לעבן חסידות · פרק 99 · 2023-11-07 · 31:02
חיי שרה - די ריכטיגע שמחה אין עבודת השם
תיאור הפרק
* ד״ה ויספו ענוים בה׳ שמחה תקס״ב, *ד״ה ויהיו חיי שרה עטר״ת, תשי״ב ותשמ״א., *התוועדות שבת חיי שרה תשמ״ו
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 בשנת תשמ״ו חל שבת פרשת חיי שרה בשבת מברכים חודש כסלו. זו הייתה תקופה קשה בכמה עניינים, הן בעניינים כלליים והן, במיוחד, בארץ ישראל. היו אז גזירות קשות: הממשלה רצתה להחזיר חלקים שלמים מארץ ישראל לערבים, והיו עוד עניינים וגזירות קשות מאוד. ואז הגיעה שבת פרשת חיי שרה, שבת מברכים. בהתוועדות דיבר הרבי בשיחה הראשונה בהדגשה על כך שעומדים בשבת מברכים חודש כסלו, וממילא זהו זמן של שמחה. חודש כסלו הוא גם החודש של חנוכה, שבו ראינו את הניסים הגדולים שעשה הקב״ה: ״גיבורים ביד חלשים, רבים ביד מעטים״ — כל הניסים הגדולים שאירעו בחנוכה. הדבר הופך את כל חודש כסלו לחודש שמח. ובפרט שבמשך הדורות נוספו בו ימים טובים חדשים, ימים טובים גדולים, ימים טובים חסידיים, ובייחוד י״ט כסלו, ראש השנה לחסידות. ויש עוד כמה וכמה ימים טובים חסידיים במשך חודש כסלו. אם כן, חודש כסלו הוא חודש שמח. הרבי דרש אז בתקיפות מן החסידים להתמסר לעניין השמחה. הרבי דיבר גם על כך שהחסידות גילתה את עניין השמחה. אגב, עניין השמחה כתוב
00:00 אין תשמ״ו איז געווען שבת פרשת חיי שרה, שבת מברכים חודש כסלו. ס׳איז געווען א שווערע תקופה אין כמה ענינים, סיי אין ענינים כלליים, בפרט אין ארץ ישראל. איז דעמאלט געווען שווערע גזירות. דעמאלט האט די ממשלה געוואלט צוריקגעבן גאנצע חלקים פון ארץ ישראל צו די אראבער. און ס׳זענען נאך געווען ענינים, שטארקע שווערע גזירות. און ס׳איז געקומען שבת, שבת פרשת חיי שרה, שבת מברכים. און דער רבי האט ביים פארברענגען גערעדט אין דער ערשטער שיחה שטארק בנוגע דעם ענין אז מ׳שטייט אין שבת מברכים חודש כסלו, איז דאך דער ענין פון שמחה. חוץ פון דעם וואס חודש כסלו איז אויך דער חודש פון חנוכה, וואס חנוכה איז אויך די גרויסע נסים וואס מ׳האט געזען, וואס דער אויבערשטער האט געמאכט: גבורים ביד חלשים, רבים ביד מעטים, די גאנצע גרויסע נסים וואס זענען פארגעקומען חנוכה. דאס מאכט דעם גאנצן חודש כסלו א פריילעכן חודש. בפרט אז במשך הדורות זענען צוגעקומען נייע ימים טובים, גרויסע ימים טובים, חסידישע ימים טובים וואס זענען דא אין חודש כסלו, בפרט י״ט כסלו, ראש השנה לחסידות. און נאך כמה וכמה ימים טובים, חסידישע ימים טובים, וואס זענען דא במשך דעם חודש כסלו. איז חודש כסלו א פריילעכער חודש. און דער רבי האט דעמאלט שטארק ביים פארברענגען געמאנט ביי חסידים, מ׳זאל זיך אריינגעבן אין דעם ענין פון שמחה. און דער רבי האט דעמאלט גערעדט בנוגע דעם, אז מ׳זעט אז חסידות האט מגלה געווען דעם ענין פון שמחה. אגב, דער ענין פון שמחה שטייט
02:08 בתורה, ואף על פי כן רואים שעד להתגלות הבעל שם טוב, עבודת ה׳ הייתה יותר בקו של יראה, וגם של פחד; עניין השמחה לא היה מודגש כל כך. כשהגיע הבעל שם טוב, הוא גילה את עניין השמחה, עד כדי כך שרואים זאת במוחש: כשמביטים בחסיד, התנועה הראשונה שרואים עליו — איך יודעים שהוא חסיד? רואים עליו תנועה של שמחה. רואים עליו תנועה של שמחה, פנים שמחות, פנים מאירות, ויודעים שהוא חסיד. הרבי דרש אז בתקיפות מן החסידים שהעבודה תהיה בשמחה. הוא דיבר על המצב, ונשא שיחה חריפה וארוכה מאוד על המצב בארץ הקודש, שהיה אז מצב של סכנת נפשות, רחמנא ליצלן, כאשר רצו למסור חלקים גדולים מארץ ישראל. הרבי קשר זאת לכך שהיו אז בסוף חשוון; אותו יום היה כ״ה בחשוון. הוא הביא את המובא במגילת תענית, שכ״ה בחשוון היה יום טוב, והסיבה לכך הייתה ״אחידת שומרון״. כלומר, באותו מקום, באזורי השומרון, הייתה סכנה ליהודים להתגורר. אז באה קבוצת יהודים, הקימה חומה ובנתה עיר סביב החומה. יהודים רבים התאספו ובנו עיירות
02:08 אין תורה, און דאך זעט מען אז ביז דעם גילוי הבעל שם טוב איז די עבודת השם געווען מער אין קו פון יראה, אויך פון פחד; נישט אזוי פיל מודגש דער ענין פון שמחה. און בשעת הבעל שם טוב איז געקומען, האט ער מגלה געווען דעם ענין פון שמחה, עד כדי כך אז מ׳זעט במוחש: אז מ׳גיט א קוק אויף א חסיד, זעט מען אויף אים דעם ערשטן תנועה. ווי ווייסט מען אז דאס איז א חסיד? מ׳זעט אויף אים א תנועה פון שמחה. מ׳זעט אויף אים א תנועה פון שמחה, א פריילעכן פנים, א ליכטיגן פנים, ווייסט מען אז דאס איז א חסיד. און דער רבי האט דעמאלט שטארק געמאנט ביי חסידים אז די עבודה זאל זיין בשמחה. און האט גערעדט וועגן דעם מצב, און האט גערעדט גאר א שארפע, אריכות׳דיגע שיחה בנוגע דעם מצב אין ארץ הקודש, וואס איז דעמאלט געווען א מצב פון סכנת נפשות, רחמנא ליצלן, וואו מ׳האט דעמאלט געוואלט אפגעבן גרויסע חלקים אין ארץ ישראל. דעמאלט האט ער דאס משייך געווען צו דעם וואס ס׳איז געווען סוף חשון; יענער טאג איז געווען כ״ה חשון. ער האט געברענגט אז ס׳שטייט אין מגילת תענית, אז ס׳איז געווען א יום טוב כ״ה חשון, און די סיבה אויף דעם יום טוב איז געווען ווייל דעמאלט איז געווען אחידת שומרון. וואס הייסט, ס׳איז געווען אין יענעם ארט, אין די ערטער פון שומרון, א סכנה פאר אידן צו וואוינען, און דעמאלט זענען געקומען א גרופע אידן און האבן געמאכט א חומה, אויפגעשטעלט א חומה, און געבויט א שטאט ארום דער חומה, און א סך אידן זענען צוזאמענגעקומען און האבן געבויט שטעטלעך
03:47 מסביב, ובזכות זאת יכלו יהודים להתגורר בביטחון ובמנוחה במשך שנים רבות. לכן קבעו את כ״ה בחשוון ליום טוב. על יסוד העניין הזה דיבר הרבי על כך שיהודים עומדים בתוקף, אינם מתפעלים מאומות העולם, ניצבים בגאווה ובעוצמה, עם חומה, ומתחזקים בתורה ובמצוות בלי להתפעל משום דבר. משם עבר הרבי לדבר על המצב כעת: במקום שיהודים יעמדו בתוקף, הרי רחמנא ליצלן, המצב בימינו אלה הוא שמתכופפים בפני אומות העולם, ולא רוצים להכיר במה שעומד מולם. חושבים שאם יחזירו להם חלקים מארץ ישראל, יוכלו להביא שלום. זאת בשעה שיודעים שאין שלום, ושהערבי כלל אינו רוצה שלום. הוא רק רוצה, רחמנא ליצלן, לעקור יהודים, והוא רוצה — כן, את מה שכולנו יודעים. על העניין הזה דיבר הרבי אז בתקיפות רבה ואמר: מה צריך לעשות? מה צריך לעשות? כשמדברים איתם על שלום, הם אינם מבינים זאת. מה צריך לעשות? על מי שמנהלים את העניינים ומקבלים את ההחלטות לעמוד במקום זאת בגאווה ובתוקף, כי זו השפה היחידה שאומות העולם והערבים מבינים.
03:47 ארום און ארום, און דאס האט זיך געגעבן אז אידן האבן געקענט וואוינען בבטחון ובמנוחה א סך יאר. און דערפאר האט מען באשטימט דעם טאג כ״ה חשון א יום טוב. און דער רבי האט דעמאלט ארומגערעדט, מיוסד אויף יענעם ענין, אז ווי אזוי אידן שטייען שטארק, און אידן ווערן נישט נתפעל פון אומות העולם, און אידן שטעלן זיך אוועק מיט א שטאלץ, מיט א תוקף, מיט א חומה, און מ׳איז זיך מחזיק אין תורה ומצוות, און מ׳ווערט נישט נתפעל פון קיין שום זאך. און פון דארטן איז דער רבי אריבער צו רעדן אין דעם מצב ווי ער איז יעצט, אז אנשטאט דעם אז אידן זאלן שטיין שטארק, איז רחמנא ליצלן דער מצב בימינו אלה, אז מ׳בוקט זיך צו די אומות העולם, און מ׳וויל נישט זען ביי זיי, און מ׳מיינט אז מ׳וועט זיי צוריקגעבן שטיקלעך פון ארץ ישראל, וועט מען קענען ברענגען שלום. בשעת וואס מ׳ווייסט אז ס׳איז נישט דא קיין שלום, און דער אראבער וויל גארנישט קיין שלום. ער וויל נאר, רחמנא ליצלן, אויסרייסן אידן, און ער וויל, יא, וואס מ׳ווייסט אלע. און דאס איז דער ענין וואס דער רבי האט דעמאלט גערעדט זייער שטארק, און האט געזאגט: וואס זאל מען טאן? וואס זאל מען טאן? אז מ׳רעדט מיט זיי שלום, פארשטייען זיי דאס נישט. וואס זאל מען טאן? אז די וואס פירן אן מיט די ענינים, מיט די החלטות, זאלן אנשטאט דעם שטיין שטאלץ און שטארק, ווייל דאס איז די איינציקע שפראך וואס די אומות העולם און די אראבער פארשטייען.
05:10 וזו הדרך היחידה להגיע למנוחה אמיתית. הרי אפשר להיווכח בזה: רק לתת ולא לראות מהם דבר בתמורה, מלבד פיסת נייר — ולפיסת הנייר הזאת אין שום תוקף ושום חשיבות. הרבי אמר אז, היו מי שאמרו שכבר מגיעים למצב של ״ארץ גומו״ [?]. אתם יודעים, פעם היה מצב שבו עמדו ממש על סף ויתור על חלקים מארץ ישראל. הרבי אמר שהם כבר עמדו לפני כן, שהיו במצב כזה, והיו ניסים גלויים. הנס היה שהערבים לא הסכימו לקבל. יהודים רצו לוותר, אבל הערבים רצו יותר, רצו עוד, וממילא לא הגיעו לכך. הערבים לא לקחו, לא רצו לקבל, וזה היה הנס הגדול ביותר. אם כן, כיצד נפעל עכשיו את הנס? כדי לפעול את הנס, העבודה היא באמצעות שמחה — להעמיד את עצמנו במצב של שמחה. הרבי דרש אז מן החסידים שמחה גדולה. וגם אם אינך מרגיש שמחה, ואתה חושב שאין כאן סיבה לשמוח, בכל זאת צריך לשמוח, על כל פנים בחיצוניות — כך אמר הרבי. גם אם בפנים אין לך הרגשה של שמחה, העמד את עצמך במצב של שמחה, על כל פנים בחיצוניות. אפילו מינוס הוא גם משהו. שהשמחה תהיה בפה ובגלוי.
05:10 און דאס איז דער איינציגער וועג אז מ'קען האבן אמת'ע מנוחה. מ'קען זיך דאך מיט אים באקענען, זען, זיך נאר געבן און נישט זען ביי זיי צו, א פאפירעלע, און דאס פאפירעלע האט נישט קיין שום תוקף, קיין שום חשיבות נישט. דער רבי האט געזאגט דעמאלט, מ'האט זיך גאנצע זאכן געזאגט, אז מ'דערגרייכט דאך א מצוה פון ארץ גומו. ווייסטו, עס איז אמאל געווען א מצב אז זיי זענען געווען אט־אט, גרייט אויפצוגעבן שטיקלעך פון ארץ ישראל. און דער רבי האט געזאגט אז זיי זענען געווען בעובר, אז זיי זענען געווען אין אזא מין מצב, און עס זענען געווען ניסים גלויים. דער נס איז געווען אז די אראבער האבן נישט אנגענומען. אידן האבן געוואלט אויפגעבן, אבער די אראבער האבן געוואלט מער, געוואלט נאך, און ממילא איז נישט באטראכט געווארן צו לעבן דערמיט אליין. דער מנהיג, די אראבער האבן נישט גענומען, נישט געוואלט אננעמען, און דאס איז געווען דער גרעסטער נס. איז במילא, ווי וועט מען איצטער פועל'ן דעם נס, און כדי צו פועל'ן דעם נס, איז דאס דורך דער עבודה פון שמחה. אז מ'זאל זיך אוועקשטעלן אין א מצב פון שמחה. דער רבי האט דעמאלט געמאנט ביי חסידים א שטארקע שמחה. און אפילו דו פילסט נישט די שמחה, און דו טראכסט אז דאס איז נישט קיין סיבה צו זיין ביי שמחה, דאך צו זיין ביי שמחה על כל פנים ובחיצוניות, אזוי האט דער רבי געזאגט. אפילו אז בפנים האסטו נישט קיין געפיל פון דער שמחה, שטעל זיך אוועק אין א מין פון שמחה, על כל פנים ובחיצוניות. א מיינוס איז אויך. די שמחה זאל זיין בפה ובגלוי.
06:31 באמת, הרבי עורר בתוקף על השמחה: שעל ידי שיהיו בשמחה גדולה, ישברו את ההעלם וההסתר, ישברו את הגזירה, ויהיה נס. וכך אכן היה: בשלב מסוים כל העניין התבטל, והיה נס גלוי. כעבור עוד שבוע, עוד שבת, ראו שאכן התרחש כאן נס גלוי. כל העניין שעלה אז, כשרצו חלילה להחזיר את החלק הגדול ביותר של ארץ ישראל, התבטל לגמרי, הם נבהלו, ולא נשאר ממנו דבר. ואז ראו כיצד הרבי עורר בתוקף על השמחה, ודרש מהחסידים להעמיד את עצמם במצב של שמחה, ושמחה גדולה. ועל ידי השמחה, ״שמחה פורץ גדר״, יישברו כל ההעלמות וההסתרים. היום נדבר אפוא על עניין השמחה. בפרשת השבוע, פרשת חיי שרה, יש עניין נפלא בחסידות, המיוסד על הפרשה, שמסייע להבין כיצד צריכה להיות השמחה האמיתית בעבודת השם. העניין מיוסד על זוהר בפרשתנו, המבואר במאמר של אדמו״ר הרש״ב, רבי שלום דובער, משנת תרע״ט; בחסידות קוראים לזה [לא ברור]. ויש על כך מאמרים של הרבי, שדיבר על כך כמה פעמים במשך השנים, על יסוד המאמר הזה.
06:31 אמת, שטורעם די שמחה. און דורך דעם וואס מ'זאל זיין ביי שמחה גדולה, וועט מען דורך דעם צוברעכן דעם העלם והסתר, צוברעכן די סדרה, און ס'וועט זיין א נס. און אזוי אליין וועט עס נישט ווערן אנדערש; ביי איזה פונקט איז דער גאנצער ענין בטל געווארן. און ווי ס'איז טאקע געווען, א נס גלוי. יא, דא געווען נאך א וואך, נאך א שבת, וואס מ'האט געזען אז ס'איז געווען דא א נס גלוי. יא, דער גאנצער ענין וואס איז דעמאלט אריינגעקומען, וואס מ'האט געוואלט צוריקגעבן חלילה דעם גרעסטן שטיקל פון ארץ ישראל, איז אין גאנצן בטל געווארן, און זיי האבן געכאפט די ערה, און ס'איז געבליבן פון אים גארנישט. און דעמאלט האט מען געזען ווי דער רבי האט דעמאלט געשטורעמט שמחה, געמאנט ביי חסידים זיך אוועקצושטעלן אין א מצב פון שמחה, און א שמחה גדולה. און דורך די שמחה, שמחה פורץ גדר, דאס וועט צוברעכן די אלע העלמות והסתרים. איז וועלן מיר היינט רעדן וועגן דעם ענין פון שמחה. וואס אין דער פרשה פון היינטיגער סדרה, פרשת חיי שרה, איז פאראן א זייער געשמאקער ענין אין חסידות, מיוסד אויף די היינטיגע פרשה, וואס גיט צו פארשטיין ווי אזוי ס'דארף זיין די אמת'ע שמחה אין עבודת השם. דער ענין איז מיוסד אויף א זוהר אין היינטיגער סדרה, וואס איז מבואר אין א מאמר פון דעם רבי'ן רש"ב, פון רבי שלום דובער, פון דעם יאר תער"ט, אין חסידות רופט מען דאס [לא ברור]. און אויף דעם איז פאראן מאמרים פון רבי'ן, וואס דער רבי האט גערעדט כמה פעמים במשך די יארן, יא, אויף דעם, מיוסד אויף דעם מאמר.
07:59 הרבי דן בזה בהרחבה ובאריכות, בתשי״ב, בתשמ״א ובשנים נוספות, שבהן מבואר עניין השמחה על פי חסידות: כיצד ומהו באמת עניינה של שמחה אמיתית. ופותחים בזוהר המעניין הזה על הפרשה. הזוהר מתעכב על הפסוק הראשון בפרשה: ״ויהיו חיי שרה מאה שנה ועשרים שנה ושבע שנים שני חיי שרה״. מה אנו רואים כאן בתורה? נאמר ״ויהיו חיי שרה״. מדוע דווקא אצל שרה מופיע הלשון ״ויהיו חיי שרה״? אצל שאר האימהות לא מוצאים זאת. ויש כאן עוד דבר שצריך להבין: התורה אינה אומרת רק פעם אחת ״ויהיו חיי שרה״, אלא לאחר שהיא מונה את שנותיה, ״מאה שנה ועשרים שנה ושבע שנים״, היא מסיימת שוב ״שני חיי שרה״. התורה כופלת את הלשון. יש על כך ביאורים ברש״י ובמדרשים, אבל הזוהר אומר דבר מעניין מאוד. אומר הזוהר כך: כאשר הקדוש ברוך הוא ברא את העולם, וברא את אדם הראשון ואת חוה, חוה רצתה להביא שמחה לעולם. חוה רצתה להביא שמחה לעולם. וכיצד היא הביאה את השמחה? היא לקחה אשכול ענבים, שכן מובא שלפי הזוהר, ולפי כמה דעות, כמדומני בגמרא, עץ הדעת היה גם גפן. כלומר, היה אשכול של
07:59 ארומגערעדט בהרחבה ובהאריכות, יא, ס'איז געווען אין תשי"ב, ס'איז דא אין תשמ"א, און נאך יארן, וואס איז מבואר די סוגיא, דער ענין פון שמחה על פי חסידות, ווי אזוי און וואס איז טאקע דער אמת'ער ענין פון שמחה. און מ'פירט מיט דעם זוהר, דעם אינטערעסאנטן זוהר אויף דער סדרה. דער זוהר שטעלט זיך אויף דעם ערשטן פסוק פון דער פרשת: ״ויהיו חיי שרה מאה שנה ועשרים שנה ושבע שנים שני חיי שרה״. וואס מ'זעט דא אין דער תורה? ס'זאגט ״ויהיו חיי שרה״. פארוואס דווקא ביי שרה שטייט דא די לשון, ״ויהיו חיי שרה״? ס'שטייט נישט ביי אנדערע פון די אמהות, געפינט מען עס נישט. און דא נאך א זאך צו פארשטיין: נישט נאר די תורה זאגט איינמאל ״ויהיו חיי שרה״, נאר די תורה, נאך דעם וואס זי זאגט די מספר השנים פון מאה שנה ועשרים שנה ושבע שנים, פירט דא אויס די תורה נאכאמאל ״שני חיי שרה״. די תורה כופל הלשון. וואס, ווי דא די ביאורים פון רש"י און פון מדרשים, אבער דער זוהר זאגט א זייער אינטערעסאנטן ענין. זאגט דער זוהר אזא זאך: אז בשעת דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט, דער באשעפער אדם הראשון און חוה, איז חוה געקומען צו גיין, און זי האט געוואלט ברענגען שמחה אויף דער וועלט. חוה האט געוואלט ברענגען שמחה אויף דער וועלט. און וואס איז געווען, ווי האט זי געברענגט די שמחה? זי האט גענומען פון אשכול של ענבים, ווי ס'ברענגט זיך, אז דער חטא עץ הדעת, לויט דעם זוהר און לויט כמה דעות, מיינט זיך, אין גמרא, אז ס'איז געווען גפן אויך. אז ס'איז געווען אשכול של
09:31 ענבים, וחוה סחטה אותו: היא לקחה אשכול ענבים, סחטה אותו, עשתה ממנו יין ונתנה לאדם הראשון לשתות. וזה היה חטא עץ הדעת. הייתה לה כוונה טובה מאוד להביא שמחה, אבל השמחה הסתיימה בחטא עץ הדעת, שהביא מיתה לעולם. זה מה שאירע דווקא אצל חוה: נדבק בכך הנחש. במקום להביא שמחה טהורה, היא הביאה שמחה מסוג שנדבק בה הנחש הקדמוני, וממנה יצאה מיתה לעולם — ההפך הגמור מכל מה שהתכוונה לעשות. אחר כך בא נח, עשרה דורות מאוחר יותר, ורצה לתקן את חטאה של חוה. לכן, מה היה הדבר הראשון שעשה נח כשיצא מן התיבה? התורה מספרת בפרשת נח: ״ויחל נח ויטע כרם״. הוא נטע כרם, והכרם הצמיח ענבים. הוא רצה לתקן את מה שקלקלה חוה באמצעות היין, ורצה לתקן זאת על ידי ״ויטע כרם״. אבל מה קרה לנח, אומר הזוהר? הוא השתכר. הוא פנה אל היין, ומתוך כך יצא חורבן גדול, כפי שהתורה מספרת בפרשת נח על התוצאות של הדבר. תוצאות מרות יצאו ממעשהו של נח. אחר כך
09:31 ענבים סחטה, חוה האט גענומען אן אשכול ענבים, געקוועטשט, געמאכט פון דעם וויין, און געגעבן אדם הראשון צו טרינקען. און דאס איז געווען דער חטא עץ הדעת. איז זי האט געהאט א גאר גוטע כוונה צו ברענגען שמחה, אבער די שמחה איז אויסגעלאזט געווארן אין דעם חטא עץ הדעת, וואס איז דאס וואס האט געברענגט מיתה לעולם. דאס דוקא ביי חוה. עס האט זיך צוגעקלעפט צו דעם נחש. אנשטאט צו ברענגען די שמחה, וואס איז די ריינע שמחה, האט זי געברענגט אזא סארט שמחה וואס האט זיך צוגעקלעפט צו דעם נחש, נחש הקדמוני, און פון דעם איז ארויסגעקומען מיתה לעולם, דער גאנצער פארקערטער היפך פון דער גאנצער כוונה וואס זי האט געוואלט. שפעטער קומט צו גיין נח, צען דורות שפעטער, נאך נח, און ער האט געוואלט מתקן זיין דעם חטא פון חוה. דערפאר שטייט אז ווען נח איז ארויסגעגאנגען פון דער תיבה, וואס איז געווען די ערשטע זאך וואס נח האט געטאן? דאס דערציילט די סדרה, פרשת נח: ״ויחל נח ויטע כרם״. ער האט געבויט א כרם, געמאכט א כרם, אנגעפלאנצט, און דער כרם איז געווען ענבים. ער האט געוואלט מתקן זיין דעם חטא וואס חוה האט מקלקל געווען מיט דעם יין, און ער האט געוואלט מתקן זיין מיט דעם ״ויטע כרם״. אבער וואס פאסירט ביי נח, זאגט דער זוהר? אז ער איז געווארן שיכור. ווייל ער איז געגאנגען אין דעם יין, ווייל ער איז געגאנגען, איז גאר געווארן דערפון א גאנצע גרויסע חורבן, ווי די תורה דערציילט אין דער סדרה, פרשת נח, וואס זענען געווען די תוצאות דערפון, ביטערע תוצאות זענען ארויסגעקומען פון דער מעשה פון נח. דערנאך
11:04 באה שרה לעולם, עשרה דורות מאוחר יותר. ומה נאמר על שרה? ״נחתת וסלקת״. שרה הביאה את השמחה האמיתית. הרי היא ירדה למצרים; כששרה הייתה אצל פרעה מלך מצרים, ״ותוקח האשה בית פרעה״, לא רק שלא נדבקה בה הקליפה, הזוהמה של הנחש הקדמוני, כפי שהיה אצל חוה או כפי שהיה אצל נח, אלא אדרבה: כשחזרה, ״ויעל אברם ממצרים״, ״כבד בכסף ובזהב״, היא יצאה עם כל ניצוצות הקדושה. היא יצאה בטהרה גמורה, ואף לקחה עמה רכוש, כסף וזהב וכל הדברים שהתורה מספרת לנו עליהם. ״נחתת וסלקת״. וממשיך הזוהר: ״ועל דא כתיב בה דילה הוו חיים״. לכן דווקא אצלה היו החיים האמיתיים. וזה מה שהתורה אומרת: ״ויהיו חיי שרה... שני חיי שרה״. לשרה הייתה החיוּת האמיתית. הייתה לה השמחה האמיתית. היא הביאה לעולם את השמחה האמיתית, את החיוּת האמיתית — ״דילה הוו חיים״. חייה היו חיים אמיתיים, חיים של קדושה, שחיים עד היום הזה, עד משיח צדקנו. אז מה אנו רואים כאן מן הזוהר? מה התרחש כאן? מה [לא ברור]? מה הסיפור? מה רצתה חוה, ובמה טעתה? מה רצה נח לתקן, ובמה טעה? וכיצד תיקנה שרה את עניינה האמיתי של השמחה?
11:04 קומט צו גיין שרה, צען דורות שפעטער, נאך שרה לעולם קומט צו גיין שרה אויף דער וועלט. און שרה, וואס שטייט ביי שרה? נחתת וסלקת. שרה האט געברענגט די אמתע שמחה. זי האט דאך געווען אראפגעגאנגען אין מצרים, ווען שרה איז געווען ביי פרעה מלך מצרים, ״ותוקח האשה בית פרעה״, און נישט נאר ס׳האט זיך ביי איר נישט צוגעקלעפט די קליפה, שמוץ, פון דעם נחש הקדמוני ווי ס׳איז געווען ביי חוה, אדער ווי ס׳איז געווען ביי נח, נאר אדרבה, ווען זי איז צוריקגעגאנגען, ״ויעל אברם ממצרים״, כבד בכסף ובזהב, איז זי ארויסגעגאנגען מיט אלע ניצוצות קדושה. אה, זי איז ארויסגעגאנגען אין א גאנצע ריינקייט, נאך מיטגענומען מיט זיך רכוש וכסף וזהב און די אלע זאכן ווי די תורה דערציילט אונז. נחתת וסלקת. פירט דא דער זוהר: ״ועל דא כתיב בה דילה הוו חיים״. דערפאר ביי איר איז געווען דער אמתער לעבן. און דאס איז וואס די תורה זאגט: ״ויהיו חיי שרה ... שני חיי שרה״. שרה האט געהאט די אמתע לעבעדיקייט. זי האט געהאט די אמתע שמחה. זי האט געברענגט די אמתע שמחה אויף דער וועלט, די אמתע לעבעדיקייט, דילה הוו חיים. איר לעבן איז געווען אן אמתער לעבן, א לעבן פון קדושה, וואס לעבט מיט עד היום הזה, ביז משיח צדקנו. איז וואס זעען מיר דא פון זוהר? וואס איז דא געשען? וואס האט זיך [לא ברור]? וואס איז די מעשה? וואס האט חוה געוואלט? און וואס איז געווען איר טעות? וואס האט נח געוואלט מתקן זיין? וואס איז געווען זיין טעות? און ווי אזוי האט שרה מתקן געווען דעם אמת׳ן ענין של שמחה?
12:37 על כך מבואר בחסידות בהרחבה כל העניין. במה מדובר? כאשר הקב"ה ברא את אדם הראשון, נאמר בתורה: ״ויניחהו בגן עדן לעבדה ולשמרה״. הקב"ה ברא את אדם הראשון ומיד נתן לו תפקיד. אדם הראשון, בגן עדן, קיבל מיד תפקיד מהקב"ה. וזהו תפקידו של כל אדם בעולם: ״לעבדה ולשמרה״. עליו לעבוד את הקב"ה. כמו שנאמר במדרש: ״לעבדה זה רמ״ח מצוות עשה, ולשמרה זה שס״ה מצוות לא תעשה״. לאדם הראשון הייתה עבודה שהיה עליו לעשות. איזו עבודה הייתה לאדם הראשון? עבודתו הייתה שעל ידי קיום המצוות שהיה עליו לקיים בגן עדן, הוא ימשיך את השראת השכינה למטה בארץ, כפי שמובא במדרשים וכן הלאה. זה היה תפקידו של אדם הראשון. וכאן באה חוה. חוה הבינה שכדי שהעבודה תוכל להביא להמשכת אלוקות, להוריד אלוקות לעולם ולגלות אלוקות בעולם, לא די בעצם העבודה. עבודה כשלעצמה, עבודה שנעשית בלי טעם, בלי חיות, בלי שמחה ובלי חיוניות — אז המשכת האלוקות, הברכה וההשפעה לא יגיעו לעולם באופן הנכון. כדי שתהיה המשכת אלוקות אמיתית, ובפרט המשכת אלוקות מהמדרגות הנעלות ביותר, מוכרחה
12:37 איז אויף דעם מבאר חסידות זייער רייך די גאנצע ענין. וואס איז דא די זאך? בשעה דער אויבערשטער האט באשאפן אדם הראשון, שטייט אין תורה: ״ויניחהו בגן עדן לעבדה ולשמרה״. דער אויבערשטער האט באשאפן אדם הראשון און גלייך געגעבן אים א תפקיד. אדם הראשון, אין גן עדן, תיכף דער אויבערשטער האט געגעבן אים א תפקיד. און דאס איז דער תפקיד פון יעדן מענטשן אויף דער וועלט: לעבדה ולשמרה. ער דארף דינען דעם אויבערשטן. ווי עס שטייט אין מדרש: ״לעבדה זה רמ״ח מצוות עשה, ולשמרה זה שס״ה מצוות לא תעשה״. אדם הראשון האט געהאט עבודה וואס ער האט געדארפט טאן. וואס פאר אן עבודה איז געווען אדם הראשון? עס איז געווען ביי אים עבודה, וואס דורך זיין עבודה, וואס ער וועט מאכן די מצוות וואס אדם הראשון האט געדארפט טאן אין גן עדן, וואס דורך דעם וועט ממשיך זיין השראת השכינה למטה בארץ, ווי עס שטייט אין מדרשים און אזוי ווייטער. דאס איז געווען דער תפקיד פון אדם הראשון. קומט זאגן חוה. און חוה האט פארשטאנען אז כדי די עבודה זאל קענען אראפברענגען המשכה של אלקות, קענען אראפברענגען געטליכקייט אויף דער וועלט און מגלה זיין געטליכקייט אויף דער וועלט, איז נישט גענוג דער עצם ענין העבודה. עבודה אליין, עבודה וואס ווערט געטאן אן א געשמאק, אן א חיות, אן א שמחה, אן א לעבעדיקייט, און דעמאלט וועט די המשכה פון דער אלקות, די ברכה, די המשכה, די השפעה, נישט אנקומען אויף דער וועלט אין ריכטיגן אופן. כדי עס זאל זיין אן אמת׳ער ענין פון המשכה של אלקות, און בפרט די המשכה פון דער אלקות, וואס דאס איז פון די העכסטע מדרגות, מוז
14:11 להיות כאן דווקא שמחה. זהו מה שנאמר: ״עבדו את ה׳ בשמחה״. בגלוי ובאופן ברור, אכן לא היינו רואים זאת, אבל עבודת ה׳ צריכה להיות דווקא בשמחה. כשהעבודה היא בשמחה, הרי ידוע: שמחה פורצת את כל הגדרים. השמחה נוגעת במדרגות הנעלות ביותר. עצם העבודה — מקיימים מצוות, עושים מעשים טובים; כל מעשה וכל מצווה הם אכן המשכה ממש, אבל זו המשכה מוגבלת. לכל מצווה ולכל מעשה יש הגבול שלהם. מהי העבודה? כשאדם עושה חסד, זהו ממש חסדו של הקב"ה בעולם. כשאדם עושה עניין של גבורה, זו ממש גבורתו של הקב"ה. כשאדם מרחם, זו ממש מידת התפארת. וכל מצווה וכל פעולה שאדם עושה היא ממש מידה, ספירה, מדרגה מסוימת באלוקות. אבל כשיש שמחה בעבודה — השמחה קשורה בתענוג, והתענוג נוגע במדרגות הנעלות ביותר ואינו נתון לשום הגבלה. הרי מבואר בחסידות ששורש התענוג ושורש השמחה הם באין־סוף, בבלי־גבול של אלוקות. וכדי לגעת בבלי־גבול של אלוקות — שמחה פורצת גדר. לכן העבודה צריכה להיות מתוך שמחה. זהו כוחה של השמחה. לכן נאמר הפסוק המפורסם, הפסוק הידוע בפרשת כי תבוא: ״תחת אשר לא עבדת את ה׳ אלקיך בשמחה״. כידוע, הפירוש של הרמב"ם והפירוש של האריז"ל הוא שהיה ״עבדת״,
14:11 דא זעט מען דאך שמחה דווקא. וואס דאס איז וואס עס שטייט: ״עבדו את ה׳ בשמחה״. בגילוי, ברור׳ערהייט טאקע, וואלט מען עס נישט געזען. אבער עבודת ה׳ דארף זיין דווקא בשמחה. בשעה וואס עבודה איז בשמחה, איז דאך ידוע: שמחה פורץ כל הגדרים. שמחה רירט אן אין די העכסטע מדרגות, דעם עצם ענין העבודה. מ׳מאכט מצוות, מ׳טוט מעשים טובים; יעדע מעשה, יעדע מצוה, איז טאקע ממש א המשכה. אבער דאס איז א המשכה מוגבלת. יעדע מצוה, יעדע מעשה, האט זיך זיין אייגענע גבול, האט זיך זיין אייגענע גבול. וואס באשטייט די עבודה? אז א מענטש טוט חסד, איז דאס ממש חסד פון דעם אייבערשטן אויף דער וועלט. א מענטש טוט אן ענין של גבורה, איז דאס ממש גבורה של הקדוש ברוך הוא. א מענטש האט רחמנות, איז דאס ממש תפארת. און יעדע מצוה און יעדע פעולה וואס א מענטש טוט, איז ממש א מידה, א ספירה, א מדרגה מסוימת פון געטליכקייט. אבער בשעה ס׳איז דא שמחה אין דער עבודה — שמחה איז פארבונדן מיט תענוג, תענוג רירט אן אין די העכסטע מדרגות און קען קיין שום הגבלה — איז דאך אין חסידות, דער שורש התענוג און דער שורש השמחה איז אין דעם אין־סוף, אין דעם בלי־גבול פון אלקות. און אפצורירן אין דעם בלי־גבול פון געטליכקייט, שמחה פורץ גדר; איז דאס, דערפאר דארף די עבודה זיין מיט א שמחה. דאס איז דער כח השמחה. דערפאר שטייט דער פסוק המפורסם, דער פסוק הידוע אין פרשת כי תבוא: ״תחת אשר לא עבדת את ה׳ אלקיך בשמחה״. ווי ס׳איז ידוע דער טייטש פון דעם רמב״ם און דער טייטש פון דעם אריז״ל: אז ס׳איז געווען ״עבדת״.
15:45 אבל ״לא עבדת בשמחה״. הוא עובד את הקב"ה, אבל עובד אותו בלי שמחה. חסרה שמחה בעבודת ה׳. ואז, רחמנא ליצלן, נאמר בהמשך מה שנאמר בדברי התורה, מה שהתורה כותבת על כך. איך זה ייתכן? הרי הוא עובד את הקב"ה. אלא שהוא עובד את הקב"ה בלי שמחה, וזו עבודה מוגבלת, עבודה מצומצמת. כשיש שמחה בעבודה, היא מביאה לגילוי בלי הגבלות, בלי מדידות ובלי צמצומים. זה אחד העניינים. ואז פועלים שהעולם יהיה עולם מואר, עולם אלוקי. את העניין הזה חוה הבינה, והיא רצתה להביא שמחה לעולם. אבל מה הייתה הטעות? הטעות הייתה שהיא חשבה שהשמחה צריכה לבוא רק דרך מה שמורגש לאדם עצמו. מה היה חטא עץ הדעת? בחטא עץ הדעת רואים שכל הזמן הנקודה הייתה שחיפשו את הטעם האישי, את ההרגשה האישית. ״ותרא האשה כי טוב העץ למאכל וכי תאוה הוא לעינים ונחמד העץ להשכיל״ — כל הדברים האלה כתובים שם בפסוקים: היא ראתה שיש בזה טעם, שזה גם מתוק וגם טוב. כלומר, חיפשו הרגשה: אני רוצה להרגיש את השמחה, אבל באופן שיהיה לי טעים וטוב. אני רוצה שיהיה לי טוב, שיהיו לי כל הדברים הטובים, ואז
15:45 אבער ״לא עבדת בשמחה״. ער דינט דעם אייבערשטן, אבער ער דינט דעם אייבערשטן אן שמחה. עס פעלט שמחה אין עבודת ה׳. איז דעמאלט, רחמנא ליצלן, שטייט ווייטער וואס עס שטייט אין די דברי התורה, וואס די תורה שרייבט אויף דעם. ווי קומט דאס? ווייל ער דינט דאך דעם אייבערשטן. אבער ער דינט דעם אייבערשטן אן שמחה, איז דאס אן עבודה מוגבלת, א מצומצם׳דיגע עבודה. בשעה ס׳איז דא שמחה אין דער עבודה, טוט עס ארויסברענגען דאס מגלה זיין אן הגבלות, אן מדידות, אן צמצומים. דאס איז איינס פון די ענינים. און דעמאלט פירט מען דורך, אז די וועלט זאל ווערן א ליכטיגע וועלט, א געטליכע וועלט. און דעם ענין האט חוה פארשטאנען. און זי האט געוואלט ברענגען שמחה אויף דער וועלט. וואס איז אבער געווען דער טעות? דער טעות איז געווען, אז זי האט געמיינט אז שמחה דארף נאר קומען דורך דעם מורגש. וואס איז געווען דער חטא פון עץ הדעת? דער חטא פון עץ הדעת, זעט מען, אז די גאנצע צייט איז דער נקודה נישט געווען, נאר מ׳האט געזוכט דעם אייגענעם געשמאק. מ׳האט געזוכט דעם אייגענעם געפיל. ״ותרא האשה כי טוב העץ למאכל וכי תאוה הוא לעינים ונחמד העץ להשכיל״ — די אלע זאכן שטייען דארט אין פסוקים, אז זי האט געזען אז עס האט א געשמאק, און עס איז זיס אויך, און עס איז גוט אויך. דאס הייסט, מ׳האט געזוכט א געפיל. איך וויל פילן די שמחה, אבער נישט אז ס׳זאל זיין א געשמאק פאר מיר און גוט פאר מיר. איך וויל האבן וואס ס׳וועט זיין גוט, און איך וועל האבן אלע גוטע זאכן, און דעמאלט
17:19 תהיה השמחה. וזו הטעות שרואים אצל אנשים, שחושבים ששמחה פירושה שיהיו להם דברים. אם לאדם יש כסף, הוא שמח. תהיה לו פרנסה טובה, יהיה לו בריאות, יהיו לו כל הדברים הטובים, הוא ישיג עשירות, יהיה לו הכול, כל תאוותיו, ואז הוא ירגיש טוב עם עצמו. הוא יהיה אדם שמח. אבל רואים שזה לא כך. המציאות מוכיחה שאדם ששקוע בעצמו, חושב על עצמו ורוצה למלא את עצמו, אינו מרוצה. להפך, לא מספיק לו. אני צריך יותר. ״יש לו מנה רוצה מאתיים״. הוא מקנא במה שיש לזולת. הוא חושב שמגיע לו: זה שלי, ואני, ואני אדם טוב. מגיע לי יותר. ואז, כשהוא לא מקבל את מה שהוא רוצה, הוא אינו מרוצה. הוא נעשה עצבני, הוא כועס. וכפי שרואים זאת אצל הנחש. וזהו עניין החטא של הנחש, שהוא יכול לחשוב... כי הנחש תמיד עצוב. לנחש יש טבע, טבע של עצבות. כך כתוב בספרים הקדושים. הנחש תמיד עצוב. אבל למה הוא עצוב? הרי יש לו כל מה שהוא רוצה. הרי יש לו עפר. הקב"ה אמר לו: ״ועפר תאכל כל ימי חייך״.
17:19 וועט זיין די שמחה. און דאס איז דער טעות וואס מ׳זעט ביי מענטשן, אז זיי מיינען אז דער ענין פון שמחה איז האבן זאכן. א מענטש, האט ער זיין געלט, איז ער בשמחה. ער וועט האבן א גוטע פרנסה, ער וועט האבן געזונט, ער וועט האבן אלע גוטע זאכן, ער וועט דערגרייכן עשירות, ער וועט האבן אלעס, אלע זיינע תאוות, און דעמאלט וועט ער זיך גוט פילן מיט זיך אליין. ער וועט זיין א פרייליכער מענטש. זעט מען אבער אז ס׳איז נישט אזוי. די מציאות באווייזט, אז א מענטש וואס ליגט אין זיך און טראכט וועגן זיך און ער וויל זיך אנפילן, איז ער נישט צופרידן. פארקערט, ס׳איז אים נישט גענוג. איך דארף האבן מער. ״יש לו מנה רוצה מאתיים״. ער איז מקנא וואס יענער האט. ער מיינט אז ס׳קומט צו אים: ס׳איז מיר, און איך, און איך בין א פיינער מענטש. דארף איך האבן מער. און דעמאלט, ווען ער באקומט נישט וואס ער וויל, איז ער נישט צופרידן. ער ווערט נערוועז, ער ווערט ברוגז. און ווי מ׳זעט דאס ביי דעם נחש. און דאס איז דער ענין פון חטא, פון נחש, אז ער קען מיינען... ווייל דער נחש איז שטענדיג אן אומעדיקער. דער נחש האט אין זיך א טבע, א טבע העצבות. דאס שטייט אין ספרים הקדושים. דער נחש איז שטענדיג אן אומעדיקער. אבער פארוואס איז ער אומעדיק? ער האט דאך אלעס וואס ער וויל. ער האט דאך עפר. דער אייבערשטער האט אים געזאגט: ״ועפר תאכל כל ימי חייך״.
18:44 יש לו את כל עפר הארץ. וגם אם יהיה לו יותר מכפי שיוכל לאסוף לעצמו, כפי שכתוב בספרים: אפילו אם יש לו יותר, אפילו אם יש לו את כל כדור הארץ, לא יישאר לו כלום. כלומר, הוא חי כל הזמן, אבל מה שיש לו אינו מספיק לו. הוא רוצה עוד, הוא רוצה יותר. זה היה עניינו של חטא חוה, החיסרון של חוה. חוה רצתה להביא שמחה בעבודת השם. הטעות שלה הייתה שחשבה שעניין השמחה קשור להרגשת עצמו. זהו חטא עץ הדעת: היא רצתה להרגיש את עצמה. מבואר בספרים, בדברי הרבי, שכל חטא עץ הדעת היה חטא ההרגשה. לפני חטא עץ הדעת האדם לא הרגיש את עצמו. ״ויהיו שניהם ערומים האדם ואשתו ולא יתבוששו״. מה פירוש ״ולא יתבוששו״? לא הייתה הרגשת עצמו. הם כלל לא הרגישו את עצמם, וממילא לא הייתה תחושה של בושה. הם לא היו צריכים בגדים; הם היו במצב שבו כלל לא היה אצלם המושג ״אני״. לא היה ״אני״. וכשאין ״אני״, אין בושה, אין ממה להתבייש, כי הם היו שקועים לגמרי באלוקות. איך בא הנחש והכניס בהם טומאה? הנחש, חוה [לא ברור], הרגש הישות, כפי שמדובר בחסידות. את התחושה של
18:44 האט דעם גאנצן עפר. און ער האט מער, אלס וואס ער זאל זיך אָנהויפן. דאס שטייט אין ספרים: אפילו ווען ער האט מער, אפילו ער האט דעם גאנצן ערד־קוגל, וועט גארנישט בלייבן. דאס הייסט, ער לעבט די גאנצע צייט, אבער דאס וואס ער האט איז אים נישט גענוג. ער וויל נאך, ער וויל מער. דאס איז געווען דער ענין פון דעם חטא פון חוה, דער חסרון פון חוה. חוה האט געוואלט ברענגען שמחה אין עבודת השם. איר טעות איז געווען, אז זי האט געמיינט אז דער ענין פון שמחה איז פארבונדן מיט מורגש. דאס איז דער חטא פון עץ הדעת, אז זי האט געוואלט פילן זיך. עס ווערט מבואר אין ספרים, ביי רבי'ן, אז דער גאנצער חטא עץ הדעת איז געווען דער חטא ההרגשה. פאר חטא עץ הדעת האט דער אדם נישט געפילט. „ויהיו שניהם ערומים האדם ואשתו ולא יתבוששו.“ וואס הייסט „ולא יתבוששו“? עס איז נישט געווען קיין הרגש עצמי. זיי האבן בכלל נישט געפילט זיך. עס איז ממילא נישט געווען קיין געפיל פון בושה. זיי האבן זיך נישט געדארפט קיין קליידער; זיי זענען געווען אין אן אופן, זיי האבן בכלל נישט געהאט דעם רעדן „איך“, עס איז נישט געווען קיין איך. אז עס איז נישטא קיין איך, איז נישטא קיין בושה, נישטא וואס זיך צו שעמען, ווייל זיי זענען געווען גאנץ אין געטליכקייט. ווי איז געקומען דער נחש און אריינגעמישט אין זיי א שמוץ? דער נחש, חוה [לא ברור], דער הרגש הישות, ווי עס רעדט זיך אין חסידות. דעם געפיל פון
19:59 ״אני״, התענוג שלי. אני רוצה את השמחה שיש לי, שאני מקבל. וזה קלקל את כל העניין. ומכך נוצר עניין המיתה בעולם. כשיש ישות, אין חיות. זהו עניינו של היפך החיים. חיים הם ביטול. חיות היא כשמתמסרים לקדוש ברוך הוא. ״ואתם הדבקים בה׳ אלקיכם חיים כולכם היום״. על ידי הדבקות מגיעים לאלוקות, כפי שאדמו״ר הזקן מסביר בתניא. אם כן, הדרך היחידה לקבל אלוקות היא להגיע לביטול. וזה מה שנעשה בחטא עץ הדעת. כעבור עשרה דורות הגיע נח. נח טעה בכך שרצה לתקן את חטא חוה. נח ראה שעניין ההרגשה, עניין הרגשת עצמו, מרחיק מאלוקות, ושזו אינה השמחה הנכונה. אמר נח: הבה נתקן את עניין השמחה, והיא תהיה באופן של ביטול. איך הוא רצה לעשות זאת? על ידי שתיית יין, להשתכר בהדרגה. אצל נח לא היה זה עניין של שמחה; הוא חשב שעניין השמחה הוא לצאת מן ההגבלות, לאבד את עצמו. הוא חשב על ביטול, אבל איזה ביטול? ביטול של בלבול הדעת. מובא ״ישתה וישכח רישו״, כפי שנאמר בפסוק בתנ״ך: לשכוח את עצמו, לשכוח הכול, לצאת מן ההגבלות, לאבד
19:59 איך, מיין געשמאק. איך וויל די שמחה וואס איך האב, וואס איך באקום. און דאס האט קאליע געמאכט די גאנצע מעשה. און פון דעם איז געווארן דער ענין פון מיתה בעולם. אז עס איז דא ישות, איז נישטא קיין לעבעדיקייט. דאס איז דער ענין פון היפך החיים. חיים איז ביטול. לעבעדיקייט איז, אז מען גיט זיך איבער צום אויבערשטן. „ואתם הדבקים בה׳ אלקיכם חיים כולכם היום.“ מיטן זיך מדבק זיין דערגרייכט מען אלקות, ווי דער אלטער רבי איז מסביר אין תניא. אלזא, דער איינציקער וועג וויאזוי מען קען באקומען געטליכקייט איז ווען מען שאפט זיך ביטול. און דאס איז געווארן דער חטא פון עץ הדעת. עס זענען געקומען צען דורות שפעטער, נח. אה, קומט צו גיין נח. נח האט געהאט דעם טעות, אז ער האט געוואלט מתקן זיין דעם חטא פון חוה. אז נח האט געזען אז דער ענין פון מורגש, דער ענין פון פילן זיך, אז דאס איז מרחק פון אלקות, אז דאס איז נישט די ריכטיגע שמחה. האט נח געזאגט: לאמיר מתקן זיין דעם ענין פון שמחה, און דאס וועט זיין אין אן אופן פון ביטול. וויאזוי האט ער עס געוואלט טאן? מיט טרינקען וויין, ביסלעכווייז ווערן שיכור. דאס איז ביי נח נישט געווען דער ענין פון שמחה; ער האט געטראכט אז דער ענין פון שמחה איז ארויסגיין פון די הגבלות, פארלירן זיך. ער האט געטראכט ביטול, אבער וועלכער ביטול? דער ביטול פון בלבול הדעת. ברענגט זיך אן „ישתה וישכח רישו“, ווי עס שטייט דער פסוק דארט אין תנ״ך: פארגעסן פון זיך, פארגעסן פון אלעס, ארויסגיין פון די הגבלות, פארלירן
21:31 את עצמו לגמרי, לעשות את עצמו כאילו אינו כלום. ואז, מה זה? הוא בטל. ואם הוא בטל, הכול טוב. אבל זה היה חטאו של נח. וזו אינה השמחה הנכונה. בלבול הדעת אינו כוונת הקדוש ברוך הוא. זו אינה השמחה שהקדוש ברוך הוא רוצה, הדרך לעשות את העולם דירה לו יתברך ולגלות אלוקות בעולם. אין זה עניין של שכרות ובלבול הדעת; זו אינה הדרך. באה שרה וגילתה את העניין האמיתי, איך צריכה השמחה להיות יחד עם הביטול. מהו עניינה האמיתי של השמחה? זה מה שנאמר בפסוק בישעיהו: ״ויספו ענוים בה׳ שמחה״. הענווה של הענווים היא שמביאה את השמחה האמיתית. איך ענווה קשורה לשמחה? לכאורה, כפי ששואלת החסידות, אדם עניו הוא אדם שפל, שמחזיק את עצמו נמוך: אני שום דבר, מי אני ומה אני? הוא שבור לגמרי בעיני עצמו, מרגיש נמוך לגמרי. איך ייתכן שהפסוק אומר ״ויספו ענוים בה׳ שמחה״? שהשמחה האמיתית בקדוש ברוך הוא שייכת דווקא לענווים. ענווה ושמחה — לכאורה, במבט חיצוני רואים כאן שני דברים שונים: ענווה היא שפלות, צמצום, כיווץ, אדם מכווץ, ממורמר, שמחזיק את עצמו נמוך.
21:31 זיך אינגאנצן, זיך מאכן כאילו מען איז גארנישט. און דעמאלט איז עס אזוי: וואס איז דאס? איז ער בטל. און אז ער איז בטל, איז דעמאלט אלעס גוט. אבער דאס איז געווען דער חטא פון נח. און דאס איז נישט די ריכטיגע שמחה. בלבול הדעת, דאס איז נישט די כוונה פון דעם אויבערשטן. נישט דאס איז די שמחה וואס דער אויבערשטער וויל, וויאזוי צו מאכן די וועלט א דירה לו יתברך און מגלה זיין געטליכקייט אין וועלט. דאס איז נישט דער ענין פון שיכרות, בלבול הדעת; דאס איז נישט דער וועג. קומט צו גיין שרה, און שרה האט מגלה געווען דעם אמת'ן ענין, וויאזוי עס דארף זיין די שמחה מיט דעם ביטול. וואס איז דער אמת'ער ענין פון שמחה? דאס איז וואס עס שטייט אין פסוק: „ויספו ענוים בה׳ שמחה“, א פסוק אין ישעיה. אז די ענוים, מיט דער ענוה, דאס איז וואס ברענגט דעם אמת'ן ענין פון שמחה. ווי קומט ענוה מיט שמחה? לכאורה, ווי חסידות פרעגט, ענוה איז א מענטש וואס ער איז עניו, ער איז א שפל, ער האלט נידעריק ביי זיך: איך בין גארנישט מיט נישט, ווער בין איך, וואס בין איך, „מי אני ומה אני“? איז ער אינגאנצן צעבראכן ביי זיך, אינגאנצן נידעריק ביי זיך. ווי קומט דאס אז דער פסוק זאגט „ויספו ענוים בה׳ שמחה“? אז דעם אמת, די פרייליכקייט אין אויבערשטן, קענען נאר די ענוים. ענוה מיט שמחה, וואס לכאורה חיצוניות קוקט עס מיט צוויי אויגן: ענוה איז שפלות, צמצום, כיווץ, א פארקוועטשטער, פארביטערטער, נידעריק ביי
23:06 ואילו שמחה באה דווקא מתוך התרחבות, פשיטות ועליזות, כשהאדם מרגיש מרומם. אבל זו הטעות. הטעות היא בשני הדברים: גם בהבנת הענווה וגם בהבנת השמחה. ענווה אין פירושה להחזיק את עצמו נמוך. יש הבדל גדול בין ענווה לשפלות, כפי שאדמו״ר הזקן מסביר במאמר ״ויספו ענוים בה׳ שמחה״, תורה אור ק״ס, ב׳, ובמקומות נוספים בחסידות. יש ענווה ויש שפלות. שפלות פירושה שהאדם חושב שאינו כלום. ענווה פירושה שהאדם מכיר את מעלותיו. כמו משה, שהיה עניו מאוד: משה רבינו לא השלה את עצמו. הוא לא אמר ״אני שום דבר״, ולא העמיד פנים שאינו כלום. אדרבה, משה רבינו הכיר את מעלותיו. הוא ידע שהוא מבחר המין האנושי, ידע שהקדוש ברוך הוא נתן לו את הכוחות הגדולים ביותר, ידע שיש לו נשמה ממקור נעלה יותר, וידע שהוא זה שנתן תורה לישראל. משה רבינו ידע את כל מעלותיו. ואף על פי כן היה ״עניו מאד מכל האדם אשר על פני האדמה״. כי משה רבינו התבונן ואמר לעצמו: מה בכך שיש לי מעלות? זו מתנה מלמעלה. אילו אדם אחר היה מקבל את המעלות האלה, היה עושה הרבה יותר ממני. הוא האמין באמת שאילו אדם אחר היה מקבל את המתנה שהקדוש ברוך הוא נתן לו, עם כל הכוחות, החושים והכישרונות,
23:06 זיך. און שמחה איז דאס נאר פון ברייטקייט, פון פשטות, פריילעכקייט, דער מענטש שטייט אין אט נאר הויכקייט. אבער דאס איז דער טעות. דער טעות איז ביי ביידע זאכן: דער טעות איז סיי אין דער ענוה און סיי אין דער שמחה. ענוה איז נישט דער טייטש נידעריק. ס'איז דא א גרויסער נפקא מינה צווישן ענוה און שפלות, ווי עס איז מסביר דער אלטער רבי אין מאמר „ויוסיפו ענוים בה׳ שמחה“, תורה אור קוף סמ״ך ב׳, און נאך חסידות. ס'איז דא ענוה און ס'איז דא שפלות. שפלות מיינט, דער מענטש האלט אז ער איז גארנישט. ענוה מיינט, דער מענטש ווייסט זיינע מעלות. ווי משה, עניו מאד, משה רבינו האט זיך נישט אפגענארט. ער האט נישט געזאגט: איך בין גארנישט; געמאכט פון זיך ער איז גארנישט, כאילו גארנישט. אדרבה, משה רבינו האט געוואוסט זיינע מעלות, האט געוואוסט אז ער איז מבחר האנושי, האט געוואוסט אז דער אויבערשטער האט אים געגעבן די גרעסטע כחות, האט געוואוסט אז ער האט א נשמה פון א העכערן יסוד, האט געוואוסט אז ער איז געווען דער וואס האט געגעבן תורה צו אידן. משה רבינו האט געוואוסט אלע זיינע מעלות. נו, ביחד עם זה איז ער געווען עניו מאד מכל האדם אשר על פני האדמה. ווייל משה רבינו האט אריינגעטראכט ביי זיך און געזאגט: אז מיינע מעלות איז, וואס גייט עס אן? דאס איז א מתנה מלמעלה. ווען א צווייטער וואלט געהאט די מעלות, וואלט ער געטאן אסאך מער פון מיר. ער האט באמת געגלייבט אז ווען א צווייטער וואלט געהאט די מתנה וואס דער אויבערשטער האט אים געגעבן, מיט אלע כחות און חושים און כשרונות,
24:34 היה עושה הרבה יותר ממני. אם כן, ראשית: מה שיש לי אינו שלי. כל מה שיש לי אני מקבל מלמעלה. שנית, אילו אדם אחר היה מקבל את מה שיש לי, הוא היה עושה יותר ממני. וישנה עוד נקודה שלישית שמובאת במאמרי חסידות: משה רבינו ראה מה יהיה בזמן הגלות. ״מכל האדם אשר על פני האדמה״ — כפי שאדמו״ר הרש״ב מפרש שם, שהוא ראה מה יהיה באחרית זמן הגלות: יהיו אנשים ״אשר על פני האדמה״, שקועים עמוק באדמה. יהיה חושך כפול ומכופל, יהיו ניסיונות קשים מאוד וזמנים מרים, ואף על פי כן יהודים יעמדו איתן באמונה ובביטחון ובשמחה בקב״ה. הוא לא היה יכול להבין איך יעמדו בכך. ומשה רבינו נעשה עניו מזה ואמר: אילו הייתי במצבם, מי יודע איך הייתי מחזיק מעמד? כל הדברים האלה מבהירים שענווה פירושה להכיר את המעלות של עצמך, ואף על פי כן להחזיק את עצמך קטן. כי כשלאדם יש ענווה כזאת, הוא תמיד בשמחה. שכן היסוד האמיתי של השמחה הוא שאדם תמיד מרוצה, עשיר ושמח בחלקו. הוא אינו עומד ודורש: אני צריך, מגיע לי משהו. לא מגיע לי דבר. אה, אני עושה, אני פועל, אני יכול, אני אדם טוב, אני לומד תורה — כל אלה אינם דברים שבאים ממני עצמי. תודה לקב״ה. על מה שאני יכול לעשות — תודה לקב״ה. על מה שהקב״ה נותן
24:34 וואלט ער געטאן אסאך מער פון אים. איז במילא, צום ערשטן: דאס וואס איך האב איז נישט מיינס. אלץ באקומט מען מלמעלה, דאס וואס איך האב. צווייטנס, ווען א צווייטער וואלט געהאט עס, וואלט ער געטאן מער פון מיר. און דאן נאך דער דריטער נקודה וואס מ׳באווארנט אין מאמרי חסידות, אז משה רבינו האט געזען וואס וועט זיין אין זמן הגלות. „מכל האדם אשר על פני האדמה“, ווי דער רבי רש״ב טייטשט דארטן: אז ער האט געזען וואס וועט זיין אין אחרית זמן הגלות, אז עס וועלן זיין מענטשן אשר על פני האדמה, טיף אין דער ערד. אז עס וועט זיין א חושך כפול ומכופל, עס וועלן זיין מורא׳דיגע שווערע נסיונות און ביטערע צייטן, און פונדעסטוועגן אידן וועלן שטיין שטארק אין אמונה ובטחון און שמחה אין אויבערשטן. ער האט זיך נישט געקענט פארשטיין. און משה רבינו איז געווארן עניו פון דעם, און געזאגט: ווען איך וואלט געווען אין יענעם מצב, ווייס איך ווי איך קען זיך האלטן? וואס אט די אלע זאכן ברענגען ארויס אז ענוה ברענגט א וויסן די אייגענע מעלות און פונדעסטוועגן זיך האלטן קליין. ווייל אז א מענטש האט אט די ענוה, איז ער שטענדיק בשמחה. ווארום דער אמת׳ער יסוד פון שמחה איז אז א מענטש איז שטענדיק צופרידן, איז עשיר ושמח בחלקו. ער שטעלט זיך נישט: איך דארף, עפעס קומט זיך מיר, עס קומט זיך מיר גארנישט. אה, איך טו, איך מאך, איך קען, איך בין א פיינער מענטש, איך לערן תורה. דאס זענען גארנישט מיינע אייגענע זאכן. דאנק דעם אויבערשטן. דאס וואס איך קען טאן, דאנק דעם אויבערשטן. דאס וואס דער אויבערשטער גיט
25:51 לי — תודה לקב״ה. וכך הוא תמיד שמח בחלקו, תמיד מרוצה ותמיד בשמחה גדולה וישועה. והשמחה הזאת אינה סתירה; זו שמחה שבאה עם ביטול אמיתי. מכיוון שהוא בטל ומציית לגמרי, בביטול בתכלית, ועומד בהתמסרות לקב״ה, הרי ממילא יש בכך השמחה הגדולה ביותר. מהי השמחה? השמחה היא במה שהקב״ה נותן לי, בכך שאני מודה לקב״ה על כל מה שיש לי. תמיד שמח בחלקו, תמיד מרוצה. ״אשרינו מה טוב חלקנו ומה נעים גורלנו ומה יפה ירושתנו״. יש לי את הקב״ה לכל דבר. ״ה׳ רועי לא אחסר״. והשמחה הזאת היא השמחה הקשורה בביטול הגדול ביותר. ושרה אמנו גילתה את השמחה הזאת. אצל שרה היה העניין של קבלת עול מלכות שמים, עבודה, ההתמסרות לקב״ה. שרה היא עניין המלכות: שרה, שררה — עניין של מלכה. ועניין המלכה בעבודה הוא קבלת עול מלכות שמים. קבלת עול מלכות שמים היא הביטול הגדול ביותר, ההתמסרות לקב״ה, ושם נמצאת השמחה הגדולה ביותר. זו אינה שמחה עצמית. זו השמחה שיהודי, עם כל התמסרותו לקב״ה, מרגיש בה את שמחתו של הקב״ה. החיות של הקב״ה היא החיות שלי. הקב״ה מרוצה — אני מרוצה. שמחתו של הקב״ה משתקפת בי, עם קבלת העול והביטול הגדולים. וכך
25:51 מיר, דאנק דעם אויבערשטן. איז ער שטענדיק שמח בחלקו, שטענדיק צופרידן און שטענדיק בשמחה גדולה וישועה. און אט די שמחה איז נישט נאר, איז נישט קיין סתירה, דאס איז א שמחה וואס קומט מיט אן אמת׳ן ביטול. וויבאלד ער איז אין גאנצן בטל ומציית, אין גאנצן מיט א ביטול בתכלית, ער שטייט מיט אן איבערגעגעבנקייט צום אויבערשטן, איז ממילא די גרעסטע שמחה. וואס איז די שמחה? די שמחה איז דאס וואס דער אויבערשטער גיט מיר, אז איך דאנק דעם אויבערשטן אויף אלץ וואס איך האב. שטענדיק שמח בחלקו, שטענדיק צופרידן. אשרינו מה טוב חלקנו ומה נעים גורלנו ומה יפה ירושתנו. איך האב דעם אויבערשטן אויף אלץ. ה׳ רועי לא אחסר. און אט די שמחה, איז דאס די שמחה וואס איז פארבונדן מיט דעם גרעסטן ביטול. און שרה אמנו האט מגלה געווען אט די שמחה. ביי שרה איז געווען דער ענין פון קבלת עול מלכות שמים, עבודה, די איבערגעגעבנקייט צום אויבערשטן. די עול מלכות שמים, שרה איז דער ענין פון מלכות. שרה, שררה, איז דער ענין פון מלכה. און דער ענין פון מלכה בעבודה איז דער ענין פון קבלת עול מלכות שמים. די קבלת עול מלכות שמים איז דאס דער גרעסטער ביטול, איבערגעגעבנקייט צום אויבערשטן, און דארטן איז דא די גרעסטע שמחה. דאס איז נישט קיין אייגענע שמחה. דאס איז די שמחה וואס א איד, מיט אל זיין איבערגעגעבנקייט צום אויבערשטן, פילט ער דעם אויבערשטנס שמחה. אז דער אויבערשטער האט א חיות, דאס איז מיין חיות. דער אויבערשטער איז צופרידן, בין איך צופרידן. דעם אויבערשטנס שמחה שפיגלט זיך אפ ביי מיר מיט זיין גרויסן קבלת עול און ביטול, איז
27:16 התענוג של האדון, כפי שהתברר, הוא התענוג של העבד. כשהאדון מרוצה, העבד אינו צריך יותר מזה. אין כאן שתי שמחות. זו בעיקר שמחתו של האדון, שמשתקפת ביהודי מתוך התמסרותו לקב״ה. שרה גילתה את העניין הזה. כיצד? שרה אמנו קראה לבנה היחיד יצחק. צחוק — שיהיה צחוק חי, עניין של תענוג ושמחה. ואת זה גילתה שרה. וזה העניין שהתורה אומרת לנו: שרה אמנו ״נחתת וסלקת״. היא יכולה לרדת אל העולם, למצרים, לערווה, אל החושך הגדול ביותר של הגלות, אל זמני החורבן והגלות, להיות שם, לעסוק בעולם ולעשות שם דירה לו יתברך — ״ונחתת וסלקת״. להחזיק מעמד, ולא רק שלא ליפול אל הלכלוך והגסות של הגלות, אלא אדרבה, להעלות את העולם ולעשות ממנו דירה לו יתברך. ״ועל דא דילה הוו חיים״. חיות — זו החיות האמיתית. שרה אמנו, חיי שרה, ״דילה הוו חיים״: שיהודי יכול לעבוד את הקב״ה בשמחה ובטוב לבב, אבל בשמחה אמיתית. והשמחה הזאת אינה נובעת מ[לא ברור]. השמחה [לא ברור]. זו אינה שמחה שמביאה לידי רחמנות [לא ברור]. זו השמחה האמיתית, שמחה הקשורה
27:16 דער תענוג פון דעם אדון, ווי ס׳האט זיך ארויסגעשטעלט, איז דער תענוג פון דעם עבד. אז דער אדון איז צופרידן, דארף דער עבד מער נישט. ס׳איז נישט קיין צוויי שמחות. דאס איז מער די שמחה פון דעם אדון, וואס שפיגלט זיך אפ אין א איד מיט זיין איבערגעגעבנקייט צום אויבערשטן. שרה האט מגלה געווען אט דעם ענין. וואס פאר א? שרה אמנו האט גערופן איר איינציג קינד, וואס איז געווען איר בן יחיד, יצחק. צחוק, אז ער וועט זיין א לעבעדיקער צחוק, דער ענין פון תענוג און שמחה. און דאס האט מגלה געווען שרה, און דאס איז דער ענין וואס די תורה זאגט אונז, אז שרה אמנו נחתת וסלקת. זי קען אראפקומען אין וועלט, אין מצרים, אין ערוה, אין דעם גרעסטן חושך הגלות, אין די זמנים פון חורבן וגלות, און זיין דארטן, און זיך פארנעמען מיט דער וועלט, און דארטן מאכן א דירה לו יתברך, ונחתת וסלקת. זיך האלטן שטארק, און נישט נאר נישט אראפפאלן אין דעם שמוץ און די גרובקייט פון גלות, נאר אדרבה, אויפהייבן די וועלט, און מאכן פון דער וועלט א דירה לו יתברך. ועל דא דילה הוו חיים. א לעבעדיקייט, דאס איז די אמתע לעבעדיקייט. שרה אמנו, חיי שרה, דילה הוו חיים. וואס א איד קען דינען דעם אויבערשטן בשמחה ובטוב לבב, אבער א שמחה אמיתית. און וואס די שמחה קומט נישט ארויס [לא ברור]. די שמחה [לא ברור]. דאס איז נישט קיין שמחה וואס ברענגט רחמנות [לא ברור]. דאס איז די אמתע שמחה, וואס דאס איז שמחה פארבונדן מיט
28:37 בביטול. והשמחה הזאת היא שמאפשרת ליהודי לעמוד איתן ובגאון ברגעים הקשים ביותר של הגלות, לעשות מן העולם דירה לו יתברך ולהתכונן לגאולה השלימה. ואת זה לומדים מפרשתנו, מן ההוראה של שרה אמנו: שיהודי יעבוד את הקב״ה בשמחה ובטוב לבב. והשמחה הזאת היא כלי לכל הברכות. כשיהודי עובד על עצמו כדי להיות בשמחה, הרי השמחה הזאת — ״שמחה פורצת כל הגדרים״ — היא כלי לכל הברכות. וכשיהודי, למרות הכול, מחזיק בעניין השמחה, גם כשקשה להיות בשמחה בגלל כל הקשיים שבהם נמצאים כעת, אבל הוא עובד על עצמו — וכפי שהרמב״ם אומר, עובד את הקב״ה בשמחה ובטוב לבב — על ידי זה נזכה ל״אז ימלא שחוק פינו״, לשמחה האמיתית שתהיה בקרוב בימינו אמן, שמחת הגאולה האמיתית והשלימה. וכפי שאומרים בפסוק הידוע על ״אז ימלא שחוק פינו״: ״אז יאמרו בגוים הגדיל ה׳ לעשות עם אלה. הגדיל ה׳ לעשות עמנו היינו שמחים״. יש על כך פירוש שמובא בשם אחד מתלמידי רבי אלימלך, אחד הצדיקים, רבי שמעון מירוסלב. הרבי הביא פעם בהתוועדות את פירושו לפסוק. מה הפירוש? ״אז יאמרו בגוים הגדיל ה׳ לעשות עם אלה. הגדיל ה׳ לעשות עמנו״
28:37 ביטול. און די שמחה, דאס איז די שמחה וואס מאכט אז א איד קען זיין שטארק און שטאלץ אין די שווערסטע מאמענטן פון גלות, און קען מאכן פון דער וועלט א דירה לו יתברך און גרייטן זיך פאר דער גאולה שלימה. און דאס נעמט מען פון אונזער סדרה, די הוראה פון שרה אמנו, וואס א איד זאל דינען דעם אויבערשטן בשמחה ובטוב לבב. און די שמחה, אז דאס איז א כלי פאר אלע ברכות. ווי אז א איד ארבעט אויף זיך צו האבן דעם ענין פון שמחה, איז אט די שמחה, שמחה פורץ כל הגדרים. שמחה איז א כלי פאר אלע ברכות. און בשעת אז א איד טראץ אלעם האט דעם ענין פון שמחה, אפילו אז ס׳איז שווער צו זיין בשמחה מצד אלע שוועריקייטן וואס מען געפינט זיך איצט דא, אבער בשעת מען ארבעט אויף זיך. אבער דאך, ווי דער רמב״ם זאגט, דינען דעם אויבערשטן מיט א שמחה ובטוב לבב, איז דורך דעם וועט מען זוכה זיין צו דעם אז ״אז ימלא שחוק פינו״. איז די שמחה אמיתית וואס וועט זיין בקרוב בימינו אמן, די שמחה פון דער גאולה האמיתית והשלימה. און ווי מען זאגט אין דעם פסוק הידוע, דעם ״אז ימלא שחוק פינו״: ״אז יאמרו בגוים הגדיל ה׳ לעשות עם אלה. הגדיל ה׳ לעשות עמנו היינו שמחים״. איז דא א טייטש, עס ברענגט זיך, אז דער רבי האט אמאל גערעדט אין א פארברענגען, וואס ברענגט זיך בשם איינעם פון די תלמידים פון רבי אלימלך, איינעם פון די צדיקים, רבי שמעון מירוסלאוו, ברענגט דער רבי א טייטש אויף דעם פסוק. וואס איז דער פשט? ״אז יאמרו בגוים הגדיל ה׳ לעשות עם אלה. הגדיל ה׳ לעשות עמנו״
30:02 ״היינו שמחים״. מה אומרים כאן? מה פירוש הפסוק? פירוש יפה מאוד. הרבי הביא אותו בהתוועדות ההיא. ״אז יאמרו בגוים״: יגיע הזמן של משיח, של הגאולה, וכל אומות העולם יראו, כל הגויים, כל היהודים, כל אומות העולם, כל מנהיגי העולם — כולם יראו במוחש את הניסים והנפלאות הגדולים ביותר שהקב״ה עושה ליהודים. והם יאמרו: ״הגדיל ה׳ לעשות עם אלה״. למה הקב״ה עשה דברים גדולים כאלה? במה זכו היהודים? למה הם זכו לגילויים גדולים כל כך ולחסדים גדולים כל כך? התשובה היא: אתה יודע למה ״הגדיל ה׳ לעשות עמנו״? למה הקב״ה נתן ליהודים כל כך הרבה? כי ״היינו שמחים״. אפילו ברגעים הקשים ביותר של הגלות, היהודים היו בשמחה. והשמחה הזאת ששרה אמנו לימדה אותנו, השמחה יחד עם ביטול, היא שמחה אמיתית שמכינה אותנו לגאולה השלמה. ואכן יתקיים ״אז ימלא שחוק פינו״ — השמחה של העולם הזה בגאולה האמיתית והשלמה על ידי משיח צדקנו.
30:02 ״היינו שמחים״. וואס זאגט מען דא? וואס איז דער טייטש פון דעם פסוק? א זייער געשמאקער טייטש. דער רבי האט עס אין דעם פארברענגען געברענגט. ״אז יאמרו בגוים״: ס׳וועט קומען די צייט פון משיח, פון דער גאולה, און עס וועלן זען אלע אומות העולם, אלע גוים, אלע אידן, אלע אומות העולם, אלע ראשי וועלט, אלע וועלן זען במוחש די גרעסטע נסים ונפלאות וואס דער אויבערשטער מאכט צו אידן. און זיי וועלן זאגן: ״הגדיל ה׳ לעשות עם אלה״. פארוואס האט דער אויבערשטער געמאכט אזעלכע גרויסע זאכן? וואס קומט עס אן די אידן? פארוואס האבן זיי זוכה געווען צו אזעלכע גרויסע גילויים און אזעלכע גרויסע חסדים? דער ענטפער איז: ווייסטו פארוואס ״הגדיל ה׳ לעשות עמנו״? פארוואס האט דער אויבערשטער צו אידן געגעבן אזוי פיל? ווייל ״היינו שמחים״. אפילו אין די שווערסטע מאמענטן פון גלות זענען אידן געווען בשמחה. און אט די שמחה וואס שרה אמנו האט אונז אויסגעלערנט, די שמחה צוזאמען מיט ביטול, דאס איז אמתע שמחה וואס גרייט אונז צו דער גאולה שלימה. און ס׳וועט טאקע זיין און מקוים ווערן דאס ״אז ימלא שחוק פינו״, דער שמחה פון עולם הזה אין דער גאולה האמיתית והשלימה דורך משיח צדקנו.