לעבן חסידות · פרק 50 · 2022-11-17 · 23:59
חיי שרה - ואברהם זקן בא בימים- יעדער טאג זאל זיין א טאג
תיאור הפרק
• צוואת הריב״ש בתחילתו • תורה אור פרשת חיי שרה • מאמר ד״ה ואברהם זקן תשל״ח • התוועדות ש״פ חיי שרה תשמ״ח לעילוי נשמת הרה״ח ר׳ מנחם בן ר׳ מרדכי גרומן יארצייט ער״ח כסלו
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:04 ביומן שכתב הרבי בשנים הראשונות לאחר חתונתו, הוא מספר שבשנת תרצ״ב היה יחד עם חותנו, אדמו״ר הריי״צ, בעיר לודמיר. שם, בבית העלמין, קבורים צדיקים גדולים. שם קבור ר׳ שלמה מקרלין, ועוד מגדולי ישראל הגדולים ביותר הקבורים באותו בית עלמין. אדמו״ר הריי״צ הלך לבית העלמין ואמר שם דבר תורה. הוא אמר שכאשר מסתכלים, רואים שהעבר שלנו היה יפה מאוד: צדיקים גדולים, גדולי ישראל אמיתיים. גם העתיד יהיה יפה מאוד. הרי אנחנו מחכים שמשיח יבוא, ויהיה ״וראו כל בשר יחדיו״ — יהיה יפה מאוד. וכל מה שניתן לנו הוא ההווה. אנחנו צריכים לדאוג שההווה יהיה הווה יפה. וזה מה שניתן לנו — ההווה הזה. עוד אמר אדמו״ר הריי״צ, שאין זה רק עניין כללי, כי גם אצל כל יהודי הדבר הוא על דרך זה. העבר של יהודי הוא בוודאי טוב. למה? כי בוודאי עשה תשובה. אפילו אם אדם נכשל פעם בתאווה, חלילה וחס, הרי בוודאי התחרט על כך אחר כך.
00:04 אין דעם יומן וואס דער רבי האט געשריבן אין די ערשטע יארן נאך זיין חתונה, שרייבט דער רבי א סיפור, אז ס׳איז געווען אין יאר תרצ״ב, ווען ער איז געווען צוזאמען מיט זיין שווער, מיטן פריערדיקן רבי׳ן, אין שטאט לודמיר. און דארטן, אין בית החיים, זענען באגראבן גרויסע צדיקים. דארטן ליגט ר׳ שלמה קארלינער און נאך פון די גרעסטע גדולי ישראל וואס זענען באגראבן אין יענעם בית החיים. דער פריערדיקער רבי איז געגאנגען אין דעם בית החיים און האט דארטן געזאגט א תורה. ער האט געזאגט אז ווען מ׳קוקט, זעט מען אז אונזער עבר איז געווען זייער שיין: גרויסע צדיקים, גדולי ישראל אמיתיים. דער עתיד וועט אויך זיין זייער שיין. מיר ווארטן דאך אז משיח וועט קומען, און ס׳וועט זיין ״וראו כל בשר יחדיו״ — ס׳וועט זיין זייער שיין. און די גאנצע זאך וואס איז געגעבן צו אונז איז דער הווה. מיר דארפן זען אז דער הווה זאל זיין א שיינער הווה. און דאס האט מען געגעבן צו אונז, מיט דעם זיין. נאך האט דער רבי געזאגט, דער רבי ריי״ץ, אז דאס איז נישט נאר א פרטי׳דיקע זאך, ווייל יעדער איד איז אויך על דרך זה. דער עבר פון א אידן איז זיכער גוט. פארוואס? ווייל זיכער האט ער תשובה געטאן. אפילו אז א מענטש איז אמאל דורכגעפאלן אין א תאווה, חלילה וחס, האט ער דאך זיכער שפעטער חרטה געהאט.
01:49 ממילא היה בזה עניין התשובה, והעבר הרי בוודאי נמחה והוא נקי. גם לגבי העתיד צריך בוודאי לקוות, כי ״לא יידח ממנו נידח״, והוא הרי בוודאי יעשה תשובה. וכל העניין אינו אלא ההווה. לפעמים קורה שאדם העושה מצווה אינו מרוצה תוך כדי עשייתה, אבל אחר כך הוא תמיד מרוצה. אחרי שהיהודי מסיים את המצווה, הוא נעשה מרוצה ויש לו שמחה גדולה על מה שעשה. נמצא שכל העבודה אינה אלא בהווה. היכן נעשית העבודה? בכך שההווה, הרגע הזה, יהיה כדבעי למהוי. בפרשת השבוע, פרשת חיי שרה, נאמר: ״ואברהם זקן בא בימים וה׳ ברך את אברהם בכל״. זהו הפסוק שמביא לידי ביטוי את גדולתו של אברהם אבינו. התורה מספרת זאת כהקדמה לחתונה, החתונה הגדולה המסופרת בתורה, החתונה שבפרשת השבוע — חתונתם של יצחק ורבקה. זוהי החתונה הכללית, כפי שמבואר בחסידות, בתורת רבותינו מורינו ומלמדינו, על המעלה הגדולה של חתונת יצחק ורבקה. כהקדמה לכך פותחת התורה ואומרת: ״ואברהם זקן בא בימים וה׳ ברך את אברהם בכל״, ובכללות התורה מספרת לנו על גדולתו של אברהם אבינו. מובן שהתורה אינה באה רק לספר בפשטות ב״ואברהם זקן״ שאברהם היה זקן. אמנם רש״י אומר שמכיוון ש״ואברהם זקן״, הוא התחיל לחשוב
01:49 במילא איז דאס געווען דער ענין התשובה. איז דער עבר דאך זיכער אפגעווישט און ריין. דער עתיד דארף מען אויך זיכער האפן, ווייל ״לא ידח ממנו נדח״, און ער וועט דאך זיכער תשובה טאן. און די גאנצע זאך איז מער נישט ווי דער הווה. אמאל פאסירט אז א מענטש וואס האט געמאכט א מצוה, און אין תוך פון דער מצוה איז ער נישט צופרידן, אבער שפעטער איז ער אלעמאל צופרידן. נאכדעם וואס דער איד האט געענדיגט מיט דער מצוה, ווערט ער דאך צופרידן און ער האט גרויסע שמחה פון דעם וואס ער האט געטאן. איז די גאנצע עבודה איז מער נישט אלס דער הווה. וואו טוט זיך אפ די עבודה? אז דער הווה, דער מינוט, זאל דאך זיין כדבעי למהוי. אין דער היינטיקער סדרה, פרשת חיי שרה, איז דא דער פסוק: ״ואברהם זקן בא בימים וה׳ ברך את אברהם בכל״. און דאס איז דער פסוק וואס ברענגט ארויס די גדלות פון אברהם אבינו. די תורה דערציילט, בהקדמה צו דער חתונה, דער גרויסער חתונה וואס קומט פאר אין דער תורה, דער חתונה פון דער היינטיקער סדרה, פון יצחק און רבקה, וואס דאס איז די חתונה כללית, ווי ס׳איז מבואר אין חסידות, אין תורת רבותינו מורינו ומלמדינו, דער גרויסער עילוי פון דער חתונה פון יצחק און רבקה. איז אלס הקדמה צו דעם עפנט די תורה און זאגט: ״ואברהם זקן בא בימים וה׳ ברך את אברהם בכל״, וואס בכללות דער תורה דערציילט אונז פון דער גרויסקייט פון אברהם אבינו. כמובן, אז די תורה קומט נישט בלויז צו דערציילן בפשטות ״ואברהם זקן״, אז אברהם איז געווען אלט. דאך רש״י זאגט, אז וויבאלד ״ואברהם זקן״, האט ער אנגעהויבן טראכטן,
03:25 שעליו לחפש שידוך לבנו יצחק. זה היה אחרי ששרה הסתלקה, ואחרי העקדה וכו׳, ואז נאמר ״ואברהם זקן בא בימים וה׳ ברך את אברהם בכל״. ו״בכל״, כפי שמביא רש״י, הוא בגימטרייה ״בן״, וכיוון שהיה לו את יצחק, הלך לחפש לו שידוך. אבל ברוחניות העניינים הפסוק מבטא עניינים נפלאים בגדולתו של אברהם אבינו. מבואר בחסידות שהעניין של ״ואברהם זקן״ מיוסד על מאמר חז״ל: ״זקן — זה שקנה חכמה״. כלומר, ״ואברהם זקן״ אינו רק עניין של זקנה בגשמיות, אלא עניינו של זקן הוא חכמה. אברהם אבינו הגיע לתכלית עניין החכמה, ״זה שקנה חכמה״. על ידי עבודתו, על ידי עבודתו, הגיע אברהם אבינו למדרגות הגבוהות ביותר של חכמה. הדבר מתבטא גם בשם אברם. מבואר בתורה אור, אדמו״ר הזקן מבאר, שבשם אברם רמוז עניין החכמה. אב־רם: עניינו של אב הוא חכמה. אדמו״ר הזקן אומר בתניא שהחכמה היא האב; אב ואם מולידים את הילדים. חכמה ובינה — זהו עניינם של אב ואם. אב הוא חכמה. ואב־רם הוא חכמה רמה ועמוקה, חכמת סודות. כמו שאומרים בנוסח הפיוט: ״שכל נעלם מכל עין״. כלומר, אברהם אבינו הגיע למדרגות הגבוהות ביותר של חכמה. וזהו ״ואברהם זקן״.
03:25 ער מוז זוכן א שידוך פאר זיין זון יצחק. דאס איז געווען נאכדעם וואס שרה איז נסתלק געווארן, און נאך דער עקדה וכו׳, איז ״ואברהם זקן בא בימים וה׳ ברך את אברהם בכל״. און דער ״בכל״, ווי רש״י ברענגט, אז ״בכל״ איז בגימטריא ״בן״, און ער האט יצחק, איז ער געגאנגען זוכן א שידוך. אבער אין רוחניות הענינים ברענגט דער פסוק ארויס ענינים נפלאים פון דער גרויסקייט פון אברהם אבינו. איז מבואר אין חסידות, אז דער ענין פון ״ואברהם זקן״ איז מיוסד אויף דעם מאמר חז״ל: ״זקן — זה שקנה חכמה״. דאס הייסט, דער ענין פון ״ואברהם זקן״ איז נישט נאר אן ענין פון זקנה בגשמיות, נאר דער ענין פון א זקן איז דער ענין פון חכמה. אברהם אבינו איז צוגעקומען צום תכלית ענין החכמה, ״זה שקנה חכמה״. דורך זיין עבודה, דורך זיין עבודה, איז אברהם אבינו צוגעקומען צו די העכסטע מדריגות פון חכמה. ביז אז דאס ברענגט זיך אויס אין דעם נאמען אברם. איז מבואר אין תורה אור, דער רבי איז מבאר, אז אין דעם נאמען אברם איז מרומז דער ענין פון חכמה. אב־רם: דער ענין פון אב איז חכמה. דער רב זאגט אין תניא אז דער ענין פון חכמה איז דער טאטע; אב ואם זענען מוליד די קינדער. חכמה ובינה — דאס איז דער ענין פון טאטע און מאמע. אב איז חכמה. און אב־רם, דאס איז א חכמה רמה ועמוקה, חכמת סודות. ווי מ׳זאגט אין דעם נוסח הפיוט: ״שכל נעלם מכל עין״. דאס הייסט, אברהם אבינו איז צוגעקומען צו די העכסטע מדריגות פון חכמה. און דאס איז ״ואברהם זקן״.
05:09 אחר כך הפסוק ממשיך ואומר עוד ועוד עניינים. בחסידות יש עניינים עמוקים יותר ב״אברהם זקן״, לא רק עניין החכמה ועניין הזקנה. מבואר בחסידות שזקנה רומזת לעניין עתיק יומין. כן, אלו מדרגות באלוקות שנקראות בשם זקנה. אבל זו רק מדרגה אחת אצל אברהם אבינו, בהשגתו באלוקות, בידיעה ובחכמה. לאחר מכן אומר הפסוק: ״בא בימים״. מהו עניין ״בא בימים״? על ״בא בימים״ מביא הזוהר שהכוונה היא ל״אלו ימים עילאין״. במה היה אברהם אבינו ״בא בימים״? בכך שנכנס אל הימים, נכנס אל הימים העליונים, אל הימים עילאין. מה פירוש ימים עילאין? שכל יום אצל אברהם אבינו היה מנוצל. כל יומא ויומא עביד עבידתיה. בכל יום עשה אברהם אבינו, קיים מצוות. ועל ידי שקיים מצוות בכל יום ויום, תיקן את הלבושים שהנשמה צריכה להגיע אליהם כדי שתוכל [לא ברור] עולם הבא, כדי שתוכל ליהנות מזיו השכינה בגן עדן. מהו הביאור בזה? מבאר אדמו״ר הזקן בתורה אור, במאמר הראשון. אדמו״ר הזקן מביא שהנשמה — על דרך משל בגשמיות. בגשמיות אנו רואים שכאשר רוצים להביט באור חזק מאוד, כן, כמו
05:09 נאך דעם זאגט דער פסוק ווייטער, דא נאך און דא נאך ענינים. ס'איז אין חסידות טיפערע ענינים אין דעם ענין פון „אברהם זקן“. ניט נאר דער ענין החכמה, דער ענין פון זקנה. איז מבואר אין חסידות, אז זקנה גייט אויף דעם ענין פון עתיק יומין. יא, דאס איז אזעלכע מדריגות אין אלקות וואס ווערן אנגערופן דער ענין פון זקנה. אבער דאס איז נאר איין מדריגה אין אברהם אבינו, אין זיין השגה אין אלקות, אין ידיעה, חכמה. דערנאך זאגט דער פסוק: „בא בימים“. וואס איז דער ענין פון „בא בימים“? אין דעם ענין פון „בא בימים“ ברענגט זיך דער זוהר, אז „בא בימים“ איז דער טייטש אז אלו ימים עילאין. אז אברהם אבינו, וואס איז געווען דער „בא בימים“? אז ער איז אריין געגאנגען אין די טעג, ער איז אריין געגאנגען אין די העכסטע טעג, די ימים עילאין. וואס איז דאס דער פשט ימים עילאין? אז אברהם אבינו, יעדן טאג איז געווען ביי אים אויסגענוצט. כל יומא ויומא עביד עבידתיה. יעדן טאג האט אברהם אבינו געטאן, ער האט מקיים געווען מצוות. און דורך דעם וואס ער האט מקיים געווען מצוות בכל יום ויום, האט ער מתקן געווען די לבושים וואס די נשמה דארף אנקומען, כדי זי זאל קענען [לא ברור] עולם הבא, כדי זי זאל קענען נהנה זיין מזיו השכינה אין גן עדן. וואס איז דער ביאור אין דעם? איז מבאר דער אלטער רבי אין תורה אור, אין דער ערשטער תורה. דער אלטער רבי ברענגט, אז די נשמה — על דרך משל בגשמיות. בגשמיות זעען מיר אז בשעת מ'וויל זיך צוקוקן צו זייער שטארקע ליכט, יא, ווי
06:49 רוצים להביט באור השמש — איך אפשר לעשות זאת? אור השמש חזק כל כך, שאם מביטים בו בעין, אפשר חס ושלום להסתנוור ולא לראות למשך זמן קצר, [לא ברור] כוח הראייה. כשאדם רוצה להביט ולראות, הוא צריך להשתמש בזכוכית כהה, ב״מראה״, כפי שהוא מביא, שדרך זכוכית כהה אפשר לראות את האור, להביט באור השמש וליהנות מן האור. על דרך זה גם בנוגע לנשמה. כשהנשמה יורדת למטה, על ידי ירידתה למטה היא נעשית נברא. הנשמה התלבשה, כפי שאומרים בכל יום בתפילה: ״נשמה שנתת בי טהורה היא״ — זהו שורש הנשמה. אבל כשהיא ירדה לכאן למטה: ״אתה בראתה, אתה יצרתה, אתה נפחתה בי״. הנשמה התלבשה כאן למטה בעולם הזה הגשמי, עד שהתלבשה בגוף. וכשהנשמה היא נברא, כיצד היא יכולה להשיג אלוקות ולהתענג על אלוקות? הרי אלוקות היא בלי גבול ואין סוף. וכל שכן וקל וחומר: אם אי אפשר להביט בזיו השמש, כל שכן וקל וחומר כשמדובר בזיו השכינה, שהוא בלי גבול ואין סוף — כיצד יכולה הנשמה ליהנות מזיו השכינה ולהשיג אלוקות אפילו בגן עדן? בגן עדן, הנשמה [לא ברור]. כיצד היא יכולה להשיג את הבורא, את אלוקות? ולשם כך זקוקים לאותה מראה, שהיא
06:49 מ'וויל קוקן אין אור השמש, ווי קען מען דאס טון? דער אור השמש איז אזוי שטארק, אז מ'קוקט אין אור השמש מיט אן אויג, קען מען חס ושלום פארבלענדעט ווערן און נישט זען פאר א קורצע וויילע, [לא ברור] כח הראיה. בשעת א מענטש וויל קוקן און זען, דארף ער נוצן א שווארצע גלאז, א „שפיגל“, ווי ער ברענגט, אז דורך א טונקעלע גלאז קען מען דעם אור זען, מ'קען קוקן אין אור השמש און נהנה זיין פון דער ליכטיקייט. על דרך זה איז אויך בנוגע די נשמה. ווען די נשמה קומט אראפ למטה, איז דורך ירידת הנשמה למטה איז זי געווארן א נברא. די נשמה איז זיך מתלבש געווארן, ווי מ'זאגט יעדן טאג ביים דאווענען, „נשמה שנתת בי טהורה היא“ — דאס איז דער שורש הנשמה. אבער אראפגעקומען דא למטה, „אתה בראתה, אתה יצרתה, אתה נפחתה בי“. די נשמה איז מתלבש געווארן דא למטה אין עולם הזה הגשמי, ביז זי איז געווארן אין ענין פון התלבשות אין גוף. איז בשעת די נשמה איז א נברא, ווי קען זי האבן השגות אין אלקות און תענוג אין אלקות? ווייל אלקות איז דאך בלי גבול און אין סוף. איז דאך כל שכן וקל וחומר: אויב מ'קען נישט קוקן אויפן זיו השמש, כל שכן וקל וחומר בשעת מ'רעדט בנוגע דעם זיו השכינה, וואס דאס איז בלי גבול און אין סוף, ווי קען די נשמה נהנה זיין מזיו השכינה און משיג זיין אלקות אפילו אין גן עדן? גן עדן, רעכט די נשמה [לא ברור]. ווי קען ער משיג זיין אין אלקות דעם בורא? און אויף דעם דארף אנקומען צו דעם שפיגל, אז דאס איז די
08:24 הלבושים. והלבושים באים ממעשה המצוות. וזה מה שנאמר ״בא בימים״: אברהם היה זקן והיה בא בימים. שני העניינים הללו, כפי שמבואר בחסידות: ״זקן״ הוא התורה של אברהם, החכמה של אברהם. בלשון המדרש, ״אברהם זקן וישב בישיבה״ — זהו שכל וחכמה, התורה של אברהם. ו״בא בימים״ הוא המצוות של אברהם אבינו. פירוש הדבר הוא שהדברים ירדו לימים עילאין, ״כל יומא ויומא עביד עבידתיה״: הוא ניצל כל יום לעבוד את הקב״ה, לתקן לבושים ולקיים מצוות. באמצעות המצוות הוא עושה לבוש שמאפשר לו ליהנות מזיו השכינה, שיהיו לו היכולת וההשגה באלוקות. זוהי עליית הנשמה על ידי התורה והמצוות שמקיימים כאן למטה. בעניין הזה מובאת תורה של הבעל שם טוב ב[לא ברור]. הוא כותב שם בלשון זו: ״לא יניח שום יום מעשיית מצוה״. אדם צריך לעשות מצווה בכל יום. ומה הכוונה? שלא יעשה שתיים או שלוש מצוות ביום אחד, אלא בכל יום עליו לעשות מצווה. וזה קשור לעניין של ״אברהם זקן בא בימים״, שבכל יום היו אצלו ענייני המצוות. וכאן נשאלת שאלה: מהי החשיבות המיוחדת של הימים? הרי לפי מה שהיה,
08:24 לבושים. און די לבושים איז פון מעשה המצוות. און דאס איז וואס מ'זאגט „בא בימים“. אז אברהם איז געווען זקן און ער איז געווען בא בימים. וואס די צוויי ענינים איז, ווי ס'איז מבואר אין חסידות: דאס זקן איז די תורה פון אברהם, די חכמה פון אברהם. בלשון המדרש, „אברהם זקן וישב בישיבה“ — דאס איז שכל וחכמה. דאס איז תורה של אברהם. און נאך די „בא בימים“, דאס איז די מצוות פון אברהם אבינו. וואס דאס איז דער טייטש, אז עס זאל אראפקומען אין ימים עילאין, כל יומא ויומא עביד עבידתיה. אז ער האט אויסגענוצט יעדן טאג צו דינען דעם אויבערשטן און מתקן זיין לבושים און מקיים זיין מצוות, וואס דורך די מצוות מאכט ער א לבוש צו דעם, צו קענען טאקע נהנה זיין מזיו השכינה, צו קענען האבן מסוגלות און השגה אין אלקות, וואס דאס איז די עליה פון דער נשמה דורך די תורה ומצוות וואס מ'איז מקיים דא למטה. איז אין דעם ענין דא ברענגט זיך א תורה פון בעל שם טוב אין [לא ברור]. שרייבט ער דארט אין לשון, אז „לא יניח שום יום מעשיית מצוה“. אז א מענטש דארף יעדן טאג מאכן א מצוה. און וואס מיינט דאס? אז נישט טון צוויי, דריי מצוות ביום אחד; נאר יעדן טאג דארף ער מאכן א מצוה. און דאס איז פארבונדן מיט דעם ענין פון „אברהם זקן בא בימים“, אז יעדן טאג איז ביי אים געווען די ענינים פון מצוות. וואס דא פרעגט זיך א שאלה: וואס איז אזא ענין פון די ימים? כי הרי, לפי וואס, וואס מ'איז געווען,
09:56 הלבושים קשורים למצוות. כל מצווה היא לבוש. על ידי עשיית המצוות הנשמה מצטיידת בלבוש, והלבוש הזה הוא המצווה, שנותנת לנשמה כוח ליהנות מזיו השכינה. אם כן, מה פועלת העובדה שעובר כל יום? הרי אפשר לעשות שלוש מצוות ביום אחד. צריך שיהיה מספר המצוות הדרוש; צריך להגיע לכך וכך לבושים כדי שאפשר יהיה ליהנות מזיו השכינה. מה ההבדל אם עושים מאה מצוות ביום אחד או במאה ימים? מהו הדיוק בדברי הבעל שם טוב, וכך גם משתמע מן הפסוק ״בא בימים״, שדווקא הימים חשובים, ״שלא יניח יום מעשיית מצוה״? מדוע דווקא הימים חשובים? על העניין הזה יש מאמר נפלא של הרבי, שאמר בשנת תשל״ח. שנת תשל״ח הייתה שנה קשה; זו הייתה התקופה שבה הרבי היה, [לא ברור], התקופה שלאחר המצב הבריאותי שאפשר לזכור מתשל״ח. אז אירע התקף הלב, בכ״ט, והרבי עבר באותה עת תקופה של סכנת נפשות, ובניסים גדולים יצא ממנה. ובשבת פרשת חיי שרה, שבת מברכים כסלו, שהייתה השבת האחרונה שבה הרבי עדיין היה במצב, [לא ברור],
09:56 די לבושים איז פארבונדן מיט מצוות. יעדע מצוה איז א לבוש. אז דורך דעם וואס מ׳מאכט מצוות, איז די נשמה צוגעגרייט מיט א לבוש, וואס דער לבוש איז די מצוה, וואס גיט כח פאר דער נשמה, אז זי קען נהנה זיין מזיו השכינה. איז וואס איז דען אויפגעטאן מיט דעם וואס עס גייט דורך יעדן טאג? מ׳קען דאך אין איין טאג מאכן דריי מצוות. די כמות המצוות דארף מען דאך האבן; מ׳דארף אנקומען צו כך וכך לבושים כדי אז מ׳זאל קענען נהנה זיין מזיו השכינה. וואס איז דער חילוק צי מ׳טוט הונדערט מצוות אין איין טאג, אדער אין הונדערט טעג? וואס איז דער דיוק אין בעל שם טוב, און על דרך זה משמע פון פסוק ״בא בימים״, אז עס איז נוגע די ימים דווקא, שלא יניח יום מעשיית מצוה? וואס איז נוגע די ימים דווקא? איז אויף דעם ענין איז פאראן א געשמאקער מאמר פון רבי׳ן, וואס ער האט געזאגט אין יאר תשל״ח. תשל״ח איז געווען א יאר, איז געווען א שווערע יאר, וואס איז געווען די תקופה וואס דער רבי איז געווען, אה, [לא ברור], איז געווען א תקופה וואו דער רבי איז געווען נאך דעם מצב הבריאות וואס מ׳קען זיך דערמאנען, תשל״ח. אז דעמאלט איז געווען דער הארץ־אטאק, דאס כ״ט, און דער רבי איז דעמאלט דורכגעגאנגען א תקופה פון סכנת נפשות, און בנסים גדולים איז ער ארויסגעגאנגען פון דעם. און שבת פרשת חיי שרה, שבת מברכים כסלו, וואס איז געווען דער לעצטער שבת וואס דער רבי איז נאך געווען אין א מצב, אה, געווען, אה, אה,
11:26 במצב שבו היה יכול [לא ברור] וכו׳. ורק לאחר מכן, בראש חודש כסלו, הייתה השמחה הגדולה, כשהרבי יכול היה ללכת הביתה ואז לשוב ולהמשיך ביתר שאת וביתר עוז בכל ענייני הפצת התורה והחסידות. באותה שבת, במוצאי שבת, אמר הרבי מאמר חסידות. ושם הוא דיבר על העניין ושאל: מה פירוש תורת הבעל שם טוב, ״שלא יניח יום מעשיית מצוה״? ונקודת הדברים הייתה שכאן עומדים על גודל מעלתו של הזמן. מה שהתורה רוצה לספר לנו על אברהם אבינו אינו רק שאברהם אבינו למד תורה וקיים מצוות, אלא שהתורה והמצוות שלו היו באופן של ״בא בימים״: בתוך הזמן. הוא הוריד אותן אל תוך הזמן, ״שלא יניח יום מעשיית מצוה״ — הן צריכות להיות קשורות דווקא לזמן. שכל יום יהיה יום, שיהיה מלא בתורה ובמצוות. מדוע עניין הזמן חשוב כל כך? שם הוא מבאר זאת מצד העניין של ״נתאווה הקב״ה להיות לו יתברך דירה בתחתונים״. כי הרי תכלית המצווה אינה רק המצווה עצמה; המצווה צריכה לפעול בירור וזיכוך בעולם ולעשות מן העולם דירה לו יתברך. וכיוון שכך, מהו העולם? דירה לו יתברך,
11:26 וואס ער איז געווען אין א מצב וואס עס האט זיך געקענט [לא ברור] וכו׳. און ערשט נאך דעם, ראש חודש כסלו, איז געווען די גרויסע שמחה, וואס דער רבי האט געקענט גיין אהיים און דעמאלט נאכאמאל אנגיין ביתר שאת וביתר עז מיט אלע ענינים פון הפצת התורה וחסידות. אין יענעם שבת, מוצאי שבת, האט דער רבי גערעדט א מאמר חסידות. און דארט האט ער גערעדט דעם ענין, געפרעגט די שאלה: וואס איז דער פשט אין תורת הבעל שם טוב, ״שלא יניח יום מעשיית מצוה״? און די נקודה דערפון איז געווען, אז דא שטייט מען אין גודל העילוי פון זמן. דאס וואס די תורה וויל אונז דערציילן בנוגע אברהם אבינו איז נישט נאר דאס וואס אברהם אבינו האט געלערנט תורה און מקיים געווען מצוות, נאר אז די תורה ומצוות פון אברהם אבינו איז געווען אין אן אופן פון ״בא בימים״. אז אין זמן, אז ער האט עס אראפגעטראגן אין דעם ענין פון זמן, ״שלא יניח יום מעשיית מצוה״, אז זיי דארפן זיין פארבונדן דווקא מיט זמן. אז יעדער טאג זאל זיין א טאג, זאל זיין אנגעפילט מיט תורה און מצוות. פארוואס איז אזוי נוגע דער ענין פון זמן? איז דארט איז ער מבאר מצד דעם ענין פון ״נתאוה הקב״ה להיות לו יתברך דירה בתחתונים״. וויבאלד אז דער ענין פון כוונת המצוה איז דאך נישט נאר דער עצם מצוה; די מצוה דארף דאך אויפטאן א בירור וזיכוך אין וועלט און מאכן פון וועלט א דירה לו יתברך. און וויבאלד, וואס איז דאס וועלט, עולם? דירה לו יתברך,
12:50 לעשות מן העולם. העולם הוא עניין של מקום ועניין של זמן. כידוע, תורת המגיד ממעזריטש שבה הוא אומר שלא רק המקום נברא יש מאין, אלא גם עניין הזמן נברא יש מאין — ״בראשית״. זאת אומרת שהמציאות התחתונה, מציאות הגשמיות, מציאות העולם, מורכבת מעניין המקום ומעניין הזמן. וכשאומרים שצריך לעשות מצווה, מפני שעל ידי המצווה עושים מן העולם דירה לו יתברך, לכן נוגע כאן עניין הזמן: ״שלא יניח יום מעשיית מצוה״, כדי שהמצווה תפעל במציאות התחתונה, במציאות העולם ובמציאות הזמן. מכאן אנחנו מבינים מדוע הזמן נוגע. ואכן, אנחנו רואים בחסידות, שיחד עם זה שהחסידות מדברת על ענייני אין־סוף, על בלי גבול ועל למעלה ממדידה והגבלה, אף על פי כן היא דורשת שהעניינים יהיו דווקא בהתלבשות ובהגבלה, בגדרי זמן ומקום. וכשהרבי אומר ״טעגליך ימים ימים״, הוא מביא שם שאף על פי שבחסידות יש ״נעוץ תחילתן בסופן וסופן בתחילתן״, עניין העיגולים, כלומר שהחסידות היא בלי גבול, אף על פי כן נוגע עניין הסדר, נוגע עניין הזמן ונוגע עניין יוקר הזמן. והוא מביא שהבעל שם טוב היה מסודר, המגיד ממעזריטש הקפיד על סדר, ואדמו״ר הזקן חינך והדריך חסידים
12:50 מאכן פון וועלט. וועלט איז ענין פון מקום און ענין פון זמן. כידוע די תורת הרב המגיד וואס ער זאגט, אז נישט נאר מקום איז באשאפן געווארן יש מאין, נאר אויך דער ענין פון זמן איז באשאפן געווארן יש מאין, ״בראשית״. דאס הייסט אז דעם מציאות התחתון, מציאות פון גשמיות, מציאות פון וועלט, איז אויסגעשטעלט פון דעם ענין פון מקום און פון ענין פון זמן. און בשעת מ׳זאגט אז מ׳דארף טאן א מצוה, ווייל דורך די מצוה מאכט מען פון דער וועלט א דירה לו יתברך, דערפאר איז נוגע דא דעם ענין פון זמן, ״שלא יניח יום מעשיית מצוה״, כדי אז די מצוה זאל פועל׳ן זיין אין מציאות התחתון, מציאות העולם און מציאות הזמן. וואס פון דעם מיר פארשטייען פארוואס איז זמן נוגע. און מיר זעען טאקע אין חסידות, אז צוזאמען מיט דעם וואס חסידות רעדט פון די ענינים פון אין סוף, פון בלי גבול און למעלה ממדידה והגבלה, אף על פי כן מאנט זיך אז ענינים זאלן זיין דווקא בהתלבשות און הגבלה, אין גדרים פון זמן און מקום. און ווען דער רבי זאגט ״טעגליך ימים ימים״, ברענגט ער דארטן, אז הגם אז חסידות איז ״נעוץ תחילתן בסופן וסופן בתחילתן״, דעם ענין פון עיגולים, דאס הייסט אז חסידות איז בלי גבול, אף על פי כן איז נוגע דער ענין פון סדר, עס איז נוגע דער ענין פון זמן, און עס איז נוגע דער ענין פון יוקר הזמן. און ער ברענגט אז דער בעל שם טוב איז געווען א מסודר, דער מיטעלער מגיד האט מקפיד געווען אויף סדר, און דער אלטער רבי האט מחנך און מדריך געווען חסידים
14:19 שיהיו מסודרים, שהעניינים אצלם ירדו לתוך הזמן. ואנחנו מוצאים זאת במכתב הידוע שר׳ לוי יצחק מברדיטשוב, הברדיטשובר הקדוש, שלח לאדמו״ר הזקן אחרי י״ט כסלו, שהיה זמן הגאולה, חג הגאולה י״ט כסלו. ישנו מכתב שר׳ לוי יצחק מברדיטשוב שלח לאדמו״ר הזקן, מכתב של השתתפות בשמחתו. הוא כותב לו את שמו של אדמו״ר הזקן, וכותב ״שני אור״, ומדגיש שזהו שמו, שתי מילים, ״שני אור״, כי זה עניינו: הוא גילה את אור הנגלה ואת אור החסידות. ואת ״זלמן״ הוא כותב באופן של ״לזמן״, כפי שאנו אומרים, במקום הזה, ומובא בכמה מקומות שהשם זלמן קשור לזמן. וזה אכן החידוש של אדמו״ר הזקן. כי מצד אחד, הוא גילה את העניינים העמוקים של אור הנגלה ואור החסידות, שני אור, פנימיות התורה, שזהו בלי גבול; ויחד עם זה היה אצלו עניין זלמן, ״לזמן״ — להוריד זאת לענייני ההגבלה והמדידה של זמן ומקום. וזו ההדגשה במה שנאמר כאן: ״ואברהם זקן בא בימים״. שזה היה בהתלבשות בימים, בענייני הזמן, בניצול הזמן, שבכל יום ויום עביד עבידתיה. פעם הייתי אצל הרבי
14:19 אַז זיי זאָלן זיין מסודרים, אַז ביי זיי זאָלן די ענינים אַראָפּקומען אין זמן. און מיר געפינען דאָס אין דעם מכתב הידוע וואָס ר' לוי יצחק מבארדיטשוב, דער הייליקער בארדיטשובער, האָט געשיקט צום אַלטן רבי'ן נאָך י״ט כסלו, וואָס איז געווען דער זמן הגאולה, דער חג הגאולה י״ט כסלו. איז דאָ אַ בריוו וואָס ר' לוי יצחק מבארדיטשוב האָט געשיקט צום אַלטן רבי'ן, אַ בריוו פון משתתף זיין בשמחתו. שרייבט ער אים דעם נאָמען פון דעם אַלטן רבי'ן, און ער שרייבט „שני אור“, מדגיש אַז דאָס איז דער נאָמען זיינער, צוויי ווערטער, „שני אור“, ווייל דאָס איז זיין ענין, וואָס ער האָט מגלה געווען אור הנגלה און אור החסידות. און „זלמן“ שרייבט ער באופן דעם ענין פון „לזמן“, וואָס מיר זאָגן איז דער מקום, און עס ברענגט זיך אין כמה ערטער דאָרט, אַז דער נאָמען זלמן איז פאַרבונדן מיט זמן. און דאָס איז טאַקע דער חידוש פון דעם אַלטן רבי'ן. ווייל מצד אחד, מיט דעם וואָס ער האָט מגלה געווען די טיפע ענינים פון אור הנגלה און אור החסידות, שני אור, פנימיות התורה, וואָס דאָס איז בלי גבול, יחד עם זה איז געווען ביי אים דער ענין פון זלמן, „לזמן“, דאָס אַראָפּטראָגן אין די ענינים פון הגבלה און מדידה פון זמן און מקום. און דאָס איז די הדגשה וואָס מען זאָגט דאָ: „ואברהם זקן בא בימים“. אַז עס איז געווען בהתלבשות אין די ימים, ענינים פון זמן, אין ניצול הזמן, אַז בכל יום ויום עביד עבידתיה. איך האָב אַמאָל געווען ביי דעם רבי'ן
15:46 בהתוועדות של שבת פרשת חיי שרה. זה היה בשנת תשמ״ח, תשמ״ח, נדמה לי. אז הרבי אמר שיחה עשירה מאוד על הפסוק הזה. ובהתוועדויות, בכל התוועדות של שבת, נהג הרבי לומר, בין שאר העניינים, שיחה על רש״י. כלומר, להציג פירוש רש״י, לשאול עליו כמה קושיות, ואחר כך לבאר ולתרץ את רש״י על פי פשוטו של מקרא, ולהמשיך ולבאר זאת בבירור בעבודת השם. וכל זה במסגרת התוועדות של שבת. באותה שבת הרבי התעכב על הפסוק הזה, ושאל מה פירוש המילים ״ואברהם זקן בא בימים״. לכאורה, גם ״בא בימים״ מיותר. רוב המפרשים מבארים ש״בא בימים״ פירושו שהוא כבר זקן, וזה גם פירוש המילה ״זקן״. מה מוסיפות המילים ״בא בימים״ על המילים ״ואברהם זקן״? ״ואברהם זקן״ — בפשטות, זקן פירושו שהוא מבוגר. מה מוסיפות המילים ״בא בימים״? למפרשים, למפרשים הראשונים, יש על כך תירוצים, וכן הלאה. אבל רש״י אינו אומר דבר ואינו מפרש זאת כלל. מכך שרש״י אינו מפרש, משמע אחד משני דברים: או שהפירוש פשוט, או שיש כאן דבר אחר בדברי רש״י. בשביל בן חמש למקרא הדבר פשוט כל כך, שהוא מבין זאת בעצמו. אם כך, למה רש״י אינו אומר דבר? כשילד לומד חומש, פשוטו של מקרא, הדבר אינו קשה לו? אבל השאלה היא: מה רש״י מלמד אותנו כאן? מה פירוש ״בא בימים״? המפרשים שואלים זאת ונותנים על כך תירוצים, ואילו רש״י אינו אומר דבר. אבל הרבי אמר,
15:46 אין אַ פאַרברענגען פאַר שבת פרשת חיי שרה, דאָס איז געווען אין יאָר תשמ״ח, תשמ״ח, דאַכט זיך. איז דעמאָלט האָט דער רבי גערעדט אַ זייער רייכע שיחה אויף דעם פסוק. און דער רבי האָט זיך געפירט אין די פאַרברענגענס, יעדן שבתדיקן פאַרברענגען, צווישן די ענינים, אַ רש״י־שיחה. דאָס הייסט אַז ער זאָל שטעלן אַ פירוש רש״י, פרעגן עטליכע קשיות אויף דעם רש״י, און שפּעטער אויסטייטשן און פאַרענטפערן דעם רש״י אויפן פשוטו של מקרא, און ווייטער קלערלעך אויסטייטשן אין עבודת השם. און דאָס אַלץ איז שוין אַ שבתדיקער פאַרברענגען. יענעם שבת האָט דער רבי געשטעלט אויף דעם פסוק, און ער האָט געפרעגט וואָס איז דער טייטש פון די ווערטער „ואברהם זקן בא בימים“. לכאורה, „בא בימים“ איז אויך איבעריק. רוב מפרשים טייטשן „בא בימים“ מיינט אַז ער איז שוין אַלט, און „זקן“ איז אויך דער טייטש. וואָס איז דער תוקף פון די ווערטער „בא בימים“ איבער די ווערטער „ואברהם זקן“? „ואברהם זקן“ — בפשטות, זקן מיינט אַז ער איז אַלט. וואָס מוסיף זיין די ווערטער „בא בימים“? די מפרשים, די ראשונים מפרשים, האָבן אויף דעם תירוצים, וכן הלאה. אָבער רש״י זאָגט גאָרנישט, טייטשט גאָרנישט אויס. משמע אַז רש״י טייטשט גאָרנישט אויס — אַז דער פשט איז איינס פון צוויי: אָדער ס'איז אַ פשוטער פשט, אָדער אַן אַנדער זאַך איז דאָ ביי רש״י. פאַר אַ חמש למקרא איז דאָס אַזוי פשוט אַז ער פאַרשטייט עס. אויב אַזוי, וואָס זאָגט רש״י נישט? ווען אַ קינד לערנט חומש, פשוטו של מקרא, איז אים נישט שווער? אָבער די שאלה איז: וואָס לערנט רש״י אונז דאָ? וואָס איז „בא בימים“? די מפרשים פרעגן דאָ, און געבן פאַר דעם תירוצים. וואָס רש״י זאָגט גאָרנישט. אָבער דער רבי האָט געזאָגט,
17:26 שיש פירוש ל״בא בימים״ שרש״י אינו צריך לבאר. כי בן חמש למקרא מבין בעצמו את פירוש המילים ״בא בימים״. שהרי פשוטו של מקרא הוא הפירוש הפשוט של המילים. מה הפירוש הפשוט של המילים ״בא בימים״? שהוא נכנס לתוך הימים. הרבי מבאר: מה פירוש שהוא נכנס לתוך הימים? את זה רואים במוחש. אדם יכול לחיות כך וכך שנים. ובכן, הוא חי חיים שלמים. אומרים שהאדם בן שבעים או בן שמונים, כן, זה מציין את חשבון ימי חייו, שהוא הרי חי. הוא היה שם, והוא חי את הימים האלה. הוא עבר את הימים בפנימיות. וייתכן שהוא רק העביר את הימים. הפירוש של ״בא בימים״ הוא שהוא נכנס לתוך הימים. העובדה שהוא זקן אומרת בפשטות שהוא עבר את הימים. פעמים רבות קורה שאדם רק עובר את הימים. שואלים אותו מה עשה — לא עשה כלום. מה הוא זוכר — אינו זוכר דבר. למה? כי הימים עברו, הוא עבר את הימים; הימים חלפו, הוא חלף איתם, הם התעופפו להם. אבל מה הוא עשה? שום דבר. למה? כי הוא לא היה בתוכם בפנימיות. ואילו אלה הימים שהוא חי בפנימיות: הוא הרי חי, הוא היה שם, היה שם בפנימיות, חווה זאת וזוכר זאת. אפילו ילד מבין את זה. שואלים ילד קטן: מה היה ביום הזה? מה הוא עשה באותו יום, מה למד, מה הרגיש? אם זהו יום שהוא חי בפנימיות, הוא זוכר את היום הזה. כן, זהו יום שזוכרים לאורך זמן. וזה השבח הגדול שהתורה אומרת על אברהם אבינו: ״ואברהם זקן״
17:26 ס'איז דאָ אַ פּשט אין „בא בימים“ וואָס רש״י דאַרף נישט טייטשן. ווייל אַ חמש למקרא פאַרשטייט אַליין וואָס איז דער טייטש פון די ווערטער „בא בימים“. כי פשוטו של מקרא איז דער פשוטער טייטש פון די ווערטער. וואָס איז דער פּשוטער טייטש פון די ווערטער „בא בימים“? אַז ער איז אַריינגעגאַנגען אין די טעג. דער רבי טייטשט: וואָס איז ער איז אַריינגעגאַנגען אין די טעג? דאָס זעט מען במוחש. אַ מענטש קען זיין אַז ער לעבט אַזוי און אַזוי פיל יאָרן. נו, ער האָט געלעבט אַ גאַנץ לעבן. מען זאָגט אַז דער מענטש איז זיבעציק אָדער אַכציק יאָר, יאָ, דאָס ווייזט דעם חשבון פון די טעג פון זיין לעבן, אַז ער האָט דאָך געלעבט. ער איז דאָרטן געווען, און דאָס האָט געלעבט מיט אים. אַז ער איז דורכגעגאַנגען די טעג מיט פנימיות. קען זיין אַז ער האָט אויסגעלעבט די טעג. דער טייטש פון „בא בימים“ איז: ער איז אַריינגעגאַנגען אין די טעג. דאָס וואָס ער איז אַ זקן, איז פשוט אַז ער האָט איבערגעלעבט די טעג. סך מאָל פּאַסירט אַז אַ מענטש לעבט איבער די טעג. פרעגט אים וואָס ער האָט געטאָן — גאָרנישט געטאָן. וואָס ער געדענקט — געדענקט ער גאָרנישט. פאַרוואָס? ווייל די טעג זענען דורכגעגאַנגען, ער האָט איבערגעלעבט די טעג; די טעג זענען דורכגעגאַנגען, ער איז איבערגעגאַנגען, זיי זענען אַוועקגעפלויגן. אָבער וואָס האָט ער געטאָן? גאָרנישט מיט נישט. פאַרוואָס? ווייל ער איז נישט געווען אין זיי מיט פנימיות. און דאָס זענען די טעג וואָס ער האָט געלעבט מיט פנימיות, אַז ער האָט דאָך געלעבט, ער איז דאָרטן געווען, געווען דאָרטן מיט פנימיות, און ער האָט דאָס איבערגעלעבט און געדענקט דאָס. אפילו אַ קינד פאַרשטייט עס, אַ קליין קינד פרעגט מען: וואָס איז געווען אין דעם טאָג? וואָס האָט ער אין דעם טאָג געטאָן, וואָס האָט ער געלערנט, וואָס האָט ער געפילט? איז דער טאָג אַ טאָג וואָס ער האָט געלעבט מיט פנימיות, געדענקט ער דעם טאָג. יאָ, דאָס איז אַ טאָג וואָס מען געדענקט אויף אַ לענגערע צייט. און דאָס איז די גרויסע שבח וואָס די תורה זאָגט אויף אברהם אבינו: „ואברהם זקן“
19:12 בא בימים. אברהם אבינו הגיע לזקנה, אבל לא רק במובן שהוא חי ימים. ״בא בימים״ פירושו שהוא נכנס אל תוך הימים. הוא ניצל את הימים, עם הפנימיות שלהם ועם החיות הפנימית שלהם. התורה לא כותבת סתם סיפורים. כשהתורה מספרת זאת על אברהם אבינו, היא באה ללמד כל יהודי. והלימוד הוא שכמו אברהם אבינו, צריך להיות ״בא בימים״ — שכל יום יהיה יום. צריך לנצל את היום במילואו, לתכלית ולשלימות; שהיום לא סתם חלף ועבר, אלא היה יום פנימי, יום חי. ותזכרו שבהמשך לכך, כעבור כמה ימים, הייתה שמחה גדולה אצל החסידים. זו הייתה השמחה של ה׳ טבת תשמ״ז, כשהספרים, שעליהם התנהל כל הדין תורה, עם
19:12 בא בימים. אברהם אבינו איז געקומען צו זיין זקנה, איז געווען נישט נאר אז ער האט געלעבט טעג. „בא בימים“ מיינט אז ער איז אריינגעקומען אין די טעג. ער האט די טעג אויסגענוצט, מיט זייער פנימיות און מיט זייער חיות פנימית. די תורה שרייבט נישט סתם סיפורים. אז די תורה דערציילט דאס וועגן אברהם אבינו, איז דאס אונז צו ברענגען א לימוד פאר יעדן איד. און דער לימוד איז, אז אזוי ווי אברהם אבינו, דארף מען זיין „בא בימים“ — אז יעדער טאג זאל זיין א טאג. מען דארף אויסנוצן דעם טאג במילואו, לתכלית ולשלימות; אז דער טאג איז נישט דורכגעגאנגען אזוי, גלאט דורכגעגאנגען, נאר ס'איז געווען א פנימיות'דיקער, א לעבעדיקער טאג. און געדענקט, אז בהמשך לזה איז געווען, עטליכע טעג שפעטער, א גרויסע שמחה ביי חסידים. דעמאלט איז געווען די שמחה, פינף טבת תשמ"ז, ווען די ספרים, וואס אויף זיי איז געווען דער גאנצער דין תורה, מיט
20:44 המשפט וכו׳ וכו׳, חזרו. הספרים חזרו לספרייה של הרבי, ב־770. הייתה שמחה גדולה. אז התקיימה התוועדות גדולה, ומזכירו של הרבי, הרב חדקוב, סיפר בין הסיפורים גם את הסיפור הזה. הוא סיפר שבשנת תש״ג יצא לאור ״היום יום״. זהו ספר שאדמו״ר הריי״צ ביקש מהרבי להכין בו פתגמים, מנהגים, הוראות והדרכות מתורת החסידות, לכל יום. הרבי עבד על כך כמה חודשים, ואז יצא הקונטרס הידוע שנקרא ״היום יום״, לוח לחסידי חב״ד, שבו לכל יום יש דברי תורה ופתגמים הקשורים לאותו יום. ומספר הרב חדקוב, שהיה אז מזכירו של הרבי, מהשנים הראשונות שלאחר בואו, שכשהספר היה מוכן, הוא נכנס יחד עם הרבי, שאז קראו לו הרמ״ש, אל אדמו״ר הריי״צ, והביאו את החוברת הראשונה, את הספר הראשון. כשהניחו את הספר על השולחן, אדמו״ר הריי״צ היה בשמחה עצומה. הוא לקח את הספר ועיין בו. פניו היו מוארות. במשך כמה שעות הוא עיין בספר; אבל אתם יודעים, אדמו״ר הריי״צ באותן שנים התקשה מאוד לדבר.
20:44 משפט וכו' וכו', זענען צוריקגעקומען. די ספרים זענען צוריקגעקומען צו דעם רבינ'ס ספריה, אין סֶעווענטי. ס'איז געווען א גרויסע שמחה. און דעמאלט איז געווען א גרויסע פארברענגען, און דעם רבינ'ס מזכיר, הרב חודקוב, האט צווישן די סיפורים דערציילט אויך דעם סיפור. ער דערציילט, אז אין יאר תש"ג איז דעמאלט ארויסגעגאנגען דער „היום יום“. דאס איז א ספר וואס דער פריערדיקער רבי, דער רבי ריי"צ, האט געבעטן דעם רבי'ן אז ער זאל צוגרייטן פסגמים, מנהגים, הוראות און הדרכות פון תורת החסידות, פאר יעדן טאג. דער רבי האט דערויף געארבעט עטליכע חדשים, און דעמאלט איז ארויסגעגאנגען דער באוואוסטער קונטרס וואס האט געהייסן „היום יום“, א לוח פאר חסידי חב"ד, וואו פאר יעדן טאג איז דא תורה און פסגמים וואס זענען פארבונדן מיט דעם טאג. און דערציילט הרב חודקוב, וואס איז דעמאלט געווען דער מזכיר פונעם רבי'ן, פון די ערשטע יארן נאך זיין אנקומען, אז ווען דער ספר איז געווען גרייט, איז ער אריינגעגאנגען צוזאמען מיט דעם רבי'ן, וואס דעמאלט האט מען אים גערופן דער רמ"ש, צום רבי'ן ריי"צ, און געברענגט דעם ערשטן ביכל, דעם ערשטן ספר. ווען מ'האט געברענגט דעם ספר צום טיש, איז דער פריערדיקער רבי, דער רבי ריי"צ, געווען מיט א מורא'דיגער שמחה. ער האט גענומען דעם ספר און דורכגעקוקט דעם ספר. זיין פנים איז געווען א פארליכטיקטער פנים. א פאר שעה צייט האט ער געקוקט אין דעם ספר; אבער איר ווייסט, דער רבי ריי"צ אין יענע יארן האט זייער שווער געקענט רעדן.
22:20 הוא דיבר בקיצור רב, מילה וכמה מילים. אדמו״ר הריי״צ המשיך לעיין בספר, עבר על הספר כולו, ואמר בשמחה גדולה, בלשון הזו ובניגון: ״היום יום — היום הוא יום״. הלימוד ב״היום יום״ גורם לכך שאצל יהודים היום יהיה יום; שכל יום מקבל משמעות, כל יום מקבל תוכן, בכל יום מנצלים כראוי את התוכן הפנימי הקשור לאותו יום. וזה הלימוד מהסדר של היום. הפסוק אומר: ״ואברהם זקן בא בימים״. יהודי צריך לדעת שהתכלית, הכוונה של ירידת הנשמה למטה, והעבודה של יהודי, צריכות להיות ״זקן בא בימים״: לימוד התורה וקיום המצוות. אבל באיזה אופן? שכל יום יהיה יום. ״בא בימים״ — להיכנס אל תוך הימים, לחיות את הימים, לנצל את הזמן, ועל ידי כך לעשות מן הזמן זמן קדוש. ואנחנו עושים דירה לו יתברך בתחתונים. ונזכה בקרוב ימינו לזמן החשוב שכולנו מחכים לו, לזמן הגאולה, בפרט כשנכנסים לחודש כסלו, שהוא חודש הגאולה, חודש השמחה, ובו חל ראש השנה לחסידות. שנזכה תיכף, בקרוב ימינו, שיתקיים ״יפוצו מעינותיך
22:20 ער האט גערעדט זייער קורץ, ווערטער און עטליכע ווערטער. דער רבי ריי"צ האט נאך געקוקט אין דעם ספר, דורכגעקוקט דעם גאנצן ספר, און ער האט געזאגט מיט א גרויסע שמחה, מיט די אותיות, און געזאגט מיט א ניגון: „היום יום — דער טאג איז א טאג.“ אז דאס לערנען דעם „היום יום“ מאכט אז ביי אידן דער טאג זאל זיין א טאג; אז יעדער טאג באקומט א משמעות, יעדער טאג באקומט א תוכן, יעדער טאג נוצט מען אויס ווי עס דארף צו זיין, דעם פנימיות'דיקן תוכן וואס איז פארבונדן מיט דעם טאג. און דאס איז דער לימוד פון היינטיקן סדר. דער פסוק זאגט: „ואברהם זקן בא בימים“. אז א איד דארף וויסן, אז די תכלית, די כוונה פון ירידת הנשמה למטה, און די עבודה פון א איד דארף זיין „זקן בא בימים“: לימוד התורה און קיום המצוות, אבער אין וועלכן אופן דארף עס זיין? אז יעדער טאג זאל זיין א טאג. „בא בימים“ — אריינגיין אין די טעג, לעבן די טעג, אויסנוצן דעם זמן, און דורך דעם מאכן פון דעם זמן א הייליקן זמן. און מיר מאכן א דירה לו יתברך בתחתונים. און מיר וועלן זוכה זיין בקרוב ימינו צו דעם ערנסטן זמן וואס מיר אלע ווארטן, צו דעם זמן הגאולה, בפרט אז מ'גייט אריין אין חודש כסלו, וואס דאס איז דער חודש הגאולה, חודש השמחה, און דעמאלט איז דער ראש השנה לחסידות. מיר זאלן זוכה זיין תיכף, בקרוב ימינו, אז ס'זאל מקוים ווערן דעם „יפוצו מעינותיך
23:45 חוצה״, ״לכשיפוצו מעינותיך חוצה — קאתי מר״, מלכא משיחא. ואז יהיה ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״. שיהיה במהרה, כן יהי רצון. [לא ברור]
23:45 חוצה“, „לכשיפוצו מעינותיך חוצה — קאתי מר“, מלכא משיחא. און דעמאלט וועט זיין „ומלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים“. זאל זיין במהרה, כן יהי רצון. [לא ברור]