בני ישראל“. משה רבנו קלייבט צוזאמען אלע אידן. און וואס זאגט ער זיי? „אלה הדברים אשר צוה ה׳ לעשות אתם. ששת ימים תעשה מלאכה וביום השביעי יהיה לכם קדש שבת שבתון לה׳“. און דערנאך, ווי ס׳שטייט ווייטער, „לא תבערו אש בכל מושבתיכם ביום השבת“. די דינים פון שבת, דאס איז אונזער סדרה. איז דא שטעלן זיך די מפרשים, פרעגן א סך שאלות. די מפרשי המקרא, דער אור החיים הקדוש, דער כלי יקר, און כמה פון זיי, פון
06:54 הראשונים שואלים כמה שאלות. מה צריך להבין? בין השאלות ששואלים יש שאלה אחת: מה פירוש הלשון ״ששת ימים תֵּעָשֶׂה מלאכה״? למה נאמר ״תֵּעָשֶׂה״? ״תֵּעָשֶׂה מלאכה״ — מה פירוש ״תֵּעָשֶׂה״? ״תֵּעָשֶׂה״ משמעו שהדבר נעשה בדרך ממילא. לא שהאדם עושה אותו בעצמו, אלא הוא נעשה; ״תֵּעָשֶׂה״ — המלאכה תיעשה. לכאורה, הלשון המתאימה יותר היא ״תַּעֲשֶׂה מלאכה״, כמו שנאמר בכמה מקומות בחומש. אבל כאן נאמר ״תֵּעָשֶׂה״. שנית, למה נאמר ״ויום השביעי שבת שבתון״? שבת כפול. בדרך כלל אומרים ״שבת״, וכאן הלשון היא ״שבת שבתון״. גם ביום הכיפורים נאמר ״שבת שבתון״, אבל כאן מדובר בשבת הרגילה, בדיני שבת, והתורה כותבת אותה בלשון כפולה: ״שבת שבתון״. מה העניין בזה? ועל דרך זה צריך להבין בכלל: הפסוק כאן, בפרשת ויקהל, בא לומר להם על מלאכת המשכן. הלשון היא ״אלה הדברים אשר צוה ה׳ לעשות אותם״. כפי שהמפרשים מקשים, ״לעשות״ הרי מתייחס למלאכה. שבת היא ההפך, לא תעשה. לא עושים; שבת היא זמן של מנוחה. וכשהוא אומר ״לעשות״, שמדבר על עשייה, משמע שהדברים יהיו על עשיית המשכן. למה התחיל לדבר על שבת? כמובן, יש על כך מדרשים, יש מה שרש״י אומר, ויש
06:54 די ראשונים פרעגן די שאלות. וואס דארף מען פארשטיין? צווישן די שאלות וואס מ׳פרעגט, איז דא די שאלה, איינע פון די שאלות איז: וואס איז דאס דער לשון „ששת ימים תֵּעָשֶׂה מלאכה“? פארוואס שטייט „תֵּעָשֶׂה“? „תֵּעָשֶׂה מלאכה“. פארוואס שטייט „תֵּעָשֶׂה“? וואס איז דאס דער „תֵּעָשֶׂה“? „תֵּעָשֶׂה“ מיינט אז די זאך ווערט געטאן אין אן אופן פון בדרך ממילא. די זאך וואס א מענטש טוט נישט בדרך, נאר עס ווערט, ס׳איז „תֵּעָשֶׂה“, ס׳וועט געמאכט ווערן. לכאורה, דער לשון וואס איז מער מתאים, איז „תַּעֲשֶׂה מלאכה“, ווי ס׳שטייט אין כמה פלעצער אין חומש, „תַּעֲשֶׂה מלאכה“. דא שטייט אבער „תֵּעָשֶׂה“. צווייטנס, וואס שטייט „ויום השביעי שבת שבתון“? א דאפלטער שבת. בדרך כלל שבת. דא, דער לשון איז „שבת שבתון“. אפילו יום כיפור שטייט „שבת שבתון“, אבער דער פשוטער שבת, ווען עס רעדט וועגן דיני שבת, און די תורה שרייבט עס מיט דעם נוסח, א שבת כפולה, „שבת שבתון“. אבער וואס איז דער ענין? און על דרך זה דארף מען פארשטיין בכלל: ווי קומט אריין אז דער פסוק דא, דא, „ויקהל“, איז דאך געווען כדי צו זיי זאגן וועגן דער מלאכת המשכן. ווי דער לשון איז „אלה הדברים אשר צוה ה׳ לעשות אותם“. ווי די מפרשים שטעלן זיך, „לעשות“ גייט דאך אויף מלאכה. שבת איז דאך פארקערט, לא תעשה. מען טוט נישט; שבת איז א זמן פון מנוחה. און ווען ער זאגט „לעשות“, דאס איז דאך מעשה, גייט עס זיין וועגן דער עשיית המשכן. פארוואס האט ער אנגעהויבן רעדן וועגן שבת? איז כמובן, איז דא די מדרשים, איז דא וואס רש״י זאגט, איז דא
08:34 את כל הביאורים האלה, ששבת והמשכן נלמדים זה מזה, וש[לא ברור] אינו דוחה שבת, ועוד כמה וכמה עניינים המבוארים על פי פשט ועל פי מדרש. אבל כאן נביא כיצד החסידות מבארת באופן נפלא את כל המשך הפסוקים, ואת העשיות הנזכרות בהם: מה עניינו של ״ויקהל משה״? בפרט שיש כאן שאלה ידועה בכלל: מה פשר כל העניין של ״ויקהל משה״? מהי הלשון הזאת? [לא ברור]. פתאום נאמר כאן ״ויקהל משה״. מה עניינה של ההקהלה הזאת? מה מיוחד בה? רש״י אומר שזה היה יום לאחר יום הכיפורים: ״למחרת יום הכיפורים״ התרחש ״ויקהל משה״. מה העניין בכך? כידוע, יש בזה כמה וכמה ביאורים. כפי שמביא הכלי יקר, מאחר שהיה זה לאחר יום הכיפורים, בני ישראל כבר היו במצב של תשובה ובמצב של אחדות, וממילא היה קל יותר לאסוף אותם יחד, לעשות את ה״ויקהל״. ועל דרך זה מובא גם בספרים שזה עניינו של ״למחרת יום הכיפורים״: דווקא לאחר יום הכיפורים, שהיה זמן של מחילה וסליחה, צריך להישאר עם המחילה והסליחה. [לא ברור] לפני יום הכיפורים מבקשים מחילה זה מזה. אבל מה קורה אחר כך? כדי שהמחילה תישאר גם אחרי יום הכיפורים, צריך שיהיה ה״למחרת״, על
08:34 די אלע ביאורים, אז דער שבת מיט משכן, מ׳לערנט אפ איינע פון די אנדערע, און אז [לא ברור] דאס איז נישט דוחה שבת. און די כמה וכמה ענינים וואס איז פאראן אין ביאורים על פי פשט און על פי מדרש. אבער כמובן, דא גייט מען ארויסברענגען ווי חסידות איז מבאר באופן נפלא דעם גאנצן המשך הפסוקים דא, און דערפון מיט די עשיות, וואס איז דא דער „ויקהל משה“, בפרט אז דא איז דא א שאלה ידועה בכלל: וואס איז דא דער גאנצער „ויקהל משה“? וואס איז דא דער נוסח? [לא ברור]. דא פלוצלינג שטייט „ויקהל משה“. וואס איז דא דער ויקהל? וואס איז דא דער ספעציעלער ענין? רש״י זאגט אז עס איז געווען א טאג נאך יום הכיפורים. „למחרת יום הכיפורים“, דעמאלט איז פארגעקומען דער „ויקהל משה“. וואס איז דער ענין אין דעם? איז דא, כידוע, פאראן כמה וכמה ביאורים, ווי דער כלי יקר ברענגט, אז עס איז געווען נאך יום הכיפורים, זענען אידן געווען שוין אין אן אופן פון תשובה, אין אן אופן פון אחדות. איז ממילא געווען גרינגער צו זיי צוזאמענקלייבן, צו מאכן דעם „ויקהל“. און על דרך זה ברענגט זיך אין ספרים אויך, אז דאס איז דער ענין פון „למחרת יום הכיפורים“: אז דווקא נאך יום כיפור, ווען עס איז געווען בעת מחילה וסליחה, דארף מען בלייבן מיט דער מחילה וסליחה. [לא ברור] פאר יום כיפור איינער דעם אנדערן מחילה. און וואס איז אבער? אז די מחילה בלייבט פון יום כיפור נאך דעם, דארף זיין דער למחרת, אויף
10:02 מורא, כן, שלמעשה זו הייתה תקופה שקטה מאוד. יש כמה ביאורים על כך בספרים. אבל בנקודה הפנימית שאנחנו מדברים עליה כאן יש יסוד נפלא. כפי שהרבי מסביר באחד המאמרים הראשונים שאמר, מאמר ויקהל תשי״ב, יש כאן יסוד נפלא שמסביר את הפרשה בכללותה, ועל ידו מובנים גם כל הפרטים שדיברנו עליהם. מכיוון שהפרשה נאמרה למחרת יום הכיפורים, כפי שרש״י אומר, עלינו להבין את היסוד ואת העומק שבה, ומהו הלימוד והלקח שהתורה רוצה ללמד אותנו כאן. בני ישראל היו אחרי המצב של יום הכיפורים; זה היה התיקון לחטא העגל. חטא העגל היה חטא נורא ואיום. חטא העגל החזיר את החטא הגדול ביותר, חטא עץ הדעת. חטא עץ הדעת היה החטא הראשון. אדם הראשון, שעדיין לא היה בו חטא עץ הדעת, בא אליו הנחש הקדמוני והביא אותו לחטא הראשון, חטא נורא ואיום שהביא רע, שהביא קליפה וטומאה לכל העולם. מהי, כפי שמבואר בחסידות, הנקודה הפנימית של חטא עץ הדעת? הנקודה הפנימית של חטא עץ הדעת הייתה
10:02 מורא, יא, אז למעשה איז עס געווען א זייער שטילע צייט. עס זענען דא כמה ביאורים ווי ס׳רעדט זיך אין ספרים. אבער דא, אין דעם נקודה פנימית וואס מיר רעדן דא, איז פאראן א יסוד נפלא. ווי דער רבי איז דאס מסביר אין איינע פון די מאמרים, פון די ערשטע מאמרים וואס דער רבי האט גערעדט, ויקהל תשי״ב, אז דא איז דא א יסוד נפלא וואס איז מסביר וואס איז די פרשה, די פרשה כללית, און מיט דעם איז פארשטאנדיק אויך די אלע פרטים וואס מען האט גערעדט. ווייל דאס וואס די פרשה איז געזאגט געווארן למחרת יום הכיפורים, אזוי ווי רש״י זאגט, דארפן מיר פארשטיין דעם יסוד און דעם עומק אין דער פרשה, און וואס איז דער לימוד און דער לקח וואס די תורה וויל דא אונז דערציילן. אידן זענען געווען נאך דעם מצב פון יום הכיפורים; דאס איז געווען דער תיקון פון חטא העגל. חטא העגל איז געווען א חטא נורא ואיום. חטא העגל האט צוריקגעברענגט דעם גרעסטן חטא, וואס דאס איז געווען דער ענין פון חטא עץ הדעת. חטא עץ הדעת איז געווען דער ערשטער חטא. אדם הראשון, ווי ס׳איז נאך נישט געווען ביי אים דער חטא עץ הדעת, איז געקומען דער נחש הקדמוני, וואס האט אריינגעברענגט אין אדם הראשון דעם ערשטן חטא, וואס דאס איז געווען א חטא נורא ואיום, וואס האט געברענגט רע, וואס האט געברענגט קליפה, שמוץ אין דער גאנצער וועלט. וואס איז מבואר אין חסידות, וואס איז די נקודה פנימית פון דעם חטא עץ הדעת? די נקודה פנימית פון דעם חטא עץ הדעת איז געווען דער
11:31 עניין הישות, עניין ההרגשה העצמית — להרגיש את עצמו. לפני חטא עץ הדעת אדם הראשון לא הרגיש את עצמו. את עצמו הוא לא הרגיש. לא הייתה לו מציאות בפני עצמה; הוא היה בתכלית הביטול. הוא היה קדוש לגמרי; כל מציאותו הייתה אלוקות. וגם הגוף, כפי שמבואר בספרים, ברמב״ם וכיוצא בזה: העובדה שהיה ערום, בלי בגדים, וכל עניין הצניעות — מלכתחילה לא היה שום דבר להתבייש בו. כל איבר, כל חלק בגוף, היה כולו אלוקות. הכול היה אלוקות אחת; לא ראו בזה שום דבר שצריך להסתיר או להתבייש בו. וכך היה המצב לפני החטא. אבל כשהגיע הנחש הקדמוני, פתאום העץ היה ״נחמד למראה״, והיה בו טעם והנאה. כל הביטויים היפים האלה נאמרים שם על החטא, על עץ הדעת. כלומר, נכנס עניין ההרגשה, התחושה; פתאום הוא התחיל להרגיש את עצמו, הופיע הרגש עצמי. וזה דבר רע, וזה דבר טוב, וזו חכמה, בינה, דעת — מתוך אותה מודעות. אפשר לקחת את החכמה, הבינה והדעת שישנן, ופתאום עולות כל הטענות האלה. עץ הדעת, מה שהיה חסר בו — זה העניין. זו אינה דעת של אלוקות. זה מה שזה…
11:31 ענין פון ישות, דער ענין הרגשה, פילן זיך. פאר חטא עץ הדעת האט אדם הראשון זיך נישט געפילט. זיך האט ער נישט געפילט. ער האט נישט געהאט קיין מציאות; ער איז געווען בתכלית הביטול. ער איז געווען אינגאנצן הייליג; זיין גאנצע מציאות איז געווען ג־טליכקייט. און דאס גוף, ווי ס׳איז מבואר אין ספרים, דעם רמב״ם, וכיוצא בזה, דאס וואס ער איז געווען ערום, אן בגדים, דער גאנצער ענין פון צניעות — ווייל עס איז מלכתחילה נישט געווען קיין שום זאך פון וואס זיך צו פארשעמען. יעדער איבר, יעדער חלק פון גוף איז געווען אינגאנצן אלקות. יעדער זאך איז געווען איין אלקות; מען האט נישט געזען אין דעם איין זאך וואס צו באהאלטן זיך, וואס צו פארשעמען. און דערפאר איז דאס געווען אזא אופן פאר דעם חטא. ווייל ווען עס איז געקומען דער נחש הקדמוני, פלוצלינג איז געווען „נחמד למראה“, און אז דאס איז א געשמאק. די אלע שיינע ווערטער שטייען דא ביי דעם חטא, ביי דעם ענין פון דעם עץ הדעת. דאס הייסט, אז עס איז געווען דער ענין הרגשה, דעם געפיל; פלוצלינג האט ער אנגעהויבן פילן זיך, מען האט געזען הרגש עצמי. און דאס איז, דאס איז א שלעכטע זאך, דאס איז א גוטע זאך, דאס איז חכמה, בינה, דעת — מיט דער באמערקונג. מען קען נעמען מיט חכמה, בינה, דעת וואס איז דא, וואס איז דא פלוצלינג די טענות. דאס עץ הדעת וואס האט געפעלט — נו, דאס איז דער ענין. דאס איז נישט קיין דעת פון ג־טליכקייט. דאס איז דאס וואס דאס איז
13:03 הרגשה, התחושה בתוך העניין, שזה דבר בפני עצמו, שהוא מרגיש את עצמו בתוך הדבר. וכשהוא מרגיש את עצמו, זו כבר ישות, וזה היסוד של כל הרע. ה״אני״, כפי שכתוב בחסידות, או ה״איך״ — זה יסוד הקליפה בעניין הזה. זו עבודה זרה בדקות, וממנה נעשית אחר כך עבודה זרה בגסות. פירושה של עבודה זרה הוא שיש לו מציאות בפני עצמו. הרבי מסביר בתניא שחטא עבודה זרה הוא עניין של גסות הרוח. עבודה זרה היא שאדם אינו קולט את אחדות הוי׳ עמו. כי כשאדם קולט את אחדות הוי׳ עמו, הוא קולט שאין שום מציאות מלבדו, אלא רק ריבונו של עולם, שום דבר חוץ מזה. הכול אלוקות. אבל כשהנקודה הזאת אובדת, מתחילים להרגיש את עצמנו. זו עבודה זרה בדקות, זהו השורש של עבודה זרה. ומזה נוצר כל העניין של חטא עץ הדעת, חטא ההרגשה, הרגשת עצמו. מזה נוצר אחר כך חטא אנוש. זה החטא שהגיע לאחר מכן. ואחר כך, כפי שחז״ל אומרים, התחילו לעשות את ה״אז הוחל לקרוא בשם הוי׳״. התחיל, כפי שהרמב״ם מסביר בהלכות עבודה זרה מה היה הסדר, שרק מה שהיה אז, אז, אז, אז, אז...
13:03 א הרגשה, דער געפיל אין דעם ענין, אז דאס איז אן אייגענע זאך, דער געפיל זיך אין דעם זאך. און ווען ער פילט זיך, דאס איז שוין ישות, און דאס איז דער יסוד פון דער גאנצער יסוד פון רע. דער „אני“, ווי עס שטייט אין חסידות, אדער „איך“ — דאס איז דער יסוד הקליפה פון דעם ענין. דאס איז עבודה זרה בדקות, פון דעם ווערט שפעטער עבודה זרה בגסות. עבודה זרה, דער פשט איז אז ער האט זיך אן אייגענע מציאות. דער רבי איז מסביר אין תניא אז דער חטא עבודה זרה איז דער ענין פון גסות הרוח. עבודה זרה איז אז א מענטש דערהערט נישט דעם אחדות הוי׳ מיט אים. ווייל ווען א מענטש דערהערט אחדות הוי׳ מיט אים, דערהערט ער אז עס איז נישטא קיין שום מציאות אויסער אים, נאר א רבונו של עולם, קיין שום זאך חוץ פון דעם. אלץ איז ג־טליכקייט. ווען ס׳אבער פארלירט זיך אט די נקודה, הייבט מען אן הערן זיך. דאס איז עבודה זרה בדקות, דאס איז די שורש פון עבודה זרה. און פון דעם איז געווארן דער גאנצער ענין פון חטא עץ הדעת, חטא הרגשה, הרגשת עצמי. פון דעם איז שפעטער געווארן דער חטא אנוש. דאס איז דער חטא וואס איז געקומען שפעטער. און שפעטער, ווי חז״ל זאגן, האט מען אנגעהויבן מאכן דעם „אז הוחל לקרוא בשם הוי׳“. מען האט אנגעהויבן, ווי דער רמב״ם איז מסביר אין הלכות עבודה זרה, ווי איז געווען דער סדר, אז נאר דעם וואס איז געווען אז, אז, אז, אז, אז...
14:26 שבדור אנוש התחילו לומר שמכיוון שריבונו של עולם ברא שרים ומשרתים, כוכבים ומזלות וכל השאר, בתחילה זה לא היה יותר משיתוף, לא, חס ושלום, עבודה זרה. אחר כך האדם נפל לעבודה זרה, עד שהגיעו זמנים שכמעט לא היה מי שהכיר את העיקר הגדול הזה, כפי שהרמב״ם מסביר בהלכות עבודה זרה. אחר כך בא אברהם אבינו, והתחיל ללכת נגד עבודה זרה, ושבר את כל האלילים, את כל הפסלים האלה, והתחיל לגלות את עניין אחדות הוי׳. ״ויקרא שם בשם ה׳ א־ל עולם״. זהו העם היהודי. אחר כך בא מתן תורה. במתן תורה היה ״פסקה זוהמתן״. ריבונו של עולם התגלה, והיהודים ראו את ה״אנכי ה׳ אלקיך״. והיהודים ראו את ה״אתה הראת לדעת כי ה׳ הוא האלקים אין עוד מלבדו״. ואחרי מתן תורה נגמרה העבודה הזרה, נגמרו הישות והמציאות, והכול נעשה בטל במציאות לגמרי. הייתה אז אחדות הוי׳ בתכלית השלמות. וזה החידוש הגדול ביותר של מתן תורה. ולכן היו אז היהודים ״כאיש אחד בלב אחד״, והייתה אצלם האחדות — האחד של אחדות הוי׳, אחדות ישראל ותורה; הכול היה בנקודה אחת של אחדות. אחר כך בא חטא העגל.
14:26 אז בדור אנוש האט מען אנגעהויבן זאגן אז וויבאלד דער רבונו של עולם האט דאך באשאפן שרים און משרתים, כוכבים ומזלות און וואס אלץ, לכתחילה איז דאס געווען מער נישט ווי שיתוף, נישט חס ושלום עבודה זרה. שפעטער איז דער מענטש אריינגעפאלן אין עבודה זרה, ביז עס זענען געקומען צייטן ווען כמעט ס׳איז נישט געווען איינער וואס האט דערקענט דעם עיקר הגדול הזה, ווי דער רמב״ם איז מסביר אין הלכות עבודה זרה. דערנאך איז געקומען אברהם אבינו, און ער האט אנגעהויבן גיין אנטקעגן עבודה זרה, און ער האט צובראכן די אלע אלילים, די אלע געטשקעס, און האט אנגעהויבן מגלה זיין דעם ענין פון אחדות הוי׳. „ויקרא שם בשם ה׳ א־ל עולם“. דאס איז דער אידישער פאלק. שפעטער איז געקומען מתן תורה. ביי מתן תורה איז געווען „פסקה זוהמתן“. דער רבונו של עולם האט זיך אנטפלעקט, און די אידן האבן געזען דעם „אנכי ה׳ אלקיך“. און די אידן האבן געזען דעם „אתה הראת לדעת כי ה׳ הוא האלקים אין עוד מלבדו“. און נאכן מתן תורה איז געווארן אויס עבודה זרה, אויס ישות, אויס מציאות, און אלץ איז געווארן אין גאנצן בטל במציאות. דאס האט מען געהאט דער אחדות הוי׳ בתכלית השלמות. און דאס איז דער גרעסטער חידוש פון מתן תורה. און דערפאר זענען אידן געווען דעמאלט „כאיש אחד בלב אחד“, און ס׳האט מען געהאט דעם אחד ביי אידן, דער אחד פון אחדות הוי׳, אחדות ישראל און תורה, אלץ איז געווען אין איין פונקט פון אחד. שפעטער איז געקומען דער חטא העגל.
15:55 ושוב הייתה זוהמה, ״חזרה זוהמתן״. זה מה שהגמרא אומרת, שבמתן תורה ״פסקה זוהמתן״. הזוהמה של הנחש הקדמוני, הזוהמה של הרגשת עצמו, של ה״אני״, של הישות, נעלמה לגמרי. אבל על ידי חטא העגל שוב הורע כל העניין. כפי שמבואר בחסידות, טעם הדבר הוא שבמתן תורה היה גילוי מלמעלה. לא היה זה שבאמת היהודים היו מוכנים לכך. זה לא חדר לגמרי לעצם שלהם. כשזה בא מלמעלה, הגילוי חלף; אחרי ארבעים יום הוא הסתלק, חזרו לסורם, והחושך חזר. ולכן היה כל העניין של חטא העגל. בא יום הכיפורים, והקב״ה אמר: ״סלחתי כדברך״. הקב״ה מחל ליהודים על חטא העגל, על חטא עבודה זרה, והדבר חזר שוב בלוחות שניות. ורק אחרי יום הכיפורים — ״ויקהל משה״. משה רבינו פועל אצל היהודים את ה״ויקהל״, כנגד הפירוד שנוצר, רחמנא ליצלן, על ידי חטא העגל: שוב נוצר פירוד בין הנשמות, ופירוד בינן לבין הקב״ה, ובין הנשמות, זו לזו. נוצר פירוד בכל האופנים. ואחרי יום הכיפורים — ״ויקהל משה״; משה רבינו, רעיא מהימנא, מכנס את כל היהודים ואומר שאת האחדות הזאת יכניסו אחר כך לחיי היום־יום. איך פועלים את זה מחדש? בחיי היום־יום, את התיקון על
15:55 איז נאך אמאל שמוץ, „חזרה זוהמתן“. דאס איז וואס די גמרא זאגט, אז ביי מתן תורה „פסקה זוהמתן“. דער שמוץ פון דעם נחש הקדמוני, דער שמוץ פון הרגש עצמי, פון דעם איך, פון דער ישות, איז אין גאנצן אנטלאפן. אבער דורך חטא העגל איז נאך אמאל ערגער געווארן דער גאנצער ענין. ווי ס׳מבואר אין חסידות, אז דער טעם הדבר איז, ביי מתן תורה איז געווען א גילוי מלמעלה. ס׳איז נישט געווען באמת אז אידן זענען געווען גרייט אויף דעם. ס׳איז נישט אריינגעקומען אין גאנצן אין זייער עצם. אז עס קומט מלמעלה, איז דער גילוי אריבערגעגאנגען; נאך פערציג טעג איז עס צוריקגעגאנגען, חזרו לסורן, צוריקגעקומען דער חושך. און דערפאר איז געווען דער גאנצער ענין פון חטא העגל. איז געקומען יום הכיפורים, דער אויבערשטער האט געזאגט: „סלחתי כדברך“. דער אויבערשטער האט מוחל געווען אידן אויפן חטא העגל, אויפן חטא עבודה זרה, און ס׳איז נאך אמאל צוריקגעקומען אין די לוחות שניות. און ערשט נאך יום הכיפורים איז „ויקהל משה“. משה רבינו פועל׳ט ביי אידן דעם „ויקהל“. תמורת דעם פירוד וואס איז געווארן, רחמנא ליצלן, דורך דעם חטא העגל, וואס איז נאך אמאל געווארן דער פירוד צווישן נשמות, און דער פירוד צווישן נשמות, צווישן זיי מיטן אויבערשטן, און נשמות צווישן איינער מיטן צווייטן. ס׳איז געווארן דער גאנצער פירוד אויף אלע אופנים. איז נאך יום הכיפורים „ויקהל משה“; משה רבינו, רעיא מהימנא, נעמט צוזאמען אלע אידן, און ער זאגט אז דער אחדות גייט מען דערנאך אריינברענגען אין חיי היום־יום. ווי אזוי פועל׳ט מען דאס צוריק? חיי היום־יום, דעם תיקון אויף
17:27 חטא עץ הדעת. את התיקון על חטא עבודה זרה, חטא העגל. החטאים הקשים ביותר, שהיסוד שלהם הוא, כפי שאמרנו, עניין הישות והפירוד והרגשת עצמו, שיתוף בתכלית. זהו היפך אחדות הוי׳ האמיתית, וזה בא לידי ביטוי אחר כך גם באחדות ישראל האמיתית. לכן העניין של ״ויקהל משה״ הוא לפעול אחדות אצל היהודים. ומה משה אומר ליהודים? ״ששת ימים תיעשה מלאכה״. זה בדיוק ההפך מכל העניין של עבודה זרה ושיתוף. עניין העבודה הזרה והשיתוף אומר שמלאכה היא דבר בפני עצמו, שצריך להיות שקוע בו. צריך לעסוק בה ביגיעה, צריך לעסוק בה בהשתדלות. זו מציאות. נותנים חשיבות לעולם. נותנים חשיבות לכל ענייני העולם. לא רק לכוכבים ולמזלות שנמצאים בשמים, אלא גם לדברים שבאים מהכוכבים ומהמזלות. כלומר, לכל הדברים שהם אמצעים, כמו עניין הכוכבים והמזלות. הקב״ה שולח את ההשפעה דרך כוכבים ומזלות. והטענה של העבודה הזרה היא שצריך לתת להם חשיבות. אבל לא רק לכוכבים ולמזלות. בדקות, כשמורידים את זה לחיי המעשה, כל טרדות הפרנסה, כל העניינים האלה, הכלים שבאמצעותם מקבלים את הפרנסה — אדם שאפילו מאמין בקב״ה, אבל יש לו טענה, זהו עניין של שיתוף. אך בדקות, כמובן. חס ושלום,
17:27 חטא עץ הדעת. דעם תיקון אויף חטא עבודה זרה, חטא העגל. די שווערסטע חטאים, וואס זייער יסוד איז, ווי מיר זאגן, דער ענין פון ישות און פירוד און הרגש עצמו, שיתוף בתכלית. דער היפך פון אחדות הוי׳ האמיתית איז, און דאס קומט אויך שפעטער אין דעם אחדות ישראל האמיתית. דערפאר די זאך „ויקהל משה“, פועל׳ן דעם אחדות ביי אידן. און וואס זאגט משה צו אידן? „ששת ימים תיעשה מלאכה“. דאס איז פונקט פארקערט ווי דער גאנצער ענין פון עבודה זרה און שיתוף. דער ענין פון עבודה זרה און שיתוף זאגט אז מלאכה איז א זאך, מען דארף זיך אין דעם אריינגעבן. מען דארף טון אין דעם מיט א יגיעה, מען דארף טון אין דעם מיט א השתדלות. ס׳איז א מציאות. מען גיט א חשיבות צו דער וועלט. מען גיט א חשיבות צו די אלע ענינים פון דער וועלט. נישט נאר די כוכבים ומזלות וואס געפינען זיך אין הימל, נאר די זאכן וואס נעמען זיך פון די כוכבים ומזלות. דאס הייסט די אלע זאכן וואס זיי זיינען אמצעים, ווי דער ענין פון כוכבים ומזלות. דער אויבערשטער, ער שיקט די השפעה דורך כוכבים ומזלות. איז די טענה פון דער עבודה זרה, איז אז מען זאל זיי געבן א חשיבות. אבער נישט נאר די כוכבים ומזלות. בדקות, ווען מען נעמט עס אראפ, די אלע טרדות הפרנסה, די אלע ענינים, די כלים וויאזוי מען באקומט די פרנסה, איז א מענטש וואס אפילו גלייבט אין דעם אויבערשטן, אבער א טענה, דאס איז א ענין פון שיתוף. אך בדקות, כמובן. חס ושלום,
19:03 לא בצורה גסה. אבל בדקות, כמו שהגמרא אומרת: ״ישראל שבחוץ לארץ עובדי עבודה זרה בטהרה״. נכנסה כאן עבודה זרה. מהי עבודה זרה? יש לו טענה: אנחנו צריכים להרוויח כסף. צריך להכיר את מנהגי הגויים, איך מרוויחים כסף. אנחנו צריכים לדעת איך מתנהגים בעולם, איך העולם מתנהל בעסקים ובענייני פרנסה. וממילא הוא משקיע בזה את הראש, משקיע את ה[לא ברור]. כשהוא הולך להתפלל וללמוד, בזמן התפילה מתגנבות, עפות פנימה מחשבות זרות. הוא כולו טרוד ועסוק. זו ההשתלשלות מחטא עץ הדעת לחטא עבודה זרה. כך זה בעניינים מעשיים, וכך גם בעניינים רוחניים. אפילו את ה״כוחי ועוצם ידי עשה לי את החיל הזה״ אפשר להרגיש גם בתפילה וגם בלימוד. הוא יושב ולומד, אבל חושב: אני חכם, אני מבין, אני עילוי, אני מבין את העניין. והסברה שלי והפלפול שלי, וכפי שאני אומר את הדברים — כך הם צריכים לצאת, כפי שאני מבין. זה ה״אני״. וזו ישות, וזה היסוד של כל חטא עץ הדעת, שממנו נשתלשל חטא העגל, כמבואר לעיל. וזה העניין שמשה רבינו אומר לבני ישראל: ״ששת ימים תיעשה מלאכה״. התיקון של חטא העגל וחטא עץ הדעת, ש־
19:03 נישט קיין גראָבן אופן. אבער בדקות, ווי די גמרא זאגט, „ישראל שבחוץ לארץ עובדי עבודה זרה בטהרה“. ס׳איז אַריין עבודה זרה. וואָס איז עבודה זרה? ער האָט אַ טענה: מיר דאַרפן מאַכן געלט. דאַרף מען וויסן די גוי׳שע מנהגים, ווי אַזוי מ׳מאַכט געלט. מיר דאַרפן וויסן ווי אַזוי מ׳פירט זיך אין דער וועלט, ווי אַזוי די וועלט פירט זיך אין ביזנעס, אין דעם אופן פון פרנסה. און ממילא איז ער משקיע דעם קאָפּ, משקיע די [לא ברור]. ווען ער גייט צו דאַווענען און לערנען, ביים דאַווענען קריכן, פליען אַריין מחשבות זרות. ער איז אינגאַנצן פאַריאָגט און פאַרנומען. דאָס איז די השתלשלות פון חטא עץ הדעת און חטא עבודה זרה. אַזוי איז דאָס אין ענינים למעשה. און דאָס זעלבע אין ענינים רוחניים. אַז אַפילו דעם „כוחי ועוצם ידי עשה לי את החיל הזה“ קען מען פילן אויך ביים דאַווענען, אויך ביים לערנען. ער זיצט און לערנט, אָבער: איך בין אַ קלוגער, איך בין אַ פאַרשטייער, איך בין אַ עילוי, איך פאַרשטיי אַן ענין. און מיין סברא און מיין פלפול, און ווי איך זאָג עס, און עס דאַרף אַרויסקומען ווי איך פאַרשטיי — איז דער „איך“. און דאָס איז ישות, און דאָס איז דער יסוד פון דעם גאַנצן חטא עץ הדעת, וואָס פון דעם נשתלשל חטא העגל, כמבואר לעיל. און דאָס איז דער ענין וואָס משה רבינו זאָגט צו אידן: „ששת ימים תיעשה מלאכה“. דער תיקון פון חטא העגל און חטא עץ הדעת, וואָס
20:20 צריך לעבוד עליו עכשיו בימים האלה, הוא שבששת הימים, בששת ימי השבוע, צריך להישמע ה״תיעשה״, ולא ״תעשה״, כאילו אני עושה זאת. [לא ברור] הקב״ה שולח אותנו לשבוע הזה. אני צריך לפעול כאן, אבל לא צריך להישמע כאילו אני עושה זאת. זו סייעתא דשמיא, הכול מושפע מלמעלה, וגם בעבודת השם לא נשמע ה״אני״ שלי. זו סייעתא דשמיא, הקב״ה הוא שעושה הכול. ״ה׳ שפתי תפתח ופי יגיד תהלתך״. זה רצונו של הקב״ה, זו תורתו של הקב״ה. זה ״דברי אשר שמתי בפיך״ — ההתמסרות, [לא ברור]. שאני עבד פשוט ועבד נכנע, והקב״ה הוא שנותן לי את כל הכוחות האלה. [לא ברור] וממילא ״תיעשה מלאכה״. כך נראה יהודי שעובד את הקב״ה באופן הזה, אומר משה רבינו לבני ישראל. ״וביום השביעי שבת שבתון״ — לא רק שבת, אלא שבת כפולה. יהודי שחי שבוע שלם בתחושה ש״אין עוד מלבדו״, שרק הקב״ה מנהיג את העולם ושאף אחד מלבדו אינו יכול לעשות דבר — יהודי שחי כך במשך כל השבוע, הוא באמת בבחינת שבת גם אז. הוא יהודי של שבת, הוא חי בכלל במשך כל השבוע באופן אחר. וכשיהודי שחי כך מגיע לשבת, הרי זו ״שבת שבתון״. זו שבת ש־
20:20 מ׳דאַרף אַרבעטן איצט דאָ אין די טעג, איז אַז אין די ששת ימים, די זעקס טעג פון דער וואָך, דאַרף זיך הערן דער „תיעשה“, נישט „תעשה“, כאילו איך טו עס. [לא ברור] דער אייבערשטער שיקט אונז די וואָך. איך דאַרף דאָ טון, אָבער עס זאָל זיך נישט הערן כאילו איך טו עס. ס׳איז סייעתא דשמיא, ס׳איז אַלץ מושפע מלמעלה, און אויך אין דער עבודת השם הערט זיך נישט מיין „איך“. ס׳איז דער סייעתא דשמיא, ס׳איז דער אייבערשטער וואָס טוט אַלץ. „ה׳ שפתי תפתח ופי יגיד תהלתך“. ס׳איז דעם אייבערשטנס רצון, ס׳איז דעם אייבערשטנס תורה. ס׳איז „דברי אשר שמתי בפיך“ — די איבערגעגעבנקייט, [לא ברור]. אַז איך בין אַן עבד פשוט און אַן עבד נכנע, און דער אייבערשטער איז דער וואָס גיט מיר די אַלע כוחות. [לא ברור] איז במילא „תיעשה מלאכה“. דאָס איז אַ איד וואָס דינט דעם אייבערשטן באופן כזה, זאָגט משה רבינו צו אידן. „וביום השביעי שבת שבתון“ — נישט בלויז שבת, אַ טאָפּלטער שבת. אַ איד וואָס לעבט אַ גאַנצע וואָך מיט דעם הרגש אַז „אין עוד מלבדו“, אַז ס׳איז נאָר דער אייבערשטער וואָס פירט די וועלט, קיינער קען נישט טאָן חוץ פון דעם. אַ איד וואָס לעבט בזה האופן אַ גאַנצע וואָך, איז ער אויך באמת שבת. ער איז אַ שבת׳דיגער איד, ער לעבט בכלל אַ גאַנצע וואָך אין אַן אַנדערן אופן. איז אַ איד וואָס לעבט באופן כזה, ווען ס׳קומט צו גיין שבת, איז דער „שבת שבתון“. איז דאָס אַ שבת וואָס
21:56 כולה קדושה, כולה דבקות, כולה אלוקות. וכפי שאדמו״ר הזקן מבאר בכמה פרשיות, בעניין התורה, את הנשמה היתירה. מהי הנשמה היתירה שיהודי מקבל בשבת? אומר אדמו״ר הזקן: פירושה של נשמה יתירה הוא האהבה רבה שמקבלים מלמעלה, שלמעלה ממדידה והגבלה. יש חסד ה׳, האהבה שיהודי עובד על עצמו להגיע אליה בכל יום בתפילה. אפשר להגיע לאהבה על פי טעם ודעת, וגם [לא ברור]. זו אהבה מוגבלת, אהבת עולם. אבל כשיהודי עובד על עצמו במשך כל השבוע כדי להיות באופן של ״תיעשה״, כשהשבת מגיעה הוא זוכה לנשמה יתירה. זו הנשמה היתירה, זו האהבה רבה שלמעלה מטעם ודעת. ולאופן הנעלה הזה של אהבה אי אפשר להגיע בכוחות עצמנו, אלא כמתנה — ״שבת מתנה טובה היא״. מלמעלה נותנים לך בדרך מתנה את ה״שבת שבתון״, את השבת הכפולה. וממילא מבינים את כל המשך העניינים ולמה הדברים נאמרים כאן. מכאן עובר משה רבינו ומבאר: זהו עניינו של בניין המשכן, וזה כל העניין שצריך לתקן עכשיו — להכניס את הקב״ה לחיי היום־יום, לחיים השגרתיים, כך שאצל יהודים יהיה ניכר שכל ענייני העולם הזה הגשמי, עם כל מה שצריך לעשות בעולם, יהיו בבחינת ״תיעשה״, באופן של ביטול.
21:56 איז כולו קדושה, כולו דבקות, כולו אלקות. און ווי דער אַלטער רבי מבאר אין אייניגע סדרות, אין דעם ענין פון תורה, די נשמה יתירה. וואָס איז דאָס די נשמה יתירה וואָס אַ איד באַקומט שבת? זאָגט דער אַלטער רבי: נשמה יתירה, דער פּשט איז די אהבה רבה וואָס מען באַקומט מלמעלה, שלמעלה ממדידה והגבלה. ס׳איז דאָ דער חסד השם, די אהבה וואָס אַ איד אַרבעט אויף זיך יעדן טאָג ביים דאַווענען. מען קען אָנקומען צו דער אהבה על פי טעם ודעת, און אויך [לא ברור]. דאָס איז אַן אהבה מוגבלת, אהבת עולם. אָבער דורך דעם וואָס אַ איד אַ גאַנצע וואָך טוט מיט זיך אויף צו זיין אין דעם אופן פון „תיעשה“, איז, ווען ס׳קומט צו גיין שבת, איז די נשמה יתירה. דאָס איז נשמה יתירה, דאָס איז די אהבה רבה שלמעלה מטעם ודעת. און צו דעם העכערן אופן פון ליבשאַפט קען מען אַליין נישט צוקומען, אָבער במתנה — „שבת מתנה טובה היא“. מלמעלה גיט מען דיר בדרך מתנה דעם „שבת שבתון“, דעם טאָפּלטן שבת. און במילא פאַרשטייט מען דעם גאַנצן המשך הענינים, און פאַרוואָס קומט דאָס אַריין דאָ. און פון דעם גייט משה רבינו אַריבער און ער מבאר: דאָס איז דער ענין פון בנין המשכן, אַז דאָס איז דער גאַנצער ענין וואָס מ׳דאַרף איצט מתקן זיין — אַריינברענגען דעם אייבערשטן אין חיי יום יום, אין טאָג־טעגלעכן לעבן, אַז ביי אידן זאָל זיך הערן אַז דער גאַנצער ענין פון עולם הזה הגשמי, מיט אַלע ענינים וואָס מען דאַרף טון אין דער וועלט, זאָל זיין ווי „תיעשה“, אין אַן אופן פון ביטול.
23:21 [לא ברור] שהוא חש את הקב״ה בכל המציאות של פרנסתו הגשמית ושל עבודת השם שלו; ה״אני״ אינו נשמע בעבודת השם. ואז מקבלים את ה״שבת שבתון״, את השבת הכפולה, שבה מאיר אור ה״שבת שבתון״. וממילא מגיעים בהמשך ל״קחו מאתכם תרומה לה׳״ — מכל ענייני הכסף, הזהב והנחושת, כפי שמבואר בהמשך הפרשה. וכל זה מכוח ״ויקהל משה את בני ישראל״. משה רבינו, הרעיא מהימנא, הוא שמאחד את בני ישראל. ואפילו בנוגע לאחדות של בני ישראל, כפי שאדמו״ר הצמח צדק כותב, זה מה שנאמר בנוגע למשיח: ״עד כי יבא שילה ולו יקהת עמים״. עניינו של ״יקהת״ הוא שהוא מקהיל יחד — ה״ויקהל״ האמיתי. ו״שילה״ בגימטרייה ״משה״.
23:21 [לא ברור] אַז ער דערהערט דעם אייבערשטן אין דער גאַנצער מציאות פון זיין פרנסה הגשמית און פון זיין עבודת השם; ס׳הערט זיך נישט דער „איך“ אין דער עבודת השם. און דעמאָלט באַקומט מען דעם „שבת שבתון“, דעם טאָפּלטן שבת, אַז ס׳לייכט ביים שבת שבתון. און במילא קומט מען אין דעם המשך צו „קחו מאתכם תרומה לה׳“ — פון די אַלע ענינים פון כסף וזהב ונחשת, ווי ס׳איז מבואר אין המשך הפרשה. און דאָס אַלץ איז בכוח פון דעם „ויקהל משה את בני ישראל“. אַז משה רבינו, דער רעיא מהימנא, איז דער וואָס איז מאחד די אידן. און אפילו ביי אידן די אחדות, ווי דער צמח צדק שרייבט, דאָס איז וואָס עס שטייט בנוגע צו משיח: „עד כי יבא שילה ולו יקהת עמים“. דער ענין פון „יקהת“, אַז ער קלייבט צוזאַמען, דער אמת׳ער „ויקהל“. און „שילה“ בגימטריא משה.
24:15 זהו משה, שהוא משה שבכל דור ודור, שנותן לו כוח — משה רבינו שבכל דור ודור — לפעול את האחדות האמיתית של בני ישראל, את אחדות ה׳ האמיתית, ולהיות ממש באחדות הזאת [לא ברור] בימי הגשמים. ועל ידי זה מכינים את העולם לבניין בית המקדש השלישי. זהו עניינה של מחצית השקל ועניינו של בניין המקדש, וכל הפרטים שלומדים בפרשה, להיות אכן [לא ברור] בשמחה. ושנזכה לבית המקדש השלישי, לגאולה האמיתית והשלימה, תיכף ומיד, אמן כן יהי רצון.
24:15 אז דאס איז דער משה, וואס איז פשוט דער משה שבכל דור ודור, וואס ער גיט אים כח, דער משה רבינו שבכל דור ודור, צו פועל'ן די אמת'ע אחדות פון אידן, די אמת'ע אחדות הוי', און ממש זיין אויף דעם אחדות [לא ברור] אין ימי הגשמים. און דורך דעם גרייט מען צו די וועלט צום בנין בית המקדש השלישי, וואס דאס וועט זיין דער ענין פון מחצית השקל, און דער ענין פון בנין המקדש, און די אלע פרטים וואס לערנט זיך אין דער פרשה, צו זיין טאקע [לא ברור] בשמחה, און מיר זאלן זוכה זיין צו דעם בית המקדש השלישי, לגאולה האמיתית והשלימה, תיכף ומיד, אמן כן יהי רצון.