לעבן חסידות · פרק 38 · 2022-08-16 · 27:04
פרשת עקב, עקבתא דמשיחא דער זמן פון תשמעון - הרב אשר פרקש
תיאור הפרק
אור המאיר (להרה״ק מזיטאמיר) פרשת עקב אור התורה להצ״צ פרשת עקב לקו״ש חלק ט וי״ט פרשת עקב א
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 היה הצדיק הקדוש ר' לוי יצחק שניאורסון, אביו של הרבי מליובאוויטש. החסידים נהגו לקרוא לו ר' לויק, כמנהג החסידים לקרוא לאדם בשמו כך. הוא היה גאון עצום, תלמיד חכם עצום, גדול בנגלה דתורה ובנסתר דתורה. הוא היה רב חשוב ברוסיה, והנהיג עיר שלמה שלא הייתה עיר קטנה כלל; היא הייתה מן הערים הגדולות ביותר באוקראינה. כן, אף שבאותם ימים זה היה ברוסיה. כשהיה ביקטרינוסלב, כך נקראה העיר אז; היום קוראים לה דנייפרופטרובסק, עיר גדולה מאוד באוקראינה. והוא היה הרב של כל המחוז, של כל האזור, של כל המקום. היו שם מאות אלפי יהודים. והוא ניהל את עבודתו, את רבנותו, ביד רמה. בכל ענייני יראת שמים, בכל ענייני תורה ובכל העניינים הקשורים לתורה — את הכול הנהיג ביד רמה. הוא לא התפעל מאיש ועמד בתוקף גדול ביותר. עד שכאשר הגיעו ימי השלטון הקומוניסטי, והם השתלטו על הממשלה וגזרו גזירות על היהדות, הוא עמד בכל התוקף, עד כדי מסירות נפש בפועל ממש, כדי שכל ענייני היהדות בקהילה, קלה כבחמורה, יעמדו על תילם. על כך סבל ייסורים ממש, עד שבשנות הצרות הגיע הזמן שבו הממשלה—
00:00 ס'איז דא דער הייליקער צדיק ר' לוי יצחק שניאורסאהן, דעם ליובאוויטשער רבי'נס טאטע. ר' לויק פלעגט מען אים רופן ביי חסידים, אזוי ווי דער מנהג ביי חסידים, אז מען פלעגט רופן חסידים אזוי ביים נאמען, פלעגט מען אים רופן ר' לויק. ער איז געווען א גאון עצום, א תלמיד חכם עצום, א שיינער נגלה דתורה, א שיינער נסתר דתורה. ער איז געווען א גרויסער רב אין רוסלאנד, ער האט געפירט א גאנצע שטאט וואס איז נישט געווען קיין קליינע שטאט. ס'איז געווען פון די גאר גרעסטע שטעט אין אוקראינה. יא, יא, נישט כאטש אז ס'איז געווען רוסלאנד דעמאלט. יא, אבער ווען ער איז געווען אין יקטרינוסלאוו, האט דאס געהייסן יעמאלט. יא, היינט רופט מען דאס דניעפראפעטראווסק, א גאר א גרויסע שטאט אין אוקראינה. און ער איז געווען דער רב פון דעם גאנצן מחוז, פון דעם גאנצן אזור, פון דעם גאנצן פלאץ. ס'האט געהאט הונדערטער טויזנטער אידן. און ער האט געפירט זיין מלאכה, זיין רבנות ביד רמה. אין אלע עניינים פון יראת שמים, אין אלע עניינים פון תורה, אין אלע עניינים וואס איז פארבונדן מיט תורה, דאס אלץ האט ער געפירט ביד רמה. ער האט נישט נתפעל געווארן פון קיינעם נישט, ער איז געשטאנען בתוקף הכי גדול. ביז אז, ווען עס זענען געקומען די צייטן פון די תקופה פון די קאמוניסטן, וואס האבן איבערגענומען די ממשלה, און זיי האבן געמאכט גזירות אויף אידישקייט, איז ער געשטאנען בכל התוקף, ביז מסירות נפש בפועל ממש, און אויף קלה כבחמורה, אויף אלע ענייני אידישקייט אין דער קהילה זאל שטיין על תילם. און אויף דעם האט ער געהאט יסורים ממש, ביז ס'איז געקומען די צייט אין די יארן פון די צרות, וואס די ממשלה האט אים—
01:45 עצרה אותו ולקחה אותו לבית הסוהר. הוא היה בבית סוהר קשה מאוד במשך כמה וכמה חודשים. שם חקרו אותו וגרמו לו כל מיני צער וייסורים נוראים, כי רצו להוציא ממנו כל מיני ידיעות שהיו לו על חסידים אחרים. וכמובן, הוא לא פתח את פיו ולא מסר דבר. על כך הכו אותו והלקו אותו, והוא עבר ייסורים גדולים מאוד ועמד בתוקף של מסירות נפש. מספרים גם שאפילו רצו לגלח את זקנו כשהיה בבית הסוהר. כן, כל מי שנכנס לשם גילחו אותו מיד, ורצו לגלח גם את זקנו. והוא עמד בתוקף גדול ביותר, במסירות נפש בפועל ממש. הכו אותו והלקו אותו, והוא עמד בכל התוקף ואמר: ״בשום אופן לא תיגעו בצלם אלקים״. והפלא הגדול ביותר הוא שהוא הצליח לעמוד על כך. הם ראו שהוא עומד בתוקף כזה, באמת כזאת, במסירות נפש כזאת, עד שאפילו אותם רשעים ארורים מן הקג״ב שהיו שם הניחו לו ולא גילחו את זקנו. אחר כך הוא היה בגלות, ושם סבל ייסורים נוראים. אלו היו שנים קשות וארוכות. הוא היה ב—
01:45 אים ארעסטירט און גענומען אין תפיסה. ער איז געווען אין גאר א שווערער תפיסה פון כמה וכמה חדשים, וואס דארט האט מען מיט אים גערעדט, און מען האט אים געמאכט כל מיני עניינים פון צער און יסורים נוראים, וואס מען האט געוואלט פון אים ארויסנעמען כל מיני עניינים פון ידיעות וואס ער ווייסט וועגן אנדערע חסידים. און כמובן אז ער האט נישט געעפנט דעם מויל, און גארנישט ארויסגענומען. אבער מען האט אים אויף דעם געקלאפט און געשמיסן, און ער איז דורכגעגאנגען גאר גרויסע יסורים און געשטאנען בתוקף פון מסירות נפש. מען דערציילט שפעטער אויך אז מען האט אים אפילו געוואלט אפשערן דעם בארד, אז ער איז געווען דארט אינעם תפיסה. יא, אז יעדער איינער וואס איז אריינגעגאנגען האט מען גלייך אפגעשארן, און מען האט געוואלט אפשערן דעם בארד אויך. און ער איז געשטאנען בתוקף הכי גדול, מיט מסירות נפש בפועל ממש. יא, מען האט אים געקלאפט און מען האט אים געשמיסן, און ער איז געשטאנען בכל התוקף און האט געזאגט: „בשום אופן וועט איר נישט אנרירן דעם צלם אלקים.“ און דער פלא הכי גדול איז געווען אז ער האט דורכגעפירט. זיי האבן געזען ווי ער שטייט מיט אזא מין תוקף, מיט אזא מין אמת, מיט אזא מין מסירות נפש. ווי אפילו די רשעים ארורים וואס זענען געווען דארטן פון די ק־ג־ב, וואס האט געהייסן, האבן זיי, האבן זיי ממש געווען, און מען האט אים געלאזט, מען האט אים נישט געשארן דעם בארד. און שפעטער איז ער געווען אין גלות. און דארט איז ער געווען מיט יסורים נוראים. ס'איז געווען שווערע יארן לאנג. ער איז געווען אין א—
03:12 כפר בין גויים ובסביבה של גויים, ובדוחק. עם כל הדברים הללו הוא היה צריך להתמודד, לעמוד בתוקף ובמסירות נפש. כן, בכל הדברים שהיו בפועל ממש, הנהגתו ומסירות נפשו בפועל היו באופן נפלא. חסידים מספרים שכשהגיעו ממש הרגעים האחרונים, רחמנא ליצלן, בעקבות כל הצרות שעבר באותן שנים, והוא כבר היה על ערש דווי, קרוב לרגעיו האחרונים, היו כמה חסידים בסביבה ההיא, בחור נידח ומרוחק ברוסיה. היו שם כמה חסידים, והם באו להיות עמו ברגעי יציאת נשמה. הוא כבר היה גוסס, וכבר אי אפשר היה לשמוע מה רצה לומר. הרגישו שהוא רוצה לומר משהו. אחד החסידים התקרב והקשיב כדי לשמוע מה הוא אומר, ושמע אותו אומר: ״עקבותיך לא נודעו״. פסוק בתהלים: ״עקבותיך לא נודעו״. ״עקבותיך״ מרמז על עקבתא דמשיחא. והוא אמר: ״עקבתא דמשיחא, איי, עקבתא דמשיחא. לא נודעו — לא יודעים, לא רואים את הסוף לזה״. כלומר, התפרצה ממנו תחושת הבדידות והמרירות על אריכות הגלות ועל ייסורי הגלות: עקבתא דמשיחא היא תקופה גדולה וארוכה, ו״לא נודעו״ — לא רואים את סופה.
03:12 דארף צווישן גויים און גוישקייט. און מיט ענגשאפט. מיט אלע עניינים האט ער געדארפט דורכפירן, שטיין בתוקף און מסירות נפש. יא, אין אלע זאכן וואס איז געווען ממש, יא, באופן נפלא זיין הנהגה און זיין מסירות נפש בפועל. חסידים דערציילן אז ווען עס איז שוין געווען ממש די לעצטע מינוטן, איז ער געווארן, רחמנא ליצלן, פון די אלע צרות וואס ער האט געהאט פון יענע יארן, ביז אז עס איז געקומען, ער איז שוין געווען על ערש דוי, שוין געווען שוין אט אט די לעצטע מינוטן. ס'זענען געווען עטליכע חסידים וואס זענען געווען אין יענער סביבה, אין א פארווארפן, אין א פארווארפן, אין א פאררוקטן לאך אין רוסלאנד. זענען געווען דארטן עטליכע חסידים, און זענען געגאנגען זיין מיט אים אין די מינוטן פון יציאת נשמה. האט מען געהערט, ער איז שוין געווען, שוין געווען א גוסס, איז שוין נישט געווען, מען קען נישט הערן וואס ער האט געוואלט ארויסזאגן. מען האט געפילט אז ער וויל ארויסזאגן. און איינער פון די חסידים וואס האט זיך צוגעהערט, צוגעגאנגען נאנט און האט געוואלט הערן וואס ער זאגט, האט ער געזאגט, ווי ער זאגט: „עקבותיך לא נודעו.“ פסוק אין תהלים: „עקבותיך לא נודעו.“ „עקבותיך“ גייט אויף עקבתא דמשיחא. און ער האט געזאגט: „עקבתא דמשיחא, איי, עקבתא דמשיחא. לא נודעו, מ'ווייסט נישט, מ'זעט נישט דעם סוף אין דעם.“ וואס הייסט, אז עס האט זיך ארויסגעגאסן די עלנט פון דער פארביטערטקייט, פון דעם אריכות הגלות און פון די יסורי הגלות, אז דער עקבתא דמשיחא איז א גרויסער, לאנגער עקבתא דמשיחא, און לא נודעו, מ'זעט נישט דעם סוף אין דעם.
04:46 ואלו היו המילים האחרונות ששמעו ממנו לפני הסתלקותו. זה היה ביום כ׳ אב, [לא ברור], אז הייתה הסתלקותו. [לא ברור], הרי זו פרשת עקב. עקבתא קשורה לפרשת עקב. שם הפרשה של השבוע הוא ״והיה עקב תשמעון״. התורה אומרת: ״והיה עקב תשמעון את המשפטים האלה ושמרתם ועשיתם אותם, ושמר ה׳ אלקיך לך את הברית ואת החסד אשר נשבע לאבותיך״. ואחר כך היא מונה ריבוי ברכות נפלאות. ידועה השאלה שכל המפרשים שואלים על כך, וגם במדרשים: מה פירושה של המילה ״עקב״? ״עקב״ אינה מילה רגילה כאן. לכאורה היה צריך לומר ״והיה אם תשמעון״, ״כאשר תשמעון״. הלשון ״עקב תשמעון״ אינה רגילה כלל. ומדוע? מדוע נקראת הפרשה כך, ומדוע משה רבינו משתמש דווקא בלשון ״עקב״? יש על כך כמה וכמה מדרשים וכמה וכמה פירושים; אפילו רש״י עומד על כך. ורש״י מפרש ש״עקב״ מתייחס לדברים שאדם דש בעקביו: יש עניינים בתורה ובמצוות שאנשים דשים בעקביהם. ועל כך אומרים שגם בדברים שאדם דש בעקביו, הדברים שדורכים עליהם בעקבים, כלשון הדברים, צריך להיזהר: ״תשמעון״. ועל ידי כך, ״ושמרתם ועשיתם״, באות כל הברכות הללו. ובזה, כן,
04:46 און דאס איז געווען די לעצטע ווערטער וואס מ'האט געהערט פון אים פאר זיין הסתלקות. און דאס איז געווען אין טאג פון כ"ף אב, [לא ברור], וואו דאס איז געווען זיין, זיין, איז דעמאלט געווען זיין הסתלקות. [לא ברור], דאס איז דאך די פרשת עקב. עקבתא גייט אויף פרשת עקב. דער נאמען פון דער פרשה פון דער וואך איז „והיה עקב תשמעון“. די תורה זאגט: „והיה עקב תשמעון את המשפטים האלה ושמרתם ועשיתם אותם, ושמר ה' אלקיך לך את הברית ואת החסד אשר נשבע לאבותיך“. און דערנאך רעכנט ער אויס א ריבוי ברכות נפלאות. איז ידוע די שאלה וואס אלע מפרשים שטעלן זיך אויף דעם, מפרשים און מדרשים אפילו: וואס איז דאס די ווארט „עקב“? די ווארט „עקב“, דאס איז דאך נישט קיין ווארט רגיל. ער וויל זאגן „והיה אם תשמעון“, „כאשר תשמעון“. דער לשון „עקב תשמעון“, דאס איז א לשון וואס איז נישט רגיל כלל. און פארוואס? פארוואס רופט מען אן די פרשה, און פארוואס איז די ווארט וואס משה רבינו נוצט, ער נוצט דעם לשון „עקב“? וואס אין דעם זענען דא כמה וכמה מדרשים און כמה וכמה פירושים; אפילו רש"י שטעלט זיך אויף דעם. און רש"י טייטשט אז „עקב“ גייט אויף די דברים שאדם דש בעקביו. אז עס זענען דא זאכן אין תורה ומצוות וואס מענטשן זענען דש בעקביו. און אויף דעם זאגט מען אז אפילו דברים שאדם דש בעקביו, די דברים וואס מ'שלייכט אונטער די עקבים, ווי דער לשון שטייט, איז אויף דעם דארף מען זיין אכטונג געבן: „תשמעון“. און דורך דעם, „ושמרתם ועשיתם“, דארט קומען די אלע ברכות. וואס דערמיט, יא,
06:29 צריך להבין מה הפירוש: מהם ה״דברים שאדם דש בעקביו״? מה הגדר שלהם, ומה הכוונה כאן? הפסוק מדבר בכלל על שכר המצוות. מדוע חשוב להדגיש דווקא עניינים שהם בבחינת ״עקב״, ״דברים שאדם דש בעקביו״? מה הביאור בזה? אבל יש פירוש נפלא ל״והיה עקב תשמעון״, המובא בספר אור המאיר, שכתב ר׳ וולף מז׳יטומיר. ר׳ וולף מז׳יטומיר היה מגדולי תלמידיהם של הבעל שם טוב הקדוש, של המגיד ממעזריטש ושל ר׳ פנחס מקוריץ. הוא היה מן הראשונים, מן הדור הראשון של תלמידי הבעל שם טוב והרב המגיד. בספרו אור המאיר יש עניינים נפלאים. בענייני פרשת השבוע הוא כותב פירוש על הפסוק: מהו ״והיה עקב תשמעון״? הפירוש הזה מובא גם באור התורה של אדמו״ר הצמח צדק. הוא שואל: מהי המילה ״והיה״? מדוע לא נאמר הלשון הרגיל? ומה פירוש ״עקב״ ו״תשמעון״? והוא אומר פירוש נפלא: ״עקב״ מכוון לעקבתא דמשיחא. כפי שדיברנו, עקבתא. ״עקב״ מכוון לעקבתא דמשיחא, כפי שנאמר בגמרא בסוף מסכת סוטה ובגמרא בסנהדרין: עקבתא
06:29 דארף מען פארשטיין וואס איז דער פשט, וואס זענען די דברים שאדם דש בעקביו? וואס איז דאס דער גדר? וואס מיינט דאס? וואס איז דא דער גדר אויף די ענינים? דער פסוק רעדט דא בכלל וועגן דעם שכר המצוות. וואס איז דא נוגע צו מדגיש זיין דווקא אזעלכע ענינים וואס דאס איז „עקב“, יא, וואס איז „דברים שאדם דש בעקביו“? וואס איז דער ביאור אין דעם? אבער ס'איז פאראן א מורא'דיגער טייטש אין „והיה עקב תשמעון“. איז דא א טייטש וואס ברענגט זיך אין ספר אור המאיר, וואס דאס איז א ספר געשריבן דורך ר' וואלף מז'יטאמיר. ר' וואלף מז'יטאמיר איז געווען איינער פון די גרעסטע תלמידים פון דעם הייליגן בעל שם טוב, און פון דעם מעזריטשער מגיד, און פון ר' פנחס קאריצער. איז געווען פון דעם ערשטן, פון דעם דור ראשון, פון דעם דור, דור פון די תלמידי הבעל שם טוב והרב המגיד, ר' וואלף מז'יטאמיר. דער האט געשריבן א ספר אור המאיר, וואס דארטן זענען דא מורא'דיגע ענינים. אין עניני פרשת השבוע שרייבט ער א טייטש אויף די פרשה: וואס איז דאס „והיה עקב תשמעון“? דעם ווארט ברענגט אויך אין אור התורה פון דעם צמח צדק. וואס ער פרעגט: וואס איז דאס די „והיה“? פארוואס נישט דער לשון רגיל? און וואס איז דאס די „עקב“? און וואס איז דאס די „תשמעון“? זאגט ער א מורא'דיגן טייטש. טייטשט ער אז „עקב“ גייט אויף עקבתא דמשיחא. ווי מ'האט גערעדט, עקבתא. „עקב“ גייט אויף עקבתא דמשיחא, ווי די גמרא זאגט אין סוף מסכת סוטה, די גמרא סנהדרין, עקבתא
07:58 דמשיחא. כלומר, הזמן שלפני ביאת המשיח נקרא עקבתא דמשיחא. זהו זמן העקבים, הסוף, כמו העקבים כפשוטם, שקוראים להם פִּיעטֶעס. העקבים הם סוף הגוף, סוף הקומה, החלק [לא ברור]. ועל דרך זה, הדור שלנו, סוף זמן הגלות, נקרא עקבתא דמשיחא. כבר מתחילים לשמוע את רגלי המשיח. הפסוק רוצה אפוא לומר: ״והיה עקב״ — כשמגיע זמן ה״עקב״, סוף זמן הגלות, אז ״תשמעון״. את ״תשמעון״ מפרש אדמו״ר הצמח צדק כלשון ודאי. כלומר, ברור שבסוף זמן הגלות ישמעו היהודים בקולו של הקב״ה. אדמו״ר הצמח צדק מבסס זאת על דברי הרמב״ם ומביא אותם. הרמב״ם אומר בהלכות תשובה: ״הבטיחה תורה שסוף ישראל לעשות תשובה בסוף גלותן ומיד הן נגאלין״. התורה מבטיחה שסוף ישראל לעשות תשובה: יגיע זמן בסוף הגלות, כשהזמן לביאת המשיח כבר יגיע, ואז ״סוף ישראל לעשות תשובה בסוף גלותן״. היהודים בוודאי יעשו תשובה, ״ומיד הן נגאלין״ — מיד באה הגאולה. והרמב״ם מביא את הפסוקים. מה נאמר בפסוקים? ״ושבת עד ה׳ אלקיך, ושב ה׳״
07:58 דמשיחא. דאס הייסט אז דער זמן, דער זמן פאר משיח קומט, רופט זיך אן עקבתא דמשיחא. דאס איז דער זמן פון עקבים. דאס איז דער עקבים, דאס איז דער סוף, יא, אזוי ווי עקבים כפשוטו, וואס מ'רופט דאס אן פיעטעס. די עקבים, דאס איז דער סוף פון דעם גוף, סוף קומה, דאס איז דער חלק [לא ברור]. און דאס איז על דרך זה, איז אונזער דור, דער סוף פון זמן הגלות, רופט זיך אן עקבתא דמשיחא. דאס הייבט זיך אן שוין הערן, יא, רגלי משיח. איז אין עקבתא דמשיחא, אז דער פסוק וויל דא זאגן: „והיה עקב“ — אז ס'קומט צו גיין דער זמן פון „עקב“, דער סוף זמן הגלות, איז „תשמעון“. דער טייטש פון „תשמעון“, יא, טייטשט דער צמח צדק, אז „תשמעון“ איז ודאי. יא, דאס הייסט אז ס'איז א דבר ברור, אז אין סוף זמן הגלות וועלן אידן צוהערן צו דעם אויבערשטן. דער צמח צדק טייטשט דאס מיוסד אויף דעם רמב"ם. ער ברענגט דעם רמב"ם. דער רמב"ם זאגט אין הלכות תשובה, יא, זאגט דער רמב"ם: „הבטיחה תורה שסוף ישראל לעשות תשובה בסוף גלותן ומיד הן נגאלין“. תורה איז מבטיח, אז סוף ישראל לעשות תשובה. אז עס וועט קומען א צייט אין סוף זמן הגלות, און דעמאלט וועט שוין זיין די צייט משיח דארף קומען, איז דעמאלט „סוף ישראל לעשות תשובה בסוף גלותן“. אידן וועלן זיכער און אוודאי, געוואיס, אידן וועלן תשובה טאן, „ומיד הן נגאלין“, גלייך מיט דער גאולה. און דער רמב"ם ברענגט די פסוקים. די פסוקים, וואס שטייט? יא, אז, יא, „ושבת עד ה' אלקיך, ושב ה'“
09:41 ״אלקיך שבותך ורחמך״. לפני ביאת המשיח יהיה זמן של ״ושבת עד ה׳ אלקיך״, שבו היהודים יעשו תשובה. ואז יהיה ״ושב ה׳ אלקיך את שבותך״ — הקב״ה יוציא אותנו מן הגלות. זה אפוא הפירוש, כפי שמפרש אדמו״ר הצמח צדק: ״והיה עקב תשמעון״. התורה אינה אומרת ״אם״ או ״כאשר״, אלא מדברת בלשון ודאי: בזמן ה״עקב״, בעקבתא דמשיחא, בוודאי יהיה ״תשמעון״. ״הבטיחה תורה״ — התורה הרי הבטיחה, ולכן זה ודאי: ״סוף ישראל לעשות תשובה בסוף גלותן ומיד הן נגאלין״. ובזכות התשובה שהיהודים יעשו, נצא מן הגלות הזאת. נחזור למאמר שהוא מביא. המאמר אומר שבפסוק הזה משה רבינו אומר ליהודים דברי מוסר. משה רבינו אומר ליהודים: כשמגיע סוף זמן הגלות, כשמגיע הזמן שבו שומעים ומרגישים את רגלי המשיח המתקרבות, כששומעים את פעמי הגאולה, אומר משה רבינו ליהודים: ״והיה עקב״ — ״אין והיה אלא לשון שמחה״. השמחה על כך שעוד מעט עומדים על סף הגאולה השלימה, ממש בפתחה, צריכה להיות שמחה גדולה ביותר. והשמחה הזאת צריכה להיות בזמן ה״עקב״: כשנמצאים בעקבתא דמשיחא ויודעים שעוד מעט יתגלה מלך המשיח, אז ״תשמעון״. התחזקו, קיימו
09:41 אלקיך שבותך ורחמך. אז פאר משיח וועט קומען, וועט זיין א זמן פון „ושבת עד ה׳ אלקיך“, אז אידן וועלן תשובה טון. און דערמאלט וועט זיין „ושב ה׳ אלקיך את שבותך“, דער אויבערשטער וועט אונז ארויסנעמען פון גלות. איז במילא, יא, דאס איז דער פשט. אזוי טייטשט דער צמח צדק. „והיה עקב תשמעון“. זאגט תורה נישט בלשון „אם“, נישט בלשון „כאשר“, נאר בלשון ודאי. אז אין „עקב“, אין דעם זמן פון עקבתא דמשיחא, איז דערמאלט ודאי „תשמעון“. הבטיחה תורה, תורה האט דאך צוגעזאגט, איז דאס זיכער א ודאי, אז יעדער איד, „סוף ישראל לעשות תשובה בסוף גלותן ומיד הן נגאלין“, און בזכות פון דער תשובה וואס אידן וועלן טון, וועט מען ארויסגיין פון דעם גלות. איז צוריק צו דעם מאמר וואס ער ברענגט. דער מאמר זאגט, אז דער פסוק זאגט דא, משה רבינו זאגט צו אידן דברי מוסר. משה רבינו זאגט צו אידן: אז ס׳קומט צו גיין דער סוף זמן הגלות, יא, ס׳קומט צו גיין דער זמן וואס מען הערט און מען פילט אז ס׳קומט שוין צו גיין די רגלים פון משיח, מען הערט די פעמי הגאולה, איז זאגט משה רבינו צו אידן: „והיה עקב“ — „והיה“, אין „והיה“ אלא לשון שמחה. די שמחה, ווייל מ׳שטייט שוין אט־אט ביים שוועל, ביים טיר פון דער גאולה השלימה, דארף זיין א שמחה גדולה ביותר. און די שמחה דארף זיין „עקב“, זייענדיק אין עקבתא דמשיחא, און זייענדיק און וויסנדיק אז אט־אט שוין וועט זיך אנטפלעקן מלך המשיח, איז „תשמעון“. האלט זיך איין, טוט
11:15 תורה ומצוות, התמסרו לקב״ה ועבדו אותו. יהודי צריך לדעת ש״עקב תשמעון״ — כשכבר שומעים את קולו של המשיח, צריך להיות ״תשמעון״: עליו להתעורר מעצמו. וכפי שהוא מפרש, אין לחכות שיעוררו אותו מלמעלה. יש זמנים שבהם צריך שיעוררו מלמעלה. כשההתעוררות באה מלמעלה, ייתכן לפעמים שזה אינו בא על [לא ברור], כשמעוררים [לא ברור]. על כך אומר הפסוק, משה רבינו אומר ליהודים: ״והיה״ בלשון שמחה. כשכבר מתקרב הזמן, כשכבר מרגישים את השמחה של זמן הגאולה, של הגאולה, אז ״עקב״, עקבתא דמשיחא — ״תשמעון״. היהודי מתמסר לתורה ומצוות, מציית ומקשיב לדבר ה׳. ״תשמעון״ — ״ושמעתם ועשיתם״. יהודי צריך לאזור את עצמו ולהתעשת, להתמסר ליהדות ולתורה ומצוות בכל התוקף ובכל החיות, ולא לחכות שיעוררו אותו מלמעלה. זהו הרעיון של עקב, פרשת עקב, פרשת השבוע. לפי זה תתיישב שאלה מעניינת מאוד בפסוקי הפרשה. לכאורה, הפרשה מעוררת שאלה שנראה כשנלמד אותה: ״והיה עקב
11:15 תורה ומצוות, גיט זיך אוועק צום אויבערשטן, דינט דעם אויבערשטן. אז א איד דארף וויסן, אז „עקב תשמעון“ — אז באלד מען הערט שוין דעם קול פון משיח, דארף זיין דער „תשמעון“, אז ער דארף זיך פון זיך אליין אויפוועקן. און ווי ער טייטשט, מען דארף נישט ווארטן אז מלמעלה זאל מען קומען און זאל מען מעורר זיין. ס׳איז דא אמאל וואס מען דארף מלמעלה מעורר זיין. יא, וואס מלמעלה איז מעורר, קען אמאל זיין אז דאס קומט נישט אויף א [לא ברור], וואס מען איז מעורר [לא ברור]. איז אויף דעם זאגט דער פסוק, משה רבינו זאגט צו אידן, אז „והיה“ בלשון שמחה. אז ס׳קומט צו גיין אט־אט, מען פילט שוין דעם זמן, א שמחה פון דעם זמן הגאולה, פון דער גאולה, איז „עקב“, עקבתא דמשיחא, איז „תשמעון“, תשמעון. ער גיט זיך אוועק צו דער תורה ומצוות, און פאלגט און הערט זיך איין, און הערט זיך איין צום דבר ה׳. „תשמעון“ — „ושמעתם ועשיתם“. אז א איד דארף זיך אליין ארומגארטלען און זיך צוזאמעננעמען, און זיך איבערגעבן צו אידישקייט און צו תורה ומצוות מיט דעם גאנצן שטורעם, מיט דער גאנצער חיות, און נישט ווארטן אז מלמעלה זאל מען ביי אים מעורר זיין. וואס דאס איז דער רעיון פון עקב, פרשת עקב, די פרשה פון דער וואך. וואס לפי זה וועט זיך ענטפערן א זייער אינטערעסאנטע שאלה אין די פסוקים פון דער פרשה. לכאורה, די פרשה וועט אויפשטעלן א שאלה וואס מיר וועלן זען ביים לערנען די פרשה: „והיה עקב
12:41 „תשמעון את המשפטים האלה, ושמרתם ועשיתם אותם“. כלומר, התורה מדברת על יהודי ששומע, שמקשיב לדבר ה׳, ו״ושמרתם״ — מקפיד לשמור, ״ועשיתם אותם״ — מביא את הדברים לידי פועל ממש. התורה מדברת [לא ברור]. ואחר כך התורה ממשיכה ואומרת: ״ושמר ה׳ אלקיך לך את הברית ואת החסד אשר נשבע לאבותיך״. הקב״ה ישמור את בריתו, את חסדו ואת שבועתו. לכאורה, מתי זקוקים לברית? מתי זקוקים לחסד? מתי זקוקים לשבועה? בדרך כלל, ברית, חסד ושבועה הם שלושה דברים שבאים מלמעלה, בדרך מתנה. ברית פירושה כריתת ברית. כפי שמבואר בספרים, אדמו״ר הזקן מבאר בעניין כריתת ברית, שכאשר שני אנשים כורתים ברית ביניהם, פירוש הדבר הוא שיהיה מה שיהיה, מה שלא יהיה, האהבה ביניהם תישאר בכל תוקפה ולעולם לא תיפסק. זה כל עניינה של כריתת ברית: התקשרות שבה האחד מתמסר לשני באופן ששום דבר לא יוכל להפריד ביניהם לעולם. זה הרעיון של ברית. וממילא נשאלת השאלה: מה עניינו כאן של ״ושמר את הברית״? מתי זקוקים לברית? כאשר יהודי אינו במצב טוב
12:41 תשמעון את המשפטים האלה, ושמרתם ועשיתם אותם“. וואס הייסט, אז די תורה רעדט וועגן א אידן וואס ער איז שומע, הערט זיך איין צו דעם דבר ה׳, און „ושמרתם“, גיט אכטונג, „ועשיתם אותם“, ברענגט עס אריין אין פועל ממש. תורה רעדט [לא ברור]. און דערנאך קומט די תורה ווייטער און זי זאגט: „ושמר ה׳ אלקיך לך את הברית ואת החסד אשר נשבע לאבותיך“. דער אויבערשטער וועט אפהיטן זיין ברית, זיין חסד און זיין שבועה. לכאורה, ווען דארף מען אנקומען צו ברית? ווען דארף מען אנקומען צו חסד? ווען דארף מען אנקומען צו שבועה? בדרך כלל, ברית, חסד און שבועה, דאס זענען דריי ווערטער וואס איז דאך זאכן וואס קומען מלמעלה, בדרך מתנה. א ברית, א ברית איז דער טייטש אז ס׳איז דא א כריתת ברית. יא, ווי ס׳איז מבואר אין די ספרים, דער אלטער רבי איז מבאר אין דעם ענין פון כריתת ברית, אז א כריתת ברית איז אז צוויי מענטשן מאכן צווישן זיך א כריתת ברית: אז יהיה מה שיהיה, אדער מה שיהיה, וואס עס דארף נישט זיין, אונזער ליבשאפט וועט בלייבן בכל התוקף און זיך קיינמאל נישט אפרייסן. דאס איז דער גאנצער ווארט פון א כריתת ברית. ס׳איז א התקשרות וואס גיט זיך אוועק איינער צום צווייטן באופן אז קיין שום זאך וועט זיך קיינמאל נישט אוועקנעמען. דאס איז דער רעיון פון א ברית. ממילא, איז די שאלה אויף דעם: וואס איז דא דער גאנצער רעיון פון „ושמר את הברית“? ווען דארף מען אנקומען צו א ברית? בשעת אז א איד איז נישט אין א גוטן
14:12 בכל זאת, מצד כריתת הברית שהקב״ה כרת עמו. ועל דרך זה חסד: גם אם הוא אינו ראוי, משפיעים לו מצד מידת החסד. ועל דרך זה שבועה: כשאדם נשבע, פירוש הדבר הוא שגם אם יהיו קשיים וכל מיני דברים, הוא נשבע, וממילא עליו לקיים את שבועתו. מתי זקוקים לברית, לחסד ולשבועה? כשיהודי אינו נוהג כפי שצריך. כשהנהגתו אינה כפי שצריך, אז זקוקים לברית, לחסד ולשבועה. ממילא הקב״ה אינו צריך להתחשב בהנהגתו של האדם, ואף על פי שאינו ראוי וכדאי, בכל זאת נותנים לו מצד הברית, החסד והשבועה. אבל בפסוק כאן כתוב להפך. הרי כתוב ״עקב תשמעון ושמרתם ועשיתם״: אם תשמעו, תשמרו ותעשו — זו הנהגה כפי שצריך. כפי שאדמו״ר הצמח צדק מפרש, מדובר במחשבה, דיבור ומעשה. ״תשמעון״ הוא במחשבה, שמירה היא בפה, כפי שאומרת הגמרא בעירובין, ואחר כך ״ועשיתם״ — מעשה. אלה מחשבה, דיבור ומעשה. האם בשביל זה זקוקים לברית, לחסד ולשבועה? הרי אז הוא ראוי וכדאי, ומגיע לו לקבל. מה ההסבר לכך? הפירוש בזה הוא,
14:12 נאך מצד דעם כריתת ברית וואס דער אויבערשטער גיט אים. על דרך זה חסד. חסד איז אפילו ער איז נישט ראוי, מצד מדת החסד איז מען משפיע אים. על דרך זה שבועה. ווען א מענטש מאכט א שבועה, דער טייטש איז אפילו אז עס וועלן זיין שוועריקייטן און כל מיני זאכן, ער האט געמאכט א שבועה, ממילא מוז ער עס מקיים זיין. ווען דארף מען א ברית, א חסד און א שבועה? בשעת אז א איד פירט זיך נישט ווי עס דארף צו זיין. בשעת אז זיין הנהגה איז נישט ווי ס׳דארף צו זיין, איז דעמאלט דארף מען אנקומען צו א ברית און א חסד און א שבועה. ממילא דארף דער אויבערשטער זיך נישט רעכענען מיט די הנהגות של אדם, און אף על פי ער איז נישט ראוי וכדאי, פון דעסטוועגן, מצד דעם ברית, א חסד און א שבועה, גיט מען אים. אבער אין דעם פסוק שטייט דא פארקערט. שטייט דאך „עקב תשמעון ושמרתם ועשיתם“. אז איר וועט פאלגן און איר וועט היטן און איר וועט טאן, ס׳איז א הנהגה ווי עס דארף צו זיין. ווי דער צמח צדק טייטשט, אז דאס איז מחשבה, דיבור ומעשה. יא, תשמעון איז במחשבה, שמירה איז בפה, די גמרא זאגט אין עירובין, יא, און דערנאך איז דאס ועשיתם, מעשה. דאס איז מחשבה, דיבור ומעשה. איז איבער דעם וועט מען דארפן אנקומען צו א ברית, וועט מען דארפן אנקומען צו חסד, וועט מען דארפן אנקומען צו א שבועה? דעמאלט איז ער דאך ראוי וכדאי און ס׳קומט זיך אים. א איד וואס האט געטאן „תשמעון ושמרתם ועשיתם“ איז דאך ראוי וכדאי צו באקומען. וואס איז דא דער הסבר? איז אויף דעם איז דער טייטש, דער
15:39 הרבי מדבר בשיחה באריכות רבה יותר על ההסבר בתורתו של אדמו״ר הצמח צדק, של רבי מאיר [לא ברור]. מה ההסבר ל״והיה עקב תשמעון״ שנאמר כאן? מדובר על הנהגתו של יהודי בזמן הגלות. ידוע שבזמן הגלות בכלל, כפי שאומרים בתפילות יום טוב, ״מפני חטאינו גלינו מארצנו״. יהודים יצאו לגלות. וכשיוצאים לגלות, כפי שאומרים בנוסח התפילה, ״ואין אנו יכולים לעלות ולראות ולהשתחוות״. בזמן הבית ראו אלוקות. יהודים ראו אלוקות בבית המקדש; ראו את עשרת הניסים וראו בגלוי שהכול בא מהקב״ה. זו הייתה תקופה של גילוי אלוקות. יהודים ראו, הבינו והרגישו; כל כוחות הנפש קלטו [לא ברור]. והדבר הביא להשתחוויה, להתמסרות, לביטול. יהודים היו מסורים לגמרי לקב״ה, משום שראו אלוקות, שמעו אלוקות והרגישו אלוקות. כך היה בזמן הבית. וכשמגיע זמן הגלות, אומרים ״גלינו מארצנו ונתרחקנו מעל אדמתנו, ואין אנו יכולים לעלות ולראות ולהשתחוות״. בזמן הגלות יהודים עומדים רחוק מאלוקות. יש העלם והסתר, חושך כפול ומכופל, חושך [לא ברור]. לא רואים אלוקות, לא שומעים אלוקות. [לא ברור]. זהו עניין של עקבתא דמשיחא. זהו חושך
15:39 רבי רעדט אין א שיחה, מער באריכות, דעם הסבר אין דער תורה פון דעם צמח צדק, פון רבי מאיר [לא ברור]. וואס איז דא דער הסבר וואס „והיה עקב תשמעון“ זאגט דא? דאס רעדט וועגן א הנהגה פון א אידן בזמן הגלות. אין זמן הגלות איז ידוע אז אין זמן הגלות בכלל איז, ווי מען זאגט אין די תפילות פון יום טוב, „מפני חטאינו גלינו מארצנו“. אידן זיינען אוועק אין גלות. און אוועקגייענדיק אין גלות איז, ווי ער זאגט אין דעם נוסח התפילה, „ואין אנו יכולים לעלות ולראות ולהשתחוות“. אין זמן הבית האט מען געזען ג־טלעכקייט. אידן האבן געזען אלקות אין בית המקדש, וואס מען האט געזען די עשרה נסים, וואס מען האט געזען בגילוי אז אלץ איז פון דעם אויבערשטן. ס׳איז געווען א זמן פון גילוי אלקות. אידן האבן געזען, אידן האבן פארשטאנען, אידן האבן געפילט; די אלע כוחות הנפש זיינען געווען אויפגענומען [לא ברור]. און דאס האט געברענגט א השתחואה, א איבערגעגעבנקייט, א ביטול. אידן זיינען געווען אינגאנצן איבערגעגעבן צום אויבערשטן, מיט דעם וואס זיי האבן געזען אלקות און געהערט אלקות און געפילט אלקות. דאס איז געווען אין זמן הבית. קומט צו גיין אין זמן הגלות, זאגט מען „גלינו מארצנו ונתרחקנו מעל אדמתנו, ואין אנו יכולים לעלות ולראות ולהשתחוות“. אין זמן הגלות שטייען אידן ווייט פון ג־טלעכקייט. ס׳איז א העלם והסתר, א חושך כפול ומכופל, יא, א חושך [לא ברור]. מען זעט נישט קיין ג־טלעכקייט, מען הערט נישט קיין ג־טלעכקייט. [לא ברור]. דאס איז אן ענין פון עקבתא דמשיחא. ס׳איז א חושך
17:18 כפול ומכופל. וליהודי אין אותו ביטול פנימי שהיה בזמן הבית. ובכל זאת, דווקא בזמן הזה אנו רואים מכל הסיפורים, מאות ואלפי סיפורים על יהודים בכל הדורות ועד דורנו זה, שכאשר באים זמנים ומצבים של חושך כפול ומכופל בזמן הגלות, עד כדי כך שאין שום גילוי של אלוקות, של צדיקים, של גדולים או של גילוי אלוקות בעולם — דווקא אז רואים שכוח מסירות הנפש אצל יהודים הוא בתכלית השלמות. יהודי עומד בהתמסרות הגדולה ביותר. הוא אינו מבין, אינו רואה ואינו מרגיש. ואדרבה, רואים חושך כפול ומכופל. רואים העלמות והסתרים בעולם, [לא ברור]. ובכל זאת יהודים עומדים בתוקף הגדול ביותר בקיום התורה והמצוות. העניין הזה נקרא בשם ״עקב״. וכאן טמון הרמז בפירוש המילה ״עקב״: עקב, מלשון עקביים. מובא בחסידות, אדמו״ר הרש״ב מביא במאמריו, שכאשר אדם רואה מים חמים, מים חמים מאוד, קשה לו מאוד להכניס לתוכם את הראש. אבל להכניס את הרגליים למים חמים אינו קשה כל כך. אדם יכול לקחת את עקביו, את רגליו, ולהכניס אותם למים חמים, וזה לא [לא ברור]. מדוע? כי הרגליים הן כלי דווקא ל־
17:18 כפול ומכופל. און א איד האט נישט דעם ביטול פנימי ווי ס׳איז געווען אין זמן הבית. פון דעסטוועגן, דווקא אין דעם זמן זעען מיר פון די אלע סיפורים, הונדערטער און טויזנטער סיפורים פון אידן בכל הדורות ביז דורנו זה, אז בשעת עס קומען זמנים ומצבים וואס ס׳איז חושך כפול ומכופל אין זמן הגלות, און ס׳איז אזוי ווייט אז ס׳איז נישט דא קיין שום גילוי פון ג־טלעכקייט, פון צדיקים, פון גדולים, פון גילוי אלקות אין דער וועלט, דווקא דעמאלט זעט מען אז דער כח המסירות נפש איז ביי אידן בתכלית השלמות. א איד שטייט מיט דער גרעסטער איבערגעגעבנקייט. ער פארשטייט נישט, ער זעט נישט, ער פילט נישט. און אדרבה, מען זעט חושך כפול ומכופל. מען זעט, יא, העלמות והסתרים אויף דער וועלט, [לא ברור]. און פון דעסטוועגן שטייען אידן מיט דעם גרעסטן תוקף אין קיום התורה והמצוות. דער ענין רופט זיך אן בשם עקב. און דא איז דער רמז אין דעם טייטש פון דעם ווארט עקב. עקב, לשון עקביים. אין חסידות ברענגט זיך, דער רבי רש״ב ברענגט אין זיינע מאמרים, אז בשעת א מענטש זעט הייס וואסער, גאר הייס וואסער, איז אריינלייגן דעם קאפ אין הייס וואסער זייער שווער. אבער אריינלייגן די פיס אין הייס וואסער איז נישט אזוי שווער. א מענטש קען נעמען זיינע עקביים, זיינע פיס, און זיי אריינשטעקן אין הייס וואסער, און ס׳וועט עס נישט [לא ברור]. פארוואס? ווייל די פיס איז א כלי דווקא די
18:58 הרגל, שהיא החלק הנמוך ביותר בנפש האדם. עקביו של האדם, אומר הרבי, הם המקום שבו יש מעט מאוד חיות. ודווקא את העקבים אפשר להכניס למים חמים, רותחים ולוהטים, והוא לא ירגיש זאת. על דרך זה הוא אומר בנוגע לדורות: היו דורות של צדיקים, רבנים, גדולים וקדושים. ואף על פי כן רואים שדווקא בדורותינו אלה, בדורות האחרונים של זמן הגלות, וככל שמתקרבים לעת הגאולה, דווקא בתוך חושך כפול ומכופל, רואים במוחש אצל יהודים את עניין העקב. במה מתבטא עניין העקבים, עקבתא דמשיחא? מה יש בעקב? כוח המסירות נפש להכניס את הרגל למים חמים. אנשים פשוטים, שהם בבחינת עקביים, אינם פוחדים לקפוץ לאש ולמים, להתמסר לקב"ה כדי לקיים תורה ומצוות במסירות נפש בפועל. ולכן אומר הפסוק: ״והיה עקב תשמעון ושמרתם ועשיתם״. כשהעבודה בקיום התורה והמצוות היא באופן של עקב, באופן של מסירות נפש, לא מצד מה שהוא מבין, לא מצד מה שהוא רואה ולא מצד מה שהוא מרגיש. לא; עבודתו באה מתוך התמסרות מוחלטת, במסירות נפש, בבחינת עקביים. יש לו רגליים בריאות עם פאות בריאות, עקביים בריאים. ועם העקביים האלה הוא מתמסר במסירות נפש בפועל ממש, עובד את הקב"ה בעבודה בפועל. דווקא אז, הוא אומר, מתקיים ״ושמר ה׳ אלקיך״—
18:58 פוס, וואו דאס איז דער נידריגסטער חלק, חלק אין דעם נפש האדם. עקביים שבהאדם, וואס, זאגט דער רבי, דער עקב שבהאדם, וואס דארט איז זייער ווייניג חיות. און דווקא דאס, דעם ענין פון די עקביים, קען מען אריינשטעלן אין הייסע, זודיגע, פייערדיגע וואסער, און ער וועט נישט שפירן פון דעם. על דרך זה זאגט ער בנוגע די דורות: אז ס'זענען געווען אלע דורות וואס ס'זענען געווען צדיקים, רבנים, גדולים און קדושים. פונדעסטוועגן זעט מען אז דווקא בדורותינו אלו, אין די לעצטע דורות פון זמן הגלות, און דווקא וואס מער מען ווערט נענטער צו דעם עת הגאולה, אבער אין חושך כפול ומכופל, זעט מען במוחש ביי אידן דעם ענין פון עקב. ווי זעט מען וואס איז פאראן אין עקביים, די עקבתא דמשיחא? וואס איז פאראן אין עקב? דער כח המסירות נפש פון אריינלייגן די פוס אין הייסע וואסער. אז די אנשים פשוטים וואס זיינען בחינת עקביים האבן נישט מורא אריינצושפרינגען אין פייער און אין וואסער, זיך איבערגעבן פאר דעם אויבערשטן צו מקיים זיין תורה ומצוות במסירות נפש בפועל. און דערפאר זאגט דער פסוק: „והיה עקב תשמעון ושמרתם ועשיתם“. בשעת די עבודה אין קיום התורה והמצוות איז דאס באופן של עקב, באופן של מסירות נפש, נישט מצד וואס ער פארשטייט, נישט וואס ער זעט, נישט וואס ער פילט. ניין, נאר זיין עבודה איז מצד דער גאנצער איבערגעגעבנקייט, במסירות נפש, עקביים. ער האט געזונטע פיס מיט געזונטע פיאות, געזונטע עקביים. און מיט די עקביים גיט ער זיך איבער במסירות נפש בפועל ממש, ער דינט דעם אויבערשטן, אן עבודה בפועל. איז דווקא דעמאלט זאגט ער אז דאס איז „ושמר ה׳ אלקיך“—
20:43 ״את הברית ואת החסד אשר נשבע״. במה מדובר? כשהעבודה היא על פי טעם ודעת, על פי ראייה, על פי השגה, לפי הכוחות הפנימיים, הכוחות המוגבלים של הנפש, גם המענה מלמעלה הוא באופן כזה. גם הוא בא מידה כנגד מידה. נתת את כוחותיך הפנימיים, ואתה מקבל מלמעלה השפעה כפי שהיא מתלבשת בכוחות, בכוחות הפנימיים. היא יורדת במידת ההגבלה, בצמצום. אבל כשיש עניין של עקב, כשהוא עובד את הקב"ה מצד העקב שבו, עובד את הקב"ה במסירות נפש ובעבודה בפועל, בלי לחשוב על עצמו ועל מעלותיו, הוא מוסר את נפשו בקבלת עול, במסירות נפש ובאמונה פשוטה בקב"ה. דווקא העקב, העבודה שבזמן הגלות, מביא לידי ״תשמעון ושמרתם ועשיתם״, ״ושמר ה׳ את הברית ואת החסד אשר נשבע״. כלומר, אז ההשפעה מלמעלה היא בלי שום חשבון של מידת ההגבלה. אין זו מידה כנגד מידה. זו ברית, זה חסד, זו שבועה. נתינה של הקב"ה. הקב"ה רוצה שיהודים יקבלו הכול באמצעות העבודה, שלא יהיה זה בגדר מתנת חינם. אצל הקב"ה יש, כפי שכתוב, העניין של ״נהמא דכיסופא״. הקב"ה אינו רוצה שזה יהיה לחם בושה, שיהודי יקבל דבר בלי שעשה למענו דבר. הקב"ה רוצה שיהודים יקבלו את הדברים בשמחה ובטוב לבב, ויאכלו מפרי עבודתם שלהם. הוא עצמו עמל. כשהוא מקבל זאת, זו יגיעתו; רצונו ותקוותו שלא תהיה לו מתנת חינם. הוא עצמו עמל, ולכן זה—
20:43 „את הברית ואת החסד אשר נשבע“. וואס איז דא? בשעת די עבודה איז על פי טעם ועל פי דעת, על פי ראיה, על פי השגה, לפי כחות פנימיים, כחות המוגבלים פון דעם נפש, איז אויך די תשובה מלמעלה באופן כזה. עס קומט אויך מדה כנגד מדה. האסט אוועקגעגעבן דיינע כחות פנימיים, באקומסט אויך מלמעלה די השפעה ווי עס איז זיך מתלבש אין די כחות, אין די כחות פנימיים. עס קומט אראפ אין מידת ההגבלה, אין צמצום. בשעת אבער פאראן דער עקב, ער דינט דעם אויבערשטן מצד זיין עקב, ער דינט דעם אויבערשטן נאר במסירות נפש, בעבודה בפועל, אן טראכטן וועגן זיך און זיינע מעלות. ער איז זיך מוסר נפש מיט קבלת עול, מסירות נפש, מיט אמונה פשוטה צום אויבערשטן. דווקא דער עקב, די עבודה וואס פאראן אין זמן הגלות, איז דורך דעם „תשמעון ושמרתם ועשיתם“, „ושמר ה׳ את הברית ואת החסד אשר נשבע“. דאס הייסט אז דעמאלט איז די השפעה מלמעלה אן קיין שום חשבון פון מידת ההגבלה. ס'איז נישט מדה כנגד מדה. ס'איז ברית, ס'איז חסד, ס'איז שבועה. דעם אויבערשטנס א נתינה. דער אויבערשטער וויל אז אידן זאלן באקומען אלץ דורך העבודה. ס'זאל נישט זיין בגדר מתנת חנם. ביים אויבערשטן איז דא, ווי ס'שטייט, דער ענין פון „נהמא דכיסופא“. דער אויבערשטער וויל נישט ס'זאל זיין פארשעמטע ברויט, אז א איד זאל באקומען און ער האט גארנישט געטאן פאר דעם. דער אויבערשטער וויל אז ביי אידן זאלן זיין די זאכן וואס זיי באקומען בשמחה ובטוב לבב, און זאלן עסן זייער אייגענע עבודה. ער האט אליין געהארעוועט. אז ער האט באקומען דאס, איז זיין יגיעה, רצון און מקוה שלא יהיה לו מתנת חנם. ער האט אליין געהארעוועט, איז—
22:21 נעשה דבר שלו. וזה מה שהפרשה אומרת: ״והיה עקב״. בהיותו בבחינת עקב, כשהוא אינו רואה, אינו מרגיש ואינו שומע, עבודתו היא במסירות נפש בפועל, עבודתו היא בבחינת עקביים. דווקא העקב מביא לידי ״תשמעון ושמרתם ועשיתם״: מלמעלה יתנו לו שיוכל לקבל את כל העניינים בדרך של השפעה מלמעלה, כמו מתנה. שהכול יבוא באופן של ברית, חסד ושבועה, למעלה ממידת ההגבלה, מפני שאינו מרגיש את מציאותו. הוא עומד בתכלית הביטול. אמנם יש לו במצוות העבודה של ״עקב תשמעון״, אבל לא מפני שהוא סבור שבאמת מגיע לו משהו. הוא אינו מחזיק מעצמו כלל. זהו ביטול מוחלט. הוא עומד בבחינת עקביים. ולתוכו נכנסת ברכת ה׳, עם כל ריבוי הברכות של ה[לא ברור]. ועל פי כל זה מובן יותר עניין הכוחות, או מה שרש״י אומר: ״מצוות קלות שאדם דש בעקביו״. אין פירוש הדבר שאדם אינו מקיים את המצוות שבעקביו, חס ושלום. לא ברשיעי עסקינן ולא בשופטני עסקינן. רש״י אינו מתכוון לומר ש״דש בעקביו״ פירושו שהוא דורך עליהן ואינו מקיים אותן. אין זה הפירוש. מדובר ביהודי שמקיים תורה ומצוות על ראשון ראשון, כדבעי. אבל כשעושים חשבון, עצם העניין הוא שיש מצוות שהן בבחינת ראש, יש מצוות שהן בבחינת לב, יש מצוות השייכות לחלקי הגוף, ויש החלק התחתון ביותר, עניין העקביים, החלק הכי—
22:21 געמָאל זיין א זאך. און דאס איז וואס די פרשה זאגט: „והיה עקב“, זייענדיג בבחינת עקב, וואס ער זעט נישט, ער פילט נישט, ער הערט נישט, זיין עבודה איז במסירות נפש בפועל, זיין עבודה איז בבחינת עקביים. איז דווקא דער עקב, איז „תשמעון ושמרתם ועשיתם“. אז מלמעלה וועט מען אים געבן אז ער זאל קענען באקומען אלע ענינים בדרך מלמעלה, ווי א מתנה. אז אלץ זאל קומען באופן של ברית, חסד ושבועה, מלמעלה ממידת ההגבלה, ווייל ס'הערט זיך נישט זיין מציאות. ער שטייט בתכלית הביטול. ער האט אמאל ביי מצוות די עבודה פון „עקב תשמעון“, אבער נישט ווייל ער באמת קומט זיך עפעס. ער האלט גארנישט מיט זיך. דאס איז אן גאנצער ביטול. ער האלט בבחינת עקביים. און אין אים קומט אריין די ברכת השם מיט די אלע ריבוי ברכות פון די [לא ברור]. וואס מיט דעם אלעם איז פארשטאנדיק מער אין די כחות, אדער דאס וואס ער זאגט אין רש״י: „מצוות קלות שאדם דש בעקביו“. נישט פשט מצוות שבעקביו איז א מענטש אז ער איז נישט מקיים, חס ושלום. לא ברשיעי עסקינן ולא בשופטני עסקינן. רש״י מיינט נישט צו זאגן אז דאס שבעקביו מיינט ער טרעט זיי און אז ער איז נישט מקיים. נישט דאס איז דער טייטש. מ'רעדט פון דעם איד וואס איז מקיים תורה ומצוות על ראשון ראשון, כדבעי. אבער דער עצם זאך וואס איז דא ביי מיר אין חשבון, אז ס'איז דא מצוות וואס זיינען בבחינת ראש, איז דא מצוות וואס זיינען בבחינת לב, איז דא מצוות וואס אין דעם חלק פון גוף, און איז דא דער חלק הכי תחתון, דער ענין פון די עקביים, דער חלק הכי—
23:51 תחתון. ועל כך הוא בא ואומר: כן, זו בדיוק הנקודה שהפרשה מספרת לנו: ״והיה עקב תשמעון״. בבחינת עקביים, דווקא העקביים, העבודה באופן של עקביים, פירושה שאינו עושה חשבונות. אין זה כך שקודם אני רוצה לקיים את המצוות הנעלות יותר, ואחר כך אקיים את המצוות האחרות, ואחר כך אעשה את הדברים שבסוף, את הדברים האחרונים שנדמה לי שהם הידור שבהידור, מנהג שבמנהג — את אלה אעשה אחר כך. אין זו דרך העבודה. ״מצוות שאדם דש בעקביו״. כלומר, [לא ברור], כשאסיים את כל הדברים החשובים, אעשה גם את הדבר ש[לא ברור]. אבל אין זו הדרך. בסוף זמן הגלות, כשזהו עניין העקביים, יהודי צריך להתמסר, להתמסר בפנימיות, להתמסר בכל לב ונפש, להיות בעבודה בפועל בלי שום חשבונות. אפילו מצוות שנראות כמצוות של עקביים, מצוות של חיצוניות, דברים פשוטים, דברים נמוכים יותר — הוא עושה אותם באותה חיות, בקבלת עול ובמסירות נפש. הוא מסור לקלות כבחמורות, בלי שום הגבלות. ואז מלמעלה בא העניין של מידה כנגד מידה. כשהעבודה של אדם היא על פי שכל וחשבונות — את המצווה הזאת הוא מחשיב, זו אינה חשובה כל כך, את זו אפשר לדחות, ואת זו אפשר... הוא עושה חשבונות — גם מלמעלה עושים חשבונות.
23:51 טאקע. איז אויף דעם קומט צו גיין און ער זאגט: יא, דאס איז טאקע די נקודה וואס די פרשה דערציילט אונז: ״והיה עקב תשמעון״. אז בבחינת עקביים, דווקא די עקביים, די עבודה באופן פון עקביים, דאס הייסט אז ער מאכט נישט קיין חשבון. ס׳איז נישט אז פריער וויל איך טאן די העכערע מצוות, שפעטער וועל איך טאן די מצוות, שפעטער וועל איך טאן וואס זיינען צום סוף, וואס זיינען די לעצטע זאכן וואס איך מיין אז דאס איז הידור שבהידור, מנהג שבמנהג, דאס וועל איך טאן. דאס איז נישט דער דרך העבודה. מצוות שאדם דש בעקביו. דאס הייסט, [לא ברור], ווען איך ענדיג אלע חשוב׳ע זאכן, וועל איך טאן אויך די זאך וואס [לא ברור]. בשעת דאס איז נישט דער דרך. אין סוף זמן הגלות, ווען ס׳איז דער ענין פון עקבים, אז א איד דארף זיך איבערגעבן, און איבערגעבן בפנימיות, און איבערגעבן בכל לב ונפש, יא, אז זיין ביי דעם ענין פון עבודה בפועל, אָן קיין שום חשבונות. אפילו מצוות וואס קוקן אויס אז דאס איז מצוות פון עקבים, מצוות פון חיצוניות, פשוט׳ע זאכן, נידעריקערע זאכן, טוט ער דאס מיטן זעלבן חיות און מיט קבלת עול, מיט מסירות נפש. איז ער איבערגעגעבן, קלות כבחמורות, אָן קיין שום הגבלות. און דעמאלט מלמעלה איז דער ענין מידה כנגד מידה. בשעת אז מען׳ס ענין איז על פי שכל און נאך די חשבונות, און דאס איז ער חושב מיט מצוות, דאס איז נישט אזוי חשוב, דאס קען מען אוועקלייגן, דאס קען מען דאס — ער מאכט חשבונות — איז מלמעלה מאכט מען חשבונות אויך.
25:21 מידה כנגד מידה. ועל פי חשבון, אכן אוי ואבוי כשעושים חשבונות. בשעה שיהודי מוסר את עצמו לקדוש ברוך הוא בדרך מסירות נפש ובדרך קבלת עול, ״עקב תשמעון״, אז גם מלמעלה נותנים בלי הגבלות וחשבונות. אז מתקיים מלמעלה: ״ושמר ה׳ אלקיך לך את הברית ואת החסד אשר נשבע לאבותיך״. ואז, כמו שהגמרא אומרת, ״כבשה אחת בין שבעים זאבים״ — איך זה אפשרי? אם חושבים שרק שבעים הזאבים צריכים להציל אותנו, ושזה תלוי בחסדי אומות העולם, ומקווים [לא ברור], ומתחשבים בהם, ו[לא ברור] איתם, אז, רחמנא ליצלן, בלי הקדוש ברוך הוא, אם חושבים על פי טעם וחיים על פי שכל — נו, לאן אפשר לפנות לעזרה? איך ייתכן, על פי שכל, שכבשה אחת תוכל לחיות בין שבעים זאבים? אבל בשעה שיהודי עומד במסירות נפש, והוא יודע שזו בחינת עקב, שעקב הוא זמן המשיח, ושהעקבים צריכים לעמוד בכל התוקף של מסירות נפש, ודווקא העקבים הם הכלי המחזיק ברכה — זה מה שמונע ממנו להגיע לשפלות. וכשהם נוהגים בעניין של עקב, במסירות נפש ובהתמסרות, אז גם מלמעלה — הקדוש ברוך הוא, ״גדול הרועה ושומרה״ — נותן ליהודים את כל הברכות שכתובות בפרשה: ״ואהבך וברכך והרבך״, וכל המשך הפסוקים שבפרשה, כן, ״פחדכם״...
25:21 מידה כנגד מידה. און על פי חשבון איז אכן וויי, אז מען מאכט חשבונות. בשעת אז דער איד גיט זיך אוועק צום אויבערשטן בדרך מסירות נפש און בדרך קבלת עול, ״עקב תשמעון״, איז דעמאלט מלמעלה גיט מען אויך אָן הגבלות און חשבונות. דעמאלט איז דער ענין מלמעלה: ״ושמר ה׳ אלקיך לך את הברית ואת החסד אשר נשבע לאבותיך״. און דעמאלט, ווי די גמרא זאגט, ״כבשה אחת בין שבעים זאבים״ — ווי איז מעגליך דאס? אויב מען טראכט אז די שבעים זאבים דארף מען נאר, דארף אונז ראטעווען, און מען טראכט אז ס׳איז תלוי אין די חסדים פון אומות העולם, און מען האפט [לא ברור], און זיך ריכטן מיט זיי, און [לא ברור] מיט זיי, איז דעמאלט, רחמנא ליצלן, אָן דעם אויבערשטן, וויסט על פי טעם, וויסט לעבן על פי שכל — נו, וואו מען זאל צוגיין זיך הילף? ווי שייך כבשה אחת זאל קענען לעבן על פי שכל מיט שבעים זאבים? אבער בשעת אז א איד איז אויף מסירות נפש, און ער ווייסט אז דאס איז עקב, עקב איז דער משיח, און עקבים דארף שטיין בכל התוקף פון מסירות נפש, און דווקא די עקבים, דאס איז דער כלי מחזיק ברכה, דאס איז וואס מאכט אז ער קען נישט קומען צו קיין שפלות. איז בשעת אז זיי פירן דעם ענין פון עקב, און מסירות נפש און די איבערגעגעבנקייט, איז דעמאלט מלמעלה אויך — איז דער אויבערשטער, ״גדול הרועה ושומרה״ — און דער אויבערשטער גיט אידן אלע ברכות וואס שטייט אין דער פרשה: ״ואהבך וברכך והרבך״, און די אלע המשך הפסוקים וואס שטייט אין דער פרשה, יא, ״פחדכם״...
26:44 ״ומוראכם״, ״לא יתיצב איש בפניכם״; שיהודים יהיו בטוחים בכל העולם ובארץ ישראל, ויעמדו בכל התוקף של הביטחון. בקרוב בימינו אמן, שנזכה לגילוי המשיח ולכל הברכות המנויות בפרשה, שיתקיימו במלוא תוקפן, ומיד, אמן כן יהי רצון.
26:44 ״ומוראכם״, ״לא יתיצב איש בפניכם״, אז אידן וועלן זיכער זיין צו איינעם אין דער וועלט און איינעם אין ארץ ישראל, און שטיין בכל התוקף פון זיכער זיין. בקרוב בימינו אמן, צו דעם גילוי המשיח און צו די אלע ברכות וואס מנויות אין דער פרשה זאל אויסקומען אין זייער מלוא התוקף, און מיד אמן כן יהי רצון.