לעבן חסידות · פרק 53 · 2022-12-05 · 25:17
די לעצטע תורה פון דעם מעזריטשער מגיד פון די יסודות החסידות - הרב אשר פרקש
תיאור הפרק
פרשת וישלח - י״ט כסלו *שיחת חי אלול תש״ג *לקוטי שיחות חלק י וישלח י״ט כסלו
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 בשנת תקל״ג היה המגיד ממעזריטש בשנה האחרונה לחייו בעולם הזה. באותה שנה היה אדמו״ר הזקן אצל המגיד ממעזריטש. לא רק אדמו״ר הזקן, אלא גם כמה וכמה מתלמידי המגיד היו אז אצל אדמו״ר הזקן. ובקיץ תקל״ב התקיימה אסיפה חשובה מאוד, שבה דנו בעניינים חשובים ביותר הנוגעים לעתיד החסידות. באותה אסיפה השתתפו מגדולי תלמידיו של המגיד ממעזריטש, וביניהם גם אדמו״ר הזקן. הוא נשאר שם עד כסלו, שאז הייתה הסתלקותו של המגיד ממעזריטש, בי״ט כסלו ההוא, יום שלישי, י״ט כסלו תקל״ג. ישנם כמה וכמה סיפורים שסיפר אדמו״ר הזקן בשנים שלאחר מכן על מה שאירע באותם ימים, בי״ט כסלו ההוא, בעת ההסתלקות ובימים הסמוכים להסתלקותו של המגיד הקדוש ממעזריטש. חלק מהסיפורים האלה סיפר אדמו״ר הזקן בעת לידתו של אדמו״ר הצמח צדק. אדמו״ר הזקן היה אז בהתגלות גדולה וסיפר כמה וכמה סיפורים פרטיים על מה שאירע בימים האחרונים בינו לבין המגיד ממעזריטש. ובח״י אלול תש״ג, בהתוועדות, חזר אדמו״ר הריי״צ וסיפר כמה מהסיפורים האלה, משום שזו הייתה השנה שבה מלאו בי״ט כסלו
00:00 אין יאר תקל״ג איז דער מעזריטשער מגיד געווען אין דעם לעצטן יאר פון זיין חיי חיותו בעלמא דין. אין דעם יאר איז דער אלטער רבי געווען ביים מעזריטשער מגיד. נישט נאר דער אלטער רבי, נאר כמה וכמה פון תלמידי המגיד זיינען דעמאלט געווען ביים אלטן רבי. און אין זומער תקל״ב איז פארגעקומען גאר א חשובע אסיפה, וואו מ׳האט דן געווען ענינים חשובים ביותר בנוגע דעם עתיד פון חסידות. און אין יענער אסיפה זיינען געווען פון די גדולי התלמידים פונעם מעזריטשער מגיד, און צווישן זיי איז געווען אויך דער אלטער רבי. און ער איז געבליבן דארט ביז כסלו, וואס דעמאלט איז געווען די הסתלקות פונעם מעזריטשער מגיד, אין יענעם י״ט כסלו, יום שלישי, י״ט כסלו תקל״ג. עס זענען פארהאן כמה וכמה סיפורים וואס אין די שפעטערדיקע יארן האט דער אלטער רבי דערציילט, וואס איז פארגעקומען אין יענע צייטן, אין יענעם י״ט כסלו, ביי דער הסתלקות, אין די ימים הסמוכים להסתלקות פונעם הייליקן מעזריטשער מגיד. דער אלטער רבי האט דערציילט א חלק פון די סיפורים, זיי זיינען דערציילט געווארן בשעת ס׳איז געווען דער לידת, ווען ס׳איז געבוירן געווארן דער צמח צדק. דער אלטער רבי איז געווען דעמאלט אין א גרויסער התגלות און האט דערציילט כמה וכמה סיפורים פרטיים, וואס ער האט געהאט, וואס איז פארגעקומען אין די לעצטע טעג צווישן דעם אלטן רבי׳ן און דעם מעזריטשער מגיד. און אין ח״י אלול תש״ג, ביים פארברענגען, האט דער פריערדיקער רבי, דער רבי ריי״צ, איבערדערציילט כמה פון די סיפורים. ווייל דאס איז געווען דאס יאר וואס י״ט כסלו איז
01:59 מאה ושבעים שנה לאותו י״ט כסלו תקל״ג, להסתלקותו של המגיד ממעזריטש. הוא מספר כמה נקודות המובאות בשיחות. אחד הסיפורים שסיפר אדמו״ר הזקן הוא שהמגיד ממעזריטש לא היה בריא, והוא דיבר על כך באותה עת. החסידים, תלמידיו החסידים, באו לבקר את המגיד ממעזריטש באותה שבת, שבת פרשת וישלח. זה היה בט״ז כסלו, והסתלקותו של המגיד ממעזריטש הייתה ביום שלישי שלאחר מכן, י״ט כסלו. בשבת, שבת ט״ז כסלו, שבת וישלח, עמדו התלמידים סביב המיטה, והמגיד ממעזריטש כבר היה חלש ואמר תורה. התורה שאמר אז המגיד ממעזריטש הייתה על ״וישלח יעקב מלאכים״. ועל כך אומר רש״י: ״מלאכים ממש״. המגיד ממעזריטש פירש זאת כך: ״את הממש של המלאכים שלח יעקב לעשו״. כלומר, הוא פירש ״מלאכים ממש״ — ״ממש״ מלשון ממשות. את הגוף, את החומר, את הממש, הוא שלח לעשו; אבל רוחניות המלאכים, הנפש, הרוחניות, נשארה עם יעקב. וזו הייתה כל התורה. היא נאמרה באותה שבת. ואחר כך, לאחר ערבית והבדלה, אמר המגיד ממעזריטש: ״חזון עובדיה״. ״חזון עובדיה״ היא גם ההפטרה שקוראים
01:59 געווארן הונדערט און זיבעציק יאר פון יענעם י״ט כסלו תקל״ג, פון דער הסתלקות פונעם מעזריטשער מגיד. ער דערציילט א פאר נקודות וואס זיינען געבראכט אין די שיחות. איז איינע פון די סיפורים, וואס דער אלטער רבי דערציילט: דער מעזריטשער מגיד איז נישט געווען געזונט, און ער האט דעמאלט גערעדט וועגן דעם. די חסידים, די תלמידים חסידים, זיינען געווען באזוכן דעם מעזריטשער מגיד יענעם שבת, שבת פרשת וישלח. דאס איז געווען ט״ז כסלו, און די הסתלקות פונעם מעזריטשער מגיד איז געווען יום שלישי, שפעטער, י״ט כסלו. איז שבת, שבת ט״ז כסלו, שבת וישלח, זיינען די תלמידים געשטאנען ארום דעם בעט, און דער מעזריטשער מגיד איז געווען שוין שוואך און האט געזאגט א תורה. די תורה וואס דער מעזריטשער מגיד האט דעמאלט געזאגט איז געווען: „וישלח יעקב מלאכים“. און זאגט אויף דעם רש״י: „מלאכים ממש“. דער מעזריטשער מגיד האט עס געטייטשט: „די ממש פון די מלאכים האט יעקב געשיקט צו עשו.“ דאס הייסט, ער טייטשט „מלאכים ממש“ — „ממש“ מלשון ממשות. דאס הייסט, דער גוף, דער חומר, דער ממש, האט ער געשיקט צו עשו, אבער די רוחניות פון די מלאכים, דער נפש, די רוחניות, דאס איז געבליבן מיט יעקב. און דאס איז געווען די גאנצע תורה. דאס איז געזאגט געווארן יענעם שבת. און נאך, נאך מעריב פון הבדלה, האט דער מעזריטשער מגיד געזאגט דעמאלט: „חזון עובדיה“. „חזון עובדיה“, דאס איז אויך תורה וואס מען לייענט
03:46 באותה שבת, שבת וישלח. הוא פירש ש״עובדיה״ הוא עובד י־ה. על ״י־ה״ הרי אומרים חז״ל: ״ביו״ד נברא העולם הבא, בה״א נברא העולם הזה״. ״עובדיה״ הוא עובד י־ה. ״חזון עובדיה״ — עובד, עובד י־ה, רואה. זה מה שאמר במוצאי שבת. אחר כך, ביום ראשון, בי״ז כסלו, אמר המגיד ממעזריטש שבשלושת הימים האחרונים שלפני ההסתלקות רואים רק את דבר הוי׳ שבגשמיות, ושדבר הוי׳ הוא מהותה של הגשמיות. עוד קרא המגיד ממעזריטש לאדמו״ר הזקן ואמר לו: ״חזון עובדיה״ — הוא אמר זאת שוב — [לא ברור], שזהו רמז לבן זכר. אדמו״ר הזקן התחתן מיד אחרי הסתלקות הבעל שם טוב, בתקכ״א, אבל לא היה לו בן זכר. בנות היו לו, אבל בנים לא היו לו עד אז. ובאותו י״ט כסלו, בערב י״ט כסלו ההוא, בימיו האחרונים של המגיד ממעזריטש, אמר לו המגיד ממעזריטש: ״חזון עובדיה״ — [לא ברור]. והרמז לבן זכר היה שהוא נולד במהלך אותה שנה. הוא ביקש ממנו שיקרא לו על שמו, שמו של המגיד ממעזריטש, שהיה דוב בער. וכך היה: בט׳ כסלו, בערך שנה לאחר מכן, לפני י״ט כסלו, כן, ש
03:46 דעם שבת וישלח. און ער האט געטייטשט אז „עובדיה“ איז עובד י־ה. „י־ה“, זאגן דאך חז״ל: „ביו״ד נברא העולם הבא, בה״א נברא העולם הזה.“ „עובדיה“ איז א עובד י־ה. „חזון עובדיה“ — א עובד, א עובד י־ה, זעט. דאס איז געווען וואס ער האט געזאגט מוצאי שבת. שפעטער, זונטיק, אין י״ז כסלו, האט דער מעזריטשער מגיד געזאגט, אז אין די שלשה ימים האחרונים פאר דער הסתלקות זעט מען נאר דעם דבר הוי׳ וואס איז דא אין גשמיות, און דער דבר הוי׳ דאס איז דער מהות פון דער גשמיות. און נאך האט דער מעזריטשער מגיד צוגערופן דעם אלטן רבי׳ן און האט אים געזאגט: „חזון עובדיה“ — נאך א מאל האט ער געזאגט — [לא ברור], אז דאס איז א רמז אויף א בן זכר. און דער אלטער רבי האט חתונה געהאט גלייך נאך דער הסתלקות פון בעל שם טוב, תקכ״א, אבער האט נישט געהאט קיין בן זכר. געהאט האט ער מיידלעך, אבער קיין אינגלעך האט ער נישט געהאט ביז דעמאלט. און יענעם י״ט כסלו, יענעם ערב י״ט כסלו, אין די ימים האחרונים פונעם מעזריטשער מגיד, האט אים דער מעזריטשער מגיד געזאגט: „חזון עובדיה“ — [לא ברור]. און דער רמז אויף א בן זכר איז געווען, אז ער איז געבוירן געווארן במשך השנה. און ער האט אים געבעטן אז מ׳זאל אים רופן בשמו, דעם נאמען פונעם מעזריטשער מגיד, וואס איז געווען דוב בער. און אזוי איז געווען, אז אין ט׳ כסלו, בערך א יאר שפעטער, פאר דעם י״ט כסלו, יא, וואס
05:34 הייתה התורה האחרונה של אדמו״ר האמצעי, שאדמו״ר הזקן קרא לו על שמו של המגיד ממעזריטש. דבר נוסף שמובא בשיחה אחרת, שסיפר אדמו״ר הריי״צ בהתוועדות של י״ט כסלו: שבאותם ימים, בימים האחרונים, ביום האחרון, אחז המגיד ממעזריטש בידו של אדמו״ר הזקן ואמר לו: ״י״ט כסלו — זו הגאולה שלנו״. מה פירוש ״י״ט כסלו הוא הגאולה שלנו״? אדמו״ר הזקן לא הבין. אבל עשרים ושש שנים אחר כך — מי״ט כסלו תקל״ג עד י״ט כסלו תקנ״ט — זה היה היום שבו יצא אדמו״ר הזקן לחופשי. אדמו״ר הזקן יצא מבית הסוהר. זה היה בי״ט כסלו תקנ״ט, עשרים ושש שנים אחרי הסתלקות המגיד. אז הבינו למה התכוון כשאמר: ״זו הגאולה שלנו, השמחה שלנו״. כן, משום שלמספר עשרים ושש יש משמעות, כפי שמובא בהמשך השיחה. החסיד ר׳ שמואל בר איסר אמר שזהו עניינו של שם הוי׳: עשרים ושש הוא שם הוי׳. כשאדמו״ר הזקן גילה את עניין ייחוד אלוקות ודעת עליון, הוא מסר על כך את נפשו. על כך מסר אדמו״ר הזקן את נפשו. וגם אדמו״ר המהר״ש אמר לאדמו״ר הרש״ב, שאצל אדמו״ר הזקן עשרים ושש השנים הן המסירות נפש, שאדמו״ר הזקן
05:34 איז געווען די לעצטע תורה פון דעם מיטלער רבי, וואס דער אלטער רבי האט אים גערופן בשם פון דעם מעזריטשער מגיד. נאך א זאך וואס ברענגט זיך אין אן אנדערער שיחה וואס דער פריערדיקער רבי האט דערציילט אין א פארברענגען פון י״ט כסלו: אז אין יענע טעג, אין די לעצטע טעג, דעם לעצטן טאג, האט דער מעזריטשער מגיד גענומען דעם אלטן רבי ביי דער האנט און האט אים געזאגט: „י״ט כסלו, דאס איז אונזער גאולה.“ וואס איז דער טייטש, י״ט כסלו איז אונזער גאולה? דער אלטער רבי האט נישט פארשטאנען. אבער זעקס און צוואנציג יאר שפעטער — פון י״ט כסלו תקל״ג ביז י״ט כסלו תקנ״ט — איז דאס געווען דער טאג וואס דער אלטער רבי איז ארויסגעגאנגען אויף דער פריי. דער אלטער רבי איז ארויסגעגאנגען פון תפיסה. עס איז געווען י״ט כסלו תקנ״ט, דאס איז זעקס און צוואנציג יאר נאך דער הסתלקות פון דעם מגיד. דעמאלט האט מען פארשטאנען וואס ער האט געזאגט: דאס איז אונזער גאולה, אונזער שמחה. יא, ווייל דער נומער זעקס און צוואנציג איז דא, ברענגט די שיחה ווייטער. דער חסיד ר׳ שמואל בר איסר האט געזאגט, אז דאס איז דער ענין פון שם הוי׳, די זעקס און צוואנציג איז שם הוי׳. אז דער אלטער רבי האט מגלה געווען דעם ענין פון יחוד אלקות און דעת עליון, האט ער דערויף מסירת נפש געווען. אויף דעם האט דער אלטער רבי מסירת נפש געווען. און דער רבי מהר״ש האט געזאגט אויך צום רבי רש״ב, אז דער אלטער רבי איז זעקס און צוואנציג יאר, דאס איז די מסירת נפש, אז דער אלטער
07:03 הרבי חיכה וגילה בחסידות דברים שחסידים יוכלו לקלוט ולהרגיש בהם אחדות אלוקית ודעת עליון. וזה אחד הסיפורים שמספרים על מה שהיה באותם ימים, בי"ט כסלו תקל"ג, כשהמגיד אמר את התורה על פרשת וישלח. על התורה הזאת, מן התורות האחרונות שידוע לנו שהמגיד ממעזריטש אמר באותה תקופה, סמוך להסתלקותו, דיבר הרבי פעם בהתוועדות של שבת פרשת וישלח בשנת תש"כ. הרבי מדבר בשיחה עמוקה ומרתקת על הבנת עומקה של התורה הזאת. הוא אומר שמכיוון שזו אחת התורות האחרונות של המגיד שידועות לנו, והיא נאמרה סמוך להסתלקותו, מובן ממילא שיש בה הוראה; שהיא על דרך צוואה, על דרך עניין כללי שהמגיד ממעזריטש גילה סמוך להסתלקותו. צריך לומר שבתורה הזאת באים לידי ביטוי כל מהותו וכל עניינו של המגיד ממעזריטש. וכאן מתעוררת שאלה. כשמתבוננים בתורת הרב המגיד, מתעוררת שאלה פשוטה: מהו, לכאורה, עומק העניין במה שהוא אומר כאן? את ממשות המלאכים שלח יעקב אבינו אל עשו, אבל רוחניות המלאכים נשארה עם יעקב אבינו. וכאן מתעוררת שאלה פשוטה. ראשית, מהו
07:03 רבי האט געווארט, האט מגלה געווען בחסידות, וואס חסידים זאלן קענען דערהערן און דערפילן אין יחוד אלקות און אין דעת עליון. און דאס איז פון די סיפורים וואס מען דערציילט וואס איז געווען אין יענע טעג, וואס איז געווען אין דעם י״ט כסלו פון תקל״ג, ווען ער האט געזאגט די תורה פרשת וישלח. אז וואס דער מעזריטשער מגיד, פון די לעצטע תורה וואס מ׳ווייסט פון דעם מעזריטשער מגיד וואס ער האט געזאגט אין יענער צייט, סמוך להסתלקותו, האט דער רבי גערעדט אמאל אין א פארברענגען פון שבת פרשת וישלח אין יאר תש״כ. דער רבי רעדט זייער געשמאק, טיפע שיחה, אויף צו פארשטיין דעם עומק פון אט דער תורה. זאגנדיק, אז וויבאלד אז די תורה, דאס איז פון די לעצטע תורה פון דעם מגיד וואס מ׳ווייסט, און דאס איז געזאגט געווארן סמוך להסתלקותו, איז במילא פארשטאנדיק אז דאס איז א הוראה, אז דאס איז בדרך, דאס איז על דרך הצוואה, על דרך א כללות׳דיקן ענין. דער מעזריטשער מגיד האט מגלה געווען סמוך להסתלקותו. דארף מען זאגן אז אין אט דער תורה ברענגט זיך ארויס כל מהותו וכל ענינו פון דעם מעזריטשער מגיד. אז דא פירט זיך א שאלה. אויב מען טראכט זיך אריין אין תורת הרב המגיד, פירט זיך א פשוט׳ע שאלה: יא, אז לכאורה, וואס איז דער אמת׳ער ענין אין דעם וואס ער זאגט דא? אז די ממשות פון די מלאכים וואס יעקב אבינו האט געשיקט צו עשו, יא, אבער די רוחניות פון די מלאכים איז געבליבן מיט יעקב אבינו. אז דא פירט זיך א פשוט׳ע שאלה. ערשטנס, וואס איז דאס
08:40 העניין הזה? הרי הסיבה לכך שיעקב אבינו שלח מלאכים אל עשו ולא סתם בני אדם הייתה שכדי להתמודד עם עשו דרושים כוחות מיוחדים. לכן היה צריך מלאכים ממש. מה העניין בכך שהוא שלח רק את ממשות המלאכים, בשעה שרוחניות המלאכים נשארה אצל יעקב אבינו? שנית, איך בכלל ייתכן דבר כזה? גם אצל בני אדם, אם שולחים רק את הגוף בלי הנפש, הרי זה דבר שאין לו שום שייכות, שום אחיזה. איך שולחים את הגוף? איך אפשר להפריד את גופו של מלאך מרוחניותו, ולומר שרוחניותו נשארה אצל יעקב ורק גופו הלך? ועוד שאלה: הרי זו סתירה לכל העניין שרש"י רוצה לומר. כי בפשטות רש"י רוצה לומר להפך: ״מלאכים ממש״. לא כפי שמפרשים אחרים מפרשים ש״מלאכים״ פירושו שלוחים, אנשים רגילים שהיו שלוחיו. הכוונה היא שכאן היו מלאכים כפשוטם, שהוא שלח מלאכים ממש. [לא ברור] אבל אם רוצים את ההבדל הגדול הזה [לא ברור], בא המגיד ממעזריטש ואומר בדיוק להפך מרש"י: שרק
08:40 דער ענין? יא, שיקן די, די פעולה פון די מלאכים איז דאך, אז מצד די כוונה וואס יעקב אבינו האט געשיקט מלאכים צו עשו און נישט געשיקט סתם בני אדם, איז דאך געווען ווייל כדי צו קענען דורכקומען מיט עשו, דארף מען האבן אויך ספעציעלע כחות, כחות מיוחדים. אז דארף מען האבן מלאכים ממש. וואס איז דאס דער ענין וואס ער האט געשיקט נאר די ממשות פון די מלאכים, בשעת די רוחניות פון די מלאכים איז געבליבן ביי יעקב אבינו? צווייטנס, ווי איז בכלל שייך אזא מין זאך? אז מען שיקט אוועק נאר דעם גוף פון דעם נפש, נו, דאך ביי בני אדם? דער גוף פון א נפש איז אן ענין וואס ס׳האט זיך קיין שום שייכות, קיין שום אחיזה. יא, ווי אזוי שיקט מען אוועק דעם גוף, ווי שייך אפטיילן דעם גוף פון א מלאך פון דער רוחניות? צו זאגן אז די רוחניות איז געבליבן ביי יעקב און נאר דער גוף פון א מלאך איז געגאנגען? און דאן נאך, די שאלה איז, אז דאס איז א סתירה צום גאנצן ענין וואס רש״י וויל זאגן. ווייל פשוט וואס רש״י וויל זאגן איז פארקערט: מלאכים ממש. נישט ווי די טייטשן אנדערע מפרשים, וואס קענען טייטשן אז ער האט געשיקט מלאכים מיינט שלוחים, סתם מענטשן וואס זענען געווען שלוחים זיינע. מען וויל זאגן אז דא איז געווען כפשוטו מלאכים, דא האט ער געשיקט מלאכים ממש. [לא ברור] אבער אז מען וויל דעם, דעם, דעם גרויסן חילוק [לא ברור]. קומט דער מעזריטשער מגיד און זאגט פונקט פארקערט ווי רש״י, אז נאר
10:01 ממשות המלאכים וחומריותם הלכו, ואילו רוחניות המלאכים כלל לא הלכה; היא נשארה אצל יעקב. זה בדיוק להפך מפירוש רש"י. אלא שהרבי אמר שיש כאן ביאור מרתק, ביאור שנוגע לעבודה והוא על דרך העניין הכללי. זו התורה שהמגיד גילה סמוך להסתלקותו, ובתורה הזאת באים לידי ביטוי כל מהותו וכל עניינו של המגיד ממעזריטש. וכאן מתעוררת שאלה. כשמתבוננים בתורת הרב המגיד, מתעוררת השאלה הפשוטה: אני מבין, אבל מה באמת כוונתו במה שהוא אומר? שאת ממשות המלאכים שלח יעקב אבינו אל עשו, ואילו רוחניות המלאכים נשארה עם יעקב אבינו. ומתעוררת השאלה הפשוטה: ראשית, מה העניין בזה? הרי הסיבה לכך שיעקב אבינו שלח מלאכים אל עשו ולא שלח סתם בני אדם הייתה שכדי להתמודד עם עשו הוא היה זקוק לכוחות מיוחדים; הוא היה צריך מלאכים ממש. מה העניין בכך שהוא שלח רק את ממשות המלאכים, בשעה שרוחניות המלאכים נשארה אצל יעקב אבינו? שנית, איך בכלל ייתכן דבר כזה? אצל בני אדם אני עוד מבין: הגוף והנפש הם שני דברים שאין ביניהם שום שייכות. אפשר להפריד את הגוף מן הנפש,
10:01 נישט מיט די ממשות און די חומריות פון די מלאכים. מה שאין כן די רוחניות פון די מלאכים זיינען גארנישט געגאנגען, זיי זיינען געבליבן ביי יעקב. איז פונקט פארקערט ווי פירוש רש״י. נאר דער רבי האט געזאגט אז דאס איז א געשמאקער ביאור, יא, און דער ביאור איז א ביאור וואס איז נוגע, און ס׳איז על דרך העבודה, על דרך דעם ענין כללי. דאס איז די תורה וואס דער מגיד האט מגלה געווען סמוך להסתלקותו, און אין אט דער תורה ברענגט זיך ארויס כל מהותו וכל ענינו פון דעם מעזריטשער מגיד. אז דא פירט זיך א שאלה. אויב מ׳טראכט זיך אריין אין תורת הרב המגיד, פירט זיך די פשוטע שאלה: יא, אז איך פארשטיי, וואס איז דער אמת דא אין וואס ער זאגט? אז די ממשות פון די מלאכים האט יעקב אבינו געשיקט צו עשו, יא, אבער די רוחניות פון די מלאכים זענען געבליבן מיט יעקב אבינו. אז עס פירט זיך די פשוטע שאלה: ערשטנס, וואס איז דאס דער ענין? יא, די פעולה פון די מלאכים איז דאך, אז די כוונה וואס יעקב אבינו האט געשיקט מלאכים צו עשו און נישט געשיקט סתם בני אדם, איז דאך געווען ווייל כדי צו קענען דורכקומען מיט עשו האט ער געדארפט האבן ספעציעלע כחות, כחות מיוחדים; האט ער געדארפט האבן מלאכים ממש. וואס איז דאס דער ענין וואס ער האט געשיקט נאר די ממשות פון די מלאכים, בשעת די רוחניות פון די מלאכים זענען געבליבן ביי יעקב אבינו? צווייטנס, ווי איז בכלל שייך אזא מין זאך? איך פארשטיי נאך ביי בני אדם: דער גוף און די נפש איז אן ענין וואס זיי האבן נישט קיין שום שייכות איינער צום אנדערן. יא, ווי מ׳קען אפטיילן דעם גוף פון א נפש,
11:46 אבל אצל מלאך? איך אפשר להפריד את גופו של מלאך מרוחניותו, ולומר שהרוחניות נשארה אצל יעקב ורק גופו של המלאך הלך? ואחר כך יש עוד שאלה עיקרית: הרי זו סתירה לכל העניין שרש"י רוצה לומר. בפשטות, רש"י רוצה לומר בדיוק להפך. ״מלאכים ממש״ — לא כמו מפרשים אחרים שמפרשים ש״וישלח מלאכים״ פירושו שלוחים, אנשים רגילים שהיו שלוחיו. רש"י רוצה לומר שהיו כאן מלאכים כפשוטם; יעקב שלח מלאכים ממש. אבל כאן בא המגיד ממעזריטש ואומר בדיוק להפך: שרק ממשות המלאכים וחומריותם... זה על דרך ״וישלח יעקב מלאכים אל עשו אחיו״. הנשמה, הנשמה הרי היא ״חלק אלוקה ממעל ממש״. הנשמה היא חלק מן האלוקות, והנשמה קשורה לאלוקות. והנשמה יורדת אל העולם הזה הגשמי, לעולם שהוא עולמו של עשו, עולם של סטרא אחרא, כפי שאדמו"ר הזקן אומר בתניא: ״עולם הקליפות והסטרא אחרא, שהרשעים גוברים בו״, עם כל העניינים שנאמרים שם בתניא. ולכאן יורדת הנשמה, כדי שתפעל ותעשה מן
11:46 אבער ביי א מלאך? ווי איז שייך אפטיילן דעם גוף פון א מלאך פון די רוחניות, צו זאגן אז די רוחניות זענען געבליבן ביי יעקב און נאר דער גוף פון א מלאך איז געגאנגען? און דערנאך, נאך א שאלה עיקרית: אז דאס איז דאך א סתירה צום גאנצן ענין וואס רש״י וויל זאגן. בפשטות, וואס רש״י וויל זאגן איז פונקט פארקערט. ״מלאכים ממש״ — נישט ווי אנדערע מפרשים וואס טייטשן אז ״וישלח מלאכים״ מיינט שלוחים, סתם מענטשן וואס זענען געווען זיינע שלוחים. ער וויל זאגן אז דא זענען געווען כפשוטו מלאכים, יעקב האט געשיקט מלאכים ממש. אבער דא קומט דער מעזריטשער מגיד און זאגט פונקט פארקערט: אז נאר די ממשות און די חומריות פון די מלאכים... דאס איז על דרך ״וישלח יעקב מלאכים אל עשו אחיו״. די נשמה, די נשמה איז דאך א חלק אלוקה ממעל ממש. די נשמה איז א שטיק געטליכקייט, און די נשמה איז פארבונדן מיט געטליכקייט. און די נשמה גייט אראפ אין עולם הזה הגשמי, אין א וועלט וואס איז א וועלט פון עשו, א וועלט פון סטרא אחרא, ווי דער אלטער רבי זאגט אין תניא: עולם הקליפות והסטרא אחרא, שהרשעים גוברים בו, מיט אלע ענינים ווי עס שטייט אין תניא. און דא טראגט זיך אראפ די נשמה, אז זי דארף פועל׳ן און מאכן פון
12:49 לעשות מהעולם דירה לו יתברך. כדי שהנפש האלוקית תוכל לפעול בעולם — שהרי יש הנפש האלוקית והנפש הבהמית, והן השתיים בדוגמת יעקב ועשו, כפי שאדמו"ר הזקן אומר בתניא — עליה להיות מסוגלת להתלבש בנפש הבהמית. ולא זו בלבד שלא תהיה בכך ירידה לנפש האלוקית, אלא אדרבה, שהיא תוכל לשנות את הנפש הבהמית: ״בכל לבבך״, בשני יצריך, שגם אצלה תהיה אהבת ה׳. לשם כך היא צריכה לפעול בה. כשהיא יורדת, רק החיצוניות שלה יורדת. מה שמתלבש בעולם, מה שנמצא בגוף ובנפש הבהמית ומה שנמצא בעולם — כל אלה אינם אלא החיצוניות. אבל הפנימיות שלה נשארת קשורה ליעקב, נשארת קשורה לאלוקות. וזה נותן לה את הכוח לפעול, ולא רק שלא תהיה לה, חס ושלום, ירידה מכך, אלא אדרבה, ירידה לצורך עלייה: שתוכל להגיע ולפעול את הבירור בעשו אחיו, ולעשות מהעולם דירה לו יתברך בתחתונים. והנקודה היא שצריך לזכור: כל עניין הגשמיות אינו אלא טפל, והעיקר הוא הרוחניות. והרוחניות נשארת אצל יעקב אבינו. ועליו לעשות באמצעות הגשמיות כלי לאלוקות. וזה אחד העניינים העיקריים ביותר.
12:49 דער וועלט א דירה לו יתברך. כדי אז זי זאל קענען פועל׳ן אין דער וועלט, ווייל ס׳איז די נפש האלקית מיט די נפש הבהמית, און דאס איז די צוויי, בדוגמת יעקב ועשו, ווי דער אלטער רבי זאגט אין תניא. אז די נפש האלקית זאל קענען זיך מתלבש זיין אין נפש הבהמית, און נישט נאר ס׳זאל נישט זיין קיין ירידה אין נפש האלקית, נאר אדרבה, זי זאל קענען איבערמאכן די נפש הבהמית — ״בכל לבבך״, בשני יצריך — אז ביי אים זאל זיין אהבת ה׳. דאס איז כדי צו פועל׳ן די פעולה שבו. בשעת זי גייט אראפ, איז מער נישט ווי די חיצוניות וואס גייט אראפ. דאס וואס איז מתלבש געווארן בעולם, און דאס וואס געפינט זיך אין גוף און נפש הבהמית, און דאס וואס געפינט זיך אין דער וועלט, דאס איז מער נישט ווי די חיצוניות. אבער זיין פנימיות בלייבט פארבונדן מיט יעקב, בלייבט פארבונדן מיט געטליכקייט, מיט אלקות. איז אט דאס גיט אים די כח ער זאל קענען פועל׳ן, און נישט נאר נישט, חס ושלום, האבן א ירידה דורך דעם, נאר אדרבה, א ירידה לצורך עליה: ער זאל קענען אנקומען און פועל׳ן דעם בירור אין עשו אחיו און מאכן פון דער וועלט א דירה לו יתברך בתחתונים. וואס דער נקודה איז, אז דו דארפסט געדענקען, יא, אז דער גאנצער ענין פון דעם גשמי איז מער נישט ווי א טפל, און דער עיקר איז דער רוחני. און דער רוחני בלייבט ביי יעקב אבינו. און ער דארף דורך דעם גשמי מאכן א כלי צו אלקות. און דער ענין, דאס איז איינע פון די ענינים הכי עיקריים.
14:13 בגילוי תורת החסידות, שנתגלתה על ידי הבעל שם טוב ואחר כך על ידי המגיד ממעזריטש, זה מה שהמגיד רצה לרמוז ולהביא לידי ביטוי בתורה שאמר בימים הסמוכים לפני הסתלקותו. אחד העניינים העיקריים בתורת החסידות הוא אחדות הוי׳, והבעל שם טוב גילה את העניין האמיתי ביותר של אחדות הוי׳. העניין האמיתי ביותר של אחדות הוי׳ הוא שהעולם והאלוקות אינם שני עניינים. כל מציאות העולם, כל מציאות הגשמיות, אינה אלא דבר הוי׳. דבר הוי׳, כוח אלוקי, מהווה, מחיה ומקיים את הגשמיות, עד שהוא נמצא בתוך הגשמיות, וכל עניינה, כל מציאותה, אינו אלא אלוקות. וזה עניין עיקרי בעבודה, כפי שמבואר בחסידות. החסידות מבארת שכאשר יהודי מתבונן באמת בכך שמלבד אלוקות אין שום דבר, ושכל מציאות העולם אינה אלא דבר הוי׳, הדבר פועל אצלו שכאשר הוא נמצא בעולם, אף שיש עולם ויש עניינים של אכילה ושתייה ועסק, הוא מרגיש שכל עניין הגשמיות אינו מציאות בפני עצמה. כל עניין הגשמיות, כל עניינה, אינו אלא אלוקות, ואינה מציאות אלא כדי
14:13 אין דעם גילוי פון תורת החסידות, וואס איז אנטפלעקט געווארן דורך דעם בעל שם טוב און נאך דעם דורך דעם מעזריטשער מגיד, איז דאס וואס דער מגיד האט געוואלט מרמז זיין און ארויסברענגען אין דער תורה וואס ער האט געזאגט אין די ימים הסמוכים לפני הסתלקותו. פון די ענינים עיקריים אין תורת החסידות איז דא דער ענין פון אחדות הוי׳, וואס דער בעל שם טוב האט מגלה געווען דעם אמת׳סטן ענין פון אחדות הוי׳. דער אמת׳סטער ענין פון אחדות הוי׳ איז, אז וועלט מיט ג־טלעכקייט זענען נישט קיין צוויי ענינים. דער גאנצער מציאות פון וועלט, דער גאנצער מציאות פון גשמי, איז מער נישט ווי דער דבר הוי׳. דער דבר הוי׳, כח אלקי, איז מהוה, מחיה ומקיים דעם גשמי, ביז אז ער האלט זיך אין דעם גשמי, אז כל ענינו, זיין גאנצע מציאות, איז מער נישט ווי אלקות. און דער ענין איז אן ענין עיקרי אין עבודה, ווי חסידות איז מבאר. חסידות איז מבאר, אז בשעת א איד איז זיך מתבונן, א איד איז זיך מתבונן באמת, אז חוץ פון אלקות איז דא קיין שום זאך נישט, און דער גאנצער מציאות פון וועלט איז מער נישט ווי דער דבר הוי׳, דאס פועל׳ט ביי אים, בשעת ער געפינט זיך אין וועלט, אז הגם עס איז דא א וועלט, און עס זענען פאראן ענינים פון אכילה ושתיה און עסק, פילט זיך ביי אים אז דער גאנצער ענין פון דעם גשמי איז נישט קיין מציאות בפני עצמו. דער גאנצער ענין פון דעם גשמי, כל ענינו, איז מער נישט ווי אלקות, און איז מער נישט קיין מציאות כדי צו
15:39 להשלים באמצעותה את הכוונות של ״כל מעשיך לשם שמים״ ו״בכל דרכיך דעהו״. ובעניין הזה יכולות להיות כמה וכמה מדרגות. יש מדרגה שבה האדם מרגיש שהגשמיות היא מציאות, שהגשמיות היא דבר. הקב״ה ברא את העולם: ״בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ״. אז מה? הקב״ה נותן לו קיום, כוח אלוקי, הקב״ה בורא אותו, וממילא צריך להשתמש בו לשם שמים. אבל כאן אלה שני דברים נפרדים. הגשמיות היא מציאות, וכשהוא אוכל ושותה, הוא מרגיש את האכילה והשתייה. אז מה? הוא יודע שאחר כך צריך להשתמש בהן לעבודת ה׳, ״כל מעשיך לשם שמים״ ו״בכל דרכיך דעהו״. הוא צריך להשתמש בגשמיות מתוך כוונה שיוכל ללמוד ולהתפלל, או כדי [לא ברור], כפי שמבואר בתניא ומבואר בחסידות. אבל העניין שגילה הבעל שם טוב עמוק עוד יותר: שמלכתחילה כל מציאות הגשמיות אינה אלא אלוקות, ומלכתחילה העולם אינו עומד כמציאות בפני עצמה. על דרך זה, כשמסתכלים על אדם: כן, לאדם בריא יש גוף ויש נפש. אדם בריא אינו מרגיש את הגוף. זאת אומרת שהתמסרות הגוף לנפש היא באופן כזה שכאשר אדם בריא וחי, והכול בסדר, הוא אינו מרגיש את הגוף, אינו מרגיש את עצמו. כשמרגישים את הגוף, סימן שלא בריאים. כשמרגישים את
15:39 אים להשלים די כוונות פון כל מעשיך לשם שמים וכל דרכיך דעהו. וואס אין דעם ענין קענען זיין כמה וכמה מדרגות. עס איז דא א מדרגה וואס ביי א מענטשן פילט זיך אז גשמי איז א מציאות, גשמי איז א זאך. דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט: בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ. נו וואס? ג־ט לאזט, כח אלקי, דער אויבערשטער באשאפט עס, איז במילא דארף מען עס נוצן לשם שמים. אבער דא זענען צוויי באזונדערע זאכן. דער ענין הגשמי איז א מציאות, און בשעת ער עסט און ער טרינקט, פילט ער אן עסן און טרינקען. נו וואס? ער ווייסט אז דאס דארף מען נאך נוצן בשביל עבודת השם, כל מעשיך לשם שמים וכל דרכיך דעהו. ער דארף נוצן די גשמיות בכוונה צו קענען לערנען און דאווענען, אדער כדי [לא ברור], ווי עס איז מבואר אין תניא און מבואר אין חסידות. אבער דער ענין וואס דער בעל שם טוב האט מגלה געווען איז נאך א טיפערער ענין: אז מלכתחילה איז כל מציאות הגשמי מער נישט ווי אלקות, און מלכתחילה שטייט נישט די וועלט אלס א מציאות בפני עצמה. על דרך, בשעת מ׳קוקט אויף א מענטשן: יא, א געזונטער מענטש האט א גוף און האט א נפש. א געזונטער מענטש פילט נישט דעם גוף. דאס הייסט אז דער גוף און די איבערגעבנקייט, די מסירת ונתינת פון גוף צום נפש, איז באופן אזוי, אז בשעת א מענטש איז א געזונטער, לעבעדיקער, אלץ איז בסדר, ער פילט נישט דעם גוף, ער פילט נישט זיך. בשעת מ׳פילט דעם גוף, איז דאס אז מ׳איז נישט געזונט. בשעת מ׳פילט דעם
17:13 הראש, כשהוא כואב ומרגישים אותו, סימן שמשהו אינו כשורה בביטול, בהתמסרות הגוף לנפש. מה כואב? כואב לו הראש, כואבת לו הרגל, כואב לו איבר כלשהו. כשהגוף בטל אל הנפש כדבעי למהוי, הגוף מלכתחילה אינו גוף, אלא חיות. על דרך זה הוא היחס בין נברא שבעולם לבין אלוקות: יהודי קשור כל כך לרוחניות, שכל עניין הגשמיות אינו אלא [לא ברור], אלא כלי לאלוקות. ממילא הוא אינו מרגיש כלל את התענוג ואת ה[לא ברור] חיות של הגשמיות; הוא רואה מלכתחילה שכל עניינה הוא אלוקות. וזה, כפי שמבואר בחסידות, עומק העניין של ״בכל דרכיך דעהו״, שהחסידות מגלה. זהו עומק העניין של ״בכל דרכיך דעהו״ ביחס ל״כל מעשיך לשם שמים״. אלה שני ביטויים: ״כל מעשיך לשם שמים״ הוא לשון מפרקי אבות; ״בכל דרכיך דעהו״ הוא פסוק ממשלי. ואת שניהם מביאים יחד כמה וכמה פעמים בשולחן ערוך, בסימן רל״א, ואצל הרמב״ם בהלכות דעות. אבל החסידות מבארת שאלה שני עניינים נפרדים. כשאומרים ״כל מעשיך לשם שמים״, אלה עדיין שני עניינים: אומרים ״מעשיך״ — הוא אוכל, הוא שותה, הוא עוסק בעסק, הוא עושה דברים בפועל.
17:13 קאפ, עס טוט וויי, ער פילט דעם קאפ, איז דאס אז עס לויפט זיך נישט בסדר אין דער בטלות, אין דעם, אין דעם מסירת פון גוף צום נפש. וואס ווייטיקט? עס טוט אים וויי דער קאפ, עס טוט אים וויי דער פוס, עס טוט אים וויי אן איבר. בשעת דער גוף איז בטל אל הנפש כדבעי למהוי, איז דער גוף מלכתחילה נישט קיין גוף, דער גוף איז מער נישט ווי חיות. על דרך זה איז אין דעם יחס פון א נברא פון וועלט מיט אלקות, אז א איד איז אזוי צוגעבונדן צו רוחניות, אז כל ענין הגשמי איז מער נישט [לא ברור], נאר א כלי צו אלקות. במילא פילט ער נישט בכלל דעם תענוג און דעם [לא ברור] חיות פון דעם גשמי; ער זעט נאר מלכתחילה אז כל ענינו איז אלקות. וואס דער ענין איז, ווי עס איז מבואר אין חסידות, דער עומק ענין פון בכל דרכיך דעהו, וואס חסידות איז מגלה. דאס איז דער עומק ענין פון בכל דרכיך דעהו ביחס צו כל מעשיך לשם שמים. דאס זענען צוויי לשונות: כל מעשיך לשם שמים איז א לשון פון פרקי אבות; בכל דרכיך דעהו איז א פסוק ממשלי. און ביידע פסוקים ברענגט מען צוזאמען כמה וכמה מאל ביי דעם שולחן ערוך, אין סימן רל״א, ביי רמב״ם אין הלכות דעות. אבער חסידות איז מבאר אז דאס זענען צוויי באזונדערע ענינים. בשעת מ׳זאגט כל מעשיך לשם שמים, דאס זענען נאך צוויי ענינים: מ׳זאגט ״מעשיך״ — ער עסט, ער טרינקט, ער מאכט עסק, ער טוט ענינים למעשה.
18:40 הגשמי, לפי הצורך, בענייני העולם. ובכן, זה לשם שמים, מתוך כוונה שמזה יבוא אחר כך עניין של לשם שמים. אלה שני עניינים, שאחד משמש את השני. זו התכלית, על כל פנים. אבל עומק העניין של ״בכל דרכיך דעהו״ הוא עמוק יותר: ״בכל דרכיך״ — בתוך ה״דרכיך״ עצמו. מלכתחילה לא רואים את המציאות של ״דרכיך״ כעניין בפני עצמו, המשמש למשהו אחר. אם כן, ״דרכיך״ — מה רואים ב״דרכיך דעהו״? רואים אלוקות בגשמיות עצמה. רואים אלוקות במציאות העולם עצמה. רואים עולם — ומה רואים בעולם? רואים אלוקות בעולם. וזהו עניין שחסידות מבארת באריכות בעניין של [לא ברור]. והעניין המדובר כאן מרומז בתורה שאדמו״ר הזקן מסר בשם המגיד ממעזריטש: ״וישלח יעקב מלאכים ממש״. כן, אלה היו מלאכים ממש. וכאן מתברר החיבור: לא רק שאין זו סתירה לרש״י, אלא אדרבה, דבריו של המגיד ממעזריטש הם העומק שבדברי רש״י. רש״י מלמד אותנו דבר נפלא: כדי שיעקב יוכל לפעול אצל עשו ולהפוך את לבו של עשו — שהרי פירושו לשנות את עשו, לעשות את עשו [לא ברור], וכל העניין הזה הוא בעצם המטרה בהמשך — הוא היה צריך לשלוח מלאכים ממש. רש״י היה...
18:40 הגשמי, על פי הצורך, מיט וועלטיגע זאכן. נו, דאס איז לשם שמים, מיט דער כוונה אז פון דעם זאל שפטער קומען לשם שמים. דאס זענען צוויי ענינים, וואס איינס משמשט דעם אנדערן. דער תכלית, על כל פנים. אבער דער עמק הענין פון „בכל דרכיך דעהו“ איז א טיפערער: „בכל דרכיך“ — אין דעם „דרכיך“ גופא. מלכתחילה זעט מען נישט דעם מציאות פון „דרכיך“ אלס אן ענין בפני עצמו וואס משמשט צו עפעס אנדערש. נו, „דרכיך“ — וואס זעט מען אין „דרכיך דעהו“? מען זעט אלקות אין דעם גשמי גופא. מען זעט אלקות אין דעם מציאות העולם גופא. מען זעט וועלט — וואס זעט מען אין וועלט? מען זעט אלקות אין דער וועלט. און דאס איז אן ענין וואס חסידות מבאר באריכות אין דעם ענין פון [לא ברור]. וואס אין דעם ענין איז מדובר, דער ענין, דאס איז מרומז אין דער תורה וואס דער אלטער רבי האט איבערגעגעבן אין נאמען פון דעם מעזריטשער מגיד: „וישלח יעקב מלאכים ממש“. יא, אז דאס זענען געווען מלאכים ממש. און דא קומט צו דער חיבור, וואס נישט נאר איז דאס נישט קיין סתירה צו רש״י, נאר אדרבה, דאס ווארט פון דעם מעזריטשער מגיד איז דער עמק פון דעם ווארט פון רש״י. רש״י לערנט אונז א גרויסן פלא: כדי יעקב זאל קענען פועל זיין ביי עשו און מהפך זיין לבו פון עשו, וואס דאס איז דאך איבערמאכן עשו, מאכן עשו [לא ברור], און דעם גאנצן ענין וואס איז בעצם דער ציל ווייטער, האט ער געדארפט שיקן מלאכים ממש. רש״י האט...
20:07 צריך ללמד אותנו: מלאכים ממש. בא המגיד ממעזריטש ומבאר: לא רק את המלאכים, אלא את ה״ממש״, את הגוף. כדי שהמלאכים יוכלו לפעול את פעולתם, הם היו צריכים ממשות, גוף בעולם. אבל מהו העניין האמיתי? מציאותם האמיתית היא הקשר שלהם עם יעקב אבינו. כלומר, כשמסתכלים על מציאות הגוף, רואים שמציאות הגוף, על כל ענייניה, היא גשמיות, היא מציאות של עולם. כן, זו אינה אלא הצינור לכוונה העליונה. אבל העיקר נמצא אצל יעקב אבינו, וממנו, ומן הקב״ה, ניזונים. כשמלכתחילה רואים שזהו העניין, המלאך יכול לפעול את פעולתו. ובכן, מאחר שהממשות של המלאך נמצאת אצל יעקב אבינו, היה צורך שיעקב ישלח אותם, כך שעיקר מציאותם הוא יעקב. משום כך באה ממשותו של המלאך אל עשו, והוא פעל אצל עשו, בשעה שהיה מורגש אצלו שהממשות קשורה ליעקב אבינו ונשארת אצל יעקב אבינו. היה מורגש אצלו שעיקר מהות העניין הוא הכוח העליון, דבר ה׳, ״אין עוד מלבדו״, שאין שום מציאות מלבד אלוקות. והנקודה הזאת היא הנקודה שגילה הבעל שם טוב, וזה מה שהבעל שם טוב קיבל ממלך המשיח — העניין של ״יפוצו...
20:07 געדארפט לערנען פון דעם: מלאכים ממש. קומט דער מעזריטשער מגיד ומבאר: נישט נאר די מלאכים, נאר דעם „ממש“, דעם גוף. אז די מלאכים זאלן קענען פועל זיין פעולתם, האבן זיי געדארפט האבן א ממשות, א גוף אין וועלט. אבער וואס איז דער אמת'ער ענין? זייער מציאות האמיתית איז זייער פארבונדנקייט מיט יעקב אבינו. דאס הייסט, אז ווען מען קוקט אויף דעם מציאות הגוף, זעט מען אז דער מציאות הגוף, מיט אלע ענינים, דאס איז פון גשמיות, דאס איז מציאות פון וועלט. יא, דאס איז מער נישט דער צינור צו דער כוונה העליונה. יא, און דער עיקר געפינט זיך אבער ביי יעקב אבינו, און אין דעם אויבערשטן איז מען ניזון. אז מלכתחילה זעט מען אז דאס איז דער ענין, איז דער מלאך קען פועל זיין די פעולה. היינט, אז די ממשות פון דעם מלאך געפינט זיך ביי יעקב אבינו, האט געדארפט דורך דעם וואס ער האט געשיקט זיי, אז זייער עיקר איז דער מציאות פון יעקב. אה, צוליב דעם איז די ממשות פון דעם מלאך געקומען גיין צו עשו, און ער האט פועל געווען ביי עשו, בשעת עס האט זיך ביי אים דערהערט אז די ממשות איז פארבונדן מיט יעקב אבינו, איז געבליבן ביי יעקב אבינו. אז עס האט זיך ביי אים דערהערט אז דער עיקר מהות הענין איז דאס — דער כח עליון, דער דבר הוי׳, דער אין עוד מלבדו, אז עס איז נישט קיין שום מציאות חוץ פון אלקות. און די נקודה איז די נקודה וואס דער בעל שם טוב האט מגלה געווען, וואס דאס איז געווען וואס דער בעל שם טוב האט באקומען פון מלך המשיח, דעם ענין פון „יפוצו...
21:30 מעיינותיך חוצה״. כידוע מה שאמר אדמו״ר הרש״ב, שמי״ט כסלו, כשהייתה גאולתו של אדמו״ר הזקן, התחיל עיקר העניין של ״יפוצו מעיינותיך חוצה״. והעניין הוא ממש אותה נקודה: ״חוצה״. חוצה — האדם, למטה, בגשמיות, מחוץ לרבי, מחוץ לעולם, ושם צריך לגלות את האלוקות. ״מעיינותיך״ — אלה המעיינות. המעיינות הם העומק הגדול ביותר, הפנימיות העליונה ביותר של התורה. ״יפוצו מעיינותיך חוצה״ היא אותה נקודה המבוארת בדברים על ״וישלח יעקב מלאכים״. הוא יוצא החוצה, יוצא אל עשו, יוצא אל העולם. אבל כדי לפעול אצל עשו, בעולם, צריך שבתוך ה״חוצה״ יהיה מורגש שכל מציאותו אינה אלא כלי למעיינות, לאור האלוקי, לאור אין סוף, לאור של פנימיות התורה, ששם מתגלה פנימיות האלוקות, וזה מגלה את פנימיות העולם. והנקודה שנאמרה באותו י״ט כסלו — 26 שנים אחר כך, כשהייתה גאולתו של אדמו״ר הזקן בי״ט כסלו, היא באה לידי פועל, כידוע. כשאדמו״ר הזקן היה במאסר באותו י״ט כסלו תקנ״ט, ביום ההילולא, 26 שנים לאחר הסתלקותו של המגיד ממעזריטש, הוא היה בכלא. באותו יום באו אליו...
21:30 מעינותיך חוצה“. כידוע וואס דער רבי רש״ב האט געזאגט, אז פון י״ט כסלו, בשעת עס איז געווען די גאולה פון אלטן רבי'ן, האט זיך דעמאלט אנגעהויבן דער עיקר ענין פון „יפוצו מעינותיך חוצה“. וואס דער ענין איז ממש די זעלבע נקודה: „חוצה“. חוצה — דער מענטש, למטה זה הגשמי, חוצה פון דעם רבי'ן, חוצה פון וועלט, און וואו מען דארף ארויסברענגען די אלקות. „מעינותיך“ — דאס איז די מעיינות. די מעיינות, דאס איז די טיפסטע, די אויבערסטע פנימיות התורה. „יפוצו מעינותיך חוצה“ איז די זעלבע נקודה וואס איז מבואר אין דעם ווארט פון „וישלח יעקב מלאכים“. ער גייט ארויס חוצה, ער גייט ארויס צו עשו, ער גייט ארויס אין וועלט. אבער כדי צו פועל זיין ביי עשו אין וועלט, איז דאס בשעת אין דעם חוצה דערהערט זיך אז זיין גאנצע מציאות איז מער נישט ווי א כלי צו די מעיינות, צו דעם אור אלקי, צו דעם אור אין סוף, דעם אור פון פנימיות התורה, וואס דארט ווערט נתגלה די פנימיות פון אלקות, און דאס איז מגלה די פנימיות פון וועלט. און די נקודה וואס איז געזאגט געווארן יענעם י״ט כסלו — זעקס און צוואנציג יאר שפעטער, בשעת עס איז געווען די גאולה פון דעם אלטן רבי'ן י״ט כסלו, איז עס ארויסגעקומען לפועל, כידוע. אז בשעת דער אלטער רבי איז געווען אין מאסר יענעם י״ט כסלו תקנ״ט, אין דעם יום ההילולא, זעקס און צוואנציג יאר שפעטער פון דעם רבי'ן דעם מגיד, איז ער געווען אין תפיסה. יענעם טאג איז געקומען צו אים, יא, רבי...
22:55 הבעל שם טוב והמגיד ממעזריטש, באו אליו לכלא, ואדמו״ר הזקן שאל: מהי הכוונה בקטרוג הזה שמתנהל עליו כאן? והבעל שם טוב אמר לו שיש קטרוג על כך שהוא משפיע חסידות ומפיץ חסידות ברבים, באופן שבו הוא עושה זאת. ואדמו״ר הזקן שאל אותו אם עליו להפסיק. והבעל שם טוב אמר לו: לא רק שלא יפסיק, אלא אדרבה, שיצא ויוסיף להפיץ ולהשפיע חסידות, ביתר שאת וביתר עוז. והוא הבטיח לו שבכל עניין מפעולות החסידים וצורכיהם, [לא ברור]. זו הייתה הברכה שקיבל באותו י״ט כסלו של תקנ״ט. וממילא, בכל שנה ושנה, כשמגיע הזמן — וזה היה הדבר שנאמר בקשר ליום ההילולא שלנו — הזמן של י״ט כסלו, יום ההילולא של המגיד ממעזריטש, ואותו יום י״ט כסלו, יום הגאולה של אדמו״ר הזקן, הרי הדבר חוזר וניעור בכל שנה ושנה. וכפי שאדמו״ר הרש״ב כותב במכתב ידוע, שי״ט כסלו הוא ״חג אשר פדה בשלום נפשנו״, נפשו של כל אחד ואחד, ״ואור וחיות נפשנו ניתן לנו״, שהיום הזה הוא [לא ברור],
22:55 איצטער, איז געקומען דער בעל שם טוב און דער מגיד, זיינען געקומען צו אים אין תפיסה, און דער אלטער רבי האט געפרעגט: וואס איז די כוונה פון דעם קטרוג וואס גייט פאר אויף אים דא? און דער בעל שם טוב האט אים געזאגט, אז עס איז דא א קטרוג אויף דעם וואס ער איז משפיע חסידות און ער איז מפיץ חסידות ברבים, מיט דעם אופן וואס ער טוט עס. און דער אלטער רבי האט געפרעגט צו אים, צי ער זאל מפסיק זיין. און דער בעל שם טוב האט אים געזאגט: ניט נאר זאל ער ניט מפסיק זיין, נאר אדרבה, ארויסגיין און נאך מער מפיץ זיין און משפיע זיין חסידות, נאך ביתר שאת און ביתר עוז. און ער האט אים צוגעזאגט, אז אין יעדן ענין פון די פעולות פון חסידים וצרכיהם, [לא ברור]. דאס איז געווען די ברכה וואס ער האט באקומען בשעת עס איז געווען דער י״ט כסלו פון תקנ״ט. און ממילא, בכל שנה ושנה, בשעת עס קומט צו גיין דער זמן — דאס איז געווען דער ווארט פון אונזער הילולא — אין דעם זמן פון י״ט כסלו, דער יום ההילולא פון דעם מעזריטשער מגיד, און דעם טאג פון י״ט כסלו, דער יום הגאולה פון דעם אלטן רבי, איז בכל שנה ושנה חוזר וניעור. און ווי דער אלטער רבי, דער רבי רש״ב שרייבט אין א כתב ידוע, אז י״ט כסלו, דאס איז א חג אשר פדה בשלום נפשנו, פון יעדן איינעם, ואור וחיות נפשנו ניתן לנו, אז דער טאג איז [לא ברור],
24:14 שבו ״אור וחיות נפשנו ניתן לנו״. ״היום הזה הוא ראש השנה לדא״ח״, כך שבכל שנה נמשכת המשכה חדשה. זהו ראש השנה, ומתחיל חודש חדש, התחלה חדשה. וכל העניינים של פנימיות התורה, שמגלים את פנימיות האלוקות, שמגלים את פנימיות הנשמה, שמגלים את פנימיות העולם. ושיתקיים בכל העולם ״דירה לו יתברך בתחתונים״. וזה כתוב בחומש, בפרשת השבוע, פרשת וישלח: ״ועלו מושיעים בהר ציון לשפוט את הר עשו והיתה לה׳ המלוכה״. שיהיה תיכף ומיד ״והיתה לה׳ המלוכה״. שעל ידי הפצת החסידות, ״יפוצו מעיינותיך חוצה״, תתקיים הברכה וההבטחה של מלך המשיח: ״אתי מר דא מלכא משיחא״. שנזכה לגאולת המשיח, שנראה את הגאולה בעולם. ושיהיה ״והיתה לה׳ המלוכה״, ״והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד״.
24:14 וואס אור וחיות נפשנו ניתן לנו. היום הזה הוא ראש השנה לדא״ח, אז יעדן יאר ווערט א נייע המשכה. וזה ראש השנה, און עס הייבט זיך אן א נייע חודש, א נייע התחלה. און די אלע ענינים פון פנימיות התורה, וואס עס יגלה די פנימיות אלקות, וואס עס יגלה די פנימיות הנשמה, וואס עס יגלה די פנימיות פון דער וועלט. און דאס זאל מקיים ווערן אין דער גאנצער וועלט, א דירה לו יתברך בתחתונים. און דאס שטייט אין חומש, חומש פרשת השבוע, חומש פרשת וישלח: „ועלו מושיעים בהר ציון לשפוט את הר עשו והיתה לה׳ המלוכה.“ אז עס זאל זיין תיכף ומיד „והיתה לה׳ המלוכה“. אז דורך דעם וואס מען פארשפרייט חסידות, „יפוצו מעינותיך חוצה“, זאל מקויים ווערן די ברכה און די הבטחה פון מלך המשיח. אז „אתי מר דא מלכא משיחא“, מען זאל זוכה זיין צו דער גאולה פון משיח, מען זאל זען די גאולה אין דער וועלט. און עס זאל זיין „והיתה לה׳ המלוכה“, „והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד“.