יום הכיפורים - אמר רבי עקיבא אשריכם ישראל - הרב אשר פרקש

00:02 געהערט א מעשה פון א חסיד וואס האט געהייסן ר' מענדל פוטערפאס, איינער פון די גרויסע בעלי מסירות נפש, פון די גרויסע חסידים פונעם לעצטן דור. ער איז געווען פון די וואס זענען געווען אין רוסלאנד אין די שווערע יארן פון די קאמוניסטן וכולי. ער האט זיך מוסר נפש געווען אויף ענינים פון חינוך, פון חדרים, פון ישיבות, און ער איז געווען פון די וואס מען האט פארכאפט, וואס מען האט גענומען אין תפיסה. ער איז געזעסן יארן לאנג אין תפיסה און געווען יארן לאנג אין סיביר, אין עבודת פרך, אין דער קעלט, אין דער ביטערער קעלט און הונגער אין סיביר, און האט דורכגעמאכט זייער שווערע יארן דארטן. דאס ערציילט ער שפעטער, אז ווען ער איז געווען אין סיביר, איז ער געווען אין א פלאץ וואו עס זענען געווען כל מיני סוגי אנשים. צווישן זיי זענען געווען דארטן רוצחים, פושעים און נאך כל מיני. עס זענען געווען דארט אויך מלומדים. עס זענען געווען כל המינים וכל הסוגים. און ער פלעגט זיך נוהג זיין לויט א ווארט פונעם בעל שם טוב, אז מ'זאל לערנען פון יעדער זאך וואס מ'קען פון איר לערנען. דאס ערציילט ער, אז ווען ער איז געווען דארטן אין סיביר, איז געווען א ראש הכנופיה, א מענטש וואס איז געווען א פושע, וואס מען האט אים פארזעצט צוליב כל מיני ענינים, וואס ער האט געטאן געפערלעכע ענינים. און ער איז געווען דער ראש הכנופיה, אן אלים און א מערדער גאר, און ער האט געקענט, אפילו אז איינער איז נישט געווען אויף זיין ריכטיגער זייט, איז געקומען פון אים גוטע קלעפ, און אפמאל אפילו האט ער געקענט אוועק—

01:33 הארגענען מענטשן. מען האט געוויסט, מען דארף זיך פון אים זייער אפהיטן. און ר' מענדל האט מיט אים געמאכט א [לא ברור], אים געגעבן מתנות, אמאל א סיגארעטל, אמאל דאס, אמאל יענץ, כדי ער זאל קענען צוזאמען מיט אים זיין במנוחה, ער זאל אים נישט שטערן. דאס ערציילט ער, אז איינמאל איז געקומען ראש השנה, און ר' מענדל האט געהאלטן ראש השנה. ער האט זיך מסדר געווען אז ער זאל נישט דארפן גיין ארבעטן. הגם עס איז געווען א סכנה אין די ענינים, ווייל מ'דארף גיין ארבעטן יעדן טאג וכולי, אבער ער האט זיך מסדר געווען. ער האט זיך געמאכט קראנק. וואס זאל ער טאן? ער האט זיך מסדר געווען, אזוי ווי ער האט געארבעט עבודת פרך, האט ער געארבעט דאפלט וואכן פריער. א קאפל מאל האט ער זיך געקענט מסדר זיין באופן כזה. אז ראש השנה איז ער געבליבן אין דער הייזקע, געבליבן דארטן אין דעם צריף וואו ער האט זיך געשלאפן. די אנדערע זענען געגאנגען ארבעטן און ער איז געבליבן דארט אינעווייניג. דאס ערציילט ר' מענדל: אויב ער האט געדאוונט, איז אים איינגעפאלן כוונות, [לא ברור]. ער האט געדאוונט אזוי ווי ער האט געדענקט. אבער דעם גאנצן טאג איז ער געזעסן און געדאוונט. נישט געהאט וואס צו זאגן, עסן איז אויך נישט געווען. ער איז געזעסן און געדאוונט און געדאוונט און געדאוונט. בשעת ער האט געדאוונט, איז אים איינגעפאלן דער נוסח וואס מ'זאגט אין די תפילות פון ימים נוראים, דער נוסח פון „וכל מאמינים“. מ'זאגט דארטן דעם גאנצן—

03:07 אלף־בית: „וכל מאמינים שהוא אל אמונה“ וכולי וכולי, „וכל מאמינים שהוא לבדו הוא“. דעם גאנצן „וכל מאמינים“. איז בשעת ער האט געזאגט „וכל מאמינים“, איז אים איינגעפאלן א ספק, א שאלה אין קאפ: וואס איז דאס? וואס זאגט מען דארטן „וכל מאמינים“? טאקע זענען זיי „וכל מאמינים“? אלע זענען מאמינים? ס'זענען דא אסאך אידן, אסאך מענטשן אויף דער וועלט, אידן אויף דער וועלט, וואס זענען נישט קיין מאמינים. איז וואס איז דער „וכל מאמינים“? אלע זענען טאקע מאמינים אז ער איז אל אמונה? אלע זענען מאמינים אז „שהוא לבדו הוא“ און אזוי ווייטער? יא, אלע זענען מאמינים וכולי וכולי. ס'איז אים געווען שווער, און ער האט געטראכט ביי זיך און געהאט די שאלה. נו, אזוי זענען אריבערגעגאנגען די הייליגע טעג פון ראש השנה, און ער האט זיך צוגעגרייט צו דער זעלבער זאך אין יום הכיפורים. נו, עס קומט צו גיין יום הכיפורים, האט ער זיך ווידער מסדר געווען אז ער זאל זיך קענען ארויסדרייען פון דער ארבעט, און ער איז געבליבן אין באראק, ווי ס'האט געהייסן, אין דעם צריף. ער איז געבליבן דארט דעם גאנצן יום הכיפורים. א טלית האט ער געהאט, ווי זאל עס זיין, און ער האט זיך פארדעקט מיט דעם טלית און איז געזעסן און געדאוונט, כמובן, געפאסט דעם גאנצן יום הכיפורים. ערשטנס, ער האט נישט געהאט אזוי פיל, האט ער געפאסט דעם גאנצן יום הכיפורים, און ער איז געזעסן אויף דער זייט און האט געדאוונט דעם גאנצן יום הכיפורים. אבער וואס איז געשען? אינמיטן האט ער אויפגעהויבן דעם טלית, ער גיט א קוק, ער זעט אז אין באראק, אין דעם—

04:37 אין צריף זיצט נאך איינער. און ווי נאר ער גייט קוקן, ווער זיצט דארט? ס'איז אים געווארן שווארץ פאר די אויגן, ס'איז אים געווארן ביטער אויפן הארץ. ווער זיצט דארט אין דעם צריף? נישט מער און נישט ווייניקער: יענער פושע, יענער כוליגאן, יענער מענטש וואס איז געווען דער פחד פון דער גאנצער כנופיא, דער ראש הכנופיא, ער זיצט דארט אין דעם צריף וואו ער דאוונט. נו, ר' מענדל האט זיך ווייטער אריינגעוויקלט אין טלית און האט ממשיך געווען זיין דאווענען, פארגעסן, נישט געקוקט אהין. און ער האט, ווי ס'שטייט אין תניא, זיך אריינגעדאוונט, אריינגעוויקלט זיך אין דעם טלית און זיך גענומען דאווענען מיט מער כוונה. ער ברענגט זיך אן דעם בעל שם טוב: ווי משה, „אומץ לנגדך נחם, וּבְלִי תפילתי“ — אזוי איז דאס אוודאי. אזוי זאגט דער רבי אויף אומץ, אזוי האט ער געטאן. ער האט געזאגט: „איך דארף זיך אריינשטעלן דאווענען מיט מער יגיעה, מיט מער אומץ“, און ער האט זיך איבערגעגעבן צום אויבערשטן. און דער אויבערשטער וועט אים אכטונג געבן פון אלע זאכן. ער האט ווייטער, נישט קיין שייכות, אבער ווייטער אויך, ער האט געקוקט אהין, ער האט געזען אז יענער זיצט נאך דארט. וואס ווייסט מען, ווער ווייסט וואס יענער זוכט ביי אים, וויל ביי אים? ווער ווייסט צי ער איז ברוגז אויף דעם וואס אלע גייען ארבעטן און ער ארבעט נישט, וואס ער איז נאך נישט אין. אזוי איז אריבער דער טאג, און ער האט, יא, געדאוונט מיט מרירות עצומה יום כיפור, די גאנצע דאווענען, און אזוי איז ער דורכגעגאנגען דעם גאנצן יום הקדוש. ס'איז געווארן נאכט,

06:06 נאך די דאווענען האט ער גענומען דעם טלית. דער מענטש וואס איז געשטאנען דארט האט אים גערופן, און ער זאגט אים, ער וויל מיט אים רעדן א פאר ווערטער. ר' מענדל איז געווען גרייט אויף אלץ. ווער ווייסט? ווער ווייסט וואס ער וועט אים טאן? ער האט אים געבעטן, ער זאל גיין מיט אים אין א ווינקל, נישט דארט צווישן אלע מענטשן; זיי זאלן גיין ארויס חוץ למחנה, ארויסגיין אזוי אין א ווייטן ארט, און קיינער זאל נישט הערן. ער וויל אים זאגן, ער וועט אים בעסער קענען דערציילן. ר' מענדל איז געווען גרייט אויף אלץ. ווער ווייסט וואס? יא, און ווי מיר האבן געזאגט, ער איז געווען א מענטש וואס האט מיט אלעמען געקענט טאן וואס ער האט געוואלט. ער איז געווען א גרויסער פחד, דער גאנצער פחד. ר' מענדל האט געזאגט: „קריך“, מיר האבן געזאגט, „אלץ“; ער איז געווען גרייט אויף אלץ וואס עס זאל נאר זיין. ער האט אבער געזאגט: „ניין, ניין, נישט געווען שייך“, און ר' מענדל איז מיטגעגאנגען. און ווי נאר זיי זענען ארויסגעגאנגען אינדרויסן, ער גייט אזוי אויף א ווייטן וועג, ס'איז שוין געווען טונקל ביי נאכט, און יענער האט פלוצלינג אויסגעפלאצט אין א געוויין. און אזוי ווי איך קען רעדן, איז יענער געווען א שרעקלעכער מענטש, ר' מענדל האט נישט געוואוסט וואס. אבער דער מענטש, וואס איז געווען אזוי גראב און אזוי מגושם און אזוי נידעריק, פלוצלינג וויינט ער אזוי ווי א קינד. ר' מענדל האט פארשטאנען, ער האט ביז דאן נאך נישט געוואוסט וואס. ער האט געווארט, יענער זאל ענדיגן זיך אויסוויינען. און שפעטער האט

07:24 יענער אנגעהויבן אים דערציילן זיין סיפור החיים. און ער האט אים דערציילט אז ער איז געווען א קינד — ר' מענדל האט אפשר נישט געוואוסט און נישט געטראכט אז ער איז א איד. ער האט אים דערציילט אז ער איז א קינד וואס איז געבוירן געווארן צו א אידישער משפחה. זיין טאטע איז אוועק זייער יונג, ווען ער איז געווען א קליין קינד; דעם טאטן האט ער כמעט נישט געקענט. ער איז אויפגעוואקסן ווי א יתום. ער האט געהאט די מאמע, און אבער פון גאר א קליין קינד אן האט ער זיך שוין געוואלגערט אין די גאסן און זיך געדרייט אין די גאסן מיט כל מיני פושעים. און אזוי איז ער ארויסגעוואקסן א גנב און א רוצח און אזוי ווייטער און אזוי ווייטער. ער האט אינגאנצן פארגעסן פון זיין אפשטאם, פון וואנען ער נעמט זיך. איין זאך האט ער געדענקט, אז ער איז א איד, אבער דאס האט נישט געשפילט קיין שום משמעות אין לעבן, און ער האט פון דעם גאנצן ענין נישט געטראכט און האט פארגעסן דערפון. אבער זעענדיג דא, און זעענדיג ווי אזוי א איד פילט זיך, זעענדיג ר' מענדל ווי אזוי א איד דאוונט, בפרט אין די לעצטע טעג, האט עס ביי אים אנגעצונדן דעם אלטן ניצוץ, האט עס ביי אים אנגעצונדן דעם פונקט פון איד, און האט זיך דעמאלט דערמאנט אז ער איז א איד אין א אידישער משפחה, און ער האט זיך פארגעשטעלט אז מסתמא, אה, איז היינט יום כיפור. לויט דעם וואס ער האט געזען ווי ר' מענדל פילט זיך, האט ער פארשטאנען אז היינט איז א יום הקדוש, יום

08:43 יום כיפורים. וואס האט ער געוואוסט פון יום כיפור? גארנישט. ער האט געדענקט אז ס׳איז געווען א יום כיפור, אז מען גייט אין שול און מען פאסט, אבער ער אליין האט נישט געוואוסט גארנישט, נישט געקענט לייענען, נישט געקענט דאווענען. אבער ער האט געזען ווי ר׳ מענדל זיצט און דאווענט, האט ער אויך געוואלט דאווענען. ווי באלד אבער ער קען גארנישט דאווענען, ער ווייסט גארנישט, האט ער אנגעהויבן זיך דערמאנען וואס קען ער געדענקען, וואס געדענקט ער פון זיינע קינדערישע יארן. גענומען טראכטן, האט ער זיך דערמאנט אז זיין מאמע פלעגט מיט אים זינגען דעם ״מודה אני״. דאס איז געווען די איינציגע זאך וואס ער האט געדענקט. די מאמע פלעגט זינגען דעם ״מודה אני״. האט ער זיך אנגעהויבן דערמאנען, ביז ער האט זיך געקענט דערמאנען דעם גאנצן נוסח: ״מודה אני לפניך מלך חי וקיים שהחזרת בי נשמתי בחמלה רבה אמונתך״. האט ער זיך דערמאנט דעם נוסח פון מודה אני, און האט גענומען צו זיך זאגן דעם מודה אני. און ער האט געזען ווי ר׳ מענדל דאווענט, ווי ער זעט אז ער גייט נישט צו דער ארבעט יענעם טאג, אז ער איז געווען דעם גאנצן יום כיפור אין דעם זעלבן באראק, אין דעם זעלבן צריף, און ער האט געזאגט, דעם גאנצן טאג האט ער איבערגעזונגען און איבערגעחזרט דעם מודה אני. דאס איז געווען זיין דאווענען וואס ער האט געטאן דעם גאנצן טאג. און איצט וויל ער אז ר׳ מענדל זאל אים א ביסל זאגן וואס איז א איד, ווי אזוי, וואס ער קען טאן. און

10:01 דאס איז געווען ווי אזוי עס האט זיך אנגעצונדן ביי דער אידישער נשמה דער ניצוץ אלוקי, דער פינטעלע איד, אין יום הקדוש, יום הכיפורים. ר׳ מענדל האט [לא ברור] דעם התעוררות, נקודת היהדות, וואס איז אין א מענטשן, אין דעם מאמענט. האט ער געפילט אז מלמעלה שיקט מען אים א תשובה אויף זיין שאלה וואס ער האט געהאט ראש השנה ביים דאווענען. דאס וואס ער האט ביי זיך געטראכט, דעם ״וכל מאמינים״, צי טאקע אזוי איז דאס, טאקע וכל מאמינים, האט מען מלמעלה גלייך צוגעשיקט א מענטש פאר אים. און דא האט ער געזען ווי טאקע וכל מאמינים, אז טאקע וכל מאמינים, אז אידן, ווי ווייט דער איד איז פארקראכן, ווי גרויס ער איז דורכגעפאלן, ווי [לא ברור] א מענטש געפינט זיך, און דאך איז דער וכל מאמינים, די אמונה, די אידישקייט, ביי אים בתכלית השלימות. וואס האט דער ענין בעצם, און דאס איז דער כללות ענין, דער מהות ענין, דער נקודת ענין פון יום הכיפורים. ווען מען טראכט זיך אריין, וואס איז דאס דער ענין פון יום הכיפורים? וואס איז דאס דער זאך פון יום כיפור? וואס מיר זעען אין יום הכיפורים, זעט מען אז דאס איז בעצם די נקודה פון דעם גאנצן יום כיפור. וואס די גמרא זאגט דאך, ״עיצומו של יום מכפר״. וואס הייסט עיצומו של יום מכפר? ס׳איז דא אין דעם כמה שיטות אין גמרא, אבער ווי עס איז להלכה אין שולחן ערוך, עס ברענגט זיך אראפ אין כמה מקומות, אז כולי עלמא מודה אז עס דארף זיין דער עיצומו של יום מכפר. אז ס׳איז דא אן ענין אין יום

11:30 הכיפורים, וואס דער עצם ענין פון יום הכיפורים איז מכפר. אין דעם גופא איז דא א מחלוקת צי עס דארף זיין תשובה, צי אפילו ס׳איז נישט געווען תשובה. וואס איז טאקע דער פשט אבער? עיצומו של יום מכפר, לכאורה, ממילא אויב ער טוט תשובה, איז דאך כל השנה כולה א זמן התשובה. תשובה איז דאך א זאך וואס איז נישט מוגבל בלויז צו א צייט. און אויב ער טוט נישט קיין תשובה, וואס איז דער פשט עיצומו של יום? וואס פאסירט אין יום הכיפורים, וואס דער עיצומו של יום טוט אפילו? ווי עס איז מבואר אין חסידות, אז דער ענין פון יום הכיפורים איז דער צייט פון התגלות היחידה שבנפש, דער פינטעלע איד. אז דער עיצומו של יום, דאס איז דער עצם נקודת היהדות. אין יום הכיפורים, דאס איז א צייט, א זמן, וואס דעמאלט ווערט נתגלה ביי אידן דער פינטעלע איד. וואס דאס איז וואס די גמרא זאגט, ״יום שנתחייב בחמש תפילות״. וואס דער ענין פון חמש תפילות, דאס איז דער איינציגער טאג אין יאר וואס ס׳איז דא דער ענין פון חמש תפילות דוקא. וואס דער ענין פון חמש תפילות, ווי עס איז מבואר אין חסידות, וואס דאס איז כנגד די חמשה שמות, וואס עס זאגט דאך אין מדרש, ״חמשה שמות נקראו לה: נפש, רוח, נשמה, חיה, יחידה״. וואס די בחינה החמישית, וואס איז כנגד תפילת נעילה, דאס איז דער ענין פון דער יחידה שבנפש. ווי עס ערקלערט זיך אין חסידות, אז יעדער איינער פון די פינף שמות פון נשמה, דאס איז פינף דרגות, פינף אופנים אין די התקשרות פון א אידן מיטן אויבערשטן, אין די התקשרות וואס איז פארבונדן

13:03 מיט מעשים בפרהסיא, קיום התורה ומצוות, סור מרע ועשה טוב, און קבלת עול מלכות שמים. רוח, דאס איז דער ענין פון מידות, הרהורים, רגש. נשמה, דאס איז דער ענין פון מוח, פון לימוד און התבוננות וכו'. חיה, דאס איז דער ענין וואס איז פארבונדן מיט רצון שבנפש, וואס א איד וויל. און ער וויל למעלה מטעם ודעת, די התקשרות פון רצון שבנפש, וואס א איד וויל נישט זיין אפגעריסן פון אויבערשטן, און ער וויל זיין צוגעבונדן צום אויבערשטן. דער רצון שלמעלה מטעם ודעת, וואס איז חיה שבנפש. און דערנאך איז דא דער טיפסטער ענין, יחידה, יחידה ליחדך, ווי מ'זאגט אין דעם נוסח הושענא. די יחידה שבנפש, וואס איז מיוחד, איין און איינציקע זאך מיטן אויבערשטן אליין, מיטן יחיד. וואס דאס איז וואס מ'זאגט, אז א איד, נישט נאר וויל ער נישט, ער קען אפילו נישט. דער לשון הידוע פון דעם אלטן רבי'ן: א איד וויל נישט און ער קען נישט זיין אפגעריסן פון ג־טלעכקייט. די יחידה שבנפש, דאס איז דער פינטעלע איד, וואס דאס איז דער עצם התקשרות פון א איד מיטן אויבערשטן, וואס מצד דער נקודה קען זיך א איד אין גאנצן נישט אפרייסן פון אלקות. ווי דער אלטער רבי איז מבאר אין תניא, אז בשעת א איד טוט אן עבירה, איז דעמאלט די יחידה שבנפש באמת אין אן אופן פון שינה, איינגעשלאפן, שכחה. דער רוח שטות וואס איז מכסה אויף דער נשמה, וואס דאס מאכט אז דער מענטש פארגעסט, ער נעמט זיך נישט צום הארצן, אדער ער איז מצד זיין רוח שטות, נארט ער זיך אפ, און ער זאגט אז [לא ברור], אז ער

14:35 וועט גאר נישט זיין. יא. אבער בשעת וואס מ'וועקט אויף ביי אים די יחידה שבנפש, דער פינטעלע איד, איז דעמאלט ווערט ביי אים די נקודה אז ער וויל נישט און ער קען נישט זיין אפגעריסן פון אויבערשטן. און דאס איז די אהבה עצמית וואס א איד האט צום אויבערשטן, וואס מצד דעם איז ממילא, קען ער נישט זיין אפגעריסן פון אויבערשטן. ס'איז נישט וואס ער איז געווען, נאר א רגע פון שכחה. בשעת אז דאס ווערט ביי אים ניעור, די נקודה פון יהדות ווערט ביי אים נרגש, אז בעצם א איד איז שטענדיק מקושר מיטן אויבערשטן, און ער קען נישט זיין אפגעריסן פון אויבערשטן. און דערפאר, בשעת דאס ווערט ניעור, ווערן דעמאלט נמחלים כל הפגמים און נסלחים כל החטאים. און דאס איז דער ענין פון יום הכיפורים, וואס דעמאלט, יא, מצד די התקשרות וואס איז ניעור ביי די אידן, זייער פינטעלע התקשרות, זייער פינטעלע, די נקודה פון יהדות, דער ענין ההתקשרות צווישן אים מיטן אויבערשטן, ווי א קינד צו א טאטע, איז דעמאלט ווען די אלע ענינים נסלחים, ווען אלע ענינים, יא, ווערט די מחילה פון די עוונות. און דאס איז דער אמת'ער ענין פון יום הכיפורים, ווי דאס איז מבואר אין תורה פון בעל שם טוב. וואס אט דער ענין איז אויך וואס די משנה זאגט, דער סיום פון מסכת יומא. איז דאך דא די לעצטע משנה מסכת יומא, זייער אן אינטערעסאנטע משנה, וואס די משנה זאגט: ״אומר רבי אלעזר בן עזריה״, ער רעדט פון דעם דין פון רבי אלעזר בן עזריה: ״עבירות שבין אדם למקום יום הכיפורים מכפר; עבירות שבין אדם לחבירו״ — אנטשולדיגט — ״עבירות שבין אדם

16:11 למקום יום הכיפורים מכפר; עבירות שבין אדם לחבירו אין יום הכיפורים מכפר עד שירצה את חבירו.״ דאס, דאס, דאס איז די משנה. דערנאך קומט צו גיין ווייטער די משנה און זאגט: ״אמר רבי עקיבא, אשריכם ישראל, לפני מי אתם מטהרין ומי מטהר אתכם? אביכם שבשמים.״ יא, רבי עקיבא קומט צו גיין און זאגט ״אשריכם ישראל״. יא, וואס איז דער, ווער איז דער, וואס ״לפני מי אתם מטהרין ומי מטהר אתכם? אביכם שבשמים״. און ער ברענגט אויף דעם צוויי פסוקים. איין פסוק: ״מקוה ישראל ה׳״. און דעם פסוק: ״וזרקתי עליכם מים טהורים וטהרתם מכל טומאותיכם ומכל גלוליכם אטהר אתכם״. אז דער אויבערשטער זאגט אז ״וזרקתי עליכם מים טהורים״. יא, אז דער אויבערשטער וועט אויף אונז ווארפן מים טהורים, יא, און ער וועט אונז מאכן טהור. און דאס איז דער ״אשריכם ישראל״, אז דער אויבערשטער איז דער וואס מאכט אונז טהור. און דערנאך איז דער ״מקוה ישראל ה׳״. יא, ״מקוה ישראל ה׳״. ״מה מקוה מטהר את הטמאים, אף הקדוש ברוך הוא מטהר את ישראל.״ און דאס איז דער סיום של מסכת יומא, וואס דאס איז די מסכת וואס איז פארבונדן מיט יום הכיפורים. וואס מ'גיט א קוק אין די משנה, וועט מען פארשטיין — וואס, ס'ווערט א שאלה: וואס איז רבי עקיבא, וואס זאגט דא רבי עקיבא? און וואס איז דער הוספה פון רבי עקיבא אויף דעם וואס רבי אלעזר בן עזריה האט געזאגט? בפשטות איז דאס לסיים בדבר טוב, ווייל ער ענדיקט מיט א שיינע זאך. אבער דאך, עס האט א קשר. און מ'זעט, ס'איז נאך מדויק אין די משנה: ס'דארף זיין א קשר צווישן דעם אמרה פון רבי עקיבא לגבי דעם אמרה פון רבי אלעזר בן עזריה, אז רבי עקיבא

17:53 כאמור, קריגט זיך נישט אויף רבי אלעזר בן עזריה, איז נישט דא קיין מחלוקת, ווייל ער זאגט נישט „רבי עקיבא אומר“, ער זאגט „אומר רבי עקיבא“. דער כלל אין ש״ס איז, ווי עס שטייט אין ש״ס, „אומר רבי עקיבא“ הייסט דאס אז ער איז נישט חולק, נאר ער איז מוסיף. וואס קומט רבי עקיבא מוסיף זיין אויף רבי אלעזר בן עזריה? נו, דער ביאור אין דעם איז על פי האמור, אז די רייד פון רבי אלעזר בן עזריה רעדן וועגן דעם יום הקדוש פון יום הכיפורים. יום הכיפורים איז מכפר אויף עבירות. די משנה לערנט פון רבי אלעזר בן עזריה, אז יום הכיפורים, וואס איז מכפר אויף עבירות, יא, דער חילוק צווישן בין אדם למקום און בין אדם לחבירו, אבער בכללות איז די גדולה, דער עילוי פון יום הכיפורים, אז דאס איז יום הכפרה, און דאס איז מכפר אויף עבירות פון דעם אדם, איז דעמאלט בפשטות לערנט מען אז דאס איז מצד דעם יום הקדוש פון יום הכיפורים. ווי ער ברענגט דעם פסוק, „כי ביום הזה יכפר עליכם לטהר אתכם מכל חטאתיכם“. יא, דאס איז דער טאג אז דער אויבערשטער איז מכפר מכל חטאתיכם. אבער ווי עס שטייט אין פסוק, אין פשטות הפסוק איז „כי ביום הזה יכפר עליכם“, דאס נעמט זיך פון דעם „יום הזה“. דאס איז דער טאג וואס מצד קדושת היום, מצד עבודת היום, יא, מצד עבודת קודש הקדשים, דאס איז עבודת הכהן גדול וואס גייט אריין לקודש הקדשים, און די עבודות של הכהן גדול וואס די משנה רעכנט, אין גאנץ מסכת יומא, די אלע פרטים. מצד די אלע זאכן איז במילא דאס דער טאג וואס דעמאלט איז „ביום הזה יכפר עליכם“ — יום הכיפורים.

19:30 מכפר. אויף דעם קומט צו גיין רבי עקיבא, און רבי עקיבא איז מוסיף און ער זאגט: נישט נאר מצד עבודת היום און עבודת הכהן גדול און עבודת קודש הקדשים קומט די כפרה אויף עבירות. נו, דאס איז „אשריכם ישראל“. דאס קומט רבי עקיבא מוסיף זיין: אז דאס וואס יום הכיפורים טוט אויף, די כפרה פאר יעדער אידן, נעמט זיך דאס מצד „אשריכם ישראל“. דאס איז דער ענין מצד מעלתם של ישראל. אז ביום הזה, יום הכיפורים, ווערט נתעורר דער „אשריכם ישראל“. עס ווערט נתעורר די נקודת היהדות, עס ווערט נתעורר ביי יעדער אידן זיין פינטעלע איד, די יחידה שבנפש, אז די נקודה איז [לא ברור], וואס מצד דעם זאגט מען „אשריכם ישראל“. דאס איז מצד מעלתם של ישראל, און דאס ווערט נתעורר ביום הכיפורים. און דערפאר, „לפני מי אתם מיטהרין ומי מטהר אתכם“. און דאס כפל הלשון, און דאס וואס ער ברענגט צוויי פסוקים: ער ברענגט „מקוה“ — דאס איז „אתם מיטהרין“, יא? מקוה איז די זאך וואס מען דארף אליין זיך אריינגיין און זיך טובל׳ן; „ומי מטהר אתכם“ — דאס איז מלמעלה, דאס איז „אביכם שבשמים“, „וזרקתי עליכם מים טהורים“, און דאס קומט מלמעלה, מלמעלה. און דאס זענען צוויי סוגי טהרה, די טהרה בדרך הזאה, די טהרה בדרך מקוה. און אין דעם ברענגט מען כמה וכמה ביאורים, על כל פנים. אין הזמן גרמא איצט אריינצוגיין אין פרטי הביאור. דאס איז נאר, מען זאל זען די שיחה פון רבי׳ן, יא, דער הדרן אויף מסכת יומא, וואו דער רבי מבארט די פרטי הענינים אין דעם גאנצן המשך המשנה. אבער די נקודה וואס איך וויל ארויסברענגען, און דאס איז די נקודה נפלאה, פארבונדן מיט יום הכיפורים, יא, דאס איז די משנה אין סוף מסכת יומא, וואס נאכדעם וואס מען לערנט די גאנצע מסכת יומא, און מען לערנט די קדושת היום, און מען לערנט די קדושת קודש הקדשים, און די קדושת המקדש,

21:23 און די אלע פרטים, קומט צו גיין די משנה און זאגט: וואס איז דער אמת׳ער ענין פון יום הכיפורים? וואס דערפאר יום הכיפורים איז מכפר? ברענגט ער דאך נאר דעם פסוק „כי ביום הזה יכפר עליכם“, וואס דאס קען אויך זאגן, יא, אז אידן זיינען [לא ברור] לגבי הקב״ה. נאר רבי עקיבא וויל ארויסברענגען דא די מעלה פון „לפני מי אתם“, מצד „אשריכם ישראל“; דאס איז מצד מעלתם של ישראל. און דאס איז וואס ער זאגט: „מקוה ישראל ה׳“. אז אידן זיינען — דער אויבערשטער איז כביכול די מקוה פון עם ישראל, וואס מצד מעלתם של ישראל איז דער אויבערשטער מטהר את ישראל, וואס מטהר יעדן אידן פון זיין טומאה, חס ושלום, פון די ענינים וואס זיינען בלתי רצויים. און דער אויבערשטער וואשט דאס אפ מצד דעם וואס יום הכיפורים ווערט נתעורר די נקודת היהדות ביי יעדן אידן. און דאס איז דער ענין בכלל יום הכיפורים, ובפרט בשעה עס קומט צו גיין דער ענין פון תפילת נעילה. וואס תפילת נעילה איז אויך דער זמן, דער רגע, וואס דעמאלט איז דאך, ווי דער לשון, „נועלים כל השערים“. און עס ווערט געברענגט אין ספרי חסידות, אז דער ענין פון „נועלים כל השערים“, דער פשט איז אז דעמאלט איז נאר א איד געפינט זיך צוזאמען מיטן אויבערשטן. אז „נועלים כל השערים“ איז נישט ווי די וועלט מיינט, אז עס קומט צו גיין נעילה, פארמאכט מען די טירן, און אידן בלייבן, אלע בלייבן פון דרויסן, חס ושלום. נאר פונקט פארקערט, דער ווארט פון „נועלים כל השערים“ איז, אז מען פארמאכט די אלע טירן, און אלע בלייבן אין דרויסן חוץ פון השם וישראל. און דאס איז וואס עס ברענגט זיך א חסידישער מאמר, דער מאמר „וכל“

23:01 „וכל אדם לא יהיה באהל מועד“. דער של״ה הק׳ ברענגט דא אין מאמר דעם מאמר המדרש, אז „וכל אדם לא יהיה באהל מועד“: בשעה דער כהן גדול איז אריינגעגאנגען אין קודש הקדשים, איז ער אריינגעגאנגען באופן כזה, אז „וכל אדם“ — אפילו אישים שנאמר עליהם „פני אדם“, דאס איז אפילו מלאכים וואס ווערן אנגערופן „פני אדם“ — אפילו זיי געפינען זיך דארט נישט. קיינער קען נישט אריינגיין אין קודש הקדשים, נאר די נשמה דעם כהן גדול. דער כהן גדול, וואס גייט בשליחותם של כל ישראל, ער איז דער איינציגער וואס געפינט זיך אין קודש הקדשים. ובלשון הזוהר: „ישראל ומלכא בלחודוהי“ — א איד מיטן אויבערשטן אליין, דאס איז די איינציגע זאך. און בשעת תפילת נעילה ווערט דעמאלט נתעורר די נקודת היחידה. און דאס איז די נעילה וואס פארמאכט אלע טירן. ווי ער ברענגט דארט אין דעם מאמר וואס שטייט אין זוהר, אז [לא ברור], ווי ס׳ברענגט זיך ביי יוסף הצדיק: אז בשעת יוסף הצדיק איז נתגלה געווארן לאחיו, ווי דער לשון אין פסוק, אז יוסף הצדיק איז געקומען צו זיי און די ברידער אלע זענען געשטאנען, האט ער געזאגט: „הוציאו כל איש מעלי“ — קיינער זאל נישט דארט זיין. „ולא עמד איש אתו בהתודע יוסף אל אחיו“. אז בשעת יוסף הצדיק איז נתגלה געווארן צו זיינע ברידער, איז „לא עמד איש אתו“. און דארטן זאגט מען, ווי עס זאגט אין זוהר, אז „לא עמד איש אתו“ מיינט קיינער נישט, אפילו נישט מלאכים עליונים וספירות עליונות, סדר השתלשלות. נאר דער אויבערשטער מיט כנסת ישראל אליין געפינען זיך דארטן. און דער גילוי הויבט זיך אן אין יום הכיפורים, בשעת נעילה, ווען דעמאלט א איד שטייט און

24:39 שרייט „שמע ישראל ה׳ אלקינו ה׳ אחד“. און די המשך פסוקים, „ברוך שם“ און „ה׳ הוא האלקים“ ז׳ פעמים, וואס דאס איז די פסוקי היחוד. דעמאלט ווערט נתעורר ביי א איד די נקודת ההתקשרות, די נקודת היחידה. א איד איז פארבונדן מיטן אויבערשטן, און „ולא עמד איש אתו“. קיינער געפינט זיך נישט דארטן, ווייל אין דעם מקום, אין דעם דרגא, וואס „ישראל ומלכא בלחודוהי“ — א איד מיטן אויבערשטן, איין איינציגע זאך — האט קיינער קיין שייכות נישט, קיינער קיין מציאות נישט. חס ושלום, [לא ברור] פון דעם עולם. און אפילו נישט פון גאנצן סדר השתלשלות, און אפילו נישט מלאכים עליונים, ספירות עליונות, וואס איז נאר א איד מיט עצמות ומהות. און מצד דעם ווערט די שמחה גדולה ביותר. ווי ס׳איז מבואר אין דעם מאמר הידוע פון פריערדיקן רבי, פון א מאמר פון מוצאי יום כיפור תרצ״א, „ויגד לך תעלומות חכמה“, וואס דארטן דער פריערדיקער רבי איז מבאר באריכות נפלאה דעם סדר העבודה פון יום הכיפורים. ווי אזוי אין יום הכיפורים א איד — ווייל א איד איז א בן מלך, און ער ברענגט דארטן דעם מאמר חז״ל, די גמרא אין שבת, „כל ישראל בני מלכים הם“. אמר אביי, רבן שמעון בן גמליאל, רבי שמעון בר יוחאי, ורבי עקיבא, ורבי ישמעאל, כולהו אמרי אז כל ישראל בני מלכים הם. און אין יום הכיפורים ווערט נתגלה ביי יעדער אידן די מדה וואס ער איז א בן מלך. איז אפילו אז ער איז געווען בשביה מצד זיין הנהגה פון א גאנץ יאר, גייט מצד דעם וואס ער איז א בן מלך, קען ער דורכברעכן און ארויסגיין מן

26:06 השביה, ארויסגיין פון דעם אייגענעם שביה, פון דעם נפש הבהמית, פון דעם יצר הרע, און ער שטעלט זיך אוועק פנים בפנים אין יום הכיפורים און ער בעט מחילה וסליחה. און בשעת עס גייט אריין תפילת נעילה, ווערט נתעורר א שמחה גדולה ביותר, ווי עס זאגט דער מאמר. א שמחה גדולה ביותר פון דעם קירוב, פון דעם בן מלך וואס איז צוריקגעקומען צו אביו המלך. די שמחה פון דעם בן מלך וואס איז געקומען צוריק אהיים, די שמחה פון אביו המלך, וואס זיין בן מלך, נאך א ריחוק, איז ער נאך אמאל נתקרב געווארן. און פון די שמחה וואס, וואס א, וואס א, הגם אז ביז איצט איז ער געווען מלא עון, איז „זדונות נעשו לו כזכיות“, אמת׳ע זכיות, זכיות פון א בעל תשובה, וואס איז א העכערע זכות אפילו. און פון דעם ווערט די שמחה גדולה ביותר פון מוצאי יום כיפור, און פון דעם טאנצט מען אריין אין די שמחה פון חג הסוכות און שמיני עצרת, וואס אויף דעם זאגט דער זוהר, אז שמיני עצרת, דאס איז די אמת׳ע שמחה, וואס „לא עמד איש אתו“, די שמחה פון „ישראל ומלכא בלחודוהי“. זאל דער אויבערשטער העלפן, אז אין די טעג פון עשרת ימי תשובה, וואס די גמרא זאגט, די גמרא ראש השנה, „כאן ביחיד, כאן בציבור“. אז ציבור גייט אויף — און דער אלטער רבי גיט אויס אז ציבור גייט אויף עשר כחות הנפש, און יחיד גייט אויף יחידה שבנפש. אז „כאן ביחיד“, עשרת ימי תשובה, הויבט זיך אן מתעורר ווערן ביי יעדער אידן די יחידה שבנפש. און יום הכיפורים בפרט, „אחת בשנה“, וואס איז

27:30 דער אחת שביחידה, וואס נתעורר ביי יעדער אידן די יחידה שבנפש. און פון דארטן ביז נעילה ווערט נתעורר ביי יעדער אידן דאס וואס ישראל ומלכא בלחודוהי, א איד מיטן אויבערשטן, געפינט זיך צוזאמען. און פון דעם ווערט די שמחה גדולה, די שמחת התשובה, און די שמחה פון די ימי זמן שמחתנו. „אז תשמח בתולה במחול“, ווי זיי ברענגען בשם הבעל שם טוב, אז דער „במחול“, דאס איז די מחילה, וואס דורך די מחילה פון יום הכיפורים ווערט עס „תשמח בתולה“, כנסת ישראל. זאל זיין די אמת'ע שמחה, און זי זאל זוכה זיין, אז פון די שמחה זאל מען אריבערגיין צו די שמחת הגאולה האמיתית והשלימה. און מיר בפרט, וואס געפינען זיך אין א זמן פון א יאר וואס איז אין די מצוה פון הקהל, זאל מען זוכה זיין צו זען דעם מלך אין הקהל אין חג הסוכות, וואס זאל אונז מגלה זיין די תורה, די „תורה חדשה מאתי תצא“, און זאל מקוים ווערן דער פסוק: „הנני מביא אותם מארץ צפון וקבצתים מירכתי ארץ, בם עור ופסח הרה ויולדת יחדו, קהל גדול ישובו הנה“, לגאולה האמיתית והשלימה.