לעבן חסידות · פרק 39 · 2022-08-22 · 30:39
חודש אלול און פרשת ראה, א חסידישער חודש אלול - הרב אשר פרקש
תיאור הפרק
מקורות: *לקוטי תורה ד״ה אני לדודי ׳* לקוטי דיבורים י״ט כסלו תרצ״ג *מאמר והתוועדות שבת פרשת ראה תשכ״ו * שיחת פרשת ראה תש״נ
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:01 בחודש אלול תרל״ה הייתה חתונתו של אדמו״ר הרש״ב נ״ע. החתונה לא הייתה בליובאוויטש, אלא באוורוטש, שם הייתה הכלה. ואביו, אדמו״ר המהר״ש, לא נסע לחתונה מסיבות שונות. אדמו״ר המהר״ש נשאר בליובאוויטש, וחסידים רבים הגיעו ממרחקים כדי להשתתף בשמחת החתונה שם. בין החסידים היה אחד מגדולי החסידים באותה תקופה, שנקרא ר׳ דוד וולף. ר׳ דוד זאב — קראו לו ר׳ דוד וולף קוזווניקוב, ר׳ דוד וולף מיקטרינוסלב. הוא היה מחסידיו של אדמו״ר המהר״ש, ולימים סיפר לאדמו״ר הריי״צ כיצד התנהלה השמחה בימי החתונה, בשבעת ימי המשתה בליובאוויטש. הוא סיפר שזו הייתה שמחה גדולה ויפה. הגיעו אז ממרחקים מאות חסידים, והשמחה הייתה גדולה. במשך השבוע — החתונה הייתה בשבוע שבין י״א באלול לח״י באלול, זה היה שבוע החתונה — הייתה, כמובן, שמחה גדולה מאוד. באחד משבעת ימי המשתה נערכה סעודה גדולה בחוץ, בשטח הפתוח, בחצר שמחוץ לביתו של אדמו״ר המהר״ש. הייתה שם חצר גדולה, ובה נערכה סעודה גדולה. אחרי שהרבי אמר חסידות ודברי תורה, החלו החסידים לרקוד. גם אדמו״ר המהר״ש רקד עם החסידים זמן־מה. אחר כך חזר למקומו, התיישב שם והביט. והחסידים רקדו בשמחה גדולה ויפה. היו שם מעגלים רבים, רבים... באו לשם ורקדו, עשרות־עשרות מעגלים של חסידים. והשמחה הייתה גדולה מאוד. העומדים ליד אדמו״ר המהר״ש — ובהם הרז״א, מבני המשפחה — שמעו אותו אומר: ״אה, הביטו, זו גדולתה של השמחה. כך עוד ירקדו יהודים כשמשיח יבוא״. בשבת חל ח״י באלול. נערכו קידוש גדול וסעודה גדולה, והשמחה הייתה גדולה מאוד. החסידים רקדו, החסידים ניגנו,
00:01 חודש אלול, תרל״ה, איז געווען די חתונה פון רבי׳ן רש״ב נ״ע. די חתונה איז נישט געווען אין ליובאוויטש, נאר אין אוורוטש, וואו די כלה איז געווען. און דער טאטע, דער רבי מהר״ש, דער טאטע פון רבי׳ן רש״ב, איז נישט געפארן צו דער חתונה צוליב פארשידענע סיבות. אין ליובאוויטש איז געווען דער רבי מהר״ש, און עס זענען געקומען אסאך חסידים פון דערווייטנס צו זיין ביי דער שמחת החתונה אין ליובאוויטש. עס איז דאן געווען איינער פון די חסידים, פון די גדולי החסידים אין יענע צייטן, וואס מען האט גערופן ר׳ דוד וואלף. ר׳ דוד זאב — מען האט אים גערופן ר׳ דוד וואלף קאזעווניקאוו, ר׳ דוד וואלף יעקאטרינאסלאווער. ער איז געווען פון די חסידים פון רבי׳ן מהר״ש, און ער דערציילט שפעטער פאר רבי׳ן הריי״צ, ווי אזוי עס איז צוגעגאנגען די שמחה אין די טעג פון דער חתונה, די שבעת ימי המשתה אין ליובאוויטש. ער דערציילט אז עס איז געווען א גרויסע און שיינע שמחה. עס זענען דאן געקומען חסידים פון דערווייטנס, הונדערטער חסידים, און עס איז געווען א גרויסע שמחה. במשך דער וואך — די חתונה איז געווען אין דער וואך צווישן י״א אלול ביז ח״י אלול, דאס איז געווען די חתונה־וואך — איז געווען א גאר גרויסע שמחה, פארשטייט זיך. ביי איינעם פון די שבעת ימי המשתה איז געווען א גרויסע סעודה אינדרויסן, אויפן פעלד, אין הויף, אינדרויסן פון רבי׳ן מהר״ש׳ס הויז. עס איז געווען א גרויסער הויף, און דארט איז געווען א גרויסע סעודה. די חסידים, נאכדעם וואס דער רבי האט געזאגט חסידות, נאכדעם וואס דער רבי האט געזאגט תורה, האבן די חסידים אנגעהויבן טאנצן. דער רבי מהר״ש האט אויך געטאנצט מיט די חסידים א שטיק צייט. שפעטער איז ער געגאנגען צוריק אויף א פלאץ, אויף עפעס א פלאץ, און זיך דארט געזעצט און געקוקט. און די חסידים האבן געטאנצט מיט א גרויסער און שיינער שמחה. עס זענען געווען אסאך קרייזן, אסאך... מען איז אהין געקומען און געטאנצט. צענדליקער, צענדליקער קרייזן פון חסידים. און די שמחה איז געווען גאר גרויס. האבן די וואס זענען געשטאנען לעבן רבי׳ן מהר״ש — דאס איז געווען דער רז״א, פון דער משפחה — געהערט ווי דער רבי מהר״ש זאגט: „אה, קוקט נאר, דאס איז די גרויסקייט פון דער שמחה. נאך אזוי וועלן אידן טאנצן ווען משיח וועט קומען.“ שבת איז געווען ח״י אלול. עס איז געווען א גרויסער קידוש און א גרויסע סעודה, און די שמחה איז געווען גאר גרויס. די חסידים האבן געטאנצט, די חסידים האבן געשפילט,
03:06 ואדמו״ר המהר״ש אמר חסידות. והחסידים יצאו בריקוד גדול, שנקרא ״ריקוד המחול״. אדמו״ר המהר״ש דיבר ואמר את הדברים האלה: ״חודש אלול הוא חודש שבנוי מחסידות. כידוע, הבעל שם טוב הקדוש נולד בח״י באלול, ואדמו״ר הזקן נולד בח״י באלול. וזו העבודה שהחסידות שיפרה והכניסה בה חיות — עבודת ׳אני לדודי ודודי לי׳״. והוא אמר: ״בזמנים קודמים, כשהגיע חודש אלול, נפלו על הכול פחד וחרדה. ענן רבץ על הכול. כך היה טבע האדם, זו הייתה תחושת מיצר: יהודי מגיע לחודש אלול ויודע שעליו לחזור בתשובה, להתפלל, לחשוב. עליו לחזור בתשובה, ולכן הוא צריך לערוך חשבון נפש, לייסר את עצמו, להביט על עצמו בעין שמאלית, וכו׳ וכו׳, עד שהוא נעשה כולו מעונן וקודר. עד שבא הבעל שם טוב הקדוש והכניס את החיות הפנימית. הוא האיר את העולם וגרם לכך שעבודת חודש אלול תהיה מלאת חיים ושמחה. ואדמו״ר הזקן הכניס את הפנימיות בחיות הזאת, בכל עניין עבודת התשובה, וגילה כיצד צריכה להיות עבודת התשובה בחודש אלול: עבודה מתוך שמחה, מתוך חיות״. ואת זה ביטאה השמחה הגדולה שהייתה אצל החסידים בשבעת ימי המשתה בליובאוויטש. אבל עכשיו נתבונן בעניין של חודש אלול: מהי עבודת חודש אלול? וכפי שמובא, כן, ראשי התיבות של אלול, ואחד מראשי התיבות החשובים והעיקריים ביותר, הוא
03:06 און דער רבי מהר״ש האט געזאגט חסידות. און די חסידים זענען ארויס אין א גרויסן ריקוד, וואס מען האט גערופן „ריקוד המחול“. האט דער רבי מהר״ש גערעדט און געזאגט די ווערטער. ער האט געזאגט: „חודש אלול איז א חודש וואס איז געבויט פון חסידות. כידוע, דער הייליקער בעל שם טוב איז געבוירן געווארן ח״י אלול. און דער אלטער רבי איז געבוירן געווארן ח״י אלול. און דאס איז די עבודה וואס חסידות האט פארבעסערט און אריינגעברענגט חיות אין דער עבודה פון ‘אני לדודי ודודי לי’.“ און ער האט געזאגט: „אין פריערדיקע צייטן, ווען עס איז געקומען חודש אלול, איז אויף אלעמען געפאלן א מורא און א חרדה. עס איז געווען א וואלקן. אזוי איז געווען דער טבע האדם, עס איז געווען א מיצר: א איד קומט אין חודש אלול, און ער ווייסט אז ער דארף תשובה טאן, זיך מתפלל זיין, טראכטן. ער דארף תשובה טאן, דעריבער דארף ער מאכן א חשבון הנפש, און ער דארף זיך אליין אויסזידלען, קוקן אויף זיך מיט א לינקן אויג, וכו׳ וכו׳, און ער ווערט אינגאנצן פארוואלקנט און פארכמארעט. ביז עס איז געקומען דער הייליקער בעל שם טוב, און ער האט אריינגעברענגט דעם חיות פנימית. ער האט באלויכטן די וועלט און געמאכט אז די עבודה פון חודש אלול זאל זיין לעבעדיק און פריילעך. און דער אלטער רבי האט אריינגעברענגט די פנימיות אין דעם חיות, אין דעם גאנצן ענין פון עבודת התשובה, און מגלה געווען ווי אזוי די עבודת התשובה דארף זיין אין חודש אלול: עבודה מיט א שמחה, מיט א חיות.“ און דאס האט פארגעשטעלט די גרויסע שמחה וואס איז געווען ביי די חסידים אין די שבעת ימי המשתה וואס זענען געווען אין ליובאוויטש. אבער יעצט, מיר גייען קוקן אין דעם ענין פון חודש אלול: וואס איז דאס די עבודה פון חודש אלול? און ווי עס ברענגט זיך, יא, די ראשי תיבות פון אלול, און איינע פון די ראשי תיבות הכי חשובים און הכי עיקרים, איז די
05:17 ראשי התיבות של אלול: ״אני לדודי ודודי לי״. מהו העניין של ״אני לדודי ודודי לי״? כפי שמובא בשיר השירים, יש שני פסוקים. יש הפסוק ״דודי לי ואני לו״, ויש ״אני לדודי ודודי לי״. מה ההבדל בין שני הפסוקים? בפסוק ״דודי לי ואני לו״ נאמר תחילה ״דודי לי״. כידוע, ״דודי״ מתייחס לחתן, שהוא ריבונו של עולם, ו״אני״ מתייחס ליהודים, לכנסת ישראל. זהו כל עניינו של שיר השירים, שהוא משל לקב״ה ולכנסת ישראל. ובזה יש שתי מדרגות, שתי בחינות: כפי שהדבר בחודש ניסן, וכפי שהוא בחודש אלול ובחודש תשרי. בחודש ניסן זהו העניין של ״דודי לי ואני לו״. ה״דודי״, החתן, ריבונו של עולם, מתקרב תחילה ליהודים. תחילה ״דודי לי״; זו אתערותא דלעילא, כפי שזה נקרא בחסידות, כאשר ריבונו של עולם מעורר את היהודים מלמעלה. וכך היה בחודש ניסן. כידוע, חג הפסח היה עניין של ״משכני״: ריבונו של עולם לא המתין. היהודים היו עובדי עבודה זרה, ״הללו עובדי עבודה זרה והללו עובדי עבודה זרה״, והיו שקועים במ״ט שערי טומאה. וריבונו של עולם, ״דודי לי״, התקרב בעצמו באהבה וגילה אהבה לעם ישראל, ועל ידי זה נעשה ״אני לו״ — העם היהודי נמשך
05:17 ראשי תיבות פון אלול: אני לדודי ודודי לי. וואס איז דער ענין פון אני לדודי ודודי לי? איז ווי עס ברענגט זיך אין שיר השירים, אז עס זענען דא צוויי פסוקים. עס איז דא דער פסוק וואס שטייט „דודי לי ואני לו“, און עס איז דא דער „אני לדודי ודודי לי“. וואס איז דער חילוק צווישן די צוויי פסוקים? אין דעם פסוק „דודי לי ואני לו“ שטייט פריער „דודי לי“. וואס דאך ידוע אז „דודי“ גייט אויף דעם חתן, וואס דאס איז דער רבונו של עולם, און „אני“ גייט אויף דער אידן, כנסת ישראל. דאס איז דער גאנצער ענין פון שיר השירים, וואס דאס איז דער משל פון הקב״ה און כנסת ישראל. איז אין דעם דא צוויי מדרגות, צוויי בחינות: ווי דאס איז אין חודש ניסן, און ווי דאס איז אין חודש אלול און חודש תשרי. אין חודש ניסן איז דאס דער ענין פון „דודי לי ואני לו“. יא, דער דודי, דער חתן, דער רבונו של עולם, איז זיך מקרב פריער צו אידן. פריער איז דער „דודי לי“; דאס איז דער אתערותא דלעילא, ווי עס רופט זיך אין חסידות, וואס מלמעלה דער רבונו של עולם איז מעורר די אידן. און אזוי איז געווען אין חודש ניסן. כידוע, אז חג הפסח איז געווען אן ענין פון „משכני“. וואס מלמעלה דער רבונו של עולם האט נישט געווארט. אידן זענען געווען עובדי עבודה זרה, הללו עובדי עבודה זרה והללו עובדי עבודה זרה, זענען געווען שקוע אין מ״ט שערי טומאה. און דער רבונו של עולם, „דודי לי“, דער רבונו של עולם איז אליין זיך מקרב געווען מיט אהבה, און מגלה געווען אהבה צו עם ישראל, און דורך דעם איז „אני לו“, איז געווארן דער אידישער פאלק זיך געצויגן
06:53 אל הקב״ה באהבה, ויצאו ממצרים, ״לכתך אחרי במדבר״. זה בא תחילה מלמעלה. אחר כך באה עבודת האדם. וכעת, כשמגיעים לעבודת חודש אלול, זמן התשובה, אומרים באלול להפך. הפסוק אומר: ״אני לדודי ודודי לי הרועה בשושנים״. קודם בא ״אני לדודי״ — עבודה שבאה מן היהודי עצמו, עבודה בכוח עצמו. ה״אני״, היהודי, יוצא ממעמדו וממצבו, מהמקום שבו הוא נמצא, ומתעורר אל הקב״ה לעשות תשובה, ״אני לדודי״. ועל ידי זה בא ״ודודי לי״. כשהיהודי מתקרב אל הקב״ה, הקב״ה מתקרב אל היהודי. וכפי שמובא מהב״ח — כן, הב״ח מביא משל נפלא. בטור, בסימן תקפ״א, בענייני חודש אלול, הוא מביא את העניין ש״אני לדודי ודודי לי״ הוא ראשי תיבות אלול, ומפרש: ״אני לדודי״ — שמתקרב אל דודי, ״ודודי לי״ — שמתקרב אליו על ידי תשובה מאהבה. כלומר, עבודת חודש אלול צריכה להיות ההתקרבות של היהודי אל הקב״ה, ועל ידי זה מתקרב הקב״ה אל היהודי, והכול באהבה. יוצא אפוא שעניינו של חודש אלול הוא שהיהודי צריך להתעורר, לעבוד בכוח עצמו ולעשות תשובה. לאחר מכן ישנו המאמר הידוע של אדמו״ר הזקן, המאמר הנפלא שבלקוטי תורה, בחומש
06:53 צום אויבערשטן מיט אהבה, און ארויסגעגאנגען פון מצרים, ״לכתך אחרי במדבר״. איז דאס געקומען פריער מלמעלה. שפעטער איז געקומען די עבודת האדם. וואס יעצט קומט מען צו דער עבודה פון חודש אלול, זמן התשובה, דעם אלול זאגט מען פארקערט. דער פסוק זאגט: ״אני לדודי ודודי לי הרועה בשושנים״. פריער איז דער ״אני לדודי״, עבודה וואס קומט פון א איד זיך, עבודה בכח עצמו. דער ״אני״, דער איד, גייט ארויס פון זיין מעמד ומצב וואו ער געפינט זיך, און איז זיך מעורר צום אויבערשטן צו טאן תשובה, ״אני לדודי״. און דורך דעם איז דער ״ודודי לי״. דורך דעם וואס דער איד איז זיך מקרב צום אויבערשטן, איז דער אויבערשטער זיך מקרב צום איד. און ווי עס ברענגט זיך פון דער ב״ח, יא, דער ב״ח ברענגט אראפ משל נפלא. אין טור, אין סימן תקפ״א, פרשת אלול אין ענינים פון חודש אלול, שרייבט ער, ער ברענגט דעם ענין פון ״אני לדודי ודודי לי״ פון ראשי תיבות אלול, און ער טייטשט: ״לי היא שקרב אל דודי, ודודי שקרב אליו על ידי תשובה מאהבה״. דאס הייסט אז די עבודה פון חודש אלול, דאס דארף זיין דער ״לי היא שקרב״: א איד דארף זיך דערנענטערן צום אויבערשטן, און דורך דעם דערנענטערט זיך דער אויבערשטער צום איד, און דאס אלץ מיט אהבה. קומט אויס, דער ענין פון חודש אלול, דאס איז די עבודה וואס א איד דארף זיך מעורר ווערן, די עבודה בכח עצמו און עבודת התשובה. נאך דעם איז דאך ידוע דער מאמר פון דעם אלטן רבי׳ן, דער מאמר הנפלא וואס איז דא פון דעם אלטן רבי׳ן אין לקוטי תורה, אין פרשת חומש
08:28 דברים, בפרשת ראה, בדף ל״ב. כפי שהרבי נהג לומר: דף ל״ב, הלב של הלקוטי תורה. שם מבאר אדמו״ר הזקן מהי עבודת ״אני לדודי ודודי לי״. לכאורה, כל העניין הוא עבודה בכוח עצמו, כפי שאמרנו. חודש אלול הוא אתערותא דלתתא: היהודי יוצא ממעמדו וממצבו, עובד בכוח עצמו לערוך חשבון נפש ולהתעורר בתשובה, להתקרב אל הקב״ה. על כך מביא אדמו״ר הזקן דבר נפלא. בכתבי האר״י ז״ל נאמר: מהו עניינו של חודש אלול? האר״י ז״ל כותב שבחודש אלול, בכל ימי חודש אלול, זהו זמן של י״ג מידות הרחמים. כלומר, במשך כל חודש אלול מאיר אור מלמעלה, אור גדול, הארה גדולה של י״ג מידות הרחמים. זהו אחד האורות הגדולים ביותר המתגלים מלמעלה, וממנו בא הכוח לרחמים רבים, לתשובה, לכפרה ולכל העניינים. בדרך כלל יודעים שי״ג מידות הרחמים מתגלות בעיקר ביום הכיפורים. וכאן גילה האר״י ז״ל סוד נפלא: כל חודש אלול הוא זמן של י״ג מידות הרחמים. וממילא נשאלת השאלה, שלכאורה יש כאן סתירה. מצד אחד אנו אומרים שעבודת חודש אלול היא ״אני לדודי״: שיהודי יתעורר בתשובה בכוח עצמו, מלמטה למעלה. ומצד שני בא
08:28 דברים, פרשת ראה, אין דף ל״ב, ווי דער רבי פלעגט זאגן: דף ל״ב, דער לב פון דעם לקוטי תורה, וואס דארטן טייטשט דער אלטער רבי וואס איז דאס דער ענין פון דער עבודה פון ״אני לדודי ודודי לי״. וואס לכאורה דער גאנצער ענין איז עבודה בכח עצמו, ווי מיר זאגן. חודש אלול איז די אתערותא דלתתא, וואס א איד גייט ארויס פון זיין מעמד ומצב, און עבודה בכח עצמו אויף צו מאכן א חשבון הנפש און זיך מעורר ווערן בתשובה, זיך דערנענטערן צום אויבערשטן. אויף דעם ברענגט דער אלטער רבי א דבר נפלא. אז עס שטייט אין כתבי האר״י ז״ל: וואס איז דער ענין פון חודש אלול? שרייבט דער האר״י ז״ל אז אין חודש אלול, די גאנצע טעג, אין אלע טעג פון חודש אלול, איז דאס א זמן פון י״ג מדות הרחמים. דאס הייסט אז גאנץ חודש אלול איז מאיר ליכט מלמעלה, א געוואלדיגע ליכטיקייט, א געוואלדיגע הארה, דער אור פון י״ג מדות הרחמים, וואס איז איינע פון די גרעסטע אורות וואס ווערן נתגלה מלמעלה, וואס פון דעם נעמט זיך דער כח פון רחמים רבים און תשובה און כפרה און אלע ענינים. וואס בכלל ווייסט מען אז י״ג מדות הרחמים זענען זיך מגלה גאר אין יום הכיפורים. און דא דער האר״י ז״ל מגלה געווען א סוד נפלא, אז גאנץ חודש אלול איז א זמן פון י״ג מדות הרחמים. און במילא פרעגט זיך דא די שאלה, וואס לכאורה איז דא א סתירה. פון איין זייט זאגן מיר אז וואס איז די עבודה פון חודש אלול, ״אני לדודי״? אז א איד בכח עצמו וועט זיך מעורר ווערן בתשובה מלמטה למעלה, עבודה בכח עצמו. און דא קומט זיך
10:07 האר״י ז״ל ואומר להפך: עניינו של חודש אלול הוא שזהו זמן של י״ג מידות הרחמים. הרי י״ג מידות הרחמים הן עניין שבא מלמעלה. על כך מבאר אדמו״ר הזקן את המשל הידוע, המשל הנפלא שמביא לידי ביטוי את עומק עניינה של עבודת חודש אלול. אדמו״ר הזקן מביא: ״משל למלך שקודם בואו לעיר יוצאין אנשי העיר לקראתו״. במשל יש מלך, ולפני זמן הכתרתו למלך הוא יוצא אל השדה. ואז ״יוצאין אנשי העיר לקראתו״. כל אנשי העיר יוצאים לקראת המלך ומקבלים את פניו בשדה. כעת המלך נמצא בשדה. כפי שאדמו״ר הזקן אומר במקום אחר במאמר, המלך נמצא ממש בשדה. הוא אינו עומד שם בכל הפאר וההדר, אלא יוצא ונמצא יחד עם העם בשדה. ואז יכולים כל אנשי העיר לצאת ולקבל את פני המלך בשדה. ״וכל מי שרוצה״ יכול ״לצאת ולקבל פניו״ — לצאת ולקבל את פני המלך. ״והוא מקבל את כולם בסבר פנים יפות״. כשהאדם בא אל המלך בזמן שהוא עומד בשדה, לפני הכתרתו, כל אחד יכול, בלי שום [לא ברור], לגשת אל המלך.
10:07 אין דער האר״י ז״ל און זאגט פארקערט, אז וואס איז דער ענין פון חודש אלול? דאס איז א זמן פון י״ג מדות הרחמים. י״ג מדות הרחמים איז דאך א ענין וואס קומט מלמעלה. אויף דעם איז דער אלטער רבי מבאר דעם באוואוסטן משל, וואס דאס איז דער משל נפלא וואס ברענגט ארויס דעם עומק הענין פון דער עבודה פון חודש אלול. דער אלטער רבי ברענגט: ״משל למלך שקודם בואו לעיר יוצאין אנשי העיר לקראתו״. ער ברענגט דעם משל אז עס איז דא דער ענין פון א מלך, און עס איז דא פאר דעם זמן וואס דער מלך, עס איז דא דער הכתרה של המלך. פאר דעם זמן ווען מ׳מאכט דעם מלך אלס א מלך, איז דער מלך גייט ארויס אין, אין דרויסן אין שדה, און דעמאלט איז ״יוצאין אנשי העיר לקראתו״. די אלע אנשי העיר גייען ארויס לקראת דעם מלך און מקבלים פניו בשדה. זיי זענען מקבל פנים דעם מלך בשדה. וואס היינט דער מלך, היינט בשדה, ווי ער זאגט אויף אנדערע ווערטער אין דעם אלטן רבי׳נס מאמר, איז דער מלך געפינט זיך גאר ביים שדה. ער שטייט ניט מיט דעם גאנצן שטורעם. אבער דער מלך קומט ארויס און ער געפינט זיך צוזאמען מיט דעם עם בשדה. און דעמאלט קען יעדער איינער, קענען כל אנשי העיר ארויסגיין מקבל פנים זיין פני המלך בשדה. ״וכל מי שרוצה״ קען ארויסגיין ״לצאת ולקבל פניו״, ארויסגיין מקבל פנים זיין דעם מלך. ״והוא מקבל את כולם בסבר פנים יפות״. ווי אז דער עם, דער איד, דער מענטש קומט צום מלך ווי ער שטייט בשדה, אין דעם זמן פאר זיין הכתרה וואס ער געפינט זיך בשדה, קען יעדער איינער אן קיין שום [לא ברור]
11:50 והמלך מקבל כל אחד, ״מקבלם בסבר פנים יפות ומראה פנים שוחקות״. הוא מראה לו פנים שמחות, פנים מאירות. כך הוא מקבל את כל הבאים, מפני שהוא נמצא בשדה. אחר כך הולכים כולם אחריו, וכשהוא נכנס לעיר ומגיע זמן הכניסה, הם הולכים יחד איתו. ואז, כשהוא נכנס להיכל המלוכה, אל כס המלוכה, יכולים להיכנס רק יחידי סגולה, המובחרים שבעם. כך הוא כשהמלך נמצא בהיכלו. ואת המשל הנפלא הזה מביא אדמו״ר הזקן כדי להסביר מהו ההבדל בין י״ג מידות הרחמים שמאירות באלול לבין י״ג מידות הרחמים שמאירות ביום הכיפורים. אדמו״ר הזקן שואל: לכאורה, כל חודש אלול היה צריך להיות יום טוב. כשמאיר גילוי נורא כזה של אלוקות, של גדלות, הרי זה כמו בכל יום טוב. מהי הסיבה לשמחת יום טוב? שמאיר גילוי אלוקות, כפי שמבואר בחסידות ובקבלה. כך גם בשבת, וכל שכן וקל וחומר ביום הכיפורים, שבו מאירה מהותו של הגילוי, וזה מה שעושה אותו ליום טוב. ואם אומרים שבחודש אלול מאירות י״ג מידות הרחמים, שהן הגילוי של יום הכיפורים, יוצא, כדברי האר״י ז״ל, שכל אלול הוא כמו עשרת ימי תשובה. זו שאלתו של אדמו״ר הזקן: כל חודש אלול היה צריך להיות יום טוב.
11:50 צו גיין צו דעם מלך. און דער מלך איז מקבל יעדן איינעם, איז ער מקבלם בסבר פנים יפות ומראה פנים שוחקות. ער באווייזט אים א פרייליכן פנים, א ליכטיגן פנים. און אזוי איז ער מקבל אלע וואס קומען. דאס איז ווייל ער געפינט זיך אין שדה. שפעטער גייען זיי אלע אחריו, און ווען ער גייט אריין אין שטאט און עס קומט די צייט פון הכניסה, גייען זיי צוזאמען מיט אים. און דעמאלט, ווען ער גייט אריין ביי זיך אין היכל המלוכה, צום כסא המלוכה, דעמאלט קענען נישט אריינגיין נאר יחידי סגולה, המובחרים שבעם, און דאס איז ווען ער געפינט זיך אין זיין היכל. אז אויף דעם קומט דער משל נפלא, וואס דער אלטער רבי ברענגט צו געבן צו פארשטיין וואס איז דער חילוק צווישן די י״ג מדות הרחמים וואס שיינען אין אלול, און די י״ג מדות הרחמים וואס שיינען אין יום הכיפורים. ווייל דער אלטער רבי פרעגט: לכאורה וואלט דאך געדארפט זיין דער גאנצער חודש אלול א יום טוב. ווען עס שיינט אזא גילוי נורא פון אלקות, פון גדלות, איז עס ווי יעדער יום טוב. וואס איז דער טעם פון שמחת יום טוב? וואס עס שיינט א גילוי אלקות, ווי עס ווערט אין חסידות און קבלה. על דרך זה שבת, וכל שכן וקל וחומר יום הכיפורים, וואס עס שיינט די מהות פון דעם גילוי, און דאס מאכט א יום טוב. און ווען דו זאגסט אז חודש אלול שיינען די י״ג מדות הרחמים, וואס דאס איז דער גילוי פון יום הכיפורים, קומט אויס, זאגט דער אריז״ל, אז דער גאנצער אלול איז ווי די עשרת ימי תשובה. די שאלה פון דעם אלטן רבי: דער גאנצער אלול וואלט געדארפט זיין א יום טוב.
13:22 אבל התשובה היא שהמלך בשדה. ההבדל בין חודש אלול ליום הכיפורים הוא שבאלול המלך נמצא בשדה. ואם אומרים שהמלך בשדה, הרי הוא לבוש בלבושי שדה. ממילא, דווקא מפני שהוא נמצא שם, מדובר בימי חול. גם על פי הלכה פשוטה, היום הזה אינו יום טוב; אלו זמנים שבהם הוא נמצא במעמדו ומצבו כפי שהוא שם, בימי החול. וזהו העניין של ימי החול בשדה: המלך מתלבש בלבושי השדה, ואז הוא מתקרב אליו ואומר לו: אני רוצה להיות יחד איתך, צא אליי. וזהו העניין של חודש אלול. מה שאין כן ביום הכיפורים, שאז זהו עניין של מלך בהיכלו, עם כיסא המלכות וכל מה שכרוך בכך. על פי זה מתורצת השאלה כיצד שני העניינים באים יחד. מצד אחד אומרים שחודש אלול הוא עבודה בכוח עצמו: האדם העובד צריך לחפש את המלך. מצד שני אומרים שאז הוא הזמן של י״ג מידות הרחמים. הרבי מסביר: כן, דווקא המלך בא לשדה, וזהו עניינן של י״ג מידות הרחמים שמאירות בחודש אלול. אבל מכיוון שהמלך לבוש בלבושי שדה, הדבר דומה למה שקורה בגשמיות. כשהמלך נמצא בכל ההדר שלו, כשהמלך נמצא ליד כיסא המלכות,
13:22 אבער עס איז מיט דעם ענטפער, אז דער מלך איז בשדה. דער חילוק צווישן חודש אלול און יום הכיפורים: אין אלול געפינט זיך דער מלך בשדה. און אויב מען זאגט אז דער מלך איז בשדה, איז ער אין לבושי שדה. ממילא, דאס וואס ער איז דארט, דאס פונקט פארקערט, איז דוקא ימי החול. פשוט אויך על פי הלכה איז נישט קיין יום טוב דער טאג; עס זענען זמנים וואס ער געפינט זיך אין זיין מעמד ומצב ווי עס שטייט, דאס זענען ימי החול. און דאס איז דער ענין פון ימי החול אין שדה, אז דער מלך מלביש זיך אין לבושי השדה, און דאן נענטערט ער זיך צו אים, און ער זאגט אים: איך וויל זיין צוזאמען מיט דיר, קום ארויס צו מיר. און דאס איז דער ענין פון חודש אלול. מה שאין כן יום הכיפורים, איז דאס דער ענין פון מלך בהיכלו, מיט דעם כסא מלכות, מיט דעם גאנצן ענין. וואס על פי זה ווערט פארענטפערט די שאלה, ווי עס קומען די ביידע ענינים צוזאמען. מצד אחד זאגט מען, אז חודש אלול איז עבודה בכח עצמו. דער עובד, ער דארף זוכן דעם מלך. מצד שני זאגט מען, אז דעמאלט איז די צייט פון י״ג מדות הרחמים. דער רבי איז מסביר: יא, דוקא דער מלך קומט בשדה, וואס דאס איז דער ענין פון י״ג מדות הרחמים וואס שיינען אין חודש אלול. אבער וויבאלד דער מלך איז אנגעטון אין לבושי שדה, איז עס ווי בגשמיות. ווען דער מלך געפינט זיך מיט דעם גאנצן שטורעם, ווען דער מלך געפינט זיך ביים כסא מלכות, דער
14:54 כשהמלך נמצא עם רהיטי המלכות, בלבושי מלכות, מוקף בצורת המלכות ובסדרי עבודתה, בהיכל המלוכה שלו, בכל העושר ובכל המהות של המלך — הדבר מפיל אימה ויראה באותה שעה. אבל כשהמלך נמצא בשדה, והוא לבוש בלבושי שדה, בלבושיו החיצוניים, כשהמלך בלבוש של שדה, הדבר אינו מעורר חרדה מצד הטבע, אינו מעורר צמצום או סערה. להפך: נדרשת עבודה כדי לרצות להתקרב למלך. אבל יחד עם זה, זו נתינת כוח. כשהאדם מתבונן בכך שהקב״ה, מלך מלכי המלכים, בעצמו מתלבש, מתקרב ונמצא יחד איתי בשדה, הדבר מעורר, כמים הפנים לפנים, את עצם האהבה למלך, ואז רוצים להתקרב ולראות את המלך. וזו העבודה של חודש אלול: האדם צריך לצאת מעצמו. מגיע חודש אלול, זמן התשובה, שבו הקב״ה בא לכל מקום ומתקרב אליו, והוא מוכרח, מוכרח לקרוא אל הקב״ה: ״אני לדודי״. זו נקודת העניין בדברי אדמו״ר הזקן. זו נקודת הביאור של אדמו״ר הזקן בהסבר עניינו של חודש אלול.
14:54 מלך געפינט זיך מיט די רהיטים של מלכות, מיט לבושי מלכות, ארומגערינגלט מיט צורה ועבודה, מיט זיין היכל המלוכה, מיט דער גאנצער רייכקייט, מיט דער גאנצער מהות פון דעם מלך, איז דאס מפיל אימה ויראה בעת ההיא. אבער ווען דער מלך געפינט זיך בשדה, און ער איז אנגעטון אין לבושי שדה, לבושי החיצונים שלו, דער מלך איז בלבוש פון שדה, איז עס נישט מעורר קיין חרדה על פי טבע, נישט מעורר קיין צימצום, קיין שטורעם. פארקערט: עס דארף זיין עבודה צו וועלן זיך נענטערן צום מלך. אבער ביחד עם זה איז דאס א נתינת כח. ווען ער טראכט זיך אריין, אז דער אויבערשטער, מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא, בעצמו מלביש זיך, און ער טוט זיך אן, און ער נענטערט זיך, און ער געפינט זיך צוזאמען מיט מיר בשדה, איז דאס מעורר, כמים הפנים לפנים, די מהות פון דעם אהבה צום מלך, און מען וויל זיך דעמאלט נענטערן און זען דעם מלך. און דאס איז דער עבודה פון חודש אלול. אז ער דארף ארויסגיין פון זיך, און עס קומט חודש אלול, און ער דארף זיך — אה — עס איז א זמן התשובה, וואס דער אויבערשטער קומט צו יעדן ארט, און ער ווערט נאנט צו אים, און ער מוז, מוז זיך אויסרופן צום אויבערשטן: ״אני לדודי״. דאס איז דעם אלטן רבין׳ס נקודת הענין. דאס איז דעם אלטן רבין׳ס נקודת הביאור, וואס ער איז מסביר דעם ענין פון חודש אלול.
16:25 זהו העניין של ״יאר ה׳ פניו אליך״: הקב״ה מאיר אליו את פניו, את פנימיותו, והיהודי צריך להאיר את פניו אל הקב״ה. ועיקר העבודה היא הרי העבודה של ״אני לדודי״. כמו שאומרים, כשהמלך נמצא בשדה צריכה להיות העבודה של ״אני לדודי״. אבל יחד עם זה ישנה נתינת הכוח שהקב״ה נותן בכך שהוא מאיר את י״ג מידות הרחמים. הוא בא ומתקרב, עושה את עצמו קרוב, כדי שהיהודי יוכל להתעורר בתשובה, לצאת מן המֵצַר וממצבו ולהתקרב אל הקב״ה. אלו דבריו של אדמו״ר הזקן. על כך שאל הרבי פעם קושיה קשה מאוד, דבר מעניין מאוד. כשמעיינים במאמר מתעוררת שאלה. לכאורה, כוונתו של המלך בירידתו לשדה היא בשביל אלה שנמצאים בשדה — ועוד יותר מכך, שהרי אדמו״ר הזקן מסביר בהמשך גם על מדבר. ישנן כל מיני מדרגות. כפי שמדובר שם במאמר, יש עיר, יש שדה ויש מדבר. ואלו דרגות בעבודת ה׳. עיר היא קדושה, ״עיר אלקינו״; יהודי שלומד תורה ומקיים מצוות הולך בעיר יחד עם המלך. מה שאין כן שדה, שהוא מחוץ לעיר, אבל עדיין אינו מדבר. מדבר הוא
16:25 דאס איז דער ענין פון „יאר ה׳ פניו אליך“. אז דער אויבערשטער באלייכט אים פנים, זיין פנימיות, און דער איד דארף מאיר זיין זיין פנים צום אויבערשטן. און דער עיקר עבודה איז דאך די עבודה פון „אני לדודי“, ווי מ׳זאגט, אז דער מלך געפינט זיך בשדה. דארף זיין די עבודה פון „אני לדודי“. אבער יחד עם זה איז דאך די נתינת כח וואס דער אויבערשטער גיט דורך דעם, וואס ער מאיר י״ג מידות הרחמים. און ער קומט זיך צו נענטערן, מאכט זיך נענטער, אז דער איד זאל קענען ווערן נתעורר מיט תשובה און ער זאל קענען ארויסגיין פון זיין מיצר ומצב און זיך נענטערן צום אויבערשטן. דאס איז דעם אלטן רבי׳נס ווערטער. אויף דעם האט דער רבי אמאל געפרעגט א זייער שווערע קשיא, א זייער אינטערעסאנטע זאך. אבער בשעת מ׳קוקט אריין אין דעם מאמר, ווערט א שאלה. לכאורה, די כוונה פון דעם מלך, פארוואס ער קומט אראפ אין שדה, איז כדי אז די וואס געפינען זיך אין שדה — נאך מער, ווייל דער אלטער רבי איז מסביר ווייטער: מדבר. ס׳זענען פאראן כל מיני מדריגות. ווי ס׳רעדט זיך דארט אין דעם מאמר, אז ס׳איז דא עיר, א שדה, ס׳איז פאראן מדבר. און דאס איז דרגות אין עבודת השם. עיר, דאס איז קדושה, „עיר אלקינו“; א איד וואס לערנט תורה און מקיים מצוות, גייט מיט אין דער עיר צוזאמען מיט דעם מלך. מה שאין כן שדה, דאס איז מחוץ לעיר. אבער עס איז נאך נישט מדבר. מדבר איז
17:49 גרוע עוד יותר. כן, מדבר, ״לא ישב אדם שם״. ״המדבר הגדול והנורא״ מורה, כפי שאומר אדמו״ר הזקן, על מחשבה, דיבור ומעשה שלא לה׳ המה. וישנה העיר שבקדושה, והמדבר של הלעומת־זה. יש גם שדה של הלעומת־זה: ״עשו איש שדה״. והטעם לכך שהמלך בא לשדה הוא שהוא רוצה לתת אפשרות ליהודי שנמצא בשדה, ואפילו למי שנמצא במדבר, לצאת מעצמו: על ידי כך שהמלך מתקרב אליו ויורד לשדה, היהודי יכול לצאת מן המדבר שלו, לצאת מן השדה שלו דלעומת־זה ולהתקרב למלך, ועל ידי זה להתעורר בתשובה. כשמעיינים בלשונו של אדמו״ר הזקן מתגלה דבר פלא. לשונו של אדמו״ר הזקן היא ש״יוצאים אנשי העיר לקראתו״. מי יוצא אל המלך? אנשי העיר. מי הם אנשי העיר? הרי אנשי העיר הם אלה שנמצאים כל השנה יחד עם המלך. לשם מה צריכים אנשי העיר לצאת לקראתו? מה הכוונה בזה? על כך מסביר הרבי נקודה נפלאה. באמת, אמיתית מציאותו של כל יהודי היא שהוא שייך לקב״ה. כל יהודי הוא בעצם יחיד סגולה. כל יהודי הוא בעצם מן המובחרים שבעם. רצונו האמיתי של כל יהודי, כפי שכותב הרמב״ם — כידוע, הרמב״ם בהלכות גירושין — הוא
17:49 נאך ערגער. יא, א מדבר, „לא ישב אדם שם“. מדבר הגדול והנורא, דאס באווייזט אויף, ווי דער אלטער רבי זאגט, מחשבה, דיבור ומעשה שלא לה׳ המה. און דאס איז די עיר פון קדושה, מדבר פון לעומת זה. ס׳איז דאך די שדה פון לעומת זה אויך: „עשו איש שדה“. און דער טעם, פארוואס דער מלך קומט אן אין שדה, איז דאך ווייל ער וויל געבן די אפשרות, אז דער איד וואס געפינט זיך בשדה, און אפילו דער וואס געפינט זיך במדבר, דורך דעם וואס דער מלך נענטערט זיך צו אים און ער קומט אראפ אין דער שדה, קען דער איד ארויסגיין פון זיך, ארויסגיין פון זיין מדבר, ארויסגיין פון זיין שדה דלעומת זה און זיך נענטערן צום מלך, און דורך דעם נתעורר ווערן מיט תשובה. בשעת מ׳קוקט אריין אין דעם לשון פון דעם אלטן רבי׳ן, ווערט א דבר פלא. דער לשון פון דעם אלטן רבי׳ן איז אז „יוצאים אנשי העיר לקראתו“. ווער איז דער וואס גייט ארויס צום מלך? אנשי העיר. וואס איז דאס אנשי העיר? אנשי העיר זענען דאך די וואס זענען גאנץ יארן צוזאמען מיט דעם מלך. וואס דארפן זיי ארויסגיין, אנשי העיר, לקראתו? וואס איז דא די כוונה? איז אויף דעם וואס דער רבי איז מסביר אן הערליכע נקודה. באמת איז דאך יעדער איד, איז דאך אמיתית מציאותו, אז ער באלאנגט צום אויבערשטן. יעדער איד איז בעצם א יחיד סגולה. יעדער איד איז בעצם פון די מובחרים שבעם. יעדער איד, בעצם, איז דאך רצונו האמיתי, ווי דער רמב״ם שרייבט. ווי ס׳איז באוואוסט, דער רמב״ם אין הלכות גירושין, אז רצונו האמיתי
19:27 הרצון של כל יהודי הוא לעשות את כל מה שהקב"ה רוצה, לקיים תורה ומצוות, ובפרט על פי רצון החסידות. בפנימיות נפשו, כל יהודי הוא בן יחיד למלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא. וכידוע מהבעל שם טוב, שאמר שכל יהודי הוא בן יחיד אצל הקב"ה, ואין ערוך לזה, כידוע. והבעל שם טוב מפרש את הפסוק ״כי תהיו אתם לי ארץ חפץ אמר ה׳ צבאות״: הקב"ה אומר לכל יהודי שהוא ״ארץ חפץ״ שלו. כל יהודי הוא ארץ חפץ, מלאה אוצרות, מלאה בעניינים יקרים שביקרים. וזוהי המעלה הפנימית של היהודי. אלא מה? כשהוא נמצא בריחוק מן המלך במשך השנה, כל אחד ואחד שקוע בענייניו, בחיי היום־יום, והם סוחפים ומעסיקים אותו: ענייני דרך ארץ, ענייני העולם, ענייני עסק, דאגות פרנסה, טלטולים וכו׳. לפעמים הרצון האמיתי, הפנימיות האמיתית שלו, מתכסים ונעלמים, וממילא הוא עומד בריחוק מן המלך. אבל באמת, עם כל זה, פנימיות לבו שלמה עם ה׳; הוא רוצה להיות יחד עם הקב"ה. כשהמלך בא אל השדה, כשהמלך יורד ומתקרב אל היהודי שנמצא בשדה, לא צריך אז ליצור דבר חדש. אז מתגלה הפנימיות האמיתית של היהודי.
19:27 פון יעדן אידן איז אז ער וויל טאן אלץ וואס דער אויבערשטער וויל, קיום תורה ומצוות, בפרט מיט דער רצון חסידות. אז ביי יעדן אידן, אין זיין פנימיות נפשו, איז ער בן יחיד של מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא. און כידוע דער בעל שם טוב, וואס דער בעל שם טוב זאגט, אז יעדער איד איז דער בן יחיד ביים אויבערשטן, שאין ערוך לזה כנודע. און דער בעל שם טוב טייטשט דעם „כי תהיו אתם לי ארץ חפץ אמר ה׳ צבאות“, אז דער אויבערשטער זאגט צו יעדן אידן, אז ער איז אן ארץ חפץ של הקדוש ברוך הוא. יעדער איד איז אן ארץ חפץ, וואס איז מלא אוצרות, מלא ענינים יקרים שביקרים. און דאס איז די מעלה פנימית פון דעם איד. נאר וואס, בשעת ווי ער געפינט זיך בריחוק פון דעם מלך במשך השנה, כל אחד ואחד געפינט זיך אין זיינע ענינים, חיי יום יום, און עס נעמט אים און עס יאגט אים, און ער געפינט זיך אין די אלע זאכן פון עניני דרך ארץ, עניני עולם, עניני עסק, דאגות פרנסה, טלטולים וכולי, איז אמאל ווערט פארדעקט, ווערט נעלם, דער אמת׳ער רצון, זיין אמת׳ע פנימיות. כי במילא שטייט ער בריחוק מן המלך. אבער באמת, אך עם כל זה, איז פנימיות לבו שלם עם הוי׳, ער וויל זיין צוזאמען מיטן אויבערשטן. בשעת דער מלך קומט צו גיין בשדה, בשעת דער מלך קומט אראפ, און ער טראגט זיך צו, און ער איז זיך מקרב צו דעם אידן וואס געפינט זיך בשדה, איז דעמאלט דארף מען נישט מאכן א נייע, א נייע זאך. דעמאלט ווערט נתגלה די אמת׳ע פנימיות פון א אידן.
21:06 אז מתגלה שכל יהודי, בלי הבדל — בין יהודי שנמצא בשדה כל השנה, ובין מי שאפילו, רחמנא ליצלן, נכשל בעבירות — גם הוא מאנשי העיר. מה שנראה בחיצוניות אינו המציאות האמיתית. מהי המציאות האמיתית? שהוא מאנשי העיר. וזהו מה שאדמו"ר הזקן רמז בלשון שהביא במשל: ״יוצאים אנשי העיר לקראתו״. אנשי העיר יוצאים לקראתו — כל יהודי הוא מאנשי העיר; אצל כל יהודי זוהי המציאות האמיתית. והוא יוצא לקראתו, מתקרב אל המלך ומתאחד עמו: ״אני לדודי ודודי לי״. לפי זה מתבאר פירוש עמוק עוד יותר ב״אני לדודי ודודי לי״. הרי אפשר לשאול: מהו העניין של ״אני לדודי״? לכאורה, בחודש אלול המלך יוצא אל השדה, והחידוש הוא התגלותו של המלך. אם כן, מדוע אומרים ״אני לדודי״? פירשנו ש״אני לדודי״ היא העבודה באתערותא דלתתא: בחודש אלול צריך להתחיל מעצמנו, מן ה״אני לדודי״, שלא כמו בפסח. אבל לפי הביאור הזה נוסף עומק חדש בפירוש ״אני לדודי״. עומק הביאור של ״אני לדודי״, שאומרים באלול, הוא שמתחילים דווקא במילה ״אני״. המילה הראשונה מארבע המילים שראשי התיבות שלהן הם אל"ף, למ"ד, וי"ו, למ"ד, היא ״אני״. והפירוש הוא שאני—
21:06 דעמאלט ווערט נתגלה אז יעדער איד, נישט קיין נפקא מינה, סיי א איד וואס געפינט זיך בשדה א גאנץ יאר, אדער אפילו רחמנא ליצלן אז ער איז אריינגעפאלן אין עבירות, איז ער אויך פון די אנשי העיר. דאס איז מען נישט בחיצוניות; דאס איז נישט די אמת'ע מציאות. וואס איז די אמת'ע מציאות? ער איז פון די אנשי העיר. איז במילא, דאס האט דער אלטער רבי מרמז אין דעם לשון וואס ער ברענגט אין דעם משל: „יוצאים אנשי העיר לקראתו“. אז די אנשי העיר גייען ארויס לקראתו — יעדער איד איז פון די אנשי העיר, ביי יעדער איד איז דאס די אמת'ע מציאות. און ער איז יוצא לקראתו, דערנענטערט זיך צום מלך, און ער ווערט איינס, אחד ואחד, צוזאמען מיטן מלך: „אני לדודי ודודי לי“. וואס לפי זה זעט מען מבואר נאך א טיפערע טייטש, דער עומק הענין וואס מען זאגט „אני לדודי ודודי לי“. וואס מען זאגט — אז מען פרעגט: יא, וואס איז דער ענין פון „אני לדודי“? לכאורה, חודש אלול, דער מלך קומט ארויס צום שדה, איז דאך דער חידוש דער גילוי פון דעם מלך. וואס איז דאס וואס מען זאגט „אני לדודי“? מען האט געטייטשט אז „אני לדודי“ איז די עבודה באתערותא דלתתא, דאס איז דער ווארט פון „אני לדודי“, אז חודש אלול דארף מען אנהייבן פון זיך, דעם „אני לדודי“, אנדערש ווי אין פסח. אבער לויט דעם ביאור קומט צו א נייער עומק אין דעם טייטש פון „אני לדודי“. דער עומק הביאור פון „אני לדודי“, וואס מען זאגט אין אלול, מען הייבט אן מיט דעם ווארט „אני“ דווקא. דאס ערשטע ווארט פון די פיר ראשי תיבות, פון די פיר ווערטער אלף, למד, וי״ו, למד, איז דער „אני“. איז דער טייטש, אז איך—
22:39 בחודש אלול מתגלה ה״אני״ האמיתי של יהודי. זהו ה״אני״ האמיתי; הוא מתגלה. ומהו ה״אני״ האמיתי? שיהודי רוצה להיות אחד עם הקב"ה. כפי שהרמב"ם כותב על מלך ישראל בכלל — אינני מדבר עכשיו על מלכים — ״לבו הוא לב כל קהל ישראל״. המלך הוא הלב של העם; הם אחד ממש. ובכן, במשך השנה, כשהיהודי נמצא רחוק מן המלך, הדבר נעלם, וצריך לעורר אותו. כשלא מרגישים זאת, לא מרגישים שזהו ה״אני״, שזוהי המציאות האמיתית שלי. וזהו ההבדל בין מלך בהיכלו למלך בשדה. כשהמלך נמצא עם כתר מלכות ועם רוממות המלוכה, והדבר מעורר אימה ויראה, עדיין אין זו ראיה שזהו ה״אני״ האמיתי. כי ייתכן שהאהבה או היראה, יראת הרוממות, לא התעוררו מצד האדם עצמו, אלא מצד גילוי הרוממות, מצד כתר המלוכה, מצד גילוי המלוכה — וזה מה שעורר אותן. אבל כשהמלך עצמו אינו מופיע בכל העושר והפאר, אלא נמצא דווקא בלבושים פשוטים, שאינם מעוררים מצד עצמם אימה ויראה, ויחד עם זאת, כשרואים את המלך יחד איתם בשדה, מתעורר אצל יהודים ה״אני״, ה״אני״ האמיתי שלהם. זה—
22:39 חודש אלול ווערט נתגלה דער אמת'ער „אני“ פון א אידן. דאס איז דער אמת'ער „אני“. עס ווערט נתגלה. וואס איז דער אמת'ער „אני“? דער אמת'ער „אני“ איז דאס וואס א איד וויל זיין איינס מיטן אויבערשטן. ווי דער רמב״ם שרייבט, אז דער מלך — דער רמב״ם שרייבט וועגן א מלך ישראל בכלל, נישט איך רעד פון מלכים — אז „לבו הוא לב כל קהל ישראל“. דער מלך, דאס איז דאס הארץ פון דעם עם; זיי זענען איינס ממש. נו, במשך השנה, ווען ער געפינט זיך ווייט פון דעם מלך, ווערט דאס נעלם. דארף מען דאס מעורר זיין. בשעת עס ווערט נישט הער, ווערט נישט הער וואס דאס איז „אני“, דאס איז מיין אמת'ע מציאות. און דאס איז דער חילוק צווישן מלך בהיכלו און מלך בשדה. בשעת דאס איז א מלך מיט א כתר מלכות, מיט א רוממות המלוכה, און דעמאלט איז דאס מעורר אימה ויראה, איז נאך נישט קיין ראיה אז דאס איז דער אמת'ער „אני“. ווייל דעמאלט קען זיין אז דאס איז נישט נתעורר געווארן באהבה אדער ביראה, יראת הרוממות, מצד דעם גילוי הרוממות, מצד דעם כתר המלוכה, מצד דעם גילוי המלוכה, און דאס איז מעורר געווארן דערמיט. בשעת אבער, ווען מען זאגט אז דער מלך אליין איז ער נישט מיט די גאנצע רייכקייט, מיט די גאנצע עשירות — דער מלך געפינט זיך דווקא בהתלבשות, בלבושים פשוטים, וואס ער איז נישט מעורר קיין אימה ויראה מצד עצמו — און ביחד עם זה, ביי זען דעם מלך צוזאמען מיט אים בשדה, ווערט ביי אידן דער „אני“, זיין אמת'ער „אני“. דאס—
24:10 שאני בעצם רוצה, כל הזמן, לעמוד יחד עם המלך. זהו הרצון האמיתי שלי. הוא קצת הועם, קצת הוחשך, לא רואים אותו, אבל זוהי הפנימיות האמיתית שלי, זוהי המציאות האמיתית. ועל כך אומרים שזהו עניינו של חודש אלול, זהו העניין האמיתי של עבודת התשובה. הבעל שם טוב הקדוש גילה את העניין האמיתי של התשובה. העניין האמיתי של התשובה הוא, כפי שמובא בחסידות, ״והרוח תשוב אל האלקים אשר נתנה״. פירושה של תשובה הוא שיהודי חוזר ומתאחד עם ה״אני״ האמיתי שלו. תשובה פירושה לשוב. כידוע, האם היינו מפרשים תשובה מלשון חרטה? חרטה אינה הפירוש האמיתי של תשובה. הפירוש האמיתי הוא תשובה מלשון ״והרוח תשוב״: לשוב אל המקור האמיתי של חיינו, שהוא אלוקות, ולשוב אל ה״אני״ האמיתי שלי עצמי. מי אני בעצמי? לחזור אל מהותי האמיתית, אל מי שאני — ״אני״. ומהו ה״אני״ שלי? ה״אני״ שלי הוא ״לדודי״; אני והקב"ה הם דבר אחד. וכשה״אני״ מתאחד עם ״דודי״, הדבר הוא דווקא מאהבה, כי האמת היא אחדות. זוהי אחדות מאהבה, שבה יהודי והקב"ה הם כולא חד. ואז ״ודודי לי״ — מתגלה מלמעלה האהבה העצמית של הקב"ה לכנסת ישראל, [לא ברור]. וזהו
24:10 וואס איך וויל בעצם, א גאנצע צייט וויל איך שטיין צוזאמען מיט דעם מלך. דאס איז מיין אמת'ער רצון. עס איז פאר־ פאר־ עס איז געווארן א ביסל פארטונקלט, עס איז געווארן א ביסל פארחשכ'ט, מען זעט דאס נישט, אבער דאס איז מיין אמת'ע פנימיות, דאס איז די אמת'ע מציאות. און אויף דעם זאגט מען, אז דאס איז דער ענין פון חודש אלול, דאס איז דער אמת'ער ענין פון עבודת התשובה. דער הייליגער בעל שם טוב האט מגלה געווען דעם אמת'ן ענין התשובה. דער אמת'ער ענין התשובה איז, ווי עס שטייט אין חסידות, „והרוח תשוב אל האלקים אשר נתנה“. תשובה, דער טייטש איז, אז א איד קערט זיך אום, ער ווערט איינס מיט זיין אמת'ן „אני“. תשובה, דער טייטש איז אומקערן זיך. ס'איז דאך ידוע, וואס וואלט געטייטשט תשובה מלשון חרטה? חרטה, דאס איז נישט דער אמת'ער טייטש פון תשובה. דער אמת'ער טייטש פון תשובה איז תשובה מלשון „והרוח תשוב“: אומקערן זיך צו אונזער אמת'ן מקור חיינו, וואס דאס איז אלקות, צו ג־טליכקייט, און זיך אומקערן צו מיין אמת'ן אייגענעם „אני“. ווער בין איך אליין? קערן זיך צוריק צו מיין אייגענער אמת'ער מהות, צו דאס וואס איך בין „אני“. און וואס איז מיין „אני“? מיין „אני“ איז „לדודי“; איך מיטן אויבערשטן איז איין און די זעלבע זאך. און בשעת דער „אני“ ווערט נתאחד מיטן „דודי“, און דערפאר איז דאס דווקא מאהבה, ווייל דער אמת איז אחדות. עס איז אחדות מאהבה, וואס א איד מיטן אויבערשטן איז כולא חד. און דעמאלט איז „ודודי לי“ — עס ווערט נתגלה מלמעלה די אהבה עצמית פון הקדוש ברוך הוא צו כנסת ישראל, [לא ברור]. און דאס איז
25:42 העניין שחסידות האירה בו את חודש אלול: חודש אלול הוא חודש מואר של תשובה, של ״אני לדודי ודודי לי״, שבו יהודי נעשה דבר אחד ממש עם הקב״ה. על פי זה מבואר גם דבר נפלא שמוצאים: שבת מברכים אלול, ואם לא — שבת ראש חודש אלול, חלה תמיד בפרשת ראה. ידוע שפרשת השבוע היא מעין המאורעות השייכים לזמן, כפי שכתוב בשל״ה הקדוש בפרשת וישב ובעוד כמה מקומות, שפרשת השבוע שייכת לזמן. והנה דבר פלא הוא שתמיד קוראים את פרשת ראה או בשבת מברכים אלול או בשבת ראש חודש אלול. וכאן עולה אותה שאלה שדיברנו עליה קודם: מצד אחד, עניינו של אלול הוא עבודה מלמטה, עבודה בכוח עצמו, ״אני לדודי״. ואיזו פרשה קוראים אז? פרשת ״ראה אנכי נותן לפניכם״, שבה ״ראה אנכי״ הוא דבר שנותנים מלמעלה. הפסוק הראשון בפרשה אומר: ״ראה אנכי נותן לפניכם היום״. הקב״ה אומר ״אנכי״ — אני נותן את עצמי; ״נותן״ — כל הנותן בעין יפה הוא נותן. ו״ראה אנכי נותן״ — אני נותן את עצמי, אני נותן את עצמי באופן של ראייה. איך ייתכן הדבר? הרי ראייה היא דבר חזק כל כך, וראייה באה מלמעלה. איך זה שבשבת פרשת
25:42 דער ענין וואס חסידות האט געמאכט ליכטיג, דער ענין פון חודש אלול: אז חודש אלול איז א ליכטיגער חודש פון תשובה, פון „אני לדודי ודודי לי“, וואו א איד ווערט איין און איינציגע זאך מיט'ן אויבערשטן. וואס על פי זה איז מבואר אויך א דבר נפלא וואס מען געפינט: חודש אלול קומט אלע מאל אויס אז שבת מברכים אלול, און אויב נישט, שבת ראש חודש אלול, קומט אויס אין פרשת ראה. פרשת ראה — ס'איז ידוע אז די פרשה איז מעין המאורעות וואס זיינען שייך צום זמן, ווי ס'שטייט אין של"ה הקדוש אין פרשת וישב און נאך כמה מקומות, אז די פרשת השבוע איז שייך מיט'ן זמן. איז א דבר פלא אז אלע מאל קומט אויס אז מ'ליינט פרשת ראה אדער אין שבת מברכים אלול אדער שבת ראש חודש אלול. וואס דא ווערט די זעלבע שאלה וואס מיר האבן גערעדט פריער: פון איין זייט איז דער ענין פון אלול עבודה מלמטה, עבודה בכח עצמו, „אני לדודי“. און וואס פאר א פרשה ליינט מען יעמאלט? דער ענין פון „ראה אנכי נותן לפניכם“, וואס דער ענין פון „ראה אנכי“ איז א זאך וואס מען גיט מלמעלה. דער ערשטער פסוק פון דער פרשה זאגט: „ראה אנכי נותן לפניכם היום“. דער אויבערשטער זאגט: „אנכי“, איך גיב זיך אוועק; „נותן“ — כל הנותן בעין יפה הוא נותן. און „ראה אנכי נותן“ — איך גיב זיך, איך גיב זיך באופן של ראיה. ווי קען דאס זיין? דער ענין פון ראיה איז דאך אזוי שטארק, און ראיה קומט מלמעלה. ווי קומט דאס אז שבת פרשת
27:15 ראה, בשבת מברכים אלול או בראש חודש אלול, קוראים את פרשת ראה, וזהו שמה של הפרשה? ובכן, כאן מתגלה הנקודה של ״אני לדודי״ האמיתי. כפי שאמרנו, הנקודה שחסידות גילתה היא העבודה בכוח עצמו. אבל מהי העבודה? העבודה בכוח עצמו היא שתתגלה המציאות האמיתית שלי. והמציאות האמיתית שלי היא שאלוקות, יהודי והקב״ה — ״ישראל וקודשא בריך הוא כולא חד״ — הם דבר אחד ממש. והעניין הזה טמון במילה ״ראה״. ראייה — כשאדם רואה דבר, הדבר נעשה אחד איתו. כשאדם שומע דבר, הוא נשאר מרחוק; שמיעה היא מרחוק. הוא שומע אותו — ייתכן שלא שמע היטב, או ששמע היטב, שלא הבין, או שהבין — אבל הדבר לא התאחד איתו. כשאני רואה דבר, ואדם אומר לי: ״לא, זה לא יכול להיות״, ומעלה קושיות וספקות — אני ראיתי זאת בעצמי. מה פירוש ״ראיתי זאת בעצמי״? הדבר שאדם רואה הוא דבר שנראה לעיניו; זו אמת שהוא רואה, והיא אחת איתו. ראיתי בעצמי — זה דבר אחד איתי, ואי אפשר להפריד בינינו. לכן הדבר נעשה אחד ממש איתו. ולכן הגמרא אומרת: ״אין עד נעשה דיין״. אדם שראה דבר, עד, אינו יכול להיות דיין. דיין צריך להיות מסוגל לשמוע סברה לכאן ולכאן. כשאני
27:15 ראה, מברכים אלול אדער ראש חודש אלול, זאל מען ליינען די פרשת ראה, און דאס איז דער נאמען פון דער פרשה? נו, דא קומט ארויס די נקודה פון דעם אמת'ן ענין פון „אני לדודי“. ווי מען האט געזאגט, די נקודה וואס חסידות האט מגלה געווען איז די עבודה בכח עצמו. אבער וואס איז די עבודה? די עבודה בכח עצמו איז אז עס נתגלה ווערט מיין אמת'ע מציאות. און מיין אמת'ע מציאות איז אז אלקות, א איד מיט'ן אויבערשטן, ישראל וקודשא בריך הוא כולא חד, אז עס איז איין און איינציגע זאך. און דער ענין שטייט אין דעם ווארט „ראה“. ראיה — בשעת א מענטש זעט א זאך, ווערט די זאך איין זאך מיט אים. א מענטש הערט א זאך, איז דאס מרחוק; שמיעה איז מרחוק. ער הערט דאס — קען זיין נישט געהערט גוט, יא געהערט גוט, נישט פארשטאנען, יא פארשטאנען — ס'איז נישט נתאחד געווארן מיט אים. בשעת איך זע א זאך, א מענטש פרעגט מיר: „יא, עס קען נישט זיין“, פרעגט קשיות און ספיקות — איך האב דאס אליין געזען. וואס הייסט „איך האב דאס אליין געזען“? הייסט, די זאך וואס א מענטש זעט, איז א זעענדיגע זאך; דאס איז א זעענדיגע אמת, דאס איז איין מיט'ן מענטשן. איך האב אליין געזען — דאס איז איין זאך מיט מיר, ס'איז נישט שייך אפטיילן. און דערפאר איז דאס געווארן איין און איינציגע זאך. און דערפאר זאגט די גמרא: „אין עד נעשה דיין“. א מענטש וואס האט געזען א זאך, אן עד, קען נישט זיין קיין דיין. א דיין דארף קענען הערן א סברא לכאן ולכאן. בשעת איך
28:38 רואה דבר, זו בעיניי אמת שראיתי; אין אפשרות לשמוע סברה לכאן ולכאן, לא ייתכן אחרת. כך אומרים שבעבודת התשובה של חודש אלול, יהודי צריך להתאחד עם הקב״ה בתכלית ההתאחדות. זהו עניינה האמיתי של תשובה: לגלות את ה״אני״ האמיתי, ושה״אני״ הזה ייעשה דבר אחד ממש עם ״דודי״. זו העבודה של ״לצאת ולקבל את פני המלך״, כפי שאדמו״ר הזקן מפרש: לצאת מעצמו, לצאת מהישות העצמית שלו, מה״אני״ החיצוני שלו, מה״אני״ של הנפש הבהמית, מהמדבר והשדה, ולגלות את ה״אני״ האמיתי, את היותו ״אני לדודי״. ואז עומדים פנים בפנים, כפי שאדמו״ר הזקן מבאר: מגלים את פנימיות הרצון, שפנימיות רצונו של היהודי היא באלוקות, וממילא, על ידי זה, ״יאר ה׳ פניו אליך״ — רואים את פנימיות רצונו של הקב״ה כלפי יהודים. והקב״ה בוחר: ״יבחר לנו את נחלתנו את גאון יעקב אשר אהב סלה״. בחודש אלול מתגלות האהבה העצמית והאהבה הפנימית של הקב״ה ליהודים, כפי שכתוב בהמשך הפרשה: ״בנים אתם לה׳ אלקיכם״. ובנים — האהבה, הייחוד של הקב״ה עם יהודים — הם דבר אחד ממש. ועל ידי זה בטוחים שהקב״ה יברך וייתן לכל יהודי כתיבה וחתימה טובה, שנה טובה ומתוקה, שנה טובה ומבורכת, שנזכה
28:38 זע א ראיה, איז דאס ביי מיר א זעענדיגע אמת; ס'איז נישט שייך אזוי צו קענען הערן א סברא לכאן ולכאן, ס'איז נישט שייך אנדערש. זאגט מען אז ביי דער עבודה פון תשובה פון חודש אלול, אז א איד דארף זיך מתאחד ווערן מיט'ן אויבערשטן בתכלית ההתאחדות. דאס איז דער אמת'ער ענין פון תשובה: מגלה זיין דעם אמת'ן „אני“, און דער „אני“ זאל ווערן איין און איינציגע זאך מיט „דודי“. דאס איז די עבודה פון לצאת ולקבל את פני המלך, ווי דער אלטער רבי טייטשט אויס: ארויסגיין פון זיך, ארויסגיין פון דער אייגענער ישות, פון דעם חיצוניות'דיגן זיך, פון דעם נפש הבהמית'דיגן זיך, פון דעם מדבר ושדה, און מגלה זיין דעם אמת'ן „אני“, דאס וואס ער איז „אני לדודי“. און דעמאלט איז פנים בפנים, ווי דער אלטער רבי איז מבאר, אז מ'איז מגלה די פנימיות הרצון, אז זיין פנימיות הרצון איז אין אלקות, אין ג־טלעכקייט, און דורך דעם איז ממילא „יאר ה' פניו אליך“: אז מ'זעט די פנימיות הרצון פונעם אויבערשטן צו אידן. און דער אויבערשטער איז בוחר, „יבחר לנו את נחלתנו את גאון יעקב אשר אהב סלה“. אז אין חודש אלול איז נתגלה די אהבה עצמית און די אהבה פנימית פונעם אויבערשטן צו אידן, ווי ס'שטייט אין המשך הפרשה: „בנים אתם לה' אלקיכם“. און בנים — די אהבה, דער יחוד פונעם אויבערשטן מיט אידן — איין און איינציגע זאך. און דורך דעם איז מען בטוח אז דער אויבערשטער וועט ווינטשן און געבן יעדן אידן א כתיבה וחתימה טובה, א שנה טובה ומתוקה, א גוט געבענטשט יאר, אז מ'זאל
30:06 להיכתב ולהיחתם לאלתר בספרן של צדיקים, ושנזכה לכל העניינים שרוצים באמת. ועד כדי כך — כפי שהאריז״ל כותב, שאחד מראשי התיבות של אלול הוא [לא ברור] משירת הים. והדבר מתייחס לשירת קריעת ים סוף, שאז היה שלמות הגאולה, ועד שממנה נמשכת גם הגאולה האמיתית והשלמה, ״ה׳ ימלוך לעולם ועד״. שנזכה אכן לגאולה השלמה על ידי משיח צדקנו, ושתהיה שנת גאולה וישועה.
30:06 נכתבים ונחתמים ווערן לאלתר בספרן של צדיקים, און זאל מען זוכה זיין צו אלע ענינים וואס ער וויל טאקע, און דורך דעם חודש אלול — ביז, ווי דער אריז"ל שרייבט, אז איינע פון די ראשי תיבות פון אלול איז [לא ברור] פון שירת הים. און דאס גייט אויף די שירה פון קריעת ים סוף, וואו דעמאלט איז געווען דער שלימות פון דער גאולה, ביז אז פון דא האט זיך נמשך געווארן אויך די גאולה האמיתית והשלימה, „ה' ימלוך לעולם ועד“. זאל מען זוכה זיין טאקע צו דער גאולה שלימה על ידי משיח צדקנו, זאל זיין שנת גאולה וישועה.