לעבן חסידות · פרק 101 · 2023-11-21 · 31:08
ונאספו שם כל העדרים, דינען דעם אייבערשטן מיט אלע מדות - פרשת ויצא
תיאור הפרק
יוסף תהילות להחיד״א תהילים פרק ק״כ, *תורת הרה״ק רבי אברהם המלאך התמים חוברת ג׳ בתחילתו, *לקוטי שיחות חלק כ׳ ויצא א׳, *לקוטי שיחות חלק ל״ה תולדות ג׳
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 שמעתי מחסיד בשם ר' צדקיה ליברוב. הוא היה מן החסידים שהיו מהתמימים הראשונים בתומכי תמימים בליובאוויטש. לאחר מלחמת העולם השנייה יצא מרוסיה. הוא היה שליח של הרבי במרוקו, ובסוף ימיו חי בבלגיה. הוא היה מגדולי החסידים, והקים משפחה גדולה של חסידים, שקיימת עד היום. הוא סיפר שכשהיה בחור בישיבת תומכי תמימים בליובאוויטש, הביאו פעם לישיבה משגיח חדש, שהיה אחראי על שמירת הסדרים, שהבחורים יבואו בזמן וילמדו. והמשגיח הזה היה משגיח קפדן מאוד מאוד. הוא היה ממש קפדן עד כדי כך שבתוך כמה שבועות מאז שהגיע לישיבה, שלח בחורים רבים הביתה. טענתו הייתה שהישיבה נועדה לבחורים שבאים לשבת וללמוד נגלה וחסידות, להתפלל ולהתנהג כראוי בכל העניינים, ביראת שמים ובשמירת הסדרים. היו בחורים שלא עשו את כל הדברים הללו כדבעי. אחדים אהבו ללמוד, אבל לא אהבו להתפלל כראוי. אחרים התפללו הרבה, אבל לא למדו כל כך טוב. אחרים למדו יותר נגלה ולא למדו מספיק חסידות. אחרים למדו רק
00:00 געהערט פון א חסיד, דער הייסט ר' צדקיה ליבעראוו. ער איז געווען פון די חסידים וואס זענען געווען פון די ערשטע תמימים אין ליובאוויטש, אין תומכי תמימים. שפעטער איז ער ארויסגעגאנגען פון רוסלאנד נאך דער מלחמה, נאך דער צווייטער וועלט־מלחמה. ער איז געווען א שליח פונעם רבי'ן אין מאראקא, און בסוף ימיו האט ער געלעבט אין בעלגיע. פון די גרויסע חסידים איז ער געווען, און ער האט אויפגעשטעלט א גרויסע משפחה פון חסידים, עד היום הזה, אויף היינטיגע צייטן. האט ער דערציילט, אז בשעת ער איז געווען א בחור אין ישיבה, דאס איז געווען אין תומכי תמימים ליובאוויטש, האט מען אמאל געברענגט א נייעם משגיח אין ישיבה, וואס ער איז געווען דער משגיח אויף די שמירת הסדרים, אז די בחורים זאלן קומען אין צייט און זאלן לערנען. און דער משגיח איז געווען זייער, זייער א שטרענגער משגיח. ער איז געווען ממש זייער שטרענג, אז אין עטלעכע וואכן וואס ער איז געקומען אין ישיבה, האט ער ארויסגעשיקט א סך בחורים, האט ער זיי אהיימגעשיקט. זיין טענה איז געווען, אז די ישיבה איז געמאכט געווארן פאר בחורים וואס זיי קומען צו גיין, צו זיצן און לערנען נגלה און חסידות און דאווענען און פירן זיך גוט אין אלע ענינים, אין יראת שמים און שמירת הסדרים. עס האבן געווען בחורים, אזעלכע בחורים וואס זיי האבן נישט געטאן אין אלע ענינים כדבעי. אנדערע האבן ליב געהאט צו לערנען, אבער זיי האבן נישט ליב געהאט צו דאווענען אזוי גוט. אנדערע האבן געדאווענט א סך, אבער זיי האבן נישט געלערנט אזוי גוט. אנדערע האבן געלערנט מער נגלה און נישט געלערנט גענוג חסידות. אנדערע האבן געלערנט נאר
01:44 חסידות ולא למדו נגלה כראוי. היו גם בחורים שלמדו דברים אחרים, והצליחו בדברים אחרים יותר מאשר בנגלה. אצלו הכלל היה שבחור צריך להיות שלם בכל העניינים. אם הוא מצליח רק בדבר אחד ולא בדבר אחר, אין מקומו בישיבה; לא לכך נועדה ישיבה. וכך שלח הביתה בחורים רבים, ונוצרה מזה מהומה, עד שהטענות הגיעו לאדמו"ר הרש"ב, רבי שלום דובער. אדמו"ר הרש"ב היה מייסד הישיבה, והוא היה הרבי באותו זמן. הגיעו אליו הטענות נגד המשגיח, שהוא קפדן מדי ושלח מן הישיבה כל כך הרבה בחורים מהסיבה הזאת. כשנודע הדבר לאדמו"ר הרש"ב, הוא קרא למשגיח ושוחח איתו. ואלה היו הדברים שאמר לו. כך מסר ר' צדקיה ליברוב את הדברים; הוא אמר: ״הייתי רוצה שכל בחור יהיה בכל הקווים״. כלומר, אדמו"ר הרש"ב אומר שהוא אכן היה רוצה שבחור בישיבה יהיה שלם בכל העניינים: בנגלה, בחסידות, בעבודת התפילה, ביראת שמים ובאהבת ישראל. שיהיה שלם בכל הקווים. אבל אם בחור מצליח בקו אחד יותר מאשר באחר, זו אינה סיבה להוציא אותו. זו
01:44 חסידות און נישט געלערנט גוט נגלה. עס זענען געווען אויך בחורים וואס זיי האבן געלערנט אנדערע זאכן, און זיי האבן מער מצליח געווען אין אנדערע זאכן ווי אין נגלה. און ביי אים איז געווען דער כלל, אז א בחור דארף זיין שלם אין אלע ענינים. טאמער ער איז נאר אין איין זאך, אין אן אנדער זאך נישט, געהערט ער נישט צו דער ישיבה; נישט דאס איז א ישיבה. און אזוי האט ער אהיימגעשיקט א סך בחורים, און עס איז געווארן פון דעם א טומל, ביז עס זענען דערגאנגען די טענות צו דעם רבי רש"ב, דעם רבי שלום דובער. דער רבי רש"ב איז געווען דער מייסד פון דער ישיבה און ער איז געווען דעמאלט דער רבי. און עס זענען אנגעקומען צו אים די טענות קעגן דעם משגיח, אז ער איז צו שטרענג און האט אוועקגעשיקט אזוי פיל בחורים פון ישיבה צוליב דעם טעם. בשעת דער רבי רש"ב האט דאס געוואוסט, האט ער געשיקט רופן דעם משגיח און האט מיט אים גערעדט. און די ווארט וואס ער האט אים געזאגט איז געווען אט די ווערטער. אזוי ר' צדקיה ליבעראוו האט געזאגט די ווארט, האט ער געזאגט: „וואלט איך געוואלט, אז יעדער בחור זאל זיין אין אלע קווים.“ וואס דאס הייסט, דער רבי רש"ב זאגט, ער וואלט טאקע געוואלט אז דער בחור אין ישיבה זאל זיין שלם אין אלע ענינים. ער זאל זיין אין נגלה, אין חסידות, אין עבודת התפילה, אין יראת שמים, אין אהבת ישראל. ער זאל זיין שלם אין אלע קווים. אבער אז דער בחור איז אין איין קו מער מצליח ווי אין צווייטן, דאס איז נישט קיין סיבה צו אים ארויסשיקן. דאס
03:11 הייתה ההוראה וזו הייתה הרוח: צריך להחזיר את כל הבחורים האלה ולדאוג שאכן יעשו בכל הדברים כדבעי. ואף על פי כן, אם מישהו מצליח בדבר אחד יותר מאשר באחר, זו אינה סיבה לשלוח אותו מן הישיבה. כך היה נוהג לומר, שאצל הבחורים אפילו היו אומרים: אם רוצים להיות בחור חסידי, להיות בחור כמו שצריך, ישנו הביטוי ״הייתי רוצה״. כלומר, הבחור צריך לדעת מה הרבי אכן היה רוצה: ״הייתי רוצה״ שהוא יהיה בכל הקווים. ואם בכל זאת הוא אינו מצליח בכל הקווים, אלא מצליח רק בכמה מן הקווים, או באחד מהם, זה בוודאי דבר טוב. ואף על פי כן, הבחור צריך להשתדל שיתקיים בו מה שהרבי אמר: ״הייתי רוצה״. הרבי היה רוצה, באופן הטוב ביותר, שהבחור יהיה בכל הקווים. בפרשה של היום, פרשת ויצא, מסופר שיעקב אבינו, ״ויצא יעקב מבאר שבע וילך חרנה״. החלק הראשון של הפרשה מספר את כל מה שקרה ליעקב אבינו כשיצא מבאר שבע והלך לחרן, ומה שהיה בדרך — כל החלום עם כל ההבטחות וכו'. ועוד מספרת התורה, אחרי כל החלק הזה [לא ברור].
03:11 איז געווען די הוראה און דער גייסט: מען דארף צוריקברענגען די אלע בחורים און זען אז זיי זאלן טאקע טאן אין אלע זאכן כדבעי, אבער פון דעסטוועגן, טאמער איינער איז מער מצליח אין איינעם ווי אין דעם אנדערן, איז דאס נישט קיין סיבה צו פארשיקן פון ישיבה. אזוי פלעגט ער זאגן, אז עס איז געווען ביי די בחורים, אפילו פלעגט מען זאגן, אז מען וויל זיין א חסידישער בחור, זיין א בחור ווי עס דארף צו זיין, איז דא דער ווארט „וואלט איך געוואלט“. וואס איז, דער בחור דארף וויסן, אז דאס וואס דער רבי וואלט געוואלט טאקע, „וואלט איך געוואלט“, ער זאל זיין אין אלע קווים. און אויב דאך איז דא, אז ער איז נישט מצליח אין אלע קווים, ער איז מצליח נאר אין עטלעכע פון די קווים, אין איינעם פון די קווים, איז זיכער, דאס איז זיכער א גוטע זאך, אבער פון דעסטוועגן דארף א בחור זיך משתדל זיין, אז ביי אים זאל זיין ווי דער רבי האט געזאגט: „וואלט איך געוואלט.“ דער רבי וואלט געוואלט אויפן בעסטן אופן, אז דער בחור זאל זיין אין אלע קווים. אין היינטיגער סדרה, אין פרשת ויצא, וואס דערציילט די פרשה, אז יעקב אבינו, „ויצא יעקב מבאר שבע וילך חרנה“. דער ערשטער חלק פון דער פרשה דערציילט די גאנצע סיפור הדברים וואס איז פארגעקומען ביי יעקב אבינו בשעה ווען ער איז ארויסגעגאנגען מבאר שבע און געגאנגען קיין חרן, און אויפן וועג, וואס עס איז געווען דער גאנצער חלום מיט די אלע הבטחות וכו'. און נאך דערציילט די תורה, נאך דעם גאנצן חלק [לא ברור].
04:35 התורה מספרת מה היה בדרך. התורה אומרת: ״וישא יעקב רגליו וילך ארצה בני קדם״. יעקב אבינו, אחרי כל ההבטחות והברכות האלה, הלך, וכפי שרש"י אומר, בשמחה ובטוב לבב. הוא נשא את רגליו והלך ארצה בני קדם, הלך לחרן, אל העבודה הקשה בחרן, ששם היה עליו לעשות את כל עבודתו, את כל מה שיעקב אבינו היה צריך לעשות בחרן. כשהגיע לחרן, התורה מספרת סיפור שלם: יעקב אבינו ראה שם באר בשדה, באר מים חיים בשדה, ״ואבן גדולה על פי הבאר״. על הבאר הייתה אבן גדולה. ושם ראה ״שלשה עדרי צאן״; הוא מצא שם שלושה עדרי צאן. יעקב אבינו אומר לרועים, לאנשים שהיו שם: ״אחי, מאין אתם?״ מאיפה אתם? ״ויאמרו מחרן אנחנו״. והוא אומר להם: ״הן עוד היום גדול״. היום עוד ארוך, מה אתם עושים כאן? למה אתם נמצאים כאן? הרי צריך להשקות את הצאן. אבל יש ״אבן גדולה על פי הבאר״, ולכן מחכים,
04:35 די תורה דערציילט וואס איז געווען אויפן וועג. די תורה זאגט: ״וישא יעקב רגליו וילך ארצה בני קדם״. יעקב אבינו, נאך די אלע הבטחות און די אלע ברכות, איז ער געגאנגען, רש״י זאגט, בשמחה ובטוב לבב. ער האט אויפגעהויבן זיינע פיס און איז געגאנגען ארצה בני קדם, געגאנגען קיין חרן, צו דער שווערער ארבעט אין חרן, וואס דארטן האט ער געדארפט טאן זיין גאנצע עבודה, וואס יעקב אבינו האט געדארפט טאן אין חרן. קומענדיג קיין חרן, דערציילט די תורה א גאנצן סיפור, אז יעקב אבינו האט געזען אז ס׳איז געווען דארטן א באר בשדה, א ברונעם פון וואסער, באר מים חיים אויף א פעלד, ״ואבן גדולה על פי הבאר״. איבער דעם ברונעם איז געווען א גרויסער שטיין. און דא האט ער געזען אז ס׳איז געווען ״שלשה עדרי צאן״, ער האט געטראפן דארטן דריי סטאדעס פון שעפעלעך, פון צאן, וואס זענען דארטן געווען. איז דארטן יעקב אבינו זאגט צו די רועים, צו די מענטשן דארטן וואס זענען געווען: ״אחי, מאין אתם?״ פון וואנעט זייט איר? ״ויאמרו מחָרָן אנחנו״. און ער זאגט זיי: ״הן עוד היום גדול״. דער טאג איז נאך גרויס, וואס טוט איר דא? פארוואס זייט איר דא? דארף מען דאך זיי געבן צו טרינקען וואסער. אבער ס׳איז דא אן ״אבן גדולה על פי הבאר״, און במילא ווארט מען,
06:09 כאשר כל העדרים מתאספים, ״ונאספו שמה כל העדרים״, וכל העדרים, כל הרועים, באים יחד, ״וגללו את האבן מעל פי הבאר״. עומדים להסיר את האבן מעל פי הבאר, ולכך מחכים. ואחר כך התורה ממשיכה ומספרת שיעקב אבינו ראה ש״והנה רחל באה עם הצאן״, וזה עורר אצלו [לא ברור], וכך הוא לקח את האבן והסיר אותה מעל פי הבאר. כפי שמבואר במדרש, ועוד יותר בספרי חסידות, שמאריכים לבאר שהפרשה היא ״מעשה אבות סימן לבנים״, והיא רומזת לעניינים גדולים הקשורים לזמן הגלות. כפי שמבואר במדרשים, בדברי חז״ל, באור החיים הקדוש, ועוד מגדולי ישראל מסבירים, שכל סיפור הדברים בפרשת ויצא הוא סיפורה של הנשמה היורדת לעולם, ושל יהודים הנמצאים בזמן הגלות. וכל העניין של ״ויצא יעקב מבאר שבע וילך חרנה״, כפי שמבאר האור החיים הקדוש, וכפי שביאר אדמו״ר הזקן באריכות במאמרים, וגם אדמו״רים אחרים, ש״ויצא יעקב מבאר שבע״ מדבר על ירידת הנשמה, היורדת לחרן. חרן רומז לעניין של ״חרון אף של מקום בעולם״: הנשמה נמצאת כאן למטה, בעולם הזה הגשמי והחומרי, שהוא מלא קליפות וסטרא אחרא, ורשעים גוברים בו, וכל שכן בזמן הגלות. ״חרון אף של מקום בעולם״, שבו הנשמה נמצאת
06:09 אז עס קומען צוזאמען די אלע עדרים, ״ונאספו שמה כל העדרים״, און עס קומען צוזאמען די אלע סטאדעס, די אלע פאסטוכער, די אלע רועים קומען צוזאמען, ״וגללו את האבן מעל פי הבאר״. מען גייט אראפנעמען דעם שטיין מעל פי הבאר, און אויף דעם ווארט מען. און נאך דעם איז די תורה ממשיך ווייטער, אז יעקב אבינו האט געזען ווי ״והנה רחל באה עם הצאן״, און דאס האט ביי אים [לא ברור], אזוי האט ער גענומען דעם אבן און האט עס אראפגענומען מעל פי הבאר. ווי ס׳מבואר אין מדרש, און נאך מער אין ספרי חסידות, ווי ס׳רעדט זיך ארום באריכות, אז די פרשה איז דאך ״מעשה אבות סימן לבנים״, און די פרשה איז מרמז אויף גרויסע ענינים פארבונדן מיטן זמן הגלות. ווי ס׳מבואר אין מדרשים, אמרי חז״ל, אין אור החיים הקדוש, און נאך אין גדולי ישראל זענען מסביר, ווי דער גאנצער סיפור הדברים אין פרשת ויצא איז דאס דער סיפור פון דער נשמה וואס קומט אראפ אויף דער וועלט, אידן וואס געפינען זיך אין זמן הגלות. און דער גאנצער ״ויצא יעקב מבאר שבע וילך חרנה״, ווי דער אור החיים הקדוש איז מבאר, און דער אלטער רבי האט מבאר געווען באריכות אויך אין מאמרים, און אנדערע רבי׳ס, אז דער ענין פון ״ויצא יעקב מבאר שבע״ גייט אויף דער ירידת הנשמה, וואס קומט אראפ קיין חרן. חרן איז מרמז אויף דעם ענין פון ״חרון אף של מקום בעולם״, וואס דאס איז די נשמה דא למטה, אין עולם הזה הגשמי והחומרי, וואס איז מלא קליפות וסטרא אחרא, ורשעים גוברים בו, כל שכן בזמן הגלות. ״חרון אף של מקום בעולם״, וואס די נשמה געפינט זיך
07:42 בגלות, שהוא מקום החושך. ועל כך היה כל הסיפור של יעקב אבינו, עם כל פרטי הפסוקים שהפרשה עוסקת בהם: גם לתת חיזוק, עצות וביטחון לנשמה בשעה שהיא יורדת לעולם. וכשהיא נמצאת בזמן הגלות, כל פסוקי הפרשה, עם כל ההבטחות וכל הברכות, הם הברכות וההבטחות האמיתיות שנותנות ליהודי חיזוק בזמן הגלות. ועל כך מספרת הפרשה שיעקב אבינו מגיע לחרן, ומה הוא רואה? שיש באר בשדה, ויש ״אבן גדולה על פי הבאר״. איך מבארים זאת? הבאר היא באר מים חיים, היא עניין התורה, שהתורה נמשלה למים. ובכללות היא עניין האלוקות שבכל נשמה יהודית: יש באר מים חיים, והמים הללו, התענוג, החמימות והמשיכה — הלשון הידוע ״זכור אב נמשך אחריו כמים״ — המים, האהבה שיש ליהודי לקדוש ברוך הוא, הם באר המים החיים. ויש ״אבן גדולה על פי הבאר״. האבן רומזת ללב האבן. יש לב, אבל יש אבן, לב אטום. הלב הוא לב של אבן, הלב מטומטם כאבן, וזה לא מאפשר גישה לבאר המים החיים, זה לא מאפשר
07:42 אין גלות, וואס דאס איז דער מקום החושך. און אויף דעם איז געווען דער גאנצער סיפור פון יעקב אבינו מיט אלע פרטי הפסוקים וואס עס רעדט זיך אין דער פרשה, אויך צו געבן חיזוק, און געבן עצות, און געבן ביטחון צו דער נשמה בשעה זי קומט אראפ אויף דער וועלט. און בשעה זי געפינט זיך אין זמן הגלות, זענען די אלע פסוקי הפרשה מיט די אלע הבטחות, מיט די אלע ברכות, דאס זענען די אמתע ברכות והבטחות וואס געבן א אידן חיזוק אין זמן הגלות. איז אויף דעם דערציילט די פרשה, אז יעקב אבינו קומט צו גיין קיין חרן, און וואס זעט ער? אז ס׳איז דא א באר בשדה, און ס׳איז דא דער ״אבן גדולה על פי הבאר״. מיט וואס דערקלערט זיך דאס? אז דער ענין הבאר, דאס גייט אויף דעם באר מים חיים, דאס גייט אויף דעם ענין פון תורה, וואס תורה נמשלה למים. און בכללות גייט דאס אויף דעם ענין פון ג־טלעכקייט וואס אין יעדער אידישער נשמה איז דא דער באר מים חיים, וואס די וואסער, דער תענוג, די ווארעמקייט און די המשכה, דער, דער, דער לשון הידוע ״זכור אב נמשך אחריו כמים״, די מים, די ליבשאפט וואס א איד האט צום אויבערשטן, דאס איז דער באר מים חיים. איז דא דער ״אבן גדולה על פי הבאר״. וואס דער אבן איז מרמז אויף דעם לב האבן. דער לב האבן, ס׳איז דא א הארץ, אבער ס׳איז דא א שטיין, א דיקע הארץ. דער הארץ איז פון שטיין, דער הארץ איז מטומטם כאבן, און דאס לאזט נישט צו דעם באר מים חיים, דאס לאזט
09:06 שיהיה לו כוח ללמוד תורה, ושיהיו לו חשק, חמימות ומשיכה לקדוש ברוך הוא כמים. כל העניין נחסם על ידי האבן הזאת. ועל כך באים הפסוקים. יש בזה כמה וכמה ביאורים: מהי העצה, מה התורה אומרת כאן, מהו עניינו של יעקב אבינו, ומה משמעות הסיפור הזה בעבודת האדם בנפשו. יש מאמר של אדמו״ר הצמח צדק, שבו הוא כותב על הפסוק שמובא כאן: ״והאבן גדולה על פי הבאר״, ״ונאספו שמה כל העדרים וגללו את האבן מעל פי הבאר״. אדמו״ר הצמח צדק מספר ששמע זאת מסבו. כך הוא כותב, שכאשר היו בפיענע — פיענע הייתה העיירה שבה שהה אדמו״ר הזקן בסוף ימיו. כידוע, אדמו״ר הזקן נמלט מפני נפוליאון בזמן המלחמה הידועה של נפוליאון עם רוסיה. אדמו״ר הזקן נמלט אז, כי נפוליאון רדף אחריו, בידיעה שאדמו״ר הזקן מתנגד לו, וכולי. כל הסיפורים הללו, שאין כעת זמן לספר את פרטיהם. כידוע, אדמו״ר הזקן היה אז בדרכים במשך כמה חודשים, לעומק רוסיה, כדי להיות שם רחוק מנפוליאון. ובאמצע הדרך הגיע כ״ה טבת. היה קר, חורף קר מאוד. ברוסיה קר בכלל, ובאותו
09:06 נישט אז ער זאל האבן כח ללמוד התורה, און זאל האבן א געשמאק און א ווארעמקייט און א משיכה צום אייבערשטן כמים. די גאנצע ענין ווערט פארשטאפט דורך דעם אבן. און אויף דעם קומען צוגיין די פסוקים. איז אויף דעם דא כמה וכמה ביאורים: וואס איז די עצה, וואס זאגט דא די תורה, וואס איז יעקב אבינו, וואס איז דא דער סיפור, ווי אזוי מיינט דאס אויס אין עבודה בנפש האדם. איז פאראן א מאמר פונעם צמח צדק, וואס דער צמח צדק דערציילט, שרייבט אויף דעם פסוק, אויף דעם פסוק וואס מ׳ברענגט דא: „והאבן גדולה על פי הבאר“, „ונאספו שמה כל העדרים וגללו את האבן מעל פי הבאר“. דערציילט דער צמח צדק, אז ער האט דאס געהערט פון זיין זיידן. אזוי שרייבט ער, אז בשעה מ׳איז געווען אין פיענע — פיענע דאס איז געווען דער שטעטל וואו דער אלטער רבי איז געווען בסוף ימיו. כידוע, אז דער אלטער רבי איז אנטלאפן פון נאפאלעאן, וואס איז געווען בשעת דער מלחמה הידועה פון נאפאלעאן מיט רוסלאנד, און דער אלטער רבי איז דעמאלט אנטלאפן, ווייל נאפאלעאן איז אים נאכגעלאפן, וואס ער האט געוואוסט אז דער אלטער רבי איז אנטקעגן אים, וכולי. די אלע סיפורים, וואס ס׳איז נישט איצט דא די צייט צו דערציילן די פרטי הסיפורים. כידוע, דער אלטער רבי איז דעמאלט כמה חדשים געלאפן טיף אין רוסלאנד, כדי צו זיין דארט ווייט פון נאפאלעאן. און אינמיטן וועג, איז געקומען כ״ה טבת, קאלט, זייער קאלט ווינטער. בכלל אין רוסלאנד איז קאלט, אין
10:35 חורף היה קר עוד יותר, ובאזור ההוא שרר קור נורא במיוחד. ואדמו״ר הזקן, רחמנא ליצלן, חלה אז במחלת ריאות, ובעקבותיה היה חלש מאוד. יום אחד, ערב שבת קודש פרשת שמות, ערב השבת האחרון, כ״ב טבת — אדמו״ר הזקן הסתלק במוצאי שבת, כ״ד טבת — באותו ערב שבת קודש פרשת שמות, כשאדמו״ר הזקן היה חלש מאוד, הוא אמר תורה ששמע מרבי אברהם המלאך. כידוע, אדמו״ר הזקן קיבל ממנו — יש עניין של תורה מרבי אברהם המלאך; הם היו חברותא, למדו יחד, לאדמו״ר הזקן היה קשר איתו, וכולי וכולי. ואדמו״ר הזקן חזר אז על התורה ששמע מחברו ללימוד, נאמר, מרבי אברהם המלאך, בנו של המגיד ממעזריטש. כך סיפר, שבימים ההם, בזמנים הקודמים, התרחשה מלחמה של פרידריך מלך פרוסיה, מלחמה גדולה שנקראה מלחמת שבע השנים. זו הייתה מלחמה קשה, והתרחשו אז צרות רבות. ורבי אברהם המלאך הפיק אז עניין בעבודה שלמד מן המלחמה. והוא מספר מה התרחש אז. מה שהיה הוא שבדרך כלל, כאשר יוצאים ל־
10:35 יענעם ווינטער גאר נאך מער קאלט, און אין יענער געגנט, אין יענער סביבה, איז געווען בכלל גאר געפערליכע קעלט. און דער אלטער רבי, רחמנא ליצלן, האט דעמאלט באקומען א מחלה אין די לונגען, און פון דעם איז ער, יא, איז געווען זייער שוואך. איז איין טאג, ערב שבת קודש פרשת שמות, דער לעצטער ערב שבת, כ״ב טבת — דער אלטער רבי איז אוועק מוצאי שבת, כ״ד טבת — דאס איז געווען ערב שבת קודש פרשת שמות, איז דער אלטער רבי, יא, געווען דעמאלט זייער שוואך, און ער האט דעמאלט געזאגט די תורה וואס ער האט געהערט פון רבי אברהם המלאך. איז ידוע, דער אלטער רבי האט מקבל געווען — אז ס׳איז דא אן ענין, די תורה פון רבי אברהם המלאך; זיי זענען געווען, יא, חברותא, זיי האבן געלערנט צוזאמען, דער אלטער רבי האט געהאט א טייל מיט אים, וכולי וכולי. און דער אלטער רבי האט דעמאלט איבערגעזאגט די תורה וואס ער האט געהערט פון זיין, פון זיין, פון זיין חברותא, לאמיר זאגן, פון רבי אברהם המלאך, דער זון פונעם מעזריטשער מגיד. אזוי האט ער דערציילט, אז עס איז געווען אין די צייטן, יענע צייטן, פריערדיגע צייטן, איז געווען א מלחמה וואס איז דעמאלט פארגעקומען, א מלחמה פון פרידריך מלך פרוסיה, יא, וואס איז געווען א גרויסע מלחמה וואס האט געהייסן די שבע־שנות־מלחמה. איז געווען א שווערע מלחמה, מיט אסאך צרות וואס זענען דעמאלט פארגעקומען. און רבי אברהם המלאך האט דעמאלט ארויסגענומען אן ענין אין עבודה, וואס ער האט געלערנט פון דער מלחמה. און ער דערציילט וואס איז דעמאלט פארגעקומען. דאס וואס איז געווען: אז בדרך כלל, ווען ס׳גייט פאר
12:03 במלחמה רואים שצבא הצד השני עומד מולך, ויש מי שמנהל את המלחמה, ומעמידים קבוצה מול קבוצה. בדרך כלל מחלקים את אנשי הצבא לשלושה חלקים, שלוש קבוצות, וגם הצד השני נערך בשלושה חלקים, ומנהלים מלחמה של קבוצה מול קבוצה. כן, על דרך שמצינו אצל יעקב אבינו, שחילק את אנשיו לשני מחנות. על דרך זה סדר המלחמה הוא שעושים שלושה מחנות, וכל מחנה נלחם במחנה שמולו. זהו בדרך כלל עניין המלחמה. מה הייתה החכמה של פרידריך, שבזכותה ניהל מלחמה וניצח? הוא נקט תחבולה: העמיד שלוש קבוצות מול קבוצה אחת. הוא קורא לזה שם התקפה. כשרצה לתקוף את האויב, במקום לנהוג בדרך הרגילה, קבוצה אחת מול קבוצה אחת, לקח שלוש קבוצות, ושלושתן הסתערו רק על קבוצה אחת. וכך, כשהיו שלוש מול אחת, יכלו למגר אותה. אחר כך פנו לקבוצה השנייה ולשלישית, ועל ידי זה ניצחו במלחמה. כך הגיעו בסופו של דבר לניצחון. רבי אברהם המלאך ראה זאת או שמע על כך מ[לא ברור].
12:03 א מלחמה, געפינט מען אין א מלחמה אז עס שטייט, אה, די צבא פון דער אנדערער זייט, און ס׳איז דא דער וואס פירט די מלחמה, און מ׳טיילט אוועק א גרופע אנטקעגן א גרופע. בדרך כלל טיילט מען די אנשי הצבא אין דריי חלקים, דריי קבוצות, און דער אנדערער צד שטעלט זיך אוועק דריי חלקים, און מ׳פירט א מלחמה, קבוצה אנטקעגן קבוצה. יא, על דרך ווי מ׳געפינט ביי יעקב אבינו, וואס ער האט צוטיילט די זיינע אין שתי מחנות. על דרך זה איז דער סדר פון מלחמה: מ׳מאכט שלש מחנות, און יעדער מחנה פירט א מלחמה מיט דעם אנדערן מחנה. דאס איז בדרך כלל דער ענין מלחמה. וואס איז געווען די חכמה פון פרידריך, וואס ער האט געפירט א מלחמה און מנצח געווען? ער האט געמאכט דאס, ער האט געמאכט א חכמה, און זיין חכמה איז געווען אז ער האט אוועקגעשטעלט דריי גרופעס אנטקעגן איין גרופע. ער רופט עס אן דארטן אטאקירן. ווען ער האט געוואלט אטאקירן דעם שונא, אנשטאט צו מאכן ווי ס׳איז געווען דער דרך הרגיל, איין גרופע אנטקעגן איין גרופע, האט ער גענומען דריי גרופעס, און דריי גרופעס האבן נאר געלאפן אויף איין גרופע. און אזוי, אז זיי זענען געווען דריי אנטקעגן איינע, האבן זיי עס געקענט אויסרייסן. און דערנאך האבן זיי געהאט צו דער צווייטער קבוצה און דער דריטער; על ידי זה האבן זיי מנצח געווען די מלחמה. דאס איז געווען די וועג ווי אזוי זיי זענען געקומען סוף כל סוף צו דעם נצחון. רבי אברהם המלאך האט עס געזען אדער געהערט פון [לא ברור].
13:34 הוא למד שמכל דבר צריך לקחת הוראה בעבודה, בעבודת השם, וביאר מה משמעות הדבר בעבודת השם. וזה עוזר לנו להבין שגם בעבודה יש מלחמה: המלחמה שיהודי נלחם עם היצר הרע. הנפש האלוקית ניצבת מול הנפש הבהמית. ואדמו"ר הזקן מבאר בתניא שלנפש האלוקית יש מידות, מידות דקדושה — אהבת השם, יראת השם, מידת הרחמים ושאר המידות דקדושה. גם לנפש הבהמית, ליצר הרע, יש מידות. יש בה את כל המידות, ״זה לעומת זה עשה אלוקים״; יש לה מידות בצד של הלעומת זה, בקליפה, בעניינים רעים. האהבה היא לתאוות רעות ולמידות רעות, לתענוגים; היראה היא יראות זרות, יראה רעה, אימה ומורא ממה שיהיה, [לא ברור], יראות שאינן מיוסדות על אמונה. ועל דרך זה, גם כל שאר המידות נמצאות בצד של הלעומת זה, בעניינים בלתי רצויים. אם כן, יש מידות בקדושה ומידות בלעומת זה. בדרך כלל, סדר העבודה כשרוצים לנצח את היצר הרע הוא כזה: כשאדם מוצא בעצמו ששולטות בו מידות האהבה, מידת החסד שבקליפה, שהוא אוהב תאוות רעות למיניהן ואוהב עניינים בלתי רצויים, הרי על ידי שהוא מגביר את אהבתו
13:34 ער האט געלערנט אז פון יעדער זאך דארף מען נעמען א הוראה אין דער עבודה, אין עבודת השם, און ער האט אויסגעטייטשט דעם ענין וואס דאס מיינט אין עבודת השם. און דאס גיט אונז צו פארשטיין, אז אין דער עבודה איז דא א מלחמה. די מלחמה איז וואס א איד פירט א מלחמה מיט דעם יצר הרע. די נפש האלקית שטעלט זיך אוועק אנטקעגן דער נפש הבהמית. און דער אלטער רבי איז מבאר אין תניא: די נפש האלקית האט די מדות, די מדות דקדושה — אהבת השם, יראת השם, מדת הרחמים, די מדות דקדושה. די נפש הבהמית, דער יצר הרע, האט אויך די מדות. עס איז דא אלע מדות, זה לעומת זה עשה אלקים; ער האט די מדות אין לעומת זה, אין קליפה, אין ענינים פון רע. די אהבה איז צו תאוות רעות און מדות רעות, תענוגים; די יראה, דאס איז יראות זרות, שלעכטע יראה, אימה ומורא, וואס וועט זיין, [לא ברור], יראות וואס האבן נישט קיין יסוד אויף אמונה. און על דרך זה, די אלע אנדערע מדות זענען אויך אין לעומת זה, אין ענינים בלתי רצויים. און על דרך זה איז דא די מדות אין קדושה און מדות לעומת זה. איז בדרך כלל דער סדר עבודה, אז מען וויל מנצח זיין דעם יצר הרע, איז בשעה א מענטש געפינט ביי זיך, אז ביי אים פירן די מדות אהבה, די מדת החסד אין קליפה, אז ער האט ליב תאוות רעות למיניהן, ער האט ליב ענינים בלתי רצויים, איז דורך דעם וואס ער מגביר זיין אהבה
15:02 בקדושה — אהבת השם, אהבת ישראל ואהבת התורה — האהבה שבקדושה מתגברת ומנצחת את אהבת היצר הרע, את האהבה שבצד של הלעומת זה. ועל דרך זה, על ידי שהוא מחזק את יראת השמים שלו, הוא מבטל בכך את היראה, את הפחדים לחינם, את היראה הבלתי רצויה שמצד הקליפה. וכך כל מידה מתגברת על המידה שכנגדה. וזהו הסדר הרגיל. אבל כאן רבי אברהם המלאך הביא ראיה ממה שרואים בכל מלחמה, שלפעמים יש דרך מוצלחת הרבה יותר. כשאחד עומד מול אחד, לא בטוח שיוכל להתגבר עליו. ייתכן שהאהבה הרעה תהיה חזקה כל כך, שאדרבה, היא תבלע את האהבה דקדושה. ומהי העצה לתקוף? לעבוד את הקדוש ברוך הוא בכל שלוש המידות. לא לחשוב רק: יש לי מידה אחת, ואפעיל כנגדה מידה אחת; אלא האדם צריך לעבוד את הקדוש ברוך הוא בכל שלוש המידות. ובאותו זמן עליו לעסוק גם במידת האהבה, לעורר אהבת השם באמצעות העניינים שמעוררים אהבת השם, כפי שמובא בחסידות; לעורר בעצמו יראת שמים, ויחד עם זה לעורר בעצמו את מידת הרחמים, כפי שמבואר בחסידות. כפי
15:02 אין קדושה, אהבת השם און אהבת ישראל און אהבת התורה, די אהבה אין קדושה, איז די אהבה דקדושה זיך מתגבר און מנצח די אהבה פון דעם יצר הרע, די אהבה לעומת זה. און על דרך זה, דורך דעם וואס ער מחזק זיין יראת שמים, איז ער דורך דעם מבטל די יראה, פחדים של חינם, די יראה בלתי רצויה פון קליפה. און על דרך זה, יעדער מדה איז זיך מתגבר אויף די מדה שכנגדה. און דאס איז דער סדר הרגיל. אבער דא האט רבי אברהם המלאך גענומען א ראיה וואס מען זעט אין יעדער מלחמה, אז ס׳איז דא אמאל א וועג וואס איז גאר א מער מוצלחדיקער וועג. בשעה ס׳איז איינער אנטקעגן איינעם, איז לאו דווקא אז ער וועט זיך קענען מתגבר זיין. קען זיין אז די התגברות פון די אהבה רעה וועט זיין אזוי שטארק, אז פארקערט, דאס וועט איינשלינגען די אהבה דקדושה. און וואס איז די עצה פון אטאקירן? אז מען זאל דינען דעם אייבערשטן מיט אלע דריי מדות. מען זאל נישט קוקן נאר: איך האב איין מדה און איך וועל טאן איין מדה אנטקעגן; נאר א מענטש זאל דינען דעם אייבערשטן מיט אלע דריי מדות. און אין דער זעלבער צייט זאל ער טאן אויך די מדות אהבה, מעורר זיין אהבת השם דורך די ענינים וואס זענען מעורר אהבת השם, ווי עס שטייט אין חסידות; ער זאל מעורר זיין ביי זיך דעם ענין פון יראת שמים, און צוזאמען דערמיט מעורר זיין ביי זיך די מדת הרחמים, ווי עס איז מבואר אין חסידות. ווי
16:21 שרואים גם בפסוקים, שבהם משתקף המשל הזה. באותו פרק עצמו יש פסוקים שמעוררים אהבת השם. בו בזמן יש פסוקים שמעוררים יראת השם, ויש פסוקים שמעוררים עניינים של רחמים רבים. כך היא העבודה של ״ונאספו שמה כל העדרים״. כאן אדמו"ר הצמח צדק מפרש את הפסוק, שמה שנאמר כאן אצל יעקב אבינו בפרשה, מה שהתורה מספרת לנו — ״ונאספו שמה כל העדרים״. כיצד ניפטר מ״והאבן גדולה על פי הבאר״, מטמטום המוח וטמטום הלב, מן האבן, מחושך הגלות, מכל ההעלם וההסתר של הגלות? העצה היא ״ונאספו שמה כל העדרים״. לא לעבוד את הקדוש ברוך הוא רק בקו אחד. הרי לאדם יש טבע משלו, מה שהוא אוהב, וזהו קו אחד. אני עובד את הקדוש ברוך הוא בקו מסוים, אבל זה הקו שלי, בזה אני שקוע, מזה אני מתלהב. זה התענוג שלי. אלא שאדם צריך לעבוד את הקדוש ברוך הוא בכל שלוש המידות. ובאותו זמן עליו לעסוק גם במידות האלה: לעורר אהבת השם באמצעות העניינים שמעוררים אהבת השם, כפי שמובא בחסידות. עליו לעורר בעצמו יראת שמים, ויחד עם זה לעורר בעצמו את מידת הרחמים, כפי שמבואר בחסידות. כפי שרואים גם בפסוקים ש...
16:21 עס איז אויך דא אין די פסוקים, וואס דער משל זעט אויס אין די פסוקים. אין דעם זעלבן קאפיטל געפינט מען פסוקים וואס זענען מעורר אויף אהבת השם. אין דער זעלבער צייט זענען דא פסוקים וואס זענען מעורר אויף יראת השם, און עס זענען דא פסוקים וואס זענען מעורר אויף די ענינים פון רחמים רבים. ווי אזוי די עבודה איז פון „ונאספו שמה כל העדרים“. דא, דא דער צמח צדק טייטשט דעם פסוק, אז דאס וואס דא ביי יעקב אבינו רעדט ער, זאגט ער אויף דער פרשה, דאס איז וואס די תורה דערציילט אונז: „ונאספו שמה כל העדרים“. ווי אזוי מיר וועלן פטור ווערן פון דעם „והאבן גדולה על פי הבאר“, דעם טמטום המוח, טמטום הלב, פון דער אבן, פון חושך הגלות, פון דעם גאנצן העלם והסתר פון גלות, איז דעמאלט די עצה „ונאספו שמה כל העדרים“. מען זאל נישט דינען דעם אייבערשטן מער נישט אין איין קו. דא ווייל א מענטש האט זיין טבע, וואס ער האט ליב, און דאס איז איין קו. איך דין דעם אייבערשטן אין א קו, אבער דאס איז מיין קו, אין דעם ליג איך, אין דעם קאכט זיך. דאס איז מיין געשמאק. נאר א מענטש זאל דינען דעם אייבערשטן מיט אלע דריי מדות. און אין דער זעלבער צייט זאל ער טאן אויך די מדות, מעורר זיין אהבת השם דורך די ענינים וואס זענען מעורר אהבת השם, ווי עס שטייט אין חסידות. ער זאל מעורר זיין ביי זיך דעם ענין פון יראת שמים, און צוזאמען דערמיט מעורר זיין ביי זיך די מדת הרחמים, ווי עס איז מבואר אין חסידות. ווי עס איז אויך דא אין די פסוקים וואס די
17:34 רואים זאת בפסוקים. באותו פרק עצמו יש פסוקים שמעוררים לאהבת ה', ובה בעת יש פסוקים שמעוררים ליראת ה', ויש פסוקים שמעוררים לעניינים של רחמים רבים. כיצד העבודה של „ונאספו שם כל העדרים“ מתפרשת בפסוק הזה? אדמו"ר הצמח צדק מפרש שהסיפור שהתורה מספרת לנו על יעקב אבינו בפרשה הוא הוראה לכל הדורות. כיצד אפשר להיפטר מ„והאבן גדולה על פי הבאר“ — מטמטום המוח, מטמטום הלב, מן האבן, מחושך הגלות ומכל ההעלם וההסתר של הגלות? העצה היא „ונאספו שם כל העדרים“. שלא יעבדו את ה' רק בקו אחד. לדוד המלך היו טבעיו בתהילים. במקום אחר [לא ברור] מביא המדרש שהוא אמר את כל התהילים, כך מביא המדרש. מהו העניין של חמש עשרה שיר המעלות שבתהילים? אמירת כל התהילים מובנת בפשטות. יעקב אבינו נמצא בבית לבן, מקום קשה, אצל לבן הארמי שרודף אותו ומקשה עליו. הוא רחוק מבית אביו ונמצא במקום של חושך [לא ברור]. הוא זקוק לחיזוק. מה נתן לו חיזוק? תהילים. החיזוק הטוב ביותר שיכול להיות הוא אמירת תהילים. ויעקב אבינו, באמצעות התהילים, [לא ברור] קיבל חיות וחיזוק. מהו כאן
17:34 מען זעט עס אויס די פסוקים. אין דעם זעלבן קאפיטל געפינט מען פסוקים וואס זענען מעורר אויף אהבת השם. אין דער זעלבער צייט זענען דא פסוקים וואס זענען מעורר אויף יראת השם, און עס זענען דא פסוקים וואס זענען מעורר אויף די ענינים פון רחמים רבים. ווי אזוי די עבודה איז פון „ונאספו שם כל העדרים“ — דאס איז געטייטשט אין דעם פסוק. דער צמח צדק טייטשט אין דעם פסוק, אז דאס וואס די תורה דערציילט אונז וועגן יעקב אבינו אין דער פרשה, דאס איז א הוראה פאר אלע דורות. ווי אזוי מ׳קען פוטער ווערן פון דעם „והאבן גדולה על פי הבאר“, דעם טמטום המוח, טמטום הלב, פון דער אבן, פון חושך הגלות, פון דעם גאנצן העלם והסתר פון גלות — איז דעמאלט די עצה „ונאספו שם כל העדרים“. מען זאל נישט דינען דעם אייבערשטן נאר אין איין קו. דוד המלך האט זיינע טבעים אין תהילים. אין אנדערע [לא ברור] ברענגט דער מדרש אז ער האט געזאגט די גאנצע תהילים, אזוי ברענגט דער מדרש. וואס איז דער ענין פון חמש עשרה שיר המעלות שבתהילים? אמירת כל התהילים איז פשוט. יעקב אבינו געפינט זיך בבית לבן, א שווערער ארט, ביים לבן הארמי וואס רודפ׳ט אים און מאכט אים שווער. ער איז ווייט פון זיין טאטן׳ס שטוב און געפינט זיך אין א מקום החושך [לא ברור]. דארף ער האבן חיזוק. וואס האט אים געגעבן חיזוק? תהילים. דער בעסטער חיזוק וואס קען זיין איז אמירת תהילים. און יעקב אבינו, דורך דעם תהילים, האט ער [לא ברור] געגעבן חיות און חיזוק. וואס איז דא דער
20:52 העניין של חמש עשרה שיר המעלות שבתהילים? על כך מביא החיד"א שלמספר חמש עשרה יש שייכות מיוחדת ליעקב אבינו. מה הקשר בין המספר חמש עשרה, חמש עשרה שיר המעלות, ליעקב אבינו? ספר חסידים מביא דבר מעניין: היו חמש עשרה שנים שבהן כל האבות היו יחד. וכשעושים את החשבון, היו חמש עשרה שנים שבהן חיו כל האבות בעולם בגשמיות, נשמה בגוף. איך מגיעים לחשבון הזה? יעקב אבינו נולד כשאברהם אבינו היה בן מאה ושישים שנה. החשבון פשוט מאוד: אברהם אבינו הוליד את יצחק בגיל מאה; יצחק הוליד את יעקב בגיל שישים, כמו שכתוב בפרשת תולדות. יוצא שכאשר יעקב אבינו נולד, אברהם אבינו היה בן מאה ושישים שנה. כמה שנים חי אברהם אבינו? מאה שבעים וחמש שנה. כלומר, ממאה ושישים עד מאה שבעים וחמש היו חמש עשרה שנים שבהן חיו יחד. כותב — החיד"א מביא בשם ספר חסידים — שהיו חמש עשרה שנים שבהן חיו האבות יחד בגשמיות, נשמה בגוף. ובכל יום מחמש עשרה השנים הללו היו חמש עשרה שעות שבהן למדו תורה יחד. חמש עשרה שעות למדו תורה יחד. למה חמש עשרה שעות? הוא מסביר מה עשו בתשע השעות האחרות, ומביא שני פירושים. או שאלו תשע השעות שבהן עסקו בכל שאר העניינים, באכילה ובשתייה, ו[לא ברור] בשעות הנותרות עסקו בעניינים אחרים. או שהוא מביא שהדבר היה קשור לעבודת התפילה.
20:52 ענין פון חמש עשרה שיר המעלות שבתהילים? איז אויף דעם ברענגט דער חיד״א אז דער ענין פון חמש עשרה האט א ספעציעלע שייכות צו יעקב אבינו. וואס איז די שייכות פון דער מספר חמש עשרה, חמש עשרה שיר המעלות, צו יעקב אבינו? ברענגט דער ספר חסידים אן אינטערעסאנטע זאך: אז דער ענין פון חמש עשרה איז, וואס מ׳געפינט אז ביי די אבות זענען געווען פופצן יאר וואס זיי זענען אלע געווען צוזאמען. און מען מאכט דעם חשבון. עס זענען געווען פופצן יאר אויף דער וועלט וואס אלע אבות האבן געלעבט בגשמיות, נשמה בגוף. ווי געפינט מען דאס? יעקב אבינו איז געבוירן געווארן בשעה שאברהם אבינו איז געווען הונדערט און זעכציג יאר. דער חשבון איז גאר פשוט דא: אברהם אבינו, ביי הונדערט יאר האט ער געהאט יצחק; יצחק, ביי זעכציג יאר האט ער געהאט יעקב, ווי ס׳שטייט אין פרשת תולדות. קומט אויס אז ווען יעקב אבינו איז געבוירן געווארן, איז אברהם אבינו געווען הונדערט און זעכציג יאר. וויפיל יאר האט אברהם אבינו געלעבט? הונדערט פינף און זיבעציג יאר. דאס הייסט אז פון הונדערט און זעכציג ביז הונדערט פינף און זיבעציג זענען געווען פופצן יאר וואס זיי האבן געלעבט צוזאמען. שרייבט דער — דער חיד״א ברענגט בשם ספר חסידים — אז עס זענען געווען פופצן יאר וואס די אבות האבן געלעבט צוזאמען בגשמיות, נשמה בגוף. און יעדן טאג פון די פופצן יאר זענען געווען פופצן שעות וואס זיי האבן געלערנט תורה צוזאמען. פופצן שעות האבן זיי געלערנט תורה צוזאמען. פארוואס פופצן שעות? ער איז מסביר וואס איז געווען די ניין שעות; ברענגט ער צוויי פירושים. אדער די ניין שעות וואס זיי האבן
22:32 אבל על כל פנים, היו בכל יום חמש עשרה שעות שבהן למדו תורה, במשך חמש עשרה שנה. וקושרים לכך את המשנה בפרקי אבות: „בן חמש עשרה לגמרא“. כלומר, המספר חמש עשרה, המספר ט"ו, הוא מספר מכוון שמוצאים אצל האבות, בלימוד התורה שלהם ובתקופה שבה היו יחד — המספר ט"ו. ולכן, כאשר יעקב אבינו רצה להכין את עצמו לכל הניסיונות שהיו לו בבית לבן, הוא אמר אז את חמש עשרה שיר המעלות. מה ההסבר לכך? מה הקשר בין הדברים? על פי המבואר לעיל, בתורתו של אדמו"ר הצמח צדק, הדבר מובן היטב. כפי שדיברנו קודם, כדי שיוכלו לקיים „וגללו את האבן מעל פי הבאר“, לא די בקו אחד, אלא צריך את כל הקווים יחד. וכך היה גם אצל יעקב אבינו. בהיותו בבית לבן, ועם ניסיונות כמו אלה שהיו ליעקב בבית לבן — לבן הארמי, וכל הדברים שלבן אמר לו והעמיד בפניו [לא ברור] — כדי שיעקב אבינו יוכל להתגבר גם על
22:32 דעמאלט געטון אין אלע אנדערע ענינים פון אכילה און שתיה, און [לא ברור] זיי האבן נאך שעות, האבן זיי געטון אנדערע ענינים. אדער ער ברענגט אז עס איז געווען פארבונדן מיט דער עבודה של תפילה. אבער על כל פנים, זענען געווען בזה חמש עשרה שעות בכל יום וואס זיי האבן געלערנט תורה, אין פופצן יאר. און וואס מ׳קשר׳ט מיט דעם איז די משנה אין פרקי אבות: „בן חמש עשרה לגמרא“. דאס הייסט אז דער מספר חמש עשרה, דער מספר ט״ו, איז דער מספר מכוון וואס מ׳געפינט ביי די אבות, און מ׳געפינט דאס ביי זייער לימוד התורה, און מ׳געפינט דאס ביי דעם אופן וואס זיי זענען געווען צוזאמען — דער מספר פון ט״ו. און דערפאר, בשעה שיעקב אבינו האט געוואלט זיך מסדר זיין אויף די אלע נסיונות וואס ער האט געהאט אין בית לבן, האט ער דעמאלט געזאגט די חמש עשרה שיר המעלות. וואס איז דער הסבר דא? וואס איז דער קשר הענינים? איז על פי המבואר לעיל, די תורה פון דעם צמח צדק, איז דאס פשוט גאר גוט. על דרך וואס מיר האבן גערעדט פריער, אז כדי מ׳זאל קענען זיין דער „וגללו את האבן מעל פי הבאר“, איז דעמאלט נישט גענוג איין קו, נאר מ׳דארף האבן די אלע קווים צוזאמען. על דרך זה, דאס איז געווען דער ענין ביי יעקב אבינו. זייענדיג בבית לבן און האבנדיג אזעלכע נסיונות וואס יעקב האט געהאט בבית לבן — לבן הארמי, און לבן מיט די אלע זאכן וואס לבן האט אים גערעדט און געשטעלט [לא ברור] — אויף כדי יעקב אבינו זאל קענען בייקומען אויך די
24:00 כל הניסיונות הללו. בהיותו בבית לבן, במקום שבו „אכלני חורב וקרח בלילה“ — כל הפסוקים הללו נמצאים כאן בפרשה — הוא היה צריך להישאר חזק וקשור, ולהקים את בית יעקב, כפי שעשה שם בבית לבן. כך שהירידה לבית לבן לא תהיה רק ירידה, אלא אדרבה, תביא לעלייה הגדולה ביותר: „ויפרוץ האיש מאד מאד“, כמו שכתוב בפרשה. ובזה מגיעים לעניין של חמש עשרה שנה. מהו העניין של חמש עשרה? כל העדרים הללו, חמש עשרה השנים, המספר חמש עשרה. והוא רומז לחמש עשרה השנים שבהן היה יחד עם אביו ועם סבו, שבהן למדו תורה יחד. הדבר חיבר אותו אליהם ועזר לו לעמוד בתוקף, להתייצב בגבורה ולעבור את כל הניסיונות. כך שגם בתוך החושך של לבן לא תהיה זו סתם ירידה, אלא אדרבה, הוא יוכל להביא שם לעלייה הגדולה ביותר, לפעול שם. זהו יעקב אבינו — „ויפרוץ האיש מאד מאד“. וזו גם ההוראה לכל אחד מאיתנו, בכל מקום שבו הוא נמצא: כדי להתגבר על ניסיונות הגלות, בזמן שיש „אבן גדולה על פי הבאר“, כשיש חושך כפול ומכופל ונמצאים בחושך הגלות. ולא רק החושך הכפול ומכופל הרגיל שבו נמצאים כעת, אלא אדרבה, עוד היום
24:00 אלע נסיונות. זייענדיג אין בית לבן, וואו „אכלני חורב וקרח בלילה“, די אלע פסוקים שטייען דא אין דער פרשה. און זייענדיג דארט קענען זיין שטארק און צוגעבונדן, און אויפשטעלן בית יעקב, וואס דאס האט יעקב אבינו דארט געטון אין בית לבן, אז די ירידה אין בית לבן זאל נישט נאר זיין א ירידה. נאר אדרבה, די ירידה זאל צוקומען צו דער גרעסטער עליה, „ויפרוץ האיש מאד מאד“, ווי עס שטייט אין דער פרשה. אז דערמיט קומט מען צו דעם ענין פון חמש עשרה שנה. וואס איז דער ענין פון חמש עשרה? די אלע עדרים, די פופצן יאר, דער מספר חמש עשרה. און דאס איז מרמז אויף די פופצן יאר וואס ער איז געווען צוזאמען מיט זיין טאטן און זיין זיידן. און די פופצן יאר האבן זיי געלערנט תורה צוזאמען. אז דאס האט אים מחבר געווען, אז דאס האט אים געהאלפן אז ער זאל קענען שטיין בתוקף. ער זאל קענען זיך שטעלן בגבורה און קענען דורכגיין אלע נסיונות. און אז אויך אין דעם חושך פון לבן זאל נישט זיין פשוט א ירידה, נאר אדרבה, ער זאל קענען מאכן דארטן די גרעסטע עליה. ער זאל דארטן אויפטון. אז דאס איז יעקב אבינו, „ויפרוץ האיש מאד מאד“. און דאס איז די הוראה אויך צו יעדן איינעם פון אונז, וואו ער געפינט זיך. אז כדי צו קענען בייקומען די נסיונות פון גלות, אין א צייט ווען עס איז דא אן „אבן גדולה על פי הבאר“, אז דער ענין פון חושך כפול ומכופל, אז מען געפינט זיך אין חושך הגלות. און נישט די סתם חושך כפול ומכופל וואס מען געפינט זיך איצט. נאר אדרבה, נאך היינט
25:27 באים ביבשה, בים ובאוויר. צריך שכל העדרים האלה יהיו גם אצלנו. וזה נוגע לכל אחד בפרט. הרי כל דבר צריך לקשר לענייני דיומא, מכל דבר צריך ללמוד משהו. רואים שזה נוגע במיוחד בימים שבהם אנחנו נמצאים, במצב של ״עת צרה היא ליעקב״. במיוחד בארץ ישראל מתנהלת מלחמה קשה, רחמנא ליצלן, עם גדולי השונאים. אחד הדברים שרואים כעת באופן שבו מנהלים את המלחמה נגד שונאינו — ויהי רצון שהמלחמה תסתיים בימים אלה ושיהיה שלום בארץ — הוא מה שאנחנו מדברים עליו כל הזמן: מנהלים את המלחמה נגד האויב מכל הצדדים, ביבשה, בים ובאוויר. כלומר, תוקפים את האויב מכל הכיוונים. העניין הוא שהגלות שעליה אנחנו מדברים כאן, ״אבן גדולה על פי הבאר״ — מכל דבר בעולם, כפי שהרבי [לא ברור] לימד, צריך ללמוד הוראה בעבודת השם. גם עכשיו, אצלנו, צריך לפעול בכל ה[לא ברור]. אנשים שואלים: מה צריך לעשות עכשיו כדי שמשיח כבר יבוא? מה צריך לעשות עכשיו כדי שכבר יהיה שלום בעולם? מה צריך לעשות עכשיו כדי שהמלחמה כבר תסתיים, ושתבוא כבר הישועה והגאולה השלמה? על כך התשובה היא שצריך להיות ״ונאספו שמה כל העדרים״.
25:27 קומען ביבשה, בים ובאויר. מען דארף איין טייל ביי אונז זאל זיין די אלע עדרים. וואס דאס איז נוגע בפרטיות. יעדער זאך דארף מען דאך מחבר זיין מיט ענייני דיומא. יעדער זאך דארף דאך עפּעס לערנען. זעט מען דאס נוגע בפרטיות אין די טעג וואס מען געפינט זיך, אין א מצב וואס „עת צרה היא ליעקב“. ספעציעל אין ארץ ישראל גייט דאך א שווערע מלחמה, רחמנא ליצלן, מיט די גרעסטע שונאים. איז איינע פון די זאכן וואס מען זעט איצט, ווי מען פירט די מלחמה אנטקעגן אונזערע שונאים, זאל די טעג זיין, זאל זיך ענדיגן די מלחמה, זאל ווערן שלום בארץ. אבער מען זעט אז איינע פון די זאכן וואס מיר רעדן אין דער גאנצער צייט, אז די מלחמה פירט מען אנטקעגן דעם שונא פון אלע זייטן: ביבשה, בים ובאויר. דאס הייסט, פון אלע זייטן אטאקירט מען דעם שונא. וואס דער ענין איז, אז דער ענין וואס מיר רעדן דא פון גלות, „אבן גדולה על פי הבאר“, יעדע זאך אין דער וועלט, ווי דער רבי [לא ברור] געלערנט, דארף מען פון איר לערנען עבודת השם. אז אויך דא איצט, ביי אונז, אז מען זאל טון אין אלע [לא ברור]. מענטשן פרעגן: וואס דארף מען טון איצט כדי אז משיח זאל שוין קומען? וואס דארף מען טון איצט אז עס זאל שוין ווערן שלום אויף דער וועלט? וואס דארף מען טון איצט כדי עס זאל זיך שוין ענדיגן די מלחמה, זאל שוין ווערן די ישועה און די גאולה שלמה? איז אויף דעם איז דער ענטפער, אז עס דארף זיין „ונאספו שמה כל העדרים“.
26:48 צריך לשבת וללמוד, וצריך להתפלל, וצריך לתת צדקה, וצריך לפעול [לא ברור] לקרב [לא ברור] ליהדות. וכל העדרים צריכים להתאסף יחד, באוויר, בים וביבשה. כלומר, את כל המידות — אהבה, יראה ורחמים — צריך להביא לידי ביטוי בשלמות, וכן את כל הדברים האלה. אז אפשר לפעול זאת בשלמות הגדולה ביותר. והרבי דיבר פעם על כמה דברים מעניינים מאוד. הרי אנחנו נמצאים בחודש כסלו. זה נוגע במיוחד כשלומדים את פרשת ויצא בזמן של חודש כסלו. כשמסתכלים על חודש כסלו, שהוא חודש חסידי, חודש הקשור להתגלות תורת החסידות, לראש השנה לחסידות, י״ט כסלו, ולפני כן י׳ כסלו וט׳ כסלו, ולכל הימים הטובים הגדולים שחלים בחודש כסלו, מוצאים דבר מעניין. הרבי דיבר על כך שאצל אבות החסידות הראשונים — הבעל שם טוב, המגיד ממעזריטש ואדמו״ר הזקן — מוצאים דבר מעניין: היה ביניהם אותו פרק זמן של חמש עשרה שנה. הבעל שם טוב הרי הסתלק בשנת תק״ך, ואדמו״ר הזקן נולד בשנת תק״ה. מתק״ה עד תק״ך עברו בדיוק חמש עשרה שנה. גם כאן מוצאים את המספר חמש עשרה, העניין שעליו אנחנו מדברים כאן, חמש עשרה שנה. והרבי הוסיף עוד ביאור: מה עניינו של המספר חמש עשרה דווקא?
26:48 מען דארף זיצן לערנען, און מען דארף דאווענען, און מען דארף געבן צדקה, און מען דארף טון [לא ברור] מקרב זיין [לא ברור] צו אידישקייט. און עס דארפן ווערן כל העדרים צוזאמען, באויר, בים וביבשה. דאס הייסט, אלע מדות פון אהבה און יראה און רחמים, מען דארף זיי טון בשלימות, און די אלע זאכן. דארף ווערן, דעמאלט קען מען דאס פועל'ן אין דעם גרעסטן שלימות. און דער רבי האט אמאל גערעדט א פאר זייער אינטערעסאנטע זאכן. מען געפינט זיך דאך אין חודש כסלו. דאס איז נוגע בפרטיות בשעת מען לערנט די פרשה ויצא אין דעם זמן פון חודש כסלו. ווען מען גיט א קוק אין חודש כסלו, וואס איז א חסידישער חודש, א חודש וואס איז פארבונדן מיט התגלות פון תורת החסידות, ראש השנה לחסידות, י״ט כסלו, און פאר דעם י׳ כסלו און ט׳ כסלו, און די אלע גרויסע ימים טובים וואס גייען פאר אין חודש כסלו, געפינט מען אן אינטערעסאנטע זאך. דער רבי האט גערעדט אז אין די אבות החסידות, וואס די ערשטע אבות החסידות רעדט מען דא וועגן דעם בעל שם טוב און דעם מעזריטשער מגיד און דעם אלטן רבי, געפינט מען אן אינטערעסאנטע זאך, אז ביי זיי איז געווען דער זעלבער מספר פון פופצן יאר צוזאמען. דער בעל שם טוב איז דאך נסתלק געווארן אין יאר תק״ך. דער אלטער רבי איז געבוירן געווארן אין יאר תק״ה. איז דאס אז פון תק״ה ביז תק״ך זענען געווען פונקט פופצן יאר. געפינט מען דא אויך דעם מספר פון די פופצן, דער ענין וואס מיר רעדן דא, די חמש עשרה שנה. און דער רבי האט צוגעגעבן נאך א ביאור: וואס איז דער ענין פון מספר חמש עשרה דווקא?
28:20 הרי ידוע שחמש עשרה הוא עניין י״ה. כפי שרואים, האותיות י״ה משם הוי׳ הן בגימטרייה חמש עשרה. והעניין של י״ה ידוע: הרבי אומר בתניא שיו״ד רומזת לחכמה וה״א לבינה. חכמה ובינה הן עניין לימוד התורה, ובפרט לימוד פנימיות התורה. באמצעות לימוד התורה אפשר לחבר את כל המידות האלה. מצד הטבע, הרי קשה לאדם לנהוג, הן כלפי עצמו והן כלפי הזולת, גם בחסד וגם בגבורה, גם באהבה וגם ביראה. לאדם יש הציור שלו, הטבע שלו. כך הוא רגיל לנהל את עבודת השם שלו. אבל כשיש חכמה ובינה, באמצעות התורה ולימוד פנימיות התורה, תורת החסידות, שניתנה לנו כעת בחודש כסלו — לימוד תורת החסידות נותן לו כוח לחבר. זו מעלת המוחין, מעלת השכל, שמרומם את האדם כדי שיוכל לחבר חכמה ובינה, לחבר חסד וגבורה, לחבר את כל המידות. שיהיה אצלו העניין של ״ונאספו שמה כל העדרים״, ועל ידי זה ״וגללו את האבן מעל פי הבאר״. ומה צריכה להיות העבודה? העבודה צריכה להיות ״שיר המעלות״, כאשר ״שיר״ הוא עניין של שמחה. גם כשנמצאים בזמן הגלות, ואף שיש חושך כפול ומכופל וגלות מרה, יהודי אינו מתפעל מן הגלות. אלא
28:20 איז דאך ידוע אז חמש עשרה איז דער ענין פון י״ה. ווי מ׳זעט, די אותיות משם הוי׳, י״ה איז בגימטריא חמש עשרה. און דער ענין פון י״ה איז דאך ידוע, דער רבי זאגט אין תניא אז יו״ד איז מרמז אויף חכמה, ה״א איז בינה. וואס דאס איז דער ענין פון חכמה און בינה, דער ענין פון לימוד התורה, ובפרט דער ענין פון פנימיות התורה. דורך לימוד התורה קען מען מחבר זיין די אלע מדות. וואס בטבעו איז דאך שווער א מענטש זאל טאן סיי מיט זיך, סיי מיט יענעם, סיי חסד, סיי גבורה, סיי אהבה, סיי יראה. בטבעו האט א מענטש זיין ציור, זיין טבע, זיין נאטור. דאס איז מען איינפירן ווי ער דינט דעם אייבערשטן. וואס אבער אז דא איז חכמה און בינה, דורך תורה און לימוד פנימיות התורה, תורת החסידות, וואס דאס איז געגעבן געווארן צו אונז איצט אין חודש כסלו, לימוד תורת החסידות גיט אים כח מחבר צו זיין. דאס איז די מעלת המוחין, מעלת השכל, וואס הייבט אויף דעם מענטשן, ער זאל קענען מחבר זיין חכמה און בינה, קענען מחבר זיין חסד און גבורה, קענען מחבר זיין די אלע מדות. אז ביי אים זאל זיין דער ענין פון ״ונאספו שמה כל העדרים״, און דורך דעם ״וגללו את האבן מעל פי הבאר״. און וואס דארף זיין די עבודה? די עבודה דארף זיין שיר המעלות, וואו שיר איז דער ענין פון שמחה. אז זייענדיג בזמן הגלות, און אגב, אז עס איז דא חושך כפול ומכופל און א ביטערע גלות, איז א איד נישט נתפעל פון דעם גלות. נאר
29:40 כפי שהיה אצל רבי עקיבא, כמו שהגמרא מספרת: רבי עקיבא ראה דווקא את החורבן ואת הגלות והיה בשמחה, כי הוא ראה בחורבן את העלייה הגדולה ביותר שעתידה לבוא בעקבותיו, כפי שהגמרא מספרת בסוף מכות. על דרך זה, יעקב אבינו אמר ״שיר המעלות״. הרי מבואר בספרים ש״רבי עקיבא״ הוא אותיות ״אביר יעקב״. מכיוון שלרבי עקיבא הייתה נשמתו של יעקב אבינו, מוצאים אצל יעקב אבינו את אותו עניין: כשהיה בחושך אצל לבן, הוא אמר ״שיר המעלות״, כי ראה את העלייה הגדולה שעתידה לבוא מן הירידה הזאת. על ידי כך שאנחנו כן [לא ברור] מה שהיה אצל יעקב, כי צריך לחבר, והחיבור הוא התכללות של כל המידות, וזה כלי לאהבת ישראל, להיות יחד ולעבוד את הקדוש ברוך הוא באופן של ״ונאספו שמה כל העדרים״ — על ידי זה, וכשנעשה זאת בשמחה, נזכה תיכף בקרוב ימינו שיתקיימו הפסוקים שאומרים בשיר המעלות. משיר המעלות ״אשא עיני אל ההרים מאין יבוא עזרי״, ועד שיר המעלות שאומרים ב[לא ברור], ״שמחתי באומרים לי בית ה׳ נלך. עומדות היו רגלינו בשעריך ירושלים״. בגאולה האמיתית והשלמה על ידי משיח צדקנו, שאז נראה את בית המקדש, כפי שכתוב ב[לא ברור], שאברהם ויעקב אבינו ראו את כל
29:40 אזוי ווי עס איז געווען ביי רבי עקיבא, ווי די גמרא דערציילט, אז רבי עקיבא אדרבה האט געזען דעם חורבן, די גלות, און איז געווען בשמחה, ווייל ער האט געזען אין דעם חורבן די עלייה הכי גדולה וואס איז געגאנגען צו קומען דורך דעם, ווי די גמרא דערציילט סוף מכות. על דרך זה ביי יעקב אבינו, האט ער געזאגט שיר המעלות. ווארום יעקב אבינו איז דאך מבואר אין ספרים, אז רבי עקיבא דאס איז אותיות אביר יעקב. ווייל רבי עקיבא האט געהאט די נשמה פון יעקב אבינו, געפינט מען ביי יעקב אבינו די זעלבע ענין. אז זייענדיג אין חושך ביי לבן, האט ער געזאגט שיר המעלות, ווייל ער האט געזען די גרויסע עלייה וואס האט צו קומען דורך אט די ירידה. איז דורך דעם וואס מיר וועלן יא [לא ברור] וואס יעקב האט, ווייל איך מוז מחבר זיין, און מחבר זיין איז התכללות פון די אלע מדות, און דאס איז א כלי צו אהבת ישראל, און זיין צוזאמען און דינען דעם אייבערשטן אין אן אופן פון ״ונאספו שמה כל העדרים״, איז דורך דעם, און דאס טאן מיט א שמחה, וועלן מיר זוכה זיין תיכף בקרוב ימינו אז עס וועלן מקויים ווערן די פסוקים וואס מ׳זאגט אין דעם שיר המעלות. דעם שיר המעלות פון ״אשא עיני אל ההרים מאין יבא עזרי״, ביז דעם שיר המעלות וואס מ׳זאגט אין [לא ברור], ״שמחתי באומרים לי בית ה׳ נלך. עומדות היו רגלינו בשעריך ירושלים״. אין די גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, וואס דעמאלט וועט מען זען דעם בית המקדש, ווי ס׳שטייט אין [לא ברור], אז אברהם און יעקב אבינו האבן געזען די אלע
31:01 שלושת בתי המקדש, ואת בית המקדש השלישי נזכה לראות במהרה בימינו, אמן כן יהי רצון.
31:01 דריי בתי מקדשות, און דעם דריטן בית המקדש וועלן מיר זוכה זיין צו זען במהרה בימינו, אמן כן יהי רצון.