לעבן חסידות · פרק 37 · 2022-08-09 · 23:53
חמשה עשר באב און שבת נחמו - הרב אשר פרקש
תיאור הפרק
דער גודל היום טוב פון חמשה עשר באב עבודת ישראל להמגיד מקוזניץ על ט״ו באב אור התורה להצמח צדק על איכה ד״ה לא היו ימים טובים עת״ר לקוטי שיחות חלק י״ט וחלק כ״ד חמשה עשר באב
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:02 היה חסיד של אדמו"ר הזקן, ר' משה יצחק. נהגו לקרוא לו ר' משה יצחק מיאסי. יאסי הייתה עיר קרובה לחסידי צ'רנוביל, כך אומרים. שם הוא נהג ללמוד חסידות ולהפיץ את תורת חסידות חב"ד. הוא היה מגדולי החסידים של אדמו"ר הזקן, ובהמשך של אדמו"ר האמצעי. הוא קיבל מאדמו"ר האמצעי ברכה לאריכות ימים ושנים טובות, ולפי מה שמספרים החסידים, חי למעלה ממאה שנה. ר' משה יצחק הזה חי בתקופה שבה לקחו את אדמו"ר הזקן למאסר. כשנודע לו שלקחו את אדמו"ר הזקן למאסר, כל החסידים התענו, אמרו תהילים ועשו כל מיני דברים שחסידים עשו באותה שעה. כפי שמובא בדברי הימים ההם, החסידים עשו את כל הפעולות הללו כדי לעורר רחמים רבים על אדמו"ר הזקן, שיצא מן המאסר לחירות ביד רמה. היה חסיד אחד ויחיד שנהג אחרת מכולם, והוא ר' משה יצחק. בכל יום הוא היה עומד, מדליק את התנור ואופה תפוחי אדמה, בולבע כמו שאומרים. זה מה שנהג לעשות: לעמוד ולאפות תפוחי אדמה, כך במשך כמה שעות בכל יום. כששאלו אותו
00:02 ס׳איז געווען א חסיד פון דעם אלטן רבי׳ן, ר׳ משה יצחק. מ׳פלעגט אים רופן ר׳ משה יצחק מיאסי. יאסי איז געווען א שטאט וואס איז געווען נאנט צו די טשערנאבילער חסידים, אזוי זאגט מען. און דארטן פלעגט ער לערנען חסידות, און ער פלעגט מפיץ זיין תורת חסידות חב״ד. ער איז געווען פון די גרעסטע חסידים פון דעם אלטן רבי׳ן, שפעטער פון דעם מיטעלן רבי׳ן. ער האט געהאט א ברכה פון דעם מיטעלן רבי׳ן אויף אריכות ימים ושנים טובות, און לפי וואס מ׳דערציילט ביי חסידים, האט ער געלעבט איבער הונדערט יאר. דער ר׳ משה יצחק איז געווען אין די צייטן ווען מ׳האט דעם אלטן רבי׳ן גענומען אין תפיסה. און ווען ער האט זיך דערוואוסט אז מ׳האט גענומען דעם אלטן רבי׳ן אין תפיסה, אזוי ווי אלע חסידים, בשעת מ׳האט גענומען דעם אלטן רבי׳ן אין תפיסה, האט מען געמאכט תעניתים, און מ׳האט געזאגט תהילים, און מ׳האט געטאן כל מיני ענינים וואס חסידים האבן געטאן, ווי ס׳ברענגט זיך אין דברי הימים ההם, אלע זאכן, די אלע פעולות וואס חסידים האבן געטאן כדי מעורר צו זיין רחמים רבים אויף דעם אלטן רבי׳ן, ער זאל ארויסגיין פון תפיסה לחירות ביד רמה. ס׳איז געווען איינער, אן איינציגער חסיד, וואס האט געטאן אנדערש פון אלעמען, און דאס איז געווען ר׳ משה יצחק. ער איז געשטאנען יעדן טאג, אנגעצונדן דעם אויוון, דעם תנור, און ער האט געבאקן קארטאפל, בולבע ווי מ׳זאגט. דאס איז געווען וואס ער פלעגט טאן: שטיין און באקן תפוחי אדמה, קארטאפל, און אזוי איז ער געשטאנען יעדן טאג פאר עטלעכע שעה. ווען מ׳האט אים געפרעגט
01:51 פעם חבריו: ״תגיד לי, מה אתה עושה כאן? כולם אומרים תהילים, צמים, עושים כל מיני תעניות וסיגופים, מתפללים ועושים מה שאפשר, ואתה עומד ואופה תפוחי אדמה״, ענה ר' משה יצחק: ״מה אתם חושבים? הרי הרבי עומד לצאת מן המאסר, ויהיה יום טוב. ואם יהיה יום טוב, הרי נצטרך להתוועד, לומר לחיים, להתוועד, לרקוד, [לא ברור]. נו, הרי נצטרך משהו לאכול עם ה'לחיים'. אז בזמן שאתם עומדים, אומרים תהילים ובוכים, אני מכין שתהיה סעודה, שיהיה מה לאכול בהתוועדות הגדולה ביותר, עם הסעודה הגדולה ביותר, כשהרבי יצא מן המאסר״. וכמובן, כך הווה. כמה שבועות לאחר מכן הגיע היום הגדול של י"ט כסלו, שבו יצא אדמו"ר הזקן מן המאסר. הוא נעשה לחג הגאולה הגדול, שבו רקדו החסידים ושמחו בהתלהבות רבה. הסיפור הזה הוא, כמובן, סיפור מתאים לזמן שבו אנחנו נמצאים היום, בזמן שלאחר תשעה באב, כשעוברים מתשעה באב לחמשה עשר באב. על חמשה עשר באב נאמר בגמרא: ״לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב״. זו הנחמה שבאה אחרי החורבן. בפרט, השבת שאחרי תשעה באב נקראת שבת נחמו, שבה מתחילים את שבע דנחמתא: ״נחמו נחמו עמי יאמר אלקיכם״. ויום חמשה עשר
01:51 אמאל די חברים: „זאג מיר, וואס טוסטו דא? אלע זאגן תהילים, מ׳פאסט, און מ׳טוט כל מיני ענינים פון תעניתים וסיגופים, און מ׳איז מתפלל, און מ׳טוט וואס מ׳קען, און דו שטייסט און דו באקסט קארטאפל.“ האט ר׳ משה יצחק געענטפערט: „וואס מיינט איר? יא, דער רבי גייט באלד ארויס פון תפיסה, און ס׳וועט ווערן א יום טוב. און אויב ס׳וועט ווערן א יום טוב, וועט מען דאך דארפן פארברענגען, זאגן לחיים, פארברענגען, טאנצן, [לא ברור]. נו, וועט מען דארפן דאך פארבייסן. איז בשעת איר שטייט און זאגט תהילים און וויינט, גרייט איך צו אז ס׳זאל זיין א סעודה, ס׳זאל זיין וואס צו עסן פאר דעם גרעסטן פארברענגען מיט דער גרעסטער סעודה וואס וועט זיין בשעת דער רבי וועט ארויסגיין פון תפיסה.“ און כמובן אז כך הוה. עטלעכע וואכן שפעטער איז געווען דער גרויסער טאג פון י״ט כסלו, ווען דער אלטער רבי איז ארויסגעגאנגען פון תפיסה, און דאס איז געווארן דער גרויסער חג הגאולה, וואס חסידים האבן געטאנצט און זיך געפרייט מיטן גאנצן שטורעם. דער סיפור איז פארשטענדלעך א ריכטיגער סיפור אין דעם זמן וואס מ׳געפינט זיך היינט, אין דעם זמן פון נאך תשעה באב, בשעת מ׳גייט אריבער פון תשעה באב צו חמשה עשר באב. דער חמשה עשר באב וואס, ווי ס׳שטייט אין דער גמרא, „לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב“, וואס דאס איז די נחמה וואס קומט נאך דעם חורבן. בפרט שבת וואס קומט נאך תשעה באב, ווערט אנגערופן שבת נחמו, וואס מ׳הייבט אן די שבעה דנחמתא: „נחמו נחמו עמי יאמר אלקיכם“. און דער טאג פון חמשה עשר
03:40 באב, שעליו נאמר ״לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב״, הוא הזמן שבו מאיר בעולם אור הגאולה. ידוע מה שמובא מכתבי האריז"ל על דברי הגמרא במסכת תענית. הגמרא מביאה שישה עניינים, שישה טעמים לחמשה עשר באב. למה דווקא חמשה עשר באב? כפי ששואלת הגמרא: מה קרה בחמשה עשר באב, ש״לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב״? מה מיוחד בו? והגמרא משיבה שהיו אלה ששת הדברים שאירעו: כלו מתי מדבר, והותרו שבטים לבוא זה בזה. אחר כך הותר שבט בנימין לבוא בקהל. אחר כך בוטלו הפרוזדאות, וכך יכלו לעלות לרגל לירושלים, לאחר שהושע בן אלה הסיר את הפרוזדאות מדן ומבאר שבע. אחר כך היה העניין של הבאת עצים למערכה. כל אלה הם טעמים שהגמרא מביאה. ואחר כך המעשה שבו התאפשר לקבור את הרוגי ביתר. כל אלה דברים גדולים ונפלאים. אבל האריז"ל כותב שאלו ששת הטעמים, וכולם מיוסדים על הטעם השביעי והעיקרי: קיימא סיהרא באשלמותא. בחמשה עשר באב קיימא סיהרא באשלמותא. זהו מילוי הלבנה שבא אחרי החיסרון. ועל כך שואל אדמו"ר הרש"ב, לכאורה [לא ברור].
03:40 באב, וואס „לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב“, וואס דאס איז דער זמן וואס עס מאיר אין דער וועלט דער אור הגאולה. ס׳איז דאך ידוע וואס ברענגט זיך פון כתבי האריז״ל אויף דאס וואס די גמרא זאגט אין מסכת תענית. די גמרא ברענגט זעקס ענינים, זעקס טעמים פאר חמשה עשר באב. פארוואס טאקע חמשה עשר באב? ווי די גמרא פרעגט: „וואס איז געשען חמשה עשר באב?“ וואס „לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב“, וואס איז דא דערין? און די גמרא ענטפערט אז דאס איז געווען די ענינים פון די זעקס זאכן וואס זענען פאסירט: כלו מתי מדבר און הותרו שבטים לבוא זה בזה. און דערנאך איז געווען שבט בנימין הותר לבוא בקהל. און דערנאך איז געווען אז מ׳האט מבטל געווען די פרוזדאות, אז מ׳האט געקענט ארויפגיין אין די שבטים, געקענט ארויפגיין קיין ירושלים, נאכדעם וואס הושע בן אלה האט אוועקגענומען די פרוזדאות פון דן און באר שבע. און דערנאך איז געווען די ענין פון מ׳האט געקענט ברענגען עצים למערכה. וואס דאס איז אלץ טעמים וואס די גמרא ברענגט. און דערנאך איז די מעשה וואס מ׳האט געקענט באגראבן די הרוגים פון ביתר. וואו די אלע זאכן זענען דברים גדולים און נפלאים. שרייבט אבער דער האריז״ל אז דאס איז די ששה טעמים, אבער דאס איז אלץ מיוסד אויפן טעם השביעי און טעם העיקרי. און דאס איז וואס קיימא סיהרא באשלמותא. אז חמשה עשר באב איז קיימא סיהרא באשלמותא. דאס איז די מילוי הלבנה וואס קומט נאך דעם חסרון. וואס אויף דעם פרעגט דער רבי רש״ב לכאורה [לא ברור].
05:23 אפשר לשאול לכאורה: מה הגדולה של חמשה עשר באב בכך שאז הלבנה בשלמותה? הרי בכל חודש קורה אותו הדבר. בכל חודש הלבנה מלאה ויש ירח גדול ומלא. אז מהו העניין הגדול דווקא בחמשה עשר באב? אלא כפי שמבואר שם, במאמר ״לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב״, הוא מבאר באריכות שהעילוי הגדול של חמשה עשר באב הוא העלייה הגדולה שבאה לפי ערך הירידה הגדולה. הרי ידוע שהלבנה רומזת לכנסת ישראל. כשכנסת ישראל נמצאת במצב של חושך, זהו עניין הלבנה במיעוטה. וכשבאה העלייה, כפי שתהיה כנסת ישראל לעתיד לבוא, קיימא סיהרא באשלמותא — זו כנסת ישראל בשלמותה. ומכיוון שהירידה והעלייה הן תמיד לפי ערך זו של זו, כשיש ירידה גדולה ביותר, העלייה היא גדולה ביותר. ומכיוון שתשעה באב היה הירידה הגדולה ביותר, זו הייתה ירידה בכפליים, כלשון הפסוק. לא סתם ירידה, אלא ירידה בכפליים. כלשון המדרש: ״לקו בכפליים״. לשון ההפטרה, שעל פסוקיה מבוססים דברי המדרש, היא: ״לקחה מיד ה' כפלים״. אומר המדרש: ״לקו בכפליים״. כלומר, חורבן בית המקדש היה בכפליים. זהו החורבן של תשעה באב, שהייתה בו ירידה גדולה.
05:23 קען מען פרעגן לכאורה: וואס איז די גרויסקייט פון חמשה עשר באב? אז דעמאלט איז די לבנה בשלימות? יעדע חודש גייט עס אפן דאס זעלבע, יעדע חודש. פונקט די לבנה איז דאך בשלימות, עס איז דא א גרויסע פולע לבנה. וואס איז דא דער גרויסער ענין פון חמשה עשר באב טאקע? נאר ווי עס ווערט מבואר דארטן אין דעם מאמר, דעם מאמר פון ״לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב״, איז ער מבאר דארטן באריכות אז דער גודל העילוי פון חמשה עשר באב איז, אז דעמאלט איז דאס דער גודל העליה וואס גייט לפי ערך דעם גודל הירידה. עס איז דאך ידוע, לבנה איז מרמז אויף כנסת ישראל. און בשעת כנסת ישראל געפינט זיך אין א מצב פון חושך, דאס איז דער ענין פון דער לבנה במיעוטה. און בשעת עס ווערט דער ענין פון עליה, וואס דאס איז ווי כנסת ישראל געפינט זיך לעתיד לבוא, קיימא סיהרא באשלמותא, דאס איז כנסת ישראל בשלימותה. נאר וויבאלד יעדע מאל איז די ירידה מיט דער עליה לפי ערך זה לזה, איז בשעת עס איז דא א ירידה גדולה ביותר, איז דעמאלט די עליה א עליה גדולה ביותר. און וויבאלד תשעה באב איז געווען די ירידה הכי גדולה, דאס איז די ירידה בכפליים, די לשון הפסוק. נישט סתם א ירידה, נאר ירידה בכפליים. ווי די לשון המדרש: לקו בכפליים. די לשון פון דער הפטרה, מיוסד אויף די פסוקים פון דער הפטרה: ״לקחה מיד ה׳ כפלים״. זאגט דער מדרש: לקו בכפליים. דאס הייסט אז ס׳איז געווען דער ענין פון חורבן בית המקדש בכפליים. דאס איז דער חורבן פון תשעה באב, אז ס׳איז געווען א גרויסע ירידה.
07:04 וממילא העלייה שבאה אחר כך היא הנחמה בכפליים. ה״נחמו נחמו״ של חמישה עשר באב הוא הנחמה בכפליים. לא רק כפליים בכמות, פי שניים, אלא פירוש ״כפליים״ הוא כפליים באיכות, כפל על גבי כפל באיכות, ״כפליים לתושיה״. על דרך מה שהמדרש אומר בעניין לוחות שניות, שלוחות שניות היו בבחינת כפליים ביחס ללוחות ראשונות, ושם ״כפליים״ פירושו ריבוי פעמים ככה. המדרש אומר בפרשת כי תשא, שאילו התורה הייתה ניתנת בלוחות ראשונות בלבד, לא היו אלא חמישה חומשי תורה וספר יהושע. זו הייתה כל התורה כולה. ועל ידי שנוספו לוחות שניות, התווסף ״כפליים לתושיה״: תורה שבכתב ותורה שבעל פה, מדרש, הלכות ואגדות — ריבוי תורה. זאת אומרת ש״כפליים״ אין פירושו פי שניים. ״כפליים״ פירושו ריבוי בלי די. כן, וזהו יום טוב של חמישה עשר באב, וזהו גם העניין של ״נחמו נחמו״, נחמה בכפליים: היא לא רק כפולה בכמות, אלא היא סוג אחר לגמרי של נחמה, נחמה שלא בערך כלל. ולכן מביא אדמו״ר הרש״ב שבכל שנה, כשמגיע יום חמישה עשר באב, מאירה בעולם הארה מהזמן שלעתיד לבוא, וכל הטעמים שרואים בו הם—
07:04 און במילא די עליה וואס קומט נאך דערויף, איז דאס די נחמה בכפליים. דער ״נחמו נחמו״ איז חמשה עשר באב, איז דאס די נחמה בכפליים. נישט נאר כפליים אין כמות, צוויי מאל אזוי פיל, נאר דער פשט כפליים איז כפליים באיכות, געטאפלט און געטאפלט באיכות, ״כפליים לתושיה״. על דרך ווי די גמרא, דער מדרש זאגט וועגן דעם ענין פון לוחות שניות, אז די לוחות שניות לגבי די לוחות ראשונות איז געווען בכפליים, וואס דארטן כפליים מיינט ריבוי פעמים ככה. דער מדרש זאגט, אין פרשת כי תשא, אז אויב די תורה וואלט געגעבן געווארן נאר לוחות ראשונות, וואלט דעמאלט געווען מער נישט ווי חמשה חומשי תורה און ספר יהושע. דאס וואלט געווען די גאנצע תורה כולה. און דורך דעם וואס ס׳זענען צוגעקומען די לוחות שניות, איז דעמאלט אויפגעקומען ״כפליים לתושיה״, דער ענין פון תורה שבכתב און תורה שבעל פה, און מדרש הלכות ואגדות, ריבוי תורה. דאס הייסט אז כפליים מיינט נישט צוויי מאל אזוי פיל. כפליים מיינט א ריבוי בלי די. כן, אבער דאס איז דער יום טוב פון חמשה עשר באב, און דאס איז אויך דער ענין פון ״נחמו נחמו״, נחמה בכפליים, אז דאס איז נישט נאר געטאפלט אין כמות, נאר דאס איז אן אנדער סוג נחמה אינגאנצן, א נחמה שלא בערך כלל. און דערפאר ברענגט דער רבי רש״ב, אז יעדעס יאר, בשעת ס׳קומט צו גיין דער טאג פון חמשה עשר באב, איז מאיר אין דער וועלט הארה פון דעם זמן פון לעתיד לבוא, וואס די אלע טעמים וואס מ׳זעט אין זיי, איז די אלע—
08:48 הטעמים המובאים בגמרא — קשורים כולם לגילוי הגאולה שלעתיד לבוא, וכולם קשורים לעניין המשיח. כולם קשורים לעניין ״קיימא סיהרא באשלמותא״. אבל כנסת ישראל, דווקא מפני שהייתה הנפילה של תשעה באב, אחר כך באים התיקון והעלייה, והעלייה היא בכפליים — העלייה והגדולה שיהיו לעתיד לבוא. וכל זה מרומז ביום טוב הגדול של חמישה עשר באב, וכל זה מרומז גם בפרשה, פרשת ואתחנן, שקוראים תמיד דווקא אחרי תשעה באב. וכדי להבין מהו העניין, היכן הכפליים, מהי הנחמה הגדולה בכפליים, ואיך רואים זאת בטעמים של חמישה עשר באב שמוצאים במשנה, בסוף מסכת תענית: ״לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב וכיום הכיפורים״, שאז ״בנות ישראל יוצאות וחולות בכרמים״; ומה משמעות כל העניינים שנאמרים שם, וכן כל הטעמים שבגמרא — מובאים בספרי חסידות של תלמידי הבעל שם טוב כמה עניינים וביאורים על כל זה. הרי כל אלה עניינים הקשורים לכנסת ישראל. כפי שמובא בכמה מהספרים, ואחד מהם הוא ספרו של המגיד מקוז׳ניץ, ״עבודת ישראל״,
08:48 טעמים וואס ברענגט זיך אין דער גמרא, דאס איז אלץ פארבונדן מיט דעם גילוי פון דער גאולה, וואס איז לעתיד לבוא, וואס איז אלץ פארבונדן מיט דעם ענין המשיח. דאס איז אלץ פארבונדן מיט דעם ענין פון קיימא סיהרא באשלמותא. אבער דאס וואס כנסת ישראל, נאר דורך וואס ס׳איז געווען די נפילה פון תשעה באב, איז נאכדעם קומט צו גיין דער תיקון און די עליה, און די עליה איז בכפליים, די עליה, די גדולה וואס וועט זיין לעתיד לבוא. אבער דאס איז אלץ מרומז אין דעם גרויסן יום טוב פון חמשה עשר באב, און דאס איז אלץ מרומז אויך אין דער פרשה, פרשת ואתחנן, וואס מ׳לייענט אלעמאל דווקא נאך תשעה באב. וואס צו פארשטיין וואס איז דער ענין, וואס איז דא דער כפליים, וואס איז דא די גרויסע נחמה בכפליים, און ווי אזוי זעט מען דאס אין די טעמים פון חמשה עשר באב וואס מ׳געפינט אין דער משנה, די משנה סוף מסכת תענית: ״לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב וכיום הכיפורים״, וואס דעמאלט איז ״בנות ישראל יוצאות וחולות בכרמים״. און וואס באדייטן די גאנצע ענינים וואס דארטן קומען, און נאך איז דא אין דער גמרא די אלע טעמים, איז וואס ברענגט זיך אין חסידישע ספרים פון תלמידי הבעל שם טוב, מערערע ענינים מיט ביאורים, וואס איז דא דער גאנצער ענין. אז דאס איז דאך אלץ ענינים פארבונדן מיט כנסת ישראל. וואס מ׳ברענגט אין כמה פון די ספרים, איינע פון זיי איז דא, דער קאזשניצער מגיד ברענגט אין זיין ספר עבודת ישראל,
10:16 שבו הוא מבאר את כל פרטי הגמרא באופן נפלא ופלא. העניין של ״בנות ישראל יוצאות וחולות בכרמים״ — בנות ישראל הן כנסת ישראל, כמו שכתוב בשיר השירים. וכל העניין של ״בנות ישראל יוצאות וחולות בכרמים״ הוא עניינה של כנסת ישראל אחרי הירידה של תשעה באב. תשעה באב היה הירידה הגדולה והריחוק; חס ושלום, היה מצב של ריחוק, שבו הקב״ה כביכול הרחיק את היהודים, ו[לא ברור]. וכפי שמדבר על כך רבי לוי יצחק מברדיטשוב, הברדיטשובר הקדוש, כשהוא מבאר את הפסוקים במגילת איכה: ״השיבנו ה׳ אליך ונשובה, חדש ימינו כקדם. כי אם מאס מאסתנו, קצפת עלינו עד מאד״. היו כביכול גירושין, חס ושלום, רחמנא ליצלן, שבהם הקב״ה הרחיק את היהודים. ועל כך אומרים היהודים לקב״ה: ״מאס מאסתנו״? ״השיבנו״. היהודים יודעים שכל עניין הגירושין וכל העניין של ״קצפת עלינו״ — מה שמתכוונים ב״קצפת עלינו״ — אינו אלא כלפי חוץ. אבל בפנימיות, אדרבה. כן, שדווקא באותו זמן, בתשעה באב, [לא ברור] הייתה האהבה הגדולה: מנחם אב, האב האמיתי, אבינו שבשמים, האהבה הגדולה שבה הקב״ה אוהב כל יהודי. כשמגיעים הימים שאחרי תשעה באב, ועומדים בימים שבהם מתכוננים לחמישה עשר באב ולשבת נחמו, על כך אומרים ש״לא היו ימים טובים לישראל״.
10:16 איז ער מבאר די אלע פרטים אין דער גמרא באופן נפלא ופלא. אז דער ענין פון בנות ישראל יוצאות וחולות בכרמים, דאס גייט אויף בנות ישראל, גייט דאך אויף כנסת ישראל, אזוי ווי עס שטייט אין שיר השירים. און דער גאנצער ענין פון בנות ישראל יוצאות וחולות בכרמים, דאס איז דער ענין פון כנסת ישראל, וואס קומט נאך דעם וואס עס איז געווען די ירידה פון תשעה באב. וואס תשעה באב איז געווען די גרויסע ירידה און דער ריחוק, וואס, חס ושלום, איז געווען א מצב פון ריחוק, וואס דער אויבערשטער האט כביכול מרחיק געווען אידן, און [לא ברור]. און ווי מען רעדט, דער רבי לוי יצחק בארדיטשעווער, דער הייליגער בארדיטשעווער, וואס איז מסביר די מגילה, דעם ״השיבנו ה׳ אליך ונשובה, חדש ימינו כקדם. כי אם מאס מאסתנו, קצפת עלינו עד מאד״. אז עס איז געווען די גירושין כביכול, חס ושלום, רחמנא ליצלן, וואס דער אויבערשטער האט מרחיק געווען אידן. און אויף דעם זאגן אידן צום אויבערשטן: ״מאס מאסתנו״? ״השיבנו״. אידן ווייסן אז דער גאנצער ענין פון די גירושין און דער גאנצער ענין פון ״קצפת עלינו״, וואס מען מיינט אין ״קצפת עלינו״, דאס איז אלץ מער נישט ווי כלפי חוץ. אבער בפנימיות איז אדרבה. יא, אז דווקא אין יענעם זמן, אין תשעה באב, איז [לא ברור] געווען די גרויסע אהבה, מנחם אב, דער אמת׳ער אב, אבינו שבשמים, די גרויסע אהבה וואס דער אויבערשטער האט ליב יעדן אידן. בשעת ס׳קומט די טעג נאך תשעה באב, און מ׳שטייט אין די טעג וואס מ׳גרייט זיך צו חמשה עשר באב און שבת נחמו, איז אויף דעם זאגט מען אז ״לא היו ימים טובים לישראל״.
11:42 כי אז מתגלה האהבה והאחווה הגדולה. ו״בנות ישראל יוצאות וחולות בכרמים״ — כפי שהוא מפרש, ״בכרמים״ הוא עניין התענוג. כרם הוא מקום תענוג, מקום שגדלים בו גפנים ויין, שהם עניינים של תענוג ושמחה. ו״חולות בכרמים״ היא השמחה, התענוג שיש ליהודים בקב״ה, וגם לקב״ה יש תענוג מיהודים, והיהודים יוצאות וחולות בכרמים. כן, והוא מביא עוד בשם אדמו״ר הצמח צדק, שהעניין של ״חולות״ הוא מלשון ״מחולות״, ומלשון מחילה וסליחה. וזה הקשר בין חמישה עשר באב ליום הכיפורים: ״לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב וכיום הכיפורים״. כן, וזהו עניין ״מחול״, מלשון מחילה, ו״מחול״ מלשון ריקוד. כידוע, מובא בשם הבעל שם טוב שעניין המחול הוא ריקוד שנעשה באופן של ריחוק וקירוב. כן, הבעל שם טוב הקדוש מביא שעניין המחול הוא שרוקדים כשאנשים עומדים במעגל, ומתרחקים זה מזה ואחר כך מתקרבים זה לזה. כך מתנהל הריקוד: יש ריחוק, ואחר כך בא קירוב. וזה מה שחסידים אומרים על הסיבה שרוקדים באופן כזה: הקירוב שבא אחרי הריחוק מעורר תענוג ושמחה גדולים ביותר. ועל דרך זה גם עניין יום הכיפורים: זהו המחול, השמחה של יום הכיפורים, של המחילה, הסליחה והכפרה, שאחרי
11:42 ווייל דעמאלט ווערט נתגלה די גרויסע אהבה ואחוה. און בנות ישראל יוצאות וחולות בכרמים, ווי ער טייטשט, דאס ״בכרמים״ איז דער ענין פון תענוג. כרם, כרם איז א מקום תענוג, יא, א מקום וואס עס וואקסט גפן מיט וויין, וואס דאס איז אלץ ענינים פון תענוג און שמחה. און ״חולות בכרמים״, דאס איז די שמחה, דער תענוג וואס אידן האבן אויפן אויבערשטן, און דער אויבערשטער האט אויך אידן, און אידן זיינען יוצאות וחולות בכרמים. יא, און ער ברענגט נאך אין נאמען פון דעם צמח צדק, אז דער ענין פון ״חולות״ איז מלשון מחולות, וואס איז מלשון מחילה וסליחה. און דאס איז דער קשר צווישן חמשה עשר באב און יום הכיפורים: ״לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב וכיום הכיפורים״. יא, און דאס איז דער ענין פון מחול, מלשון מחילה, און מחול מלשון טאנצן. כידוע, עס ברענגט זיך בשם הבעל שם טוב, אז דער ענין המחול, דאס איז א טאנץ, וואס דאס גייט באופן של ריחוק וקירוב. יא, דער הייליגער בעל שם טוב ברענגט, אז דער ענין פון א מחול, דאס איז אז מ׳טאנצט, וואס מענטשן שטייען ארום ארום, און מ׳ווערט ווייטער איינער פון דעם צווייטן, שפעטער ווערט מען נענטער צום צווייטן. און אזוי גייט א טאנץ. און ס׳איז דער ריחוק, שפעטער ווערט א קירוב. און דאס איז וואס חסידים זאגן פארוואס מ׳טאנצט באופן כזה, וואס דער קירוב וואס קומט נאך ריחוק, איז דאס מעורר התענוג והשמחה גדולה ביותר. און על דרך זה, דאס איז אויך דער ענין פון יום הכיפורים, דאס איז דער מחול, די שמחה פון יום הכיפורים, פון דער מחילה, סליחה וכפרה, וואס נאך
13:15 מתוך הריחוק הזה באה התעוררות התשובה של יהודים, והיא מעוררת שמחה גדולה למעלה. וזה גם בעניינים [לא ברור], בדרך דרוש החסידות, על חודש תשרי. על דרך זה כותב אדמו"ר הצמח צדק בנוגע לעניין של ״חולות בכרמים״, ש״מחול״, ״חולות בכרמים״, הוא עניין המחילה, הסליחה והכפרה, שהקב"ה מוחל ליהודים לאחר כל עניין הירידה של תשעה באב. ואחר כך בא המחול, הריקוד, של ״חולות בכרמים״. ומהו ״חולות בכרמים״? שיהודים אומרים לקב"ה: ״בחור, שא נא עיניך וראה״. ״בחור״ מתייחס לקב"ה, כמו שכתוב בשיר השירים: ״בחור כארזים״. יהודים אומרים לקב"ה: ״בחור״, ריבונו של עולם, הרי אתה ״בחור כארזים״, ואתה בחרת, ״הבוחר בעמו ישראל באהבה״, בחרת בעם ישראל. ״שא נא עיניך״. מה פירוש ״שא נא עיניך״? ״שא נא עיניך״ פירושו: הרם את העיניים והבט גבוה יותר. מה פירוש הדבר שאומרים לקב"ה ״שא נא עיניך״? הכוונה היא שמבקשים מהקב"ה שלא יסתכל עלינו כפי שכנסת ישראל נראית בחיצוניות. כי בחיצוניות ייתכן שכנסת ישראל נראית בשפל המצב, ובפרט בזמן הגלות, ובפרט בזמן של עקבתא דמשיחא, כשנמצאים בשפל המצב, שבו יהודים מצויים, רחמנא ליצלן. וכשמסתכלים על המצב בחיצוניות, אפשר לראות, רחמנא ליצלן, עניינים שאינם דבר המעולה. לכן יהודים מבקשים מהקב"ה, כנסת ישראל מבקשת מהקב"ה,
13:15 דעם ריחוק, איז דא די התעוררות התשובה פון אידן, און דאס איז מעורר שמחה גדולה למעלה. און דאס איז אויך אין די ענינים [לא ברור], אין דרך דרוש החסידות, אויף חודש תשרי. על דרך זה שרייבט דער צמח צדק, איז בנוגע דעם ענין פון ״חולות בכרמים״, אז מחול, חולות בכרמים, דאס איז דער ענין פון מחול, די מחילה, סליחה, כפרה, וואס דער אויבערשטער איז מוחל אידן נאך דעם גאנצן ענין פון דער ירידה פון תשעה באב. און נאך דעם ווערט דער מחול, דער טאנץ, יא, וואס ״חולות בכרמים״. און וואס איז ״חולות בכרמים״? וואס אידן זאגן צום אויבערשטן: ״בחור, שא נא עיניך וראה״. וואס דער ענין פון ״בחור״ גייט אויפן אויבערשטן, ווי עס שטייט אין שיר השירים: ״בחור כארזים״. וואס אידן זאגן צום אויבערשטן: ״בחור״, רבונו של עולם, ווייל דו ביסט דאך דער ״בחור כארזים״, און דו האסט דאך בוחר געווען, הבוחר בעמו ישראל באהבה, בוחר געווען עם ישראל. ״שא נא עיניך״. וואס איז דער טייטש ״שא נא עיניך״? ״שא נא עיניך״ איז דער טייטש: הייב אויף די אויגן און קוק העכער. ״שא נא עיניך״, וואס איז דער טייטש וואס מ׳זאגט צום אויבערשטן ״שא נא עיניך״? דאס הייסט, אז מ׳בעט ביי דעם אויבערשטן אז ער זאל קוקן אויף אונז נישט ווי אזוי כנסת ישראל קוקט אויס בחיצוניות. ווייל בחיצוניות קען זיין אז כנסת ישראל קוקט אויס אז דאס איז בשפל המצב, ובפרט אין זמן הגלות, יא, און בפרט אין זמן פון עקבתא דמשיחא, און מ׳האלט זיך אין א שפל המצב, יא, וואס אידן געפינען זיך, רחמנא ליצלן. און מ׳קוקט אויף דעם מצב בחיצוניות, קען מען זען, רחמנא ליצלן, ענינים נישט קיין דבר המעולה. בעטן אידן ביים אויבערשטן, בעט כנסת ישראל ביים
14:50 ומסוגל בוכה, שונא אינך. שהקב"ה יוכל להסתכל על יהודים במבט אחר: להסתכל על יהודים כפי שהם בפנימיות הנשמה, ולראות את האמת, שבפנימיות יהודים אוהבים את הקב"ה. שבפנימיותם של יהודים — ״תן עיניך במשפחה״. כמו שהרבי דיבר פעם בהתוועדות של חמשה עשר באב, שיהודים אומרים לקב"ה: ״אל תתן עיניך בנוי״. שהקב"ה לא יסתכל על החיצוניות. שהקב"ה לא יסתכל על הנוי, כשהנוי מתייחס להנהגה של קיום התורה והמצוות: יהודי נאה, יהודי טוב, יהודי שלומד ומתפלל לקב"ה, יהודי ירא שמים. ״אל תתן עיניך בנוי״: שהקב"ה לא יסתכל רק על הנוי, אלא יסתכל ״במשפחה״. הרי לכל יהודי יש נשמה שבאה מן המשפחה, המשפחה הרחבה, המשפחה של בני אברהם, יצחק ויעקב, בנות שרה, רבקה, רחל ולאה. כל יהודי הוא הרי נשמה יהודית. ונשמה יהודית היא הרי ״חלק אלוקה ממעל ממש״. ולכל יהודי יש בירושה, כפי שאדמו"ר הזקן מבאר בתניא, וקיבלנו בירושה מאבותינו, את האהבה המסותרת, שיהודי אוהב את הקב"ה באמת, ושיהודי אינו רוצה ואינו יכול להיפרד מאלוקות, כפי שאמר אדמו"ר הזקן. זו המציאות האמיתית של יהודים. וזה מה שיהודים אומרים לקב"ה בחמשה עשר באב: ״אל תתן עיניך בנוי״. שהקב"ה, בזמן הגלות, לא
14:50 אויבערשטן, און מסוגל בוכה, שונא אינך. אז דער אויבערשטער זאל אויף איידן קענען קוקן אויף אידן מיט אן אנדערן קוק. קוקן אויף אידן ווי זיי זיינען מיט די פנימיות הנשמה, און זען דעם אמת, אז אידן בפנימיות, אידן האבן ליב דעם אויבערשטן. אז אידן בפנימיות, תן עיניך במשפחה. ווי דער רבי האט אמאל גערעדט אויף א פארברענגען פון חמשה עשר באב, אז אידן זאגן צום אויבערשטן: אל תתן עיניך בנוי. אז דער אויבערשטער זאל זיך נישט צוקוקן אויף דעם חיצוניות. דער אויבערשטער זאל זיך נישט צוקוקן אויף דעם נוי, וואס נוי גייט אויף דעם, די הנהגה פון קיום התורה והמצוות, א שיינער איד, א פיינער איד, א איד וואס ער לערנט און דאוונט צום אויבערשטן, אן ערליכער איד. אל תתן עיניך בנוי. דער אויבערשטער זאל זיך נישט צוקוקן מער נאר אויף דעם נוי, נאר ער זאל צוקוקן במשפחה. ווי יעדער איד האט אין זיך א נשמה וואס איז געקומען פון די משפחה, די ברייטע משפחה, די משפחה פון בני אברהם, יצחק ויעקב, בנות שרה, רבקה, רחל ולאה. יעדער איד איז דאך א אידישע נשמה. און א אידישע נשמה איז דאך חלק אלוקה ממעל ממש. און יעדער איד האט בירושה, ווי דער אלטער רבי מבארט אין תניא, און מיר האבן באקומען בירושה מאבותינו, די אהבה מסותרת, וואס א איד האט אמת'ע ליבשאפט צום אויבערשטן, וואס א איד ניט ער וויל און ניט ער קען זיך אפרייסן פון ג־טלעכקייט, ווי דער אלטער רבי האט געזאגט. יא, דאס איז די אמת'ע מציאות פון אידן. וזה אומרים אידן צום אויבערשטן חמשה עשר באב: אל תתן עיניך בנוי. דער אויבערשטער, בזמן הגלות, זאל
16:22 יסתכל על יהודים כפי שהם נראים בחיצוניות, אלא ״תן עיניך במשפחה״: שהקב"ה יראה את האמת של משפחתו, שהם בני אברהם, יצחק ויעקב, שרה, רבקה, רחל ולאה. ומצדם תבוא הגאולה השלמה על ידי משיח צדקנו. אבל זו גם ההדגשה של חמשה עשר באב, שמתרבים בעולם האורות של גילוי המשיח, וממילא אפשר לפעול ישועות ולפעול שתהיה הגאולה השלמה בפועל ממש. ולפי זה יש להבין את כל הטעמים שהגמרא מביאה במסכת תענית בנוגע לחמשה עשר באב. כשחושבים עליהם ומתבוננים בהם בפנימיות, רואים שכל הטעמים הללו קשורים לעניין הגאולה של עם ישראל ולסדר הגאולה. והדבר קשור, כפי שאומרת הגמרא, לאחדות ישראל. הרי הגמרא אומרת על חורבן בית המקדש שהוא בא בגלל שנאת חינם. הגמרא במסכת יומא, הגמרא במסכת גיטין, מדברת על שנאת חינם, שגרמה לחורבן בית המקדש. יש להבין כי אז [לא ברור] שנאת חינם, שזהו הדבר שמביא לגאולה האמיתית והשלמה. כעת, כשחושבים על הטעמים שבגמרא, ניקח את מתי מדבר. הגמרא אומרת שזה היה כאשר כלו מתי מדבר. הרי כל עניין המדבר היה מצד חטא המרגלים, וחטא המרגלים גרם לאריכות הגלות. והעניין של ״כלו מתי מדבר״ גילה ש״ואתם הדבקים בה׳ אלקיכם חיים
16:22 זיך נישט צוקוקן צו אידן ווי זיי קוקן על חיצוניות, נאר תן עיניך במשפחה, ווי דער אויבערשטער זאל זען דעם אמת פון זיין משפחה, וואס עם זיינען בני אברהם, יצחק ויעקב, שרה, רבקה, רחל ולאה. ומצדם זאל קומען די גאולה שלמה על ידי משיח צדקנו. אבער דאס איז די דרינגען פון חמשה עשר באב אויך, אז עס מערט בעולם האורות פון גילוי המשיח, וממילא קען מען פועל'ן ישועות, און פועל'ן אז עס זאל זיין די גאולה שלמה בפועל ממש. ולפי זה יש להבין את כל הטעמים אין דער גמרא, וואס די גמרא ברענגט אין מסכת תענית בנוגע חמשה עשר באב. אז מ'טראכט אריין און מ'קוקט זיך צו בפנימיות, אז די אלע טעמים זיינען פארבונדן מיט דעם ענין פון גאולה פון עם ישראל, און מיט דעם ענין פון דעם סדר הגאולה. אבער עס איז פארבונדן, און די גמרא זאגט, מיט דער אחדות פון ישראל. און די גמרא זאגט דאך אויף דעם ענין פון חורבן בית המקדש, ס'איז געקומען דורך שנאת חינם. די גמרא אין מסכת יומא, די גמרא אין מסכת גיטין, יא, וואס די גמרא רעדט שנאת חינם, אז דאס האט גורם געווען צום חורבן בית המקדש. יש להבין, כי אז [לא ברור] שנאת חינם, אז דאס איז די זאך וואס ברענגט צו די גאולה האמיתית והשלמה. יעצט, בשעת מ'טראכט אריין אין די טעמים פון דער גמרא, נו, נעמט מען מעשה מדבר. יא, וואס די גמרא זאגט אז דאס איז ווען ס'זיינען כלו מתי מדבר. אז דער גאנצער ענין המדבר איז געווען מצד דעם חטא פון די מרגלים, וואס דער חטא המרגלים האט גורם געווען צו דער אריכות הגלות. און דער ענין פון כלו מתי מדבר האט מגלה געווען אז ״ואתם הדבקים בה׳ אלקיכם חיים
17:54 כולכם היום״: שיהודים, כפי שכתוב בפרשת ואתחנן, כולם כאחד דבקים בה׳ אלקיכם, ״חיים כולכם היום״, ונכנסו לארץ ישראל, וזו הייתה הגאולה הראשונה. ועל דרך זה הטעם הבא: ״הותרו שבטים לבוא זה בזה״, שהשבטים יכולים להתחבר זה עם זה. וכפי שאמרו הקדושים, הרבי [לא ברור] מביא, ש״הותרו שבטים לבוא זה בזה״ פירושו שאפשר לשבת יחד ולהתוועד. שבתשעה באב יהודים נמצאים במצב שבו יהודי הוא בודד, נפרד מחברו. וזהו עניין הגלות והחורבן, שיש בדידות, שיש חורבן. כאשר ״הותרו שבטים לבוא זה בזה״, כשמאיר האור של חמשה עשר באב, מאיר האור של הקב"ה [לא ברור], אז ״הותרו שבטים לבוא זה בזה״: כל השבטים וכל המשפחות וכל השכבות באים יחד, וכולם באים יחד, יושבים יחד בהתוועדות, כולנו כאחד. ועל דרך זה שבט בנימין, ועל דרך זה [לא ברור] עם ירבעם בן נבט. זה היה המעשה: כאשר ירבעם בן נבט עשה את הפילוג, והנהיג את... היו בזה שני עניינים. ראשית, הוא חילק את כל השבטים, בכך שירבעם בן נבט, מלבד העבודה זרה [לא ברור] שגרם לחטא עבודה זרה, גרם גם לכך שהשבטים לא יכלו להיות בירושלים. אלו שני דברים. ראשית, הוא [לא ברור] את השבטים, זה
17:54 כולכם היום״, אז אידן, עס שטייט אין דער פרשת ואתחנן, אז אידן זיינען כולם כאחד, זיינען דבקים בה׳ אלקיכם חיים כולכם היום, און זיינען אריין אין ארץ ישראל, און דאס איז געווען די גאולה ראשונה. ועל דרך זה, דער טעם פון נאך דעם: הותרו שבטים לבוא זה בזה, אז די שבטים קענען זיך צוזאמענקלעבן. און ווי געזאגט הקדושים, דער רבי [לא ברור] ברענגט, אז הותרו שבטים לבוא זה בזה, דאס הייסט אז מען קען זיצן צוזאמען און פארברענגען. אז אידן זיינען על המצב פון תשעה באב, אז א איד איז בודד, ער איז איינער פון צווייטן. און דאס איז דער ענין פון גלות וחורבן, אז עס איז בודד, עס איז חורבן. בשעת עס איז הותרו שבטים לבוא זה בזה, אז עס לייכט דער אור פון חמשה עשר באב, עס לייכט דער אור פון דעם אויבערשטן [לא ברור], אז הותרו שבטים לבוא זה בזה, אז אלע שבטים און אלע משפחות און אלע שיכטן, אלע קומען צוזאמען, און אלע קומען צוזאמען, זיצן צוזאמען אויף א פארברענגען, כולנו כאחד. ועל דרך זה שבט בנימין, ועל דרך זה [לא ברור] מיט ירבעם בן נבט. דאס איז געווען דער מעשה, אז בשעת ירבעם בן נבט האט געטאן די חלוקה, יא, און האט געטאן די... עס איז געווען צוויי ענינים. ראשית, ער האט צעטיילט די אלע שבטים, יא, דורך דעם וואס ירבעם בן נבט, חוץ פון דער עבודה זרה [לא ברור], וואס ער האט גורם געווען דעם ענין פון חטא עבודה זרה, איז עס געווען נאך, אז דורך דעם זיינען די שבטים נישט געקענט זיין אין ירושלים. עס איז צוויי זאכן. ראשית, ער האט [לא ברור] די שבטים, דאס
19:26 היה פירוד ופילוג בין עשרת השבטים לבין שבטי יהודה ובנימין, שהיו בירושלים. הדבר גרם ליהודים שלא יוכלו להגיע לבית המקדש. זהו עניין של פירוד ושנאת חינם, היפך הגאולה והיפך בית המקדש. וכאשר בא הושע בן אלה, והוא מאפשר לגולים, ומאפשר ל[לא ברור], כך שכל השבטים מתכנסים יחד, שוב היה זה עניין של אחדות, וזהו עניינה האמיתי של הגאולה. אנחנו צריכים את כל השבטים: ״ששם עלו שבטים, שבטי י־ה, עדות לישראל״, ״ירושלים הרים סביב לה״. זהו עניין האחווה והאחדות, שמתבטא בירושלים, בבית המקדש ובגאולה השלמה. ועל דרך זה, בנוגע לטעם השישי, הטעם שהגמרא אומרת בעניין עצי המערכה. מהו עניינם של עצי המערכה? ראשית, בפשטות, עצי המערכה הם הרי בבית המקדש. אבל מה הרעיון? הגמרא אומרת שכאשר מפסיקים להביא את עצי המערכה בחמישה עשר באב, שוברים אז את המגל — ״יום תבר מגל״. ונשאלת השאלה: ״יום תבר מגל״ — מה הקשר? מהו יום הטוב בכך ששוברים את המגל? בפרט שהשבירה עצמה היא הרי [לא ברור]. וכאשר הרבי בא לבאר את העניין הזה, בדבריו על חמישה עשר באב, הוא הדגיש עוד יותר את הנקודה. כל המפרשים שואלים זאת; יש ביאורים של הרשב״ם, של רבינו גרשום ושל כל
19:26 ס׳איז געווען א פירוד און א פילוג פון די עשרת השבטים מיט דעם שבט יהודה ובנימין, וואס זענען געווען אין ירושלים. דאס האט געמאכט אז אידן זאלן נישט קענען זיין אין בית המקדש. דאס איז א ענין פון פירוד און שנאת חנם, און א ענין פון היפך הגאולה, היפך הבית המקדש. און בשעת עס קומט צו גיין הושע בן אלה, הושע בן אלה, און ער לאזט די גולים, און ער לאזט די [לא ברור], אז צוזאמען קומען אלע שבטים צוזאמען, איז דאס נאך אמאל געווען אן ענין האחדות, און דאס איז דער אמת׳ער ענין הגאולה. מיר דארפן האבן אלע שבטים, ״ששם עלו שבטים, שבטי י־ה, עדות לישראל״, ״ירושלים הרים סביב לה״, יא, און דאס איז דער ענין אחוה ואחדות, וואס ווערט נתבטא דורך ירושלים, דורך דעם בית המקדש און דורך דער גאולה השלימה. ועל דרך זה, בנוגע דעם זעקסטן טעם, דעם טעם וואס די גמרא זאגט בנוגע דעם ענין פון, פון, עצי המערכה. וואס איז דער ענין פון עצי המערכה? דאס איז ראשית, בפשטות, עצי המערכה איז דאך אין בית המקדש. יא, אבער וואס איז דער געדאנק? די גמרא זאגט, ווען מ׳נעמט די עצי המערכה, ווען מ׳הערט אויף צו ברענגען דעם חמשה עשר באב, און דעמאלט צעברעכט מען דעם מגל, יום תבר מגל. פרעגט זיך א שאלה: יום תבר מגל, וואס איז דער קשר? וואס איז דער יום טוב? ווען מ׳צעברעכט דעם מגל, בפרט דאס צעברעכן, דאס איז דאך [לא ברור]. דאס איז ווען דער רבי, ווען ער גייט אויפברענגען א געשמאקן, ווען ער ברענגט פאר חמשה עשר באב, האט ער ארויסגעברענגט מער די נקודה. דאס, אלע מפרשים פרעגן, עס זענען דא ביאורים, יא, עס איז דא דער רשב״ם, עס איז דא רבינו גרשום, עס איז דא כל
20:57 מיני מפרשים ראשונים, אבל כאן יש ביאור עם טעם מיוחד: מהו ״תבר מגל״? המגל הוא הרי מברזל. הברזל הוא עניין של היפך החיים — חיתוך. הרי לא השתמשו בברזל בבית המקדש. כפי שרש״י מביא על ״לא תניף עליהם ברזל״, בפרשת משפטים, שהברזל מקצר ימיו של אדם. ואפילו בבניין המזבח לא הכניסו ברזל. וכאן משתמשים בברזל, במגל, כדי לחתוך את ה[לא ברור]. ברגע שמגיע חמישה עשר באב, ומסתיימת התקופה שבה חותכים עצים למערכה — ״תבר מגל״, שוברים את המגל. זו אינה שבירה של היזק, אינה שבירה של קלקול; להפך, זו שבירה של תיקון. הדבר מדגיש שעניינו של בית המקדש הוא להאריך ימיו של אדם, היפך הברזל: הברזל מקצר ימיו של אדם, ועניינו של בית המקדש הוא להאריך ימיו של אדם. שתהיה יותר אהבת ישראל, יותר אחדות ישראל, להציל עולמות, חס ושלום, משנאת חינם, ולזכור שלא צריך להיות אפילו משהו מהיפך החיים, רחמנא ליצלן. וממילא, כפי שהגמרא ממשיכה מכאן ואילך: ״דמוסיף יוסיף״ — יוסיף חיים על חיים. מעכשיו, מחמישה עשר באב, ההוספה בלימוד התורה היא עניין של ״יוסיף חיים על חיים״. וכפי שמובא בספרי החסידות, והרבי חזר על כך כמה וכמה פעמים בשם ר׳ [לא ברור] ממונקאטש.
20:57 מיני ביאורים ומפרשים ראשונים, אבער דאס האט מער דעם געשמאקן ווארט: וואס איז דער תבר מגל? דער ענין פון מגל איז דאך, איז דאך דער ענין פון ברזל. דאס איז אן ענין פון היפך החיים, שניידן. דער ענין פון ברזל, דאס האט מען דאך נישט גענוצט אין בית המקדש. ווען רש״י ברענגט, וואס ברענגט ער אין ״לא תניף עליהם ברזל״, אין פרשת משפטים, אז הברזל מקצר ימיו של אדם. און אפילו נישט געגעבן קיין ברזל אין בנין המזבח. דארט, ווען מ׳נוצט ברזל, ווען מ׳נוצט דעם ענין פון דעם מגל, ווען מ׳גייט שניידן די [לא ברור]. ווי נאר עס ענדיגט זיך, עס קומט דער חמשה עשר באב, עס ענדיגן זיך די עצי המערכה, עס ענדיגט זיך די צייט וואס מ׳שניידט עצי המערכה, איז תבר מגל, מ׳צעברעכט דעם מגל. דאס איז נישט קיין שבירה פון היזק, דאס איז נישט קיין שבירה פון קלקול. פארקערט, א שבירה פון תיקון. ער ברענגט ארויס אז ענין הבית המקדש איז להאריך ימיו של אדם, היפך פון ברזל. ברזל מקצר ימיו של אדם. דער ענין פון בית המקדש איז להאריך ימיו של אדם. עס זאל זיין מער אהבת ישראל, מער אחדות ישראל, להציל עולמות חס ושלום פון שנאת חנם, און מ׳געדענקט אז עס דארף נישט זיין אפילו אן א משהו פון היפך החיים, רחמנא ליצלן. וממילא, אז אפילו די גמרא איז ממשיך מכאן ואילך: ״דמוסיף יוסיף״, יוסיף חיים על חיים. דאך פון איצט, חמשה עשר באב, ווערט דער הוספה אין לימוד התורה אן ״יוסיף חיים על חיים״. און ווי עס ברענגען די חסידישע ספרים, דער רבי האט דאס חוזר געווען כמה וכמה פעמים אין נאמען פון דעם, פון ר׳ [לא ברור], פון דעם מונקאטשער.
22:28 אני זוכר שחמישה עשר באב הוא בגימטריה עשירי וחמישי טבת. כלומר, כבר מחמישה עשר באב מתחילה ההכנה, אבל [לא ברור], שיהיה עשירי וחמישי טבת, [לא ברור], מחמישה עשר באב, שבת פרשת נחמו. ״נחמו נחמו עמי יאמר אלוקיכם״ — נחמה בכפליים. זהו הדבר שאצלנו, אצל כל אחד מאיתנו, בימים האלה, מעמידים את עצמנו במצב של גאולה. אף שעדיין נמצאים בגלות, מעמידים את עצמנו במצב של גאולה. וזה מעורר אהבת ישראל ואחדות ישראל אמיתיות, ש[לא ברור]. שכל אחד מאיתנו מקבל על עצמו [לא ברור], ומסתכל על יהודי אחר בעיניים מאירות, מסתכל על יהודי אחר בעיניים הנכונות, בעיניים שרואות בו בן אברהם, יצחק ויעקב. [לא ברור] אפשר [לא ברור] לפני הקדוש ברוך הוא, כמו יחזקאל, בבכי, כפי שהוא אומר, [לא ברור], לומר לקדוש ברוך הוא [לא ברור], שהקדוש ברוך הוא יכניס את כולנו לגאולה. ושהקדוש ברוך הוא יקבץ יחד את כל היהודים, ״תלקטו לאחד אחד בית ישראל״, ושנראה זאת בעיני בשר, בגילוי. שתהיה אהבת ישראל, חמישה עשר באב, ו״נחמו נחמו עמי״, נחמה בכפליים, ובניין בית המקדש השלישי, שייבנה במהרה בימינו, אמן כן יהי רצון.
22:28 אז איך געדענק אז חמשה עשר באב איז בגימטריא עשירי וחמישי טבת. דאס הייסט, אויך פון חמשה עשר באב הייבט זיך שוין אן די הכנה, אבער [לא ברור], עס זאל זיין עשירי וחמישי טבת, [לא ברור], פון חמשה עשר באב, שבת פרשת נחמו. ״נחמו נחמו עמי יאמר אלקיכם״, נחמה בכפליים, איז דאך דאס וואס ביי אונז, ביי יעדן פון אונז, אין די טעג, עס שטעלט זיך אוועק אין א מצב פון גאולה. הגם מ׳געפינט זיך נאך אין גלות, אבער מ׳שטעלט זיך אוועק אין א מצב פון גאולה. און עס מעורר די אמת׳ע אהבת ישראל און אחדות ישראל, אז [לא ברור]. אז יעדער איינער פון אונז נעמט אויף זיך [לא ברור], און קוקן אויף א צווייטן איד מיט די ליכטיגע אויגן, קוקן אויף א צווייטן איד מיט די ריכטיגע אויגן, יא, קוקן אויף א צווייטן איד מיט אויגן פון בן אברהם יצחק ויעקב. [לא ברור] קען מען [לא ברור] ביי דעם אויבערשטן, ווי יחזקאל, בוכה, ווי ער זאגט, [לא ברור], זאגן צו דעם אויבערשטן, [לא ברור], אז דער אויבערשטער זאל אונז אלע אין גאולה ארייננעמען. און דער אויבערשטער זאל צוזאמענקלייבן אלע אידן, ״תלקטו לאחד אחד בית ישראל״, און מ׳זאל דאס זען בעיני בשר, בגילוי. אז עס זאל זיין אהבת ישראל, חמשה עשר באב, און ״נחמו נחמו עמי״, נחמה בכפליים, און דער בנין בית המקדש השלישי, שיבנה במהרה בימינו, אמן כן יהי רצון.