לעבן חסידות · פרק 51 · 2022-11-23 · 28:25
פרשת תולדות - די עבודה פון יצחק- איבערמאכן דעם חושך - הרב אשר פרקש
תיאור הפרק
* מגיד דבריו ליעקב הוספות* תורה אור פרשת תולדות ד״ה מים רבים * ד״ה ויתן לך תרס״ו * ד״ה ויאמר לו יונתן מחר חודש תשל״א
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:04 בשנת תשל"ח, בליל שמיני עצרת, התקיימו ההקפות אצל הרבי בבית המדרש. באותו לילה, באמצע ההקפות, היה קהל גדול מאוד, כפי שתמיד בשמחת תורה ובשמיני עצרת בא קהל גדול לשמוח ולרקוד. שמחת תורה היה מן הימים השמחים ביותר, אם לא היום השמח ביותר בשנה אצל הרבי, בשמחה עצומה ובריקודים. ובאותה שנה, באמצע ההקפות, עבר הרבי, רחמנא ליצלן, התקף לב קשה. זו הייתה תחילתה של תקופה קשה, שבה היה מצב של סכנת נפשות ממש. הרבי עבר, לצערנו, מצב בריאותי קשה מאוד, והרופאים סברו שבדרך הטבע יש, רחמנא ליצלן, סיכויים מעטים מאוד. ובניסים גלויים הרבי החלים, וכעבור כמה שבועות יכול היה לצאת וללכת הביתה. זה היה ביום ראש חודש כסלו, שנודע אצל חסידים כיום של שמחה, יום טוב גדול, יום שבו משבחים ומודים להקדוש ברוך הוא שעשה ניסים בימים ההם בזמן הזה. באותו שמיני עצרת ושמחת תורה, כמובן, כולם היו שבורים מאוד. אבל יחד עם זאת ביקש הרבי שהחסידים ימשיכו להיות בשמחה, שלא יפסיקו את שמחת שמחת תורה, ואדרבה, שימשיכו לרקוד בהקפות.
00:04 אין יאר תשל"ח איז געווען שמיני עצרת ביינאכט. עס זענען געווען די הקפות ביים רבי'ן אין בית המדרש. יענע נאכט, אינמיטן די הקפות, ווען ס'איז געווען א גאר גרויסער עולם, ווי ס'איז שטענדיג שמחת תורה, שמיני עצרת, וואו עס קומען גאר גרויסע עולם זיך פרייען און טאנצן. שמחת תורה, דאס איז געווען פון די פריילעכסטע טעג, אויב נישט דער פריילעכסטער טאג אין יאר וואס מ'האט געזען ביים רבי'ן, מיט א מורא'דיגע שמחה און ריקודים. און יענעם יאר איז געווען וואס אינמיטן די הקפות איז דער רבי, רחמנא ליצלן, עלינו, דורכגעגאנגען א שווערע הארץ־אטאקע, התקפת לב. און דאס איז געווען דער אנהויב פון א שווערער תקופה, וואס ס'איז געווען א מצב פון סכנת נפשות ממש. דער רבי איז דורכגעגאנגען, ליידער, א זייער שווערע מצב אין בריאות, וואס די דאקטוירים האבן ממש על פי דרך הטבע געהאלטן אז ס'איז דא זייער ווייניק, רחמנא ליצלן, טשאנסעס, ווי מ'זאגט, אפשריות על פי טבע. און ס'איז געווען בניסים גלויים, דער רבי איז געהאלפן געווארן. אז נאך עטלעכע וואכן האט דער רבי געקענט ארויסגיין, גיין אהיים. און דאס איז געווען דער טאג פון ראש חודש כסלו, וואס איז נתפרסם געווארן ביי חסידים: א טאג פון שמחה, א גרויסער יום טוב, א טאג וואס מ'איז משבח ומודה להקדוש ברוך הוא, שעשה נסים בימים ההם בזמן הזה. בשעת ס'איז געווען יענעם שמיני עצרת, שמחת תורה, כמובן ס'איז געווען זייער צובראכן. אבער צוזאמען דערמיט האט דער רבי געבעטן אז חסידים זאלן ממשיך זיין, זיין בשמחה. און מ'זאל נישט אפהערן די שמחה פון שמחת תורה, און אדרבה, מ'זאל ממשיך זיין און טאנצן ביי הקפות, און הקפות.
02:03 כמובן, היה קשה מאוד, בפרט משום שבשעות הראשונות המצב לא רק שלא השתפר, אלא אפילו החמיר, רחמנא ליצלן. זה היה מצב קשה מאוד. ואף על פי כן ביקש הרבי שהחסידים יכניסו שמחה, כי באמצעות השמחה יביאו לו בריאות. בין הדברים שהיו באותם ימים: היו שם רופאים, שהרי הרבי לא רצה ללכת לבית הרפואה בשום אופן. הוא נשאר בחדרו ב־770 במשך כל התקופה, מאותו שמחת תורה ועד ראש חודש כסלו, למעלה מחמישה שבועות. הביאו לשם את כל המכשירים ואת כל הרופאים, כל מה שהיה צריך. באחת הפעמים, בחדרו, באותו שמחת תורה, הגיעו רופאים חדשים, וטיפלו ברבי בכל מה שהיה צריך. בין הדברים, הרבי גם שוחח עם הרופאים על כל מיני שאלות בענייני רפואה. בשעה שעשו זריקה, התחיל הרבי לשאול את הרופא כיצד פועל המזרק, מה עושה הזריקה ואיך זה עובד. הוא שאל על פרטי הדברים. הנקודה הייתה שכאשר צריך להוציא דם משתמשים במזרק, והאופן שבו הוא פועל הוא שכאשר מושכים את בוכנת המזרק לאחור,
02:03 כמובן ס'איז געווען זייער שווער, בפרט אז דער מצב אין די ערשטע שעות איז געווען א גאנצע צייט נישט נאר נישט געווארן גרינגער, נאר רחמנא ליצלן געווארן שווערער אפילו. און ס'איז געווען א מצב, ס'איז געווען זייער שווער. און אפילו פונדעסטוועגן האט דער רבי געבעטן אז חסידים זאלן אריינברענגען שמחה, ווייל דורך שמחה וועט מען ברענגען אים בריאות. צווישן די זאכן וואס איז געווען ביי זיי יענע טעג, אז ס'זענען געווען דאקטוירים, דער רבי האט דאך נישט געוואלט גיין אין שפיטאל בשום אופן. ער איז געבליבן אין צימער. און ער איז געבליבן אין צימער ביי זיך אין 770 די גאנצע תקופה פון יענעם שמחת תורה ביז ראש חודש כסלו, איבער פינף וואכן. און מ'האט דארטן געברענגט אלע מאשינען מיט אלע דאקטוירים, אלץ וואס מ'האט געדארפט. איז איינמאל, ביי זיך אין צימער, ביי זיך יענעם שמחת תורה, קומען צו נייע דאקטוירים, און ס'איז א מיטפיל געווען מיט'ן רבי'ן, מיט אלעם וואס מ'האט געדארפט. איז צווישן די זאכן, דער רבי האט אויך דורכגערעדט מיט די דאקטוירים כל מיני שאלות פון רפואה און זאכן. איז געווען בשעת מ'האט געמאכט אן איינשפריץ, א זריקה, האט דער רבי אנגעהויבן נאכפרעגן ביי דעם דאקטאר ווי אזוי ארבעט דער מזרק, וואס מאכט די זריקה, די איינשפריץ, ווי אזוי גייט עס. און ער האט נאכגעפרעגט די פרטי ענינים. און די נקודה איז געווען אז כדי צו ארויסנעמען בלוט, מאכט מען אן איינשפריץ ווען מ'דארף ארויסנעמען בלוט, יא, איז דער אופן ווי אזוי זי ארבעט איז אז בשעת מ'ציעט ביי דעם איינשפריץ, דעם מזרק, מ'ציעט
03:47 נוצר חלל באותו מקום. והחלל שנוצר מושך את הדם החוצה. כך הוא טבע הדברים, כך הדם יוצא מן הגוף אל תוך המזרק: נוצר מקום ריק, חלל, וזה גורם לדם להיאסף באותו מקום, וכך מוציאים את הדם. זה האופן שבו פועל המזרק. הרבי אמר דבר מעניין מאוד. הוא אמר שכפי שהבעל שם טוב מלמד אותנו, מכל דבר צריך לקחת הוראה בעבודת השם. ומהי ההוראה בעבודת השם שאפשר ללמוד מעניין כזה? הוא אמר שזוהי בעצם ההוראה מן המצב שנמצאים בו כעת. לפעמים יש זמן, יש מצב של חלל. חלל הוא עניין של חושך, של היעדר, של שלילה. זה מקום ריק, עניין של היעדר. זה היפך המציאות של קדושה. קדושה היא מלאה; בקדושה צריך שיהיה מלא. כאשר נוצר חלל ומקום פנוי, זה עניין שהוא היפך הקדושה, מרמז על דינים ועל עניינים בלתי רצויים. אבל כאן רואים שדווקא החלל הזה, לא רק שאינו גורם לדבר שלילי, אלא
03:47 צוריק, ווערט א חלל, יא, עס ווערט א חלל אין דעם פלאץ. און דורך דעם חלל וואס ווערט, שלעפט דער חלל און מושך, ציט, אז די בלוט זאל ארויסגיין. אזוי איז דער טבע, אזוי איז דער אופן ווי אזוי די בלוט קומט ארויס פון גוף אין דער איינשפריץ. אז דורך דעם וואס ווערט א ליידיקער ארט, א חלל, און דאס איז מכריח אז ס'זאל זיך צוזאמענקלייבן די בלוט אין דעם ארט, און אזוי נעמט מען ארויס די בלוט. דאס איז דער אופן ווי אזוי דער מזרק, די איינשפריץ, ארבעט. דער רבי האט געזאגט א זייער אינטערעסאנטע זאך. ער האט געזאגט אז דער ענין, דארף מען דאך ווי דער בעל שם טוב לערנט אונז, פון יעדער זאך דארף מען נעמען א הוראה אין עבודת השם. און וואס איז די הוראה אין עבודת השם וואס מ'קען לערנען פון אזא ענין? האט ער געזאגט אז בעצם דאס איז די הוראה פון דעם מצב וואס מ'געפינט זיך יעצט. אז ס'איז דא אמאל א זמן, א מצב פון א חלל. א חלל, דאס איז אן ענין פון חושך, אן ענין פון העדר, אן ענין פון שלילה. ס'איז א ליידיקער ארט, א ליידיקער ארט, אן ענין פון העדר. דאס איז היפך מציאות פון קדושה. קדושה איז מלא, קדושה איז, איז, איז דאס דארף זיין פול, יא. אז עס ווערט א חלל און א מקום פנוי, און דאס איז אן ענין וואס דאס איז היפך פון קדושה, דאס איז מרמז דינים, דאס איז מרמז ענינים בלתי רצויים. אבער דא זעט מען אז דווקא דורך דעם חלל, נישט נאר אז דער חלל איז נישט גורם אן ענין שלילי, נאר
05:18 אדרבה, דווקא בכך שנוצר חלל ומקום פנוי, מקום ריק, הוא גורם ומביא להמשכה חדשה של דם — דם הוא הנפש — להמשכת החיות. והרבי פירש שאת העניין הזה מוצאים בכל העניינים. מוצאים אותו הן בגדלות העניינים שבאלוקות, והן בעבודה שבנפש האדם. בגדלות העניינים שבאלוקות, זהו עניין יסודי וכללי שמבואר בחסידות בשם האר"י ז"ל: כל בריאת העולם הייתה על ידי צמצום. כידוע מה שמבאר האר"י ז"ל, כיצד התהוותה בריאת העולמות? היה אור אין סוף ממלא כל מקום, ונעשה חלל ומקום פנוי. כלומר, כדי שיוכלו להימשך העולמות, הייתה תחילה מציאות של חלל ומקום פנוי. ומה התרחש בעקבות החלל והמקום הפנוי? נמשך הקו. פירוש הדבר, על יסוד המשל שהובא מן המזרק, הוא שהחלל עורר את המשכת הקו. אין זה כפי שחושבים בפשטות: תחילה היה חלל, ואחר כך בא אור, הארה, קו, מעט אור. אלא הפירוש הוא שעצם היווצרות החלל — ההיעדר, השלילה, העניין של חלל ומקום פנוי — היא שגרמה לכך. היא מעוררת ודוחפת המשכה חדשה, שהיא המשכת האור, המשכת הקו הבאה לאחר החלל הזה. ועל
05:18 אדרבה, דורך דעם וואס עס ווערט א חלל און א מקום פנוי, א ליידיקער ארט, איז דאס גאר מכריח און רופט ארויס א נייע המשכה פון דם — דם הוא הנפש — א המשכת החיות. און דער רבי האט געטייטשט אז דעם ענין געפינט מען אין אלע ענינים. מ'געפינט עס סיי אין גדלות'קייט אין אלקות, און סיי מ'געפינט עס אין עבודה בנפש האדם. אין דעם ענין אין גדלות'קייט אין אלקות, דאס איז אן ענין יסודי וכללי וואס ווערט ערקלערט אין חסידות בשם האר"י ז"ל: די גאנצע בריאת העולם איז פארגעקומען דורך א צמצום. כידוע וואס דער האר"י ז"ל מבאר, אז ווי אזוי איז געווארן די התהוות פון בריאת עולמות? אז עס איז געווען אור אין סוף ממלא כל מקום, און עס איז געווארן א חלל ומקום פנוי. דאס הייסט אז כדי צו קענען ממשיך זיין עולמות, איז געווען פריער א מציאות פון א חלל און א מקום פנוי. און וואס האט פאסירט דורך דעם חלל ומקום פנוי? איז נמשך געווארן דער קו. אז דער טייטש דערביי איז, מיוסד אויף דעם משל וואס מ'ברענגט פון דער מזרק, אז דער חלל האט ארויסגערופן דעם קו. עס איז נישט ווי מ'מיינט בפשטות: פריער איז געווען א חלל, און שפעטער קומט צו גיין אן אור, א ליכטיקייט, א קו, א ביסל ליכט. נאר דער פשט איז אז דורך דעם וואס עס איז געווארן א חלל, האט דער חלל, דער העדר, דער שלילה, דער ענין פון חלל ומקום פנוי, מכריח געווען. דאס רופט ארויס, שטופט ארויס, א נייע המשכה, וואס דאס איז די המשכת אור, די המשכת הקו וואס קומט נאך דעם, נאך אט דעם חלל. און אויף
06:52 את זה רואים בעבודת האדם בנפשו: דווקא החושך, החלל והמקום הפנוי, ההעלם וההסתר, מעוררים המשכה חדשה ועמוקה, פנימיות עמוקה יותר ואור עמוק יותר מן הנפש. כך רואים בכלל בירידת הנשמה למטה. אגב, ירידת הנשמה למטה כרוכה הרי בחלל ובמקום פנוי: יש בה ירידה, יש בה העלם והסתר. אבל זה לא מפריע ולא גורם לבלבול; אדרבה, החלל הזה מעורר המשכה חדשה, חיות חדשה והתחדשות. את זה מוצאים בעיקר בעבודת התשובה. כאשר, רחמנא ליצלן, יש בחיי האדם זמנים שבהם הוא נמצא במצב של חלל, במצב בלתי רצוי, אסור לו להתייאש מכך חס ושלום. אדרבה, עליו לדעת שמתוך החלל הזה יוצאים אור חדש וחיות חדשה. זהו כוחה של התשובה, ש״במקום שבעלי תשובה עומדים אין צדיקים גמורים יכולים לעמוד״. העניין הזה מבואר גם ביחס לערב ראש חודש ולראש חודש. כידוע, בהפטרה שקוראים בשבת ערב ראש חודש, ״מחר חודש״, מבואר בחסידות מה שנאמר לדוד המלך: ״מחר חודש ונפקדת כי יפקד מושבך״. יונתן אומר לדוד המלך: ״מחר חודש ונפקדת כי יפקד מושבך״. מחר יהיה,
06:52 דער זעט מען אין עבודה בנפש האדם, אז דווקא דער ענין פון חושך, פון חלל ומקום פנוי, דער ענין פון העלם והסתר, רופט ארויס א נייע טיפע המשכה, א טיפערע פנימיות, א טיפערן אור פון דער נפש. וואס מיר זעען דעם ענין בכלל ירידת הנשמה למטה. אז אגב, די ירידת הנשמה למטה איז דאך אן ענין פול פון א חלל ומקום פנוי. עס ווערט א ירידה, עס ווערט א העלם והסתר; עס פארשטערט נישט, דאס מאכט נישט קיין בלבול, נאר אדרבה, דורך אט דעם חלל רופט עס ארויס א נייע המשכה, א נייע חיות, א נייע התחדשות. וואס בעיקר געפינט מען דאס אין דעם ענין פון עבודת התשובה. אז בשעת, רחמנא ליצלן, אין חיי האדם, זמנים מסוימים וואס א מענטש געפינט זיך אין א מצב פון חלל, אין א מצב בלתי רצוי, דארף ער ניט ווערן מיואש פון דעם חס ושלום, נאר אדרבה, וויסן אז פון אט דעם חלל קומט ארויס א נייער אור, א נייע חיות, און דאס איז דער כח התשובה, וואס ״במקום שבעלי תשובה עומדים אין צדיקים גמורים יכולים לעמוד״. וואס דאס איז דער ענין וואס איז מבואר אויך ווען עס קומט צו דעם ענין פון ערב ראש חודש און ראש חודש. כידוע וואס מ'זאגט, אז די הפטרה וואס מ'לערנט בשבת ערב ראש חודש, דער ״מחר חודש״, איז דאך ידוע וואס מבואר אין חסידות. אז דוד המלך זאגט, ״מחר חודש ונפקדת כי יפקד מושבך״. יונתן, ווי זאגט צו דוד המלך: ״מחר חודש ונפקדת כי יפקד מושבך״. מארגן וועט זיין,
08:24 יהיה ערב ראש חודש, ויונתן אומר לדוד: ״מחר חודש״, מחר יבוא ראש חודש, ואז יהיה ״ונפקדת כי יפקד מושבך״. האם כוונתו שיזכרו אותך? ומדוע יזכרו אותך? ״כי יפקד מושבך״ — מפני שמקומך יהיה ריק. הפשט הוא כזה: שאול המלך היה חותנו של דוד המלך. בראש חודש תתקיים סעודה, וכל המשפחה, משפחת המלוכה, תבוא אליה. והמושב יהיה ריק — ״כי יפקד מושבך״. כשמושבו של דוד יהיה ריק, תעלה השאלה של ״ונפקדת״: יזכירו את דוד וישאלו, איפה הוא? וכך ידעו מה שאול המלך עושה, וכן הלאה, כפי שהיה בהמשך הסיפור. והביאור בזה הוא שדווקא ערב ראש חודש — אין זה מקרה שמדובר בערב ראש חודש. ערב ראש חודש הוא זמן של חלל. הלבנה בערב ראש חודש אינה נראית, אין לבנה. [לא ברור] מצב של העדר, של חושך, של חלל ומקום פנוי. כשעומדים בערב ראש חודש, אומר יונתן לדוד המלך — שדוד המלך נמשל ללבנה וכו׳, כפי שמבואר — ״מחר חודש״. כן, מחר יבוא ראש חודש. עכשיו ערב ראש חודש, והלבנה נמצאת במצב של חלל ומקום פנוי. אבל מחר יבוא ראש חודש, ושוב יהיה מולד הלבנה מחדש. אבל
08:24 זיין ערב ראש חודש, און יונתן זאגט צו דוד: ״מחר חודש״, מארגן וועט קומען ראש חודש, און דעמאלט וועט זיין ״ונפקדת כי יפקד מושבך״. מיינט ער דערמיט מ'וועט דיך געדענקען? און פארוואס וועט מען דיך געדענקען? ווייל ״כי יפקד מושבך״, ווייל דיין פלאץ וועט זיין ליידיק. דער פשט איז דאס: שאול המלך, עס איז געווען דוד המלך שווער. ראש חודש וועט זיין א סעודה, דא וועלן קומען די גאנצע משפחה, די משפחה פון מלוכה. און דער בענקל וועט זיין ליידיק, ״כי יפקד מושבך״. אז דער בענקל פון דוד וועט זיין ליידיק, וועט ארויסגערופן ווערן די שאלה פון ״ונפקדת״, מ'וועט דערמאנען דוד און מ'וועט פרעגן: וואו איז ער? און פון דעם וועט מען וויסן וואס שאול המלך מאכט, וכו', ווי עס איז געווען דער המשך פון סיפור. און דער ביאור בזה: אז דווקא ערב ראש חודש, דאס איז נישט קיין מקרה, נאר ערב ראש חודש. ערב ראש חודש איז דאך די זמן פון חלל. די לבנה ערב ראש חודש איז ליידיק, נישטא קיין לבנה. [לא ברור] א מצב פון העדר, פון חושך, פון חלל ומקום פנוי. איז בשעת מ'שטייט אין ערב ראש חודש, זאגט יונתן צו דוד המלך — דוד המלך איז נמשל צו לבנה וכו', ווי עס איז מבואר — זאגט יונתן צו דוד: ״מחר חודש״. יא, מארגן וועט קומען ראש חודש. יעצט איז ערב ראש חודש, איז די לבנה געפינט זיך אין א מצב פון חלל ומקום פנוי. אבער מארגן וועט קומען ראש חודש, עס וועט ווערן נאך אמאל מולד הלבנה מחדש. אבער
09:50 דווקא החלל של ערב ראש חודש, ההעלם וההסתר של ערב ראש חודש, מעוררים תנועה פנימית של תשובה. ודווקא באמצעות החלל והמקום הפנוי הזה, התנועה הפנימית הזאת ממשיכה המשכה חדשה מן השמש. כך ״מחר חודש״ פירושו חידוש ואור חדש מן הייחוד של שמשא וסיהרא, כשהשמש והלבנה מתחדשים בראש חודש. ולכן אומרים ״דוד מלך ישראל חי וקיים״ בקשר לקידוש לבנה. וזהו עניינו של דוד המלך. ומה שנאמר ״ונפקדת כי יפקד מושבך״ — על ידי ״כי יפקד מושבך״, ההעלם וההסתר שנוצרים, לא רק שאין זה מבול, אלא אדרבה, הם מעוררים אור עמוק יותר. ואז הרבי סיפר סיפור, [לא ברור], שהיה בשמחת תורה. הוא סיפר שבא אליו יהודי. היהודי נכנס אליו ליחידות, שפך את ליבו ואמר שהוא מרגיש ריק לגמרי. הוא מרגיש כמו כלי ריקן; הוא ריק ושומם. על כך אמר הרבי שהמינוס, [לא ברור]. כלומר, עצם זה שהוא מרגיש שהוא נמצא במצב של ריקנות — הריקנות הזאת, היותו ריק, היא עצמה ההכנה לכך
09:50 דווקא דורך דעם חלל פון ערב ראש חודש, דורך דעם העלם והסתר פון ערב ראש חודש, דאס רופט ארויס א תנועה פנימית פון תשובה. און די תנועה פנימית, וואס דווקא דורך דעם חלל ומקום פנוי איז מען ממשיך א נייע המשכה פון דער שמש, אזוי ווי מחר חודש הייסט חידוש און אור חדש פון דעם יחוד שמשא וסיהרא, ווען די זון מיט דער לבנה ווערן נתחדש אין ראש חודש. און דערפאר זאגט מען טאקע: „דוד מלך ישראל חי וקיים“ בקשר צו קידוש הלבנה. און דאס איז דער ענין פון דוד המלך. און דאס וואס ער זאגט: „ונפקדת כי יפקד מושבך“ — דורך דעם „כי יפקד מושבך“, דעם העלם והסתר וואס ווערט, איז נישט נאר אז ס׳איז נישט קיין מבול, נאר אדרבה, ווייל עס רופט ארויס א טיפערן אור. יא, און דעמאלט דערציילט דער רבי דעם סיפור, [לא ברור], אז עס איז געווען שמחת תורה. ער דערציילט אז עס איז געקומען צו אים אן איד. דער איד איז געקומען צו אים אויף יחידות און ער האט זיך אויסגעגאסן דאס הארץ און געזאגט אז ער פילט ביי זיך אז ער איז אינגאנצן ליידיג. ער פילט ווי א כלי ריקן; ער איז ליידיג און פוסט. אויף דעם האט דער רבי געזאגט אז דער מינוס, [לא ברור]. דאס הייסט, וואס ער פילט אז ער געפינט זיך אין א מצב פון ריקן — ריקן, דאס ליידיג זיין, איז דאס אליין דער הכנה פון דעם,
11:11 שחיות עמוקה יותר ואור עמוק יותר ייכנסו לנפש. דווקא החלל מעורר דם חדש, חיות חדשה. וזהו עניינן של כל הדוגמאות שדיברנו עליהן עכשיו. ועל כך סיים הרבי: כך גם במצב שאנו נמצאים בו עכשיו; אנו נמצאים במצב של ״ונפקדת כי יפקד מושבך״. הרבי התכוון לכך בפועל ממש, למצב שבו היה אז: מצב של חושך, של העלם והסתר בבריאות הגוף, כשלא יכול היה להיות יחד עם החסידים ולהתוועד איתם כפי שנהג בשמחת תורה. אבל דווקא אז צריך לדעת שלא להישבר, אלא שמתוך ״כי יפקד מושבך״ יצמח ״ונפקדת״ — אור עמוק יותר, המשכה עמוקה יותר וחיות עמוקה יותר. הרבי העביר [לא ברור]; נדבר בקצרה על הנקודה. הרבי ביקש להעביר זאת באמצעות המזכיר, שהיה גבאי הרבי ומזכירו, ר׳ לייבל גרונר עליו השלום. הוא ביקש ממנו ללכת לר׳ יואל כהן, החוזר, ר׳ יואל כהן עליו השלום, ולמסור לו את הנקודות. ור׳ יואל יסביר אותן בהתוועדות של שמחת תורה בהרחבה רבה יותר. זה היה הסיפור שהתרחש אז. ואחר כך ראו את ההשגחה הפרטית הגדולה. הסיפור הזה היה בשמיני עצרת, שמחת תורה. וההשגחה הפרטית היא שאכן, כעבור כמה שבועות,
11:11 א טיפערער חיות, א טיפערער אור, וואס גייט אריין אין נפש. אז דווקא דער חלל רופט ארויס א נייעם דם, א נייע בלוט, א נייע חיות. און אין דעם אלע דוגמאות וואס מיר האבן גערעדט איצט. און אויף דעם האט דער רבי אויסגעפירט: עס איז אויך אין דעם מצב וואס מיר געפינען זיך איצט; מיר געפינען זיך אין א מצב פון „ונפקדת כי יפקד מושבך“. דער רבי האט געמיינט אים בפועל ממש, מיט דעם מצב וואס דעמאלט דער רבי איז געווען אין א מצב פון חשך, פון העלם והסתר און בריאות הגוף, און נישט געקענט זיין צוזאמען מיט חסידים, פארברענגען מיט חסידים, ווי דער רבי האט זיך געפירט שמחת תורה. יא, אבער דווקא זאל מען וויסן זיין, זיך נישט ווערן צובראכן, נאר פון דעם „כי יפקד מושבך“ וועט ארויסקומען א „ונפקדת“, א טיפערער אור, א טיפערער המשכה, א טיפערער חיות. יא, דער רבי האט איבערגעגעבן [לא ברור], מען וועט רעדן מיט קורצע ווערטער אויף די נקודה. דער רבי האט געבעטן, האט איבערגעגעבן צו דעם מזכיר, וואס איז געווען דעם רבינ׳ס גבאי, דעם רבינ׳ס מזכיר, ר׳ לייבל גרונער עליו השלום. און האט אים געבעטן, ער זאל גיין צו ר׳ יואל כהן, דער חוזר, יא, ר׳ יואל כהן עליו השלום, און ער זאל אים איבערגעבן די נקודות. און ר׳ יואל זאל עס מסביר זיין ביים פארברענגען פון שמחת תורה מיט מער הרחבה. דאס איז געווען א סיפור וואס דעמאלט איז געווען. און שפעטער האט מען געזען די גרויסע השגחה פרטית. דאס איז געווען שמיני עצרת, שמחת תורה, האט דער סיפור. און די השגחה פרטית איז אז טאקע עטליכע וואכן שפעטער,
12:37 היום שבו הייתה ההתגלות של ״ונפקדת״, והחודש שבו הרבי, ברוך השם, הבריא וחזר, ולאחר מכן שוב התחיל ביתר שאת וביתר עוז להתוועד עם חסידים ולהיות עם חסידים עוד כמה וכמה שנים, לאורך ימים ושנים טובות — כל זה התחיל בראש חודש כסלו, דווקא ביום ראש חודש. והנקודה הזאת מבוארת גם בהשגחה פרטית בפרשת השבוע שחלה אז, בתקופה של ראש חודש כסלו, פרשת תולדות. בפרשת תולדות הכול עוסק בחייו של יצחק אבינו. עד עכשיו דיברו על אברהם אבינו; בפרשת [לא ברור] מדברים על יעקב אבינו. אבל הפרשה שעוסקת ביצחק אבינו היא דווקא פרשת תולדות. ובפרשת תולדות אנחנו מוצאים את כל העניין של ״ונפקדת כי יפקד מושבך״ בעבודתו של יצחק. אכן, בעבודתו של יצחק מוצאים את העניין הזה בכמה פרטים, ועל כל פנים בכמה נקודות. ראשית, הוא נמצא בשם יצחק, בעצם עניינו של יצחק. הרי ידוע ש״אבות הן הן המרכבה״: אברהם אבינו היה מרכבה למידת החסד, ויצחק היה מרכבה למידת הגבורה. וכפי שמבואר בחסידות על דברי הזוהר, שהזוהר אומר ש[לא ברור].
12:37 דער טאג וואס עס איז געווען די התגלות פון דעם „ונפקדת“, און דער חודש, ווען דער רבי, ברוך השם, איז געווארן געזונט און צוריק אריינגעגאנגען און שפעטער נאך אמאל אנגעהויבן מיט א יתר שאת ויתר עוז ממש געווען. יא, די פארברענגען מיט חסידים און זיין מיט חסידים נאך כמה וכמה שנים, לאורך ימים ושנים טובות, אז דאס אלץ איז געווען, יא, פון ראש חודש כסלו טאקע אנגעהויבן אין דעם טאג פון ראש חודש. וואס די נקודה איז מבואר אויך אין השגחה פרטית אין די סדרה, אין די פרשת השבוע, וואס פאלט דעמאלט אין די תקופה פון ראש חודש כסלו, אין פרשת תולדות. וואס מען געפינט אין פרשת תולדות, רעדט זיך אלץ וועגן דעם לעבן פון יצחק אבינו. ביז איצט האט מען גערעדט וועגן אברהם אבינו. פרשת [לא ברור] רעדט מען וועגן יעקב אבינו. די פרשה וואס רעדט אבער וועגן יצחק אבינו איז דאס טאקע דער ענין פון פרשת תולדות. און די נקודה פון פרשת תולדות געפינען מיר, וואס איז דער גאנצער ענין פון דעם „ונפקדת כי יפקד מושבך“ אין דער עבודה פון יצחק׳ן. וואס טאקע אין דער עבודה פון יצחק׳ן געפינט מען דעם ענין. פון דעם כמה פרטים, אבער על כל פנים עטליכע נקודות. ערשטנס איז דא אין דעם נאמען פון יצחק, אין דעם עצם ענין פון יצחק. דאך ידוע אז אבות הן הן המרכבה, אז אברהם אבינו איז געווען א מרכבה צו מדת החסד. און יצחק איז געווען א מרכבה צו מדת הגבורה. און ווי ס׳איז מבואר אין חסידות, דער זוהר, וואס דער זוהר זאגט אז [לא ברור].
14:14 כלומר, ״ויקרא אלקים לאור יום ולחושך קרא לילה״. אומר הזוהר שאברהם אבינו נקרא אור, ויצחק נקרא חושך. זה קשור למידות, מידת החסד ומידת הגבורה. זה שאברהם הוא אור מובן בפשטות: אברהם הוא זה שהאיר. מידת החסד של אברהם אבינו הייתה ממש אור וחסד, והאירה את העולם. וכמו שאומר המדרש: ״עד אברהם היה העולם מתנהג באפילה, בא אברהם התחיל להאיר״. אבל מה פירוש הדבר שיצחק הוא חושך? על פי המבואר, עבודתו של יצחק היא חושך, כפי שמבואר באריכות במאמרי חסידות, ובמיוחד במאמר של אדמו״ר הזקן בפרשת השבוע הזאת, פרשת תולדות. עבודתו של יצחק הייתה להתעסק עם החושך. כלומר, לא כמו אברהם אבינו, שעניינו היה להביא אור, להביא אלוקות מלמעלה למטה, לגלות את הקב״ה, נפש אלוקות בעולם. כל זה היה באופן של אור שבא מלמעלה. אצל יצחק העבודה הייתה להפך: התעסקות עם החושך של העולם, עם העולם כפי שהוא מצד עצמו — מקום חושך, מקום החול ומקום החושך — לזכך אותו ולהפוך את העולם, כך שהעולם יתהפך והחושך שבו יהפוך לאור. לכן מוצאים אצל יצחק את עניין חפירת הבארות, שמופיע בפרשה. כל הפרשה,
14:14 דאָס הייסט, „ויקרא אלקים לאור יום ולחושך קרא לילה“. זאָגט דער זוהר, אַז אברהם אבינו ווערט אָנגערופן אור, און יצחק ווערט אָנגערופן חושך. דאָס איז פֿאַרבונדן מיט די מדות, מדת החסד און מדת הגבורה. יאָ, דאָס וואָס אברהם איז אור, איז פֿאַרשטענדלעך בפשטות. אברהם איז געווען דער וואָס האָט געמאַכט ליכטיק. און מדת החסד פון אברהם אבינו, דער מדת החסד, וואָס ער ממש געווען אור און חסד און מאַכט ליכטיק אין וועלט. און ווי דער מדרש זאָגט, „עד אברהם היה העולם מתנהג באפילה, בא אברהם התחיל להאיר“. וואָס איז אָבער דער ענין פון יצחק חושך? איז, על פי המבואר, די עבודה פון יצחק איז חושך, וואָס איז מבואר בארוכה אין די מאמרים חסידיים, פאַר allem אין דעם אַלטן רבי’נס מאמר אין היינטיקער סדרה, אין פרשת תולדות. אַזוי, ביי יצחקן איז געווען די עבודה, וואָס ער האָט זיך פאַרנומען מיטן חושך. דאָס הייסט, נישט ווי אברהם אבינו, וואָס זיין ענין איז געווען צו ברענגען ליכטיקייט, ברענגען געטלעכקייט מלמעלה למטה, מגלה זיין דעם אייבערשטן, נפש אלקות בעולם. דאָס איז אַלץ געווען אין אַן אופן פון אור וואָס קומט מלמעלה. ביי יצחקן איז זיין עבודה געווען פאַרקערט: התעסקות מיט דעם חושך פון וועלט, וועלט ווי וועלט מצד עצמה, אַ מקום חושך, מקום החול ומקום החושך, און מזכך זיין, איבערמאַכן פון וועלט, אַז וועלט זאָל נתהפך ווערן, דער חושך פון וועלט זאָל ווערן ליכטיק. וואָס דערפאַר געפינען מיר ביי יצחקן דעם ענין פון חפירת בארות, וואָס מען געפינט אין דער סדרה, די גאַנצע סדרה,
15:41 כל הסיפור סובב סביב יצחק ועניינו, החפירה, חפירת הבארות. מהו עניין חפירת הבארות? התורה מספרת סיפור שלם: באר אחת, ובאר שנייה, ובאר שלישית, ועוד באר, עד באר שבע — כל הבארות שיצחק חפר. עניין חפירת הבארות הוא דווקא העיסוק עם החושך. בחפירת בארות נמצאים במקום ורואים עפר, ורואים אבנים, ורואים דברים שכל עניינם דומם, שמכסים את המקום. מקום שנדמה שזה כל מה שיש בו. אבל כשלא מתפעלים מזה ומתחילים לחפור — והחפירה היא באופן שלא מביאים מים מבחוץ ושופכים אותם לשם, כי זו אינה באר — אלא חופרים ומסירים את העפר, את העלים, את כל המחיצות ואת כל המניעות, ומגלים שהמקום הוא בעצם מקום של באר מים חיים. זו אתהפכא של החושך עצמו. על ידי שחופרים בתוך החושך, בסופו של דבר המים פורצים החוצה. דווקא החפירה והסרת כל המניעות גורמות לכך שמתוך האדמה תפרוץ באר מים חיים. ואלה הם מי החיים האמיתיים, הכשרים לכל העניינים, אפילו לטומאת מת,
15:41 די גאַנצע סיפור גייט אַרום יצחקן אין זיין ענין פון חפירה, חפירת בארות. וואָס איז דער ענין פון חפירת בארות? די תורה מאַכט אַ גאַנצע מעשה: דער איין באר, און אַ צווייטער באר, און אַ דריטער באר, ווייטער אַ באר, ביז באר שבע, די אַלע בארות וואָס יצחק האָט געגראָבן. וואָס אין דעם ענין פון חפירת בארות איז דער ענין טאקע פון טאָן מיטן חושך. חפירת בארות איז, מען געפינט זיך אין אַ פּלאַץ און מען זעט ערד, און מען זעט שטיינער, און מען זעט זאַכן וואָס, כל ענינם, דומם, וואָס פאַרשטעלן אַ פּלאַץ. אַ פּלאַץ וואָס מען מיינט אַז דאָס איז אַלץ. בישעת אָבער מען ווערט נישט נתפעל פון דעם, און מען הייבט אָן גראָבן. און דאָס גראָבן איז באופן כזה, אַז נישט מען ברענגט וואַסער פון דרויסן און מען גיסט אַריין דאָרט — דאָס איז נישט קיין באר. נאָר מען גראָבט אַראָפּ דעם עפר, מען גראָבט אַראָפּ די בלעטער, מען גראָבט אַראָפּ די אַלע מחיצות, אַלע מניעות, און מען דערגייט אַז דער פּלאַץ איז גאר אַ פּלאַץ פון באר מים חיים. וואָס דאָס איז דער אתהפכא פון דעם חושך גופא. אַז דורך דעם וואָס מען גראָבט אויף דעם חושך, קומט צום סוף צו גיין אַז דאָס וואַסער שפּרינגט אַרויס. דוקא דאָס גראָבן, דער אַרויסגראָבן די אַלע מניעות, רופט אַרויס פון דער ערד אַז זי שפּרוצט אַרויס אַ באר מים חיים. און דאָס איז דער אמת פון מים חיים, וואָס איז כשר צו די אַלע ענינים, אפילו צו טומאת מת,
17:00 לטומאת נידה ולטומאת זב, כפי שמובא במשנה ובהלכה וכו׳. כלומר, דווקא חפירת הבארות מבטאת את עבודתו של יצחק, שהייתה התעסקות עם החושך כדי להפוך אותו ולהוציא משם אור מלמטה למעלה, ולאו דווקא כסדר. לכן יצחק קשור לעניין החושך. עניינו של יצחק הוא העבודה עם החושך, העבודה עם כל המניעות, ודווקא עבודת בירור החושך היא שמוציאה אור רב יותר, אור עמוק הרבה יותר. כשהאור בא מלמעלה, זהו האור הטבעי, האור שבא בדרך הטבע. אבל שבירת החושך היא דרך שיש בה מעלה גדולה יותר; זהו ״כד נפיק נהורא מגו חשוכא״. דווקא באמצעות ההעלם מוציאים אור עמוק הרבה יותר. זו הייתה מעלתם של יצחק ורבקה בעבודה הזאת, כי אצלם הייתה העבודה עם החושך עצמו — להפוך אותו ולהוציא את העומק שבו, ועל ידי כך לגלות אור עמוק הרבה יותר. לכן שמו היה יצחק, שהרי ״צחוק עשה לי אלקים״. זו הייתה הסיבה שקראו לו יצחק. אדמו״ר הזקן מבאר ש״צחוק עשה לי אלקים״ — אלקים הוא השם של הגבורות, השם של ההעלם, של החושך. זהו שם אלקים. כידוע, שם הוי׳ הוא מקור האור,
17:00 טומאת נדה, טומאת זב, ווי עס ברענגט זיך אַראָפּ אין משנה און הלכה וכו'. הייסט דאָס, אַז דוקא דער ענין פון חפירת בארות רופט אַרויס די עבודה פון יצחק, וואָס זיין עבודה איז געווען די התעסקות מיטן חושך, אויף איבערמאַכן און דאָרטן אַרויסברענגען ליכטיקייט מלמטה למעלה, ולאו דוקא כסדר. וואָס דערפאַר דער חושך — יצחק איז אין ענין דער חושך. יצחק איז אין ענין דער עבודה מיטן חושך, דער עבודה מיט אַלע מניעות, און דוקא די עבודה פון בירור החושך, אָט דאָס ברענגט אַרויס אַ מערניקן אור, אַ סך אַ טיפערן אור. ווי אַז דער אור קומט מלמעלה, דאָס איז דער נאַטירלעכער אור, דאָס איז דער אור וואָס קומט בדרך הטבע. בישעת אָבער מיט אַ ברעכן דעם חושך איז אַ דרך פון גרעסערער מעלה; דאָס איז „כד נפיק נהורא מגו חשוכא“. אַז דוקא דורך דעם העלם רופט מען אַרויס אַ סך אַ טיפערן אור, אַז דער ענין פון עבודה שובה, דאָס איז געווען די מעלה פון יצחק ורבקה, ווייל דאָ ביי זיי איז געווען די עבודה מיטן חושך גופא, פון דעם מהפך זיין און אַרויסברענגען זיין טיפקייט, און דורך דעם אַנטפּלעקן אַן אַ סך אַ טיפערן אור. וואָס דערפאַר זאָגט מען, זיין שם, זיין נאָמען איז געווען יצחק, וואָס יצחק איז דאָך „צחוק עשה לי אלקים“. דאָס איז געווען דער טעם וואָס מען האָט גערופן יצחק. „צחוק עשה לי אלקים“, איז מבאר דער אַלטער רבי, אַז „צחוק עשה לי אלקים“ — אלקים איז דער נאָמען פון גבורות, דער נאָמען פון העלם, פון חושך. דאָס איז דער שם אלקים. כידוע, שם הוי' איז מקור האור,
18:30 מקור החסד, מקור הרחמים, ושם אלקים הוא מקור הדין והגבורות, מקור הצמצום. אלקים בגימטרייה הטבע. וכאן אומרים: ״צחוק עשה לי אלקים״. דווקא על ידי בירור שם אלקים, בירור הטבע, בירור חושך העולם; כשמתעסקים עם העולם ומסירים את שכבותיו, וחופרים כדי לגלות את באר המים החיים, את ״באר חפרוה״, חופרים ומגלים את הפנימיות ומוצאים את המים החיים. וזו האמת של המים החיים, זהו ״צחוק עשה לי אלקים״, הנחת רוח האמיתית והתענוג האמיתי למעלה, הרבה יותר ממה ש[לא ברור] יבוא מצד למעלה. ולמה אומרים ״צחוק עשה לי אלקים״? כפי שאדמו״ר הזקן מבאר בשם המגיד ממעזריטש. מהו עניינו של ״צחוק עשה לי אלקים״? אומר המגיד את המשל הידוע, המשל שנקרא [לא ברור], הציפור המדברת. המגיד אמר משל כזה: הרי ״לב מלכים אין חקר״. המלכים, המלכים החשובים, היו מרוממים מאוד ונישאים מאוד, והיו בעלי מדרגות [לא ברור], וגדלותם הייתה מופלגת. והייתה שעה שהמלך עמד ברוממות ובהתנשאות כזאת, מרוחק כל כך, שלא הייתה אפשרות לגשת אליו ולעורר אותו להתעסק במה שנוגע לטבעו. והיה צריך לעורר את המלך. כשהוא עומד במצב של רוממות
18:30 מקור החסד, מקור הרחמים, און שם אלקים איז מקור הדין און הגבורות, מקור הצמצום. אלקים איז בגימטריא הטבע. און דא זאגט מען: ״צחוק עשה לי אלקים״. דוקא דורך דעם בירור פון שם אלקים, דעם בירור פון טבע, דעם בירור פון חושך עולם, ווען מ׳מישט זיך מיט וועלט און מ׳נעמט אראפ די בלעטער פון וועלט, און מ׳גראבט אויף דעם באר מים חיים, דעם באר חפרוה, מ׳גראבט אויף דעם, דעם, דעם פנימיות, און מ׳געפינט דער מים חיים. און דאס איז דער אמת פון מים חיים, דאס איז דער ״צחוק עשה לי אלקים״, דער אמת פון נחת רוח און דער אמת פון תענוג למעלה, אסאך מער ווי [לא ברור] וועט קומען מצד למעלה. וואס דערפאר זאגט מען ״צחוק עשה לי אלקים״? ווי דער אלטער רבי איז מבאר בשם הרב המגיד. וואס איז דאס דער ענין פון ״צחוק עשה לי אלקים״? זאגט ער, דער מגיד, דער משל הידוע, וואס דאס איז דער משל וואס רופט זיך [לא ברור], דער ציפור המדברת. דער מגיד האט געזאגט אזא משל: אז דא דער לב מלכים אין חקר. מלכים, די וואוילע מלכים, זיינען געווען גאר מרומם, גאר מנושא, און זיי זיינען געווען מיט [לא ברור] מדריגות, און זיי זיינען געווען אינגאנצן מוגדל. און ס׳איז געווען א צייט וואס דער מלך איז געשטאנען מיט אזא רוממות און אזא התנשאות, אפגעטראגן, אז מ׳איז נישט געווען שייך צו קומען צו אים און ארויסרופן ביי אים ער זאל מתעסק זיין בטבע זיין. איז געדארפט מעורר זיין ביי דעם מלך. שטייט אין א בחינה פון רוממות און
19:46 וסילוק, ורוצים להמשיך אותו בחזרה, אם מביאים אליו חכם גדול שידבר איתו דברי חכמה, לאו דווקא שזה יעורר את המלך. שכן רוממות המלך היא באין ערוך, ולדבר איתו דברי חכמה אינו פועל עליו דבר. כשמביאים עניינים של כסף וזהב ומרגליות, גם זה אינו מעורר בו דבר; אלה דברים שלא מוציאים מן המלך דבר. אבל כשמביאים, כפי שאומר כאן המגיד, את הציפור המדברת, שנקראת [לא ברור] — ציפור, נו, איך קוראים לה? כן, תוכי. על כל פנים, מביאים את הציפור המדברת, שהיא ציפור קטנטנה. אבל יש לה יכולת לחזור על מילים שאומרים. היא אפילו אומרת מילים, וזה מעורר אצל המלך סוג של שחוק ותענוג, ועל ידי כך ממשיכים את המלך למצב שאפשר לדבר איתו ולהוביל אותו [לא ברור]. ולכאורה, הדיבור של הציפור המדברת מיותר לגמרי. הרי היא אומרת דברים פשוטים. ולעומת זאת, כאן מדובר על דיבורו של חכם גדול, המדבר דברי חכמה. ובכל זאת אפשר לומר: מה באמת מעורר שחוק ותענוג אצל המלך? דווקא הציפור המדברת, הציפור הפשוטה שמדברת ואומרת איזו מילה קטנה, ואפילו אינה מבטאת אותה היטב. אבל מכיוון שזה חידוש, חידוש
19:46 סילוק, און מ׳וויל אים צוריק ממשיך זיין, איז אויב מ׳ברענגט צו אים א חכם גדול, וואס ער זאל רעדן צו אים דברי חכמה, לאו דוקא אז דאס זאל מעורר זיין דעם מלך. ווען, באלד דער רוממות המלך, איז דער מלך אדיר, איז באין ערוך, איז רעדן צו אים דברי חכמה, דאס פירט נישט ביי אים גארנישט. ווען מ׳ברענגט ענינים פון כסף וזהב ומרגליות, איז דאס נישט מעורר ביי אים גארנישט; דאס זענען דברים וואס ביי דעם מלך ברענגט אים גארנישט ארויס. בשעת אבער ווען מ׳ברענגט, דא זאגט שוין דער מגיד, דער ציפור המדברת, וואס רופט זיך [לא ברור], פייגל, נו, רופט עס נאך. יא, א פאפוגיי. על כל פנים, ברענגט מען דעם ציפור המדברת, און דאס איז א קליינישקע פייגעלע. אבער ס׳האט זיך דעם כח אז זי קען איבערחזרן ווערטער וואס מ׳רעדט. זי זאגט אפילו ווערטער, און דאס איז מעורר ביים מלך א מין שחוק און תענוג, און מיט דעם ממשיך דעם מלך צו דעם, אז מ׳זאל קענען רעדן צו אים און פירן אים [לא ברור]. וואס לכאורה, דער דיבור פון דער ציפור המדברת איז דאך אינגאנצן איבעריק. ער רעדט דאך דברים פשוטים. און דא רעדט מען וועגן דעם דיבור פון א חכם גדול, וואס ער רעדט איבער חכמה. אפילו קען מען זאגן, וואס איז מעורר באמת א שחוק און תענוג ביים מלך? דוקא דער ציפור המדברת, דער פשוטער ציפור וואס רעדט און זאגט א קליין ווערטעלע און זאגט עס נישט ארויס גוט. אבער וויבאלד דאס איז א חידוש, א חידוש
21:07 כפול: זה אינו דבר רגיל. כשאדם מדבר, מאי קא משמע לן? כשחכם מדבר דברי חכמה, מאי קא משמע לן? אבל העובדה שהציפור מדברת — אף שהדיבור שלה אינו מסודר ואין בו תוכן של ממש — עצם העניין שהציפור מדברת הוא חידוש נפלא. והחידוש הזה מעורר תענוג גדול אצל המלך, מביא אותו לשחוק ולתענוג וממשיך אותו. ועל דרך זה מפרש המגיד את ״צחוק עשה לי אלקים״: יהודי שנמצא בעולם, בתוך חושך, העלם והסתר, מוקף ב[לא ברור] ובכל ההעלם וההסתר של חושך העולם, פורץ את חושך העולם הזה, מעורר ומגלה את באר המים החיים, מוציא ומגלה את פנימיותו ואת החיות האלוקית שלו, באופן של אתהפכא של החושך. וזהו ״צחוק עשה לי אלקים״. וזהו התענוג האמיתי, נחת רוח למעלה. ולכן אומרת הגמרא במסכת שבת שלעתיד לבוא יאמרו דווקא ליצחק: ״כי אתה אבינו״. הגמרא אינה עוסקת בדיוק בעניין הזה, אבל זו הנקודה: ״יאמרו ליצחק כי אתה אבינו״, כי לעתיד לבוא, כשמשיח יבוא, יתגלה הצחוק. אז הרי יהיה ״אז ימלא שחוק פינו״; תתגלה המעלה הגדולה ביותר של התענוג שהקב״ה מקבל מן העבודה שלנו, מעבודת הבירורים, ומן העבודה
21:07 דאפלט: ס׳איז נישט קיין נארמאלע זאך. אז א מענטש רעדט, איז מאי קא משמע לן? אז א חכם רעדט איבער חכמה, מאי קא משמע לן? אבער דאס וואס דער ציפור איז מדברת, הגם דאס איז א דיבור וואס איז נישט קיין מסודר׳דיקער און נישט קיין תוכן׳דיקער, אבער דער עצם ענין אז דער ציפור איז מדברת איז א חידוש נפלא. און דער חידוש הזה איז מעורר א תענוג גדול ביים מלך, און דאס רופט ארויס דעם שחוק און תענוג און דאס ממשיך דעם מלך. איז על דרך זה טייטשט דער מגיד ״צחוק עשה לי אלקים״: אז דורך דעם וואס א איד וואס געפינט זיך אין וועלט, אין חושך, העלם והסתר, ס׳איז ארומגערינגלט מיט [לא ברור], מיט דעם גאנצן העלם והסתר, חושך עולם, און ער ברעכט דורך דעם חושך עולם, און ער איז מעורר, באווייזט דעם באר מים חיים, ער רופט ארויס זיין פנימיות און זיין ערן חיות אלקות, ווי דער אתהפכא פון דעם חושך, און דאס איז דער ״צחוק עשה לי אלקים״. און דאס איז דער אמת׳ער תענוג, נחת רוח למעלה. און דערפאר זאגט די גמרא מסכת שבת אז לעתיד לבוא יאמרו ליצחק דוקא: ״כי אתה אבינו״. די גמרא איז נישט אינגאנצן שייך, אבער אין דעם נקודה: ״יאמרו ליצחק כי אתה אבינו״, ווייל לעתיד לבוא, משיח וועט קומען, ווען דאן וועט נתגלה ווערן דער צחוק. דעמאלט וועט דאך זיין ״אז ימלא שחוק פינו״, איז נתגלה דעם גרעסטן מעלה פון תענוג וואס דער אייבערשטער באקומט פון דער עבודה פון דידן, פון דער עבודה פון בירורים, און פון דער עבודה
22:22 בתוך הביטול, בתוך החושך, ההעלם וההסתר — ״צחוק עשה לי אלקים״, וזהו העניין שיאמרו דווקא ליצחק. וזה היה העניין בחפירת הבארות, ש[לא ברור], שאברהם חפר, ובעבודה שדווקא בתוך החול והבוץ, משם מתגלה האור הפנימי האמיתי, האור העצמי. וזהו אורו של משיח, שמתגלה דווקא מתוך חושך הגלות. ועל דרך זה מבואר בהמשך הפרשה, בכתוב: ״ויתן לך האלקים מטל השמים ומשמני הארץ״. וכאן שואלים: מה עושה כאן שם אלקים? יצחק אבינו נותן ברכות. הוא רצה לתת אותן לעשו, ובהמשך נתן אותן ליעקב; הוא נותן לו ברכות נפלאות ביותר. מדובר כאן על הברכות הגדולות, העמוקות והנעלות ביותר. הברכות של יצחק נעלות אף יותר מאלה של אברהם. אז ראשית, איך דווקא אצל יצחק יש ברכות נעלות כל כך, איך זה נעשה? כן, ודווקא ממנו באה הברכה הנעלית ביותר. ושנית, ״ויתן לך האלקים״ — שם אלקים. הוי׳, שם הוי׳, שם הרחמים, הוא מקור הברכות. ואילו שם אלקים הוא הרי מקור הדין והצמצום. אבל התשובה היא, היא הנותנת [לא ברור]. מכיוון שעבודתו של יצחק הייתה בעניין הגבורות, וזו הייתה עבודה במקום החושך וההעלם, ויש בכוחו לפרוץ את החושך ואת ההעלם, הרי ״ויתן לך האלקים״ — דווקא מן ההעלם מגיעים לאור הגדול והעמוק ביותר, ומשם נמשכות הברכות באופן של גבורות.
22:22 אין דעם ביטול, אין דעם חושך, העלם והסתר, דער „צחוק עשה לי אלקים“, און דער ענין פון „גיט און ליצחק דוקא“. און דאס איז געווען דער ענין נאך חפירת הבארות, וואס [לא ברור], וואס אברהם האט געגראָבן, און די עבודה וואס דוקא אין דעם חול ובוץ, פונדארט איז נתגלה דער אמתער אור פנימי, אור עצמי. און דאס איז דער אור של משיח, וואס קומט ארויס דוקא דורך דעם חושך הגלות. וואס על דרך זה איז מבואר אין דעם המשך הפרשה, און דאס איז דער ענין וואס שטייט: „ויתן לך האלקים מטל השמים ומשמני הארץ“. וואס דא פרעגט מען די שאלה: ווי קומט דא שם אלקים? יצחק אבינו גיט ברכות, ער האט זיי געוואלט געבן צו עשו, שפעטער געגעבן צו יעקב, גיט אים ברכות נפלאות ביותר. ווי עס רעדט זיך דא די גרעסטע, טיפסטע, העכסטע ברכות. זיינען די ברכות פון יצחק נאך מער ווי אברהם. איז ערשטנס, ווי קומט דוקא ביי יצחק אזעלכע הויכע ברכות, ווי דאס האט געווארנט? יא, און דוקא פון אים קומט די העכסטע ברכה. און צווייטנס, „ויתן לך האלקים“, שם אלקים. הוי׳, שם הוי׳, י־ה־ו־ה, שם רחמים, דאס איז מקור הברכות. שם אלקים איז דאך מקור הדין והצמצום. אבער דער ענטפער איז, יהיה נס [לא ברור]. יצחק, וויבאלד זיין עבודה איז געווען אין דעם ענין הגבורות, און דאס איז געווען די עבודה אין דעם מקום החושך וההעלם, און ער איז בכח צו דורכברעכן דעם חושך און דעם העלם, איז „ויתן לך האלקים“ — ווי עס נעמט זיך פון דעם העלם, איז דוקא פון דעם העלם קומט מען צו דעם גרעסטן, טיפסטן אור, און פון דארטן ווערן נמשך די ברכות אין אן אופן פון גבורות.
23:54 בלשון תגבורת: לא גבורות במובן של צמצום, אלא גבורות שהן תגבורת, תגבורת הברכות, תגבורת ההמשכות. כפי שמדובר במאמר הידוע של אדמו"ר הזקן, ״להבין ענין תקיעת שופר על פי כוונת הבעל שם טוב״, ששם הוא מביא בסיום המאמר שכל העניינים של תקיעת שופר קשורים דווקא ליצחק, [לא ברור]. כן, כי דווקא הברכה הגדולה ביותר, העמוקה ביותר והנעלית ביותר נמשכה באמצעות יצחק אבינו. כי כאשר ממתיקים את הגבורות, מהפכים את ההעלם לאור, זהו האור הנעלם ביותר. ובזה נבין מה שנאמר במדרש: ״ויתן לך האלקים מטל השמים״ — ״מטל השמים״ זו מקרא, ״ומשמני הארץ״ זו משנה, ובהמשך אומר המדרש: זהו תלמוד והלכות. כלומר, לא היו כלולים שם רק עניינים גשמיים, אלא בברכה נכללו כל העניינים הרוחניים והתורה. נשאלת השאלה, שאדמו"ר הרש"ב שואל בהמשך תרס"ו: לכאורה, התורה הרי ניתנה מלמעלה. מהו העניין שיצחק בירך בברכתו, ״ויתן לך האלקים מטל השמים ומשמני הארץ״, שבה נמשך מתן תורה? אלא שעל פי האמור נבין זאת: התורה שניתנה מלמעלה היא אור התורה, התורה שניתנה בדרך מתנה. אבל עניין היגיעה בתורה — יצחק אבינו, שעבודתו הייתה בקו הגבורה, בקו החושך, הביא ברכה חדשה, ש־
23:54 בלשון תגבורת, נישט גבורות בלשון צמצום, נאר גבורות איז תגבורת, תגבורת הברכות, תגבורת ההמשכות, ווי עס רעדט זיך אין דעם מאמר הידוע פון דעם אלטן רבי׳ן, „להבין ענין תקיעת שופר על פי כוונת הבעל שם טוב“, וואס דארטן ברענגט ער דעם ווארט אין סיום המאמר, אז די אלע ענינים פון תקיעת שופר זיינען פארבונדן מיט יצחק דוקא, [לא ברור]. יא, ווייל דוקא די גרעסטע, די טיפסטע און די העכסטע ברכה זיינען נמשך געווארן דוקא דורך יצחק אבינו. ווייל בשעת מ׳ממתיק די גבורות, מ׳איז מהפך דעם העלם צו אור, איז דאס דער אור הנעלם ביותר. וואס מיט דעם וועט מען פארשטיין וואס עס שטייט אין מדרש, יא, אז „ויתן לך האלקים מטל השמים“ — „מטל השמים“ זו מקרא, „ומשמני הארץ“ זו משנה, און ווייטער איז דער מדרש ממשיך: דאס איז די תלמוד און הלכות. יא, אז דאס הייסט, אז דארט איז געליגן נישט נאר קיין גשמיות׳דיקע ענינים, נאר אין די ברכה איז נכלל אלע ענינים רוחניים און תורה. פרעגט זיך די שאלה, דער רבי רש״ב פרעגט אין המשך סמ״ך ו׳: לכאורה, תורה איז דאך געגעבן געווארן מלמעלה. וואס איז דא די ענין, וואס יצחק איז צוגעגאנגען מיט זיין ברכה, „ויתן לך האלקים מטל השמים ומשמני הארץ“? דארין איז דאך נמשך געווארן מתן תורה. נאר על פי האמור וועט מען דאס פארשטיין: די תורה וואס איז געגעבן געווארן מלמעלה, דאס איז די אור התורה, דאס איז די תורה וואס איז געגעבן געווארן בדרך מתנה. אבער דער ענין פון יגיעה בתורה — יצחק אבינו, וואס זיין עבודה איז געווען קו הגבורה, קו החושך — ער האט ארויסגעברענגט א נייע ברכה, אז
25:24 על ידי שיהודי מתייגע בתורה, יגיעה באופן של [לא ברור], כשהוא מתייגע בריבוי ובריבוי קושיות, ולומד את התורה בדרך הלימוד של תלמוד בבלי, המלא קושיות ורמיות, ועל ידי הקושיות והרמיות מגיעים לעומק התורה — ״במחשכים הושיבני״, זה תלמוד בבלי — על ידי היגיעה מגלים אור חדש, ״יגעת ומצאת״, המשכה חדשה, עומק חדש בתורה. דבר זה ניתן דווקא על ידי ברכותיו של יצחק, ב״ויתן לך האלקים מטל השמים ומשמני הארץ״. וזוהי הנקודה שפרשת תולדות באה לספר לנו, עבודתו של יצחק דווקא. וזוהי עיקר העבודה הקשורה לעבודה בסוף זמן הגלות. כשנמצאים בזמן של חושך והעלם והסתר, יהודי לא צריך — ולא רק שאינו צריך לסגת, חס ושלום — הוא לא צריך להירתע מהחושך ומההעלם וההסתר. אלא אדרבה, הפרשה מספרת לנו שדווקא על ידי [לא ברור], דווקא מתוך ההעלם וההסתר פורצים דרך ומגיעים לגילוי האור הגדול והעמוק ביותר, אור שמקורו במדרגות נעלות הרבה יותר. וזוהי מדרגתו של יצחק, גילוי האור שלעתיד לבוא. כן, ״ויתן לך האלקים מטל השמים ומשמני הארץ״, כל הגילויים הנעלים ביותר, שנמשכים דווקא על ידי ההעלם וההסתר והחושך. וזה
25:24 דורך דעם וואס א איד איז זיך מייגע בתורה, יגיעה באופן פון [לא ברור], וואס מ׳איז זיך מייגע אין ריבוי און אין ריבוי קשיות, מ׳לערנט די תורה על דרך דעם לימוד פון תלמוד בבלי, וואס איז מלא קושיות ורמיות. און דורך די קושיות ורמיות, ביז אז מ׳גייט צו די טיפקייט פון תורה, „במחשכים הושיבני“ — זה תלמוד בבלי. אז דורך יגיעה מגלה׳ט מען א נייער, „יגעת ומצאת“, א נייער אור, א נייע המשכה, א נייע טיפקייט אין תורה. דארין גיט זיך דווקא דורך די ברכות של יצחק, אין „ויתן לך האלקים מטל השמים ומשמני הארץ“. און דאס איז די נקודה וואס די פרשת תולדות קומט אונז צו דערציילן, די עבודה פון יצחק דווקא. וואס דאס איז די עיקר עבודה פארבונדן מיט די עבודה בסוף זמן הגלות. אז מ׳געפינט זיך אין א זמן פון חושך און העלם והסתר, איז א איד דארף נישט, נישט נאר, ער דארף נישט נסוג זיין חס ושלום, ער דארף נישט נפעל ווערן פון חושך און העלם והסתר, נאר אדרבה, די סדר דערציילט אונז, אז דווקא דורך דעם [לא ברור], אז דווקא פון דעם העלם והסתר ברעכט מען זיך דורך און מ׳קומט צו דעם גרעסטן, טיפסטן גילוי אור. די אור וואס נעמט זיך פון אסאך העכערע מדרגות. און דאס איז די מדרגה פון יצחק, וואס דאס איז די גילוי פון אור פון לעתיד לבוא. יא, דער „ויתן לך האלקים מטל השמים ומשמני הארץ“, די אלע גילויים נעלים ביותר, וואס ווערן נמשך דווקא דורך דעם העלם והסתר וחושך. און דאס איז
26:47 קשור לכל הימים הטובים של חודש כסלו, שאליו אנו נכנסים כעת. בחודש כסלו יש ימים טובים הקשורים לגאולת תורת החסידות. בחודש כסלו חלה הסתלקותו של המגיד ממעזריטש, והשנה מלאו מאתיים וחמישים שנה להסתלקותו. וישנו יום טוב של י"ט כסלו, גאולת אדמו"ר הזקן, יום טוב של ראש השנה לחסידות, וגאולת אדמו"ר האמצעי. ועל דרך זה הגאולות של חודש כסלו. בכללות, הנקודה של כל הימים הטובים של חודש כסלו היא שהם מבטאים את אותה נקודה: הייתה תקופה של העלם והסתר, היה מצב של חושך, מצב של מיצר, מצב של חופה, מצב של העלם. ודווקא על ידי הירידה הזאת התגלה אור חדש, כידוע, כפי שמובא בכמה וכמה שיחות, [לא ברור] של אדמו"ר הרש"ב, שעל ידי ההעלם ועל ידי הקטרוג של י"ט כסלו, לא רק שלא התמעט האור, אלא אדרבה, הדבר הביא ל״יפוצו מעיינותיך חוצה״ האמיתי. ומכאן מתקדמים אל הגילויים האמיתיים של הגאולה העתידה. וממילא, ניקח את גדולתם של הימים האלה, בימים ההם בזמן הזה, נתפלל ונבקש, ובעזרת השם נזכה לכך שגם התקופה שאנו נמצאים בה עכשיו, זמן של חושך והעלם והסתר, לא רק שלא ניפול, רחמנא ליצלן, למרירות בגללה, אלא
26:47 פארבונדן מיט די אלע ימים טובים וואס מ׳גייט איצט אריין אין חודש כסלו. אז אין חודש כסלו זענען דא די ימים טובים פארבונדן מיט די גאולה פון תורת החסידות. אין חודש כסלו איז דא די הסתלקות פון דעם מגיד פון מעזריטש, וואס היי יאר איז צוויי הונדערט און פופציג יאר פון דער הסתלקות פון דעם מגיד פון מעזריטש. און עס איז דער יום טוב פון י״ט כסלו, די גאולה פון דעם אלטן רבי, דער יום טוב פון ראש השנה לחסידות, און די גאולה פון דעם מיטעלן רבי. ועל דרך זה די גאולות פון חודש כסלו, וואס בכללות, די נקודה פון די אלע ימים טובים פון חודש כסלו איז, אז דאס רופט ארויס די זעלבע נקודה: אז עס איז אמאל געווען א העלם והסתר, עס איז געווען א מצב פון א חושך, עס איז געווען א מצב פון א מיצר, א מצב פון א חופה, א מצב פון העלם. און דווקא דורך אט דער ירידה איז נתגלה געווארן א אור חדש, כידוע, וואס ברענגט זיך ארויס, ווי עס שטייט אין כמה וכמה שיחות, [לא ברור] פון רבי רש״ב, אז דורך דעם העלם און דורך דעם קטרוג פון י״ט כסלו איז נישט נאר נישט געווארן ווייניגער, נאר אדרבה, דאס האט ארויסגערופן דעם אמת׳ן „יפוצו מעיינותיך חוצה“. און פון דעם גייט מען זיך צו צו די אמת׳ע גילויים פון גאולה העתידה. איז במילא, נעמען די גדולה פון די טעג, אז בימים ההם בזמן הזה, זיך מתפלל זיין און בעטן, און בעזרת השם וועלן מיר זוכה זיין, אז על דרך זה, די תקופה וואס מ׳געפינט זיך איצט, פון א זמן פון חושך און העלם והסתר, איז נישט נאר אז מיר דארפן, רחמנא ליצלן, אריינפאלן אין די מרירות פון דעם, נאר
28:02 אדרבה, היא תעורר בנו [לא ברור] עמוק יותר, ו[לא ברור] עמוק יותר, לעסוק ב״יפוצו מעיינותיך חוצה״, בלימוד החסידות ובהפצת החסידות, ולהכין את העולם לגילוי האלוקות שלעתיד לבוא, ושכבר נהיה בגאולה השלמה, ב״צחוק עשה לי אלקים״, ״אז ימלא שחוק פינו״, במהרה בימינו על ידי משיח צדקנו.
28:02 אדרבה, דאס זאל ארויסרופן ביי אונז די טיפערע [לא ברור], און די טיפערע [לא ברור], זיך פארנעמען מיט „יפוצו מעיינותיך חוצה“, אין לימוד החסידות און הפצת החסידות, און צוגרייטן די וועלט צום גילוי אלקות פון לעתיד לבוא, און צו זיין שוין ביי דער גאולה השלימה, פון „צחוק עשה לי אלקים“, „אז ימלא שחוק פינו“, במהרה בימינו על ידי משיח צדקנו.