פרשת פרה, זאת חוקת התורה מלשון חקיקה, איינגעקריצט, אז א איד מיט תורה איז איין זאך. - הרב אשר פרקש

00:01 חסידים דערציילן א מעשה, דאס איז געווען אין די צייטן פון דעם פריערדיקן רבי׳ן, אין די ערשטע יארן זינט ער איז געקומען קיין אמעריקע. האט דער פריערדיקער רבי גערופן א קבוצה פון עלטערע חסידים, צוויי אדער דריי פון די עלטערע חסידים וואס זענען דעמאלט געווען אין ניו יארק, ר׳ שמואל וויטין, ר׳ שלמה קאזאנאווסקי אדער נאך איינער, און ער האט זיי געבעטן א שליחות: זיי זאלן פארן קיין שיקאגא. אין יענע יארן איז פון ניו יארק קיין שיקאגא געווען א גוטע פאר שעה; מען האט געדארפט פארן מיט א רכבת, מיט א באן, און עס איז נישט געווען אזוי גרינג, בפרט זיי זענען נישט געווען קיין יונגע מענטשן. אבער דער פריערדיקער רבי האט זיי געבעטן, ער וויל דורכפירן דורך זיי א שליחות. וואס איז געווען דער אינהאלט פון דער שליחות? ער האט זיי געזאגט אז אין שיקאגא איז דא א איד וואס זיין משפחה־נאמען איז לישנער, און ער האט פאר אים א מעשה וואס ער וויל אים דערציילן, אז ער זאל וויסן פון וואנען ער קומט. דער תוכן פון דעם סיפור איז, אז אין די צייטן פון דעם אלטן רבי׳ן איז געווען א חסיד וואס איז געווען א זייער איבערגעגעבענער, א פייערדיגער חסיד, מקושר מיטן גאנצן הארץ און נפש צום אלטן רבי׳ן. עד כדי כך, אז בשעת מען האט געדארפט אויסקלייבן זיך א משפחה־נאמען — אין יענע צייטן איז ארויסגעגאנגען די גזירה אז יעדער איינער דארף האבן א משפחה־נאמען, א פאמיליע־נאמען — האט ער זיך אויסגעקליבן דעם נאמען ליאזנער, על שם דער שטאט וואו דער אלטער רבי איז דעמאלט געווען. דער אלטער רבי איז געווען דער ליאזנער מגיד, און ער האט זיך גערופן משפחת ליאזנער, וואס במשך

01:30 השנים איז געווארן לישנער. און דאס איז די משפחה פון דעם איד, וואס ער איז אן אייניקל, אן אור־אייניקל פון דעם חסיד. דער פריערדיקער רבי דערציילט זיי נאך מער, אז בשעת דער אלטער רבי איז געווען אין תפיסה, און חסידים האבן מתפלל געווען און געמאכט תעניתים וסיגופים, און חסידים זענען געווען אין דער גרעסטער סכנה, מען האט געוואוסט דער אלטער רבי איז געווען אין סכנה עצומה, און חסידים האבן דעמאלט געטאן אלע עניינים כדי צו פועל׳ן אז עס זאל זיין ביטול הגזירה, דער רבי זאל ארויסגיין פון תפיסה — איז דעם חסיד׳ס התקשרות עד כדי כך געווען, אז ער האט זיך ממש איבערגעגעבן, איבערגעגעבן זיין לעבן, איבערגעגעבן זיין לעבן צום רבי׳ן, און ער איז אוועק. ער איז אוועק נאך פאר י״ט כסלו. און א גאנצער המשך איז דא צו דעם סיפור, וואס איך גיי נישט אריין אין אלע פרטים פון דעם סיפור. דער פריערדיקער רבי דערציילט זיי דעם גאנצן סיפור וועגן זיין זיידן, און ער האט געבעטן די חסידים אז זיי זאלן איבערגעבן דעם סיפור. צי עס איז געווען געשריבן אין א מכתב, צי עס איז געווען בדיבור, [לא ברור]. די עלטערע חסידים זענען געפארן קיין שיקאגא, און זיי האבן געטראכט, זיי וועלן זיך טרעפן מיטן רב. זיי האבן געוואוסט וואו דער איד איז, און געוואוסט וואו צו געפינען אים. זיי זענען געגאנגען צו דער שול דארט און זיך געטראפן מיטן רב, וואס איז נישט געווען קיין ליובאוויטשער רב, אבער ער איז געווען א רב, אן אמעריקאנער רב, א איד, א פרומער איד, ירא שמים. און זיי האבן אים דערציילט אז זיי זוכן א איד מיט דעם נאמען. און ער איז געגאנגען און

02:52 געזוכט, און מען האט אים געטראפן אין א קלייט, אין א סטאר, אין א חנות וואו ער האט געהאט זיינע עניינים. און מען האט זיך געטראפן מיט אים. ווי דער איד האט געזען אז עס זענען אריינגעקומען א פאר רבנים, האט ער פארשטאנען: מסתמא קומען זיי בעטן געלט אויף צדקה. ער האט גלייך ארויסגענומען זיין טשעק־ביכל און פון זיך געזאגט: ״שרייב מיר אפ א טשעק, געב איך אייך א נדבה.״ זאגן זיי: ״ניין, מיר זענען נישט געקומען אויף געלט. מיר זענען געקומען מיט א שליחות.״ ״וואס איז די שליחות?״ דערציילן זיי אים אז דער ליובאוויטשער רבי — עס איז דעמאלט געווען דער רבי ריי״צ, דער פריערדיקער רבי — דער ליובאוויטשער רבי פון ניו יארק האט זיי געשיקט מיט א שליחות, איבערצוגעבן אז ער זאל וויסן וואס זיינע שורשים זענען, פון וואנען עס נעמט זיך זיין פאמיליע. און דער איד האט געהערט אזא מין זאך, איז ער געווארן מיט דער גרעסטער התרגשות, האט זיך אוועקגעזעצט און זיי געזאגט: ״דערציילט דעם סיפור. ווער איז געווען מיין אלטער זיידע? דער סיפור הדורות, די משפחה, פון וואנען זיי קומען.״ דער איד איז געווען אין דער גרעסטער התרגשות, ווייל ער איז געווען, ווייסטו, אן איש פשוט. קיין מי יודע וואס אין תורה ומצוות — איך ווייס נישט וויפל ער איז געווען אין קיום התורה ומצוות אין יענע יארן אין דער מידוועסט פון אמעריקע — ער איז גארנישט רגיל געווען. און נאכדעם וואס זיי האבן אים דערציילט די גאנצע מעשה, האט ער זיי געפרעגט: ״וואס דארף איך טאן מיט דעם?״ און זיי האבן געזאגט: ״[לא ברור] דער רבי האט געשיקט צו דערציילן די מעשה, איז דאס צו מעורר זיין דיין קשר...״

04:19 מיט דיין משפחה, פון וואו דו קומסט, און זע דיינע שורשים, זיך מחזק זיין אין טהרה, אין אידישקייט, צו וויסן ווער דו ביסט און וואו דו קומסט. נו, דער רב איז שטארק נתפעל געווארן, שטארק נתרגש געווארן. פרעגט זיך דער רב: איך פארשטיי נישט. דער ליובאוויטשער רבי, א גרויסער רבי, א גרויסער צדיק, א פרומער מענטש, שיקט ארויס ספעציעל שלוחים ביז שיקאגא נאר צו דערציילן די מעשה? וואס איז, וואס איז? ער קען נישט פארשטיין וואס איז דא געשען, וואס איז דער ענין וואס דער רבי האט געשיקט די שליחות. האט דער רב וואס איז דארטן געווען, נישט דער ליובאוויטשער רבי וואס איז מיטגעגאנגען מיט זיי, געזאגט: איך וועל אייך מסביר זיין. זאגט ער, אז דער ליובאוויטשער רבי זאגט אז עס איז דא א ספר תורה. אין א ספר תורה זענען דא אסאך אותיות. א ספר תורה דארף מען זיין זייער רגיל, די טינט, יעדער אות זאל זיין ווי כדאי עס זאל זיין. עס זאל זיין אן קיין שום אויסגעמעקטע אותיות; אלץ זאל זיין גלאטיק. און מיט יעדער כמה שנים איז א ספר תורה, גייט מען און מען בודק דעם ספר תורה, און מען מתקן אלע, די אלע זאכן וואס מען דארף מתקן זיין, בפרט די אותיות וואס זענען אויסגעמעקט, די טינט. וואס טוט מען יעדער פאר יאר מיט דעם ספר תורה? עס שטייט אין ספרים אז עם ישראל זענען געגליכן צו א ספר תורה. כידוע דער מאמר, יש ששים ריבוא אותיות לתורה, וואס איז אז עם ישראל, דאס איז דער ענין פון ששים

05:49 ריבוא אותיות לתורה. עס איז נישט דער צורך דעם ביאור אויסצוברענגען וואס דאס מיינט, אבער על כל פנים, אז די אידן זענען אזוי ווי איין גרויסער ספר תורה. יעדער איד איז אזא אות. און ווען אמאל פאסירט אז עס מעקט זיך אפ, עס רייבט זיך אפ, די טינט מעקט זיך אויס, איז אויף דעם דא א סופר. דער צדיק, דער רבי, דאס איז א סופר. ער שיקט זיינע שלוחים און זיי זוכן אויף די אידן און זיי פאררעכטן די אותיות, מיט דעם פאררעכטן די נשמות, דורך דעם וואס מען איז זיי נאך אמאל מחזק אין דער אידישקייט און תורה ומצוות. נו, דער רב איז שטארק נתפעל געווארן, און דאס האט אים טאקע געברענגט א גרעסערע התחזקות, און פון יענער צייט אן האט ער אנגעהויבן מקיים זיין אידישקייט, תורה ומצוות, מיט א גרעסערן חיות, מיט א גרעסערן קיום. דאס איז געווען דער סיפור. שפעטער זענען זיי צוריקגעפארן קיין ניו יארק, זענען אריינגעגאנגען צום פריערדיקן רבי און האבן דערציילט ווי זיי האבן ממלא געווען די שליחות. דער פריערדיקער רבי האט געוואלט הערן די פרטי דברים: וואס איז געווען, ווי איז געווען? און זיי האבן דערציילט: זיי זענען געגאנגען צו דעם און דעם רב, ווי זיי האבן זיך מיט אים געטראפן, און האבן דערציילט די פרטים, און ער איז נתרגש געווארן וכולי. נאכדעם האט ער געפרעגט וואס איז דער ענין, וואס דער הסבר איז געווען? און זיי האבן דערציילט ווי יענער רב האט מסביר געווען, אז דער רבי איז דער סופר, און אלע פרטים. ווען זיי האבן דערציילט דעם פריערדיקן רבי דעם חלק פון דער מעשה, האבן זיי באמערקט אז ער איז נישט געווען — דער רבי איז נישט געווען

07:08 צופרידן. ער האט געמאכט מיטן פנים אביסל. ער איז נישט געווען צופרידן פון דעם ביאור. נו, האבן זיי געזען דאס, האבן זיי געזאגט: וואס, פארוואס איז דער רבי נישט צופרידן? האט זיי דער רבי געזאגט: דאס איז א גרויסער טעות. זאגן אז עס איז צוגעגליכן צו א ספר תורה מיט טינט, דאס איז ביי א איד א גרויסער טעות. עס איז דא א ספר תורה און עס איז דא לוחות. א ספר תורה איז דיו על הקלף. דיו על הקלף, די טינט איז א דבר נוסף אויפן קלף. דאס איז א זאך וואס מען קען אפמעקן. און דערפאר, עס מעקט זיך אפ, ווייל דאס איז נישט קיין אמת׳ע אחדות. דער דיו מיטן פאפיר, מיט דעם קלף, וואס זענען צוויי זאכן וואס זענען צוזאמען געקלעפט. דערפאר במשך הזמן מעקט זיך אפ. עס איז אבער דאך דא דער ענין פון לוחות. די לוחות, דאס איז אותיות החקיקה. די אותיות אין די לוחות זענען דאך חקוק, נישט נאר חקוק מעבר לעבר. ווייל דער ענין פון אותיות החקיקה איז אז דאס איז א דבר אחד; מען קען נישט פונאנדערטיילן צווישן די אותיות מיט דעם אבן. און אותיות החקיקה, מעקן קען מען נישט. עס איז זייער שווער צו אפמעקן. נאר וואס? אמאל קען זיין אז עס לייגט זיך ארויף אביסל ערד, אביסל אבק, זאמד, אזעלכע זאכן, וואס דאס מאכט אז מען זאל נישט קענען זען קלאר די אותיות. אויף דעם דארף מען אראפווישן, און דעמאלט אנטפלעקט זיך נאך אמאל דאס. זאגט דער רבי, דאס איז דער ענין פון א איד. אידן זענען נישט

08:50 קיין אותיות הכתיבה. א נשמה פון א אידן, דאס איז אותיות החקיקה. דאס הייסט, א איד מיט זיין נשמה, זיין אידישקייט, דאס איז דבר אחד, איז עצם אחד. די תכלית פון א צדיק, פון די שלוחים פון דעם צדיק, פון אידן וואס גייען בשליחות פון דעם צדיק, איז אראפצונעמען די ערד, דעם אבק, דעם זאמד וואס איז זיך אנגעזאמלט. און דעמאלט ווערט נתגלה די חקיקה, די אמת׳ע נצחיות, די אמת׳ע התקשרות וואס א איד האט מיטן אויבערשטן און א איד מיט תורה ומצוות. דאס איז בעצם דבר אחד ממש, איין און די זעלבע זאך. און דאס איז געווען א לקח און א לימוד וואס דער פריערדיקער רבי האט געגעבן צו פארשטיין ווי אזוי מען קוקט אויף א איד. א איד איז נישט קיין אותיות הכתיבה וואס קענען זיך אראפשיילן און בלייבן אן די אותיות, חס ושלום. א איד איז אותיות החקיקה. די התקשרות פון א איד מיטן אויבערשטן, דאס הייסט התקשרות עצמית; דאס איז איין און די זעלבע זאך. ס׳קען אמאל זיין אז עס איז פארדעקט, פארשמוצט. דארף מען אראפנעמען דעם שמוץ, דעם עפר, דעם אבק. אבער דער איד, דער איד האט א נצחיות׳דיקע התקשרות מיטן אויבערשטן. און דאס איז די תכלית: אראפנעמען דעם אבק. דאס דארף מען טאן, דאס איז די עבודה. און דער ענין איז די נקודה פון פרשת פרה וואס די וואך ליינט מען, פרשת חוקת. פרשת פרה איז: „וידבר ה׳ אל משה, זאת חוקת התורה“. אז עס שטייט אין פרשת פרה „זאת חוקת התורה“. און אלע שטעלן זיך אפ די שאלה: וואס איז דא דער טייטש?

10:19 „זאת חוקת התורה“? אויף וואס שטייט „זאת חוקת התורה“? בכלל, יא, אפילו ס׳רעדט זיך דא וועגן חוקים, יא, דאס הייסט אז ס׳זענען דא מצוות וואס זענען „חוקה חקקתי“, ס׳זענען מצוות וואס מען לייגט זיך נישט אויפן שכל. ס׳איז דא אבער דער ענין פון לוחות. די לוחות איז דאך אותיות החקיקה. די אותיות אין די לוחות זענען דאך חקוק, נישט סתם חקוק, מעבר לעבר. וממילא דער ענין פון אותיות החקיקה איז אז דאס איז א דבר אחד; מען קען נישט פונאנדערטיילן צווישן די אותיות מיטן אבן. און אותיות החקיקה קען מען נישט אויסמעקן. נאר וואס, אמאל קען זיין אז ס׳לייגט זיך ארויף א ביסל ערד, א ביסל אבק, זאמד, אזעלכע זאכן, וואס דאס מאכט אז מען זאל נישט קענען זען די אותיות. אויף דעם דארף מען עס אראפווישן, און דעמאלט איז נתגלה נאך אמאל דאס. זאגט דער רבי, דאס איז דער ענין פון א איד. א איד איז נישט קיין אותיות הכתיבה. א נשמה פון א אידן, דאס איז אותיות החקיקה. דאס הייסט, א איד מיט זיין נשמה, זיין אידישקייט, דאס איז דבר אחד, איז עצם אחד. די תכלית פון א צדיק, פון די שלוחים פון דעם צדיק, פון אידן וואס גייען בשליחות פון דעם צדיק, איז אראפצונעמען די ערד, דעם אבק, דעם זאמד וואס איז זיך אנגעזאמלט. און דעמאלט ווערט נתגלה די חקיקה, די אמת׳ע נצחיות, די אמת׳ע התקשרות וואס א איד האט מיטן אויבערשטן און א איד מיט תורה ומצוות. דאס איז בעצם דבר אחד ממש, איין און די זעלבע זאך. און דאס איז געווען

11:46 א לקח און א לימוד וואס דער פריערדיקער רבי האט געגעבן צו פארשטיין ווי אזוי מען קוקט אויף א איד. א איד איז נישט קיין אותיות הכתיבה וואס קענען זיך אראפשיילן און בלייבן אן די אותיות, חס ושלום. א איד איז אותיות החקיקה. די התקשרות פון א איד מיטן אויבערשטן, דאס הייסט התקשרות עצמית; דאס איז איין און די זעלבע זאך. ס׳קען אמאל זיין אז עס איז פארדעקט, פארשמוצט. דארף מען אראפנעמען דעם שמוץ, דעם עפר, דעם אבק. אבער דער איד, דער איד האט א נצחיות׳דיקע התקשרות מיטן אויבערשטן. און דאס איז די תכלית: אראפנעמען דעם אבק. דאס דארף מען טאן, דאס איז די עבודה. און דערין איז די נקודה פון פרשת פרה וואס די וואך ליינט מען, פרשת חוקת. פרשת פרה איז: „וידבר ה׳ אל משה, זאת חוקת התורה“. אז עס שטייט אין פרשת פרה „זאת חוקת התורה“. חוקה איז מלשון נצחיות. „חוק זמן נתן להם“, א חוק קבוע. די זאך איז תמיד תמיד, באופן קבוע, באופן נצחי; דאס איז דער ענין פון חוק. וואס איז דער קשר צווישן אלע פירושים? אויף דעם איז מבאר דער אדמו״ר הזקן אין מאמרי חוקת, און אויף דעם איז מבאר נאך אים דער רבי, נשיא דורנו, אז דאס איז „חוקת התורה“, אז אין דעם ענין פון דער מצוה איז די מצוה און איז דער ענין פון חקיקה. דאס הייסט, אז די מצוה פון פרה אדומה קומט כדי צו מגלה זיין די חקיקה, אז דער איד איז איינס מיטן רבונו של עולם. און מיר האבן פריער געזאגט, ס׳איז דא כתיבה און ס׳איז דא חקיקה. דער ענין פון כתיבה איז א דבר נוסף. אויף דעם ספר תורה איז דא די אותיות, איז דא דער קלף, און די אותיות געפינען זיך אויפן קלף, און זיי פארבינדן זיך, זיי ווערן איין זאך, איין ספר תורה. אבער דאס איז א דבר נוסף, דאס

13:18 איז נישט די זעלבע זאך. בעבודת השם, וואס מיינט אן עבודה באופן פון כתיבה? ס׳איז דא דער איד, איך בין א מענטש, און איך בין א מענטש וואס האט מיין לעבן, מיין פערזענלעכן לעבן, וואס איך בין, און איך בין מקיים תורה ומצוות. איך טו, איך לערן, איך דאווען, אבער מיין לערנען און מיין דאווענען איז א באזונדערע זאך. כביכול ווערט עס פארבונדן מיט מיר, ווי די אותיות ווערן פארבונדן מיטן פאפיר, אבער דאס איז ווי צוויי זאכן וואס פארבינדן זיך. ס׳איז דא מיין פערזענלעכן לעבן, די צייטן פאר מיר, די צייטן וואס איך שלאף, וואס איך עס, און ס׳איז דא די צייטן וואס איך לערן, איך דאווען צום רבונו של עולם. און דאס איז די עבודה באופן פון כתיבה, דאס איז א דבר נוסף. בכללות, ווי חסידות איז מסביר, איז דאס דער ענין פון עבודה על פי טעם ודעת. די עבודה באופן פון כתיבה איז ווען א איד דינט דעם רבונו של עולם, און ער פארשטייט. איך פארשטיי, איך האב דעם טעם, און ווען איך האב דעם טעם האב איך די חמימות, די אהבה, און דעמאלט בין איך מקיים די מצוה מיט אהבה, מיט יראה, מיט התעוררות, מיט תענוג, מיט טעם, מיט דעת, מיט שכל. דאס איז דער ענין פון עבודה באופן פון כתיבה. קומט די בשורה פון פרשת פרה אדומה: „זאת חוקת התורה“. דער איד דארף וויסן אז זיין קשר מיטן רבונו של עולם איז א טיפער קשר. דער אמת איז אז דער קשר פון א איד מיטן רבונו של עולם דארף זיך נישט אנלאנען אויף שכל, אויף רגשות, אויף אהבה, אויף חמימות, אויף פארשטאנד. דער אמת׳ער קשר פון א איד מיטן רבונו של עולם איז אז דער איד איז איינס מיטן רבונו של עולם. דער איד איז „יחידה ליחדך“. דאס איז איין זאך מיטן רבונו של עולם. און דאס איז דער ענין פון חקיקה. און ווען א איד הערט וועגן זיין אידישקייט, איז דאס זיין עצם, דאס איז זיין מהות, דאס איז ער אליין, דאס איז נישט קיין דבר נוסף. און דעמאלט די עבודת השם און זיין נפש

15:17 למעלה מטעם ודעת. איך דארף נישט יעדע זאך פארשטיין, איך דארף נישט ביי יעדע זאך שפירן אז איך האב דערצו א אהבה. פארקערט: ווי מער איך בין אינגאנצן איבערגעגעבן צום אויבערשטן, מיט מסירות און נתינה, איז דאס מיין עצם, דאס איז מיין מהות, דאס בין איך. און דעמאלט ווערט אין מיר ווי עס דארף צו זיין. „חוקה חקקתי, גזירה גזרתי, אין לך רשות להרהר אחריה.“ דאס איז נישט דער פשט, אז מ׳דארף זיך אנשטרענגען: איך האב נישט קיין טעם אין דעם, איך האב דאס נישט ליב, איך וויל נישט לערנען, איך וויל נישט דאווענען, אבער איך האב נישט קיין ברירה, איך דארף עס טאן — אן ארעמער איד. נישט דאס איז דער תוכן. פארקערט. דער תוכן איז, אז ביי א אידן ווערט דער ענין פון חקיקה: תורה ומצוות זענען זיין מהות, דאס איז ער אליין, דאס איז זיין עצם. עצם הנפש און דער קשר מיטן אויבערשטן זענען איין זאך, נישט צוויי זאכן. און מצוות ווערן דערמיט א גאנצער ענין פון טהרה. דאס ווערט זיין גאנצע לעבן. און דאס איז דער חיבור פון אלע פירושים: חוקה מלשון חקיקה. אז דער רצון השם איז אין דער נפש איינגעקריצט און ווערט איין זאך מיט זיין מהות, מיט זיין גאנצער נשמה, מיט זיין לעבן — דאס איז זיין אידישקייט. און במילא: „חוקה חקקתי, גזירה גזרתי, אין לך רשות להרהר אחריה.“ עס זענען נישטא קיין טעמים שכליים, אבער עס נעמט אויך ארום זיין גאנצן שכל. און במילא, בשעת עס ארבעט אין דער בחינה פון חוקה, אז „חוק וזמן נתן להם שלא ישנו את תפקידם“ — [לא ברור]. בשעת א איד לערנט און פארשטייט און עס געפעלט אים, ער שפירט: גוט, דאס איז א גוטע זאך — איז דאס אויך זיין שינוי. דאס איז דאך וואס ער פארשטייט. דאס איז דאך וואס ער פארשטייט נישט, אז דאס איז לויט זיין [לא ברור] חיות.

17:08 אז דאס איז [לא ברור] חיות. דאס וואס ער לערנט, דאס וואס ער פארשטייט, דאס וואס זיין שכל פארשטייט. בשעת אבער עס קומט פון דער חקיקה, אז תורה ומצוות זענען ביי אים אן ענין נצחי, איז דאס נישט שייך צו קיין שינוי. קומען מיר צו פרשת פרה. פרשת פרה איז מבאר ביי א אידן, אז א איד מיט אידישקייט איז איין און איינציקע זאך. און דאס איז דער ענין פון פרה אדומה. און דאס איז דער קשר הענינים. און דאס קומט ארויס אין דער מצוה פון פרה אדומה. פרה אדומה איז געקומען לטהר את הטמאים, אפילו איינער וואס איז אין א מצב פון טומאת מת. דאס איז די העכסטע טומאה. אין כמה ענינים בהלכה ווערט טומאת מת גערעכנט פאר דער גרעסטער טומאה. בפרט ווען מ׳רעדט אויף פנימיות הטהרה. טומאת מת — יעדע טומאה איז א געוויסע זאך, און עס איז פארבונדן מיט פרטים; דאס איז א טומאה וואס נעמט אוועק די לעבעדיקייט. טומאת מת, דאס הייסט, עס רירט אן דעם ענין המיתה. עס רירט אן דעם ענין המיתה, דעם היפך פון חיות. בשעת א איד רירט אן מיתה, איז דאס ביי אים דער ענין פון מת. בפרט די פרטים פון די ענינים. דער ענין פון אידישקייט איז: „ואתם הדבקים בה׳ אלקיכם חיים כולכם היום.“ א איד איז א לעבעדיקע זאך. אז ער איז דבוק אינעם אויבערשטן, איז ער חי. און דאס איז דער ענין פון אפּגעריסן ווערן פון חיות. דאס איז דער ענין פון טומאת מת: היפך החיות, היפך הלבעדיקייט, אינגאנצן היפך פון ווארעמקייט און לעבעדיקייט. טומאת מת. און ווען עס איז טומאת מת, וואס קען מען טאן? דער מדרש זאגט דאך, אז בשעת דער אויבערשטער האט געלערנט מיט משה רבינו דיני טומאה וטהרה, האט דער אויבערשטער אויף יעדע טומאה געזאגט, וואס איז איר טהרה. טומאה זו, טומאת נדה,

19:01 אויף יעדער טומאה האט דער אויבערשטער געזאגט: דאס איז די טומאה און דאס איז די טהרה. דאס איז אין די פרשיות, פרשת שמיני, תזריע, די אלע פרשיות וואס קומען אין חומש. און ביי יעדער טומאה פארשטייט מען גלייך, וואס מ׳טוט און ווי אזוי מ׳ווערט טהור. בשעת עס איז געקומען צו טומאת מת, אין פרשת אמור, האט ער פלוצלינג נישט פארשטאנען וואס מ׳טוט צו ווערן טהור. און דער מדרש זאגט: „נתכרכמו פניו של משה.“ משה רבינו האט נישט געקענט פארשטיין ווי אזוי עס איז דא א טהרה פון אזא טומאה. „במה תהא טהרתו?“ בשעת עס איז פאראן דער ענין פון מת, און דער מענטש האט זיך אפגעריסן פון מקור החיים — במה תהא טהרתו? ווי קען ער ווערן טהור? און עס קומט פרשת פרה, און דער אויבערשטער זאגט: אה, דו געדענקסט „במה תהא טהרתו“? „ולקחו לטמא מעפר שרפת החטאת“, „מים חיים“ — די מצוה פון פרה אדומה. און דאס איז דער יסוד. דער יסוד איז, אז פרה אדומה איז מגלה דעם קשר עצמי. די מצוה פון פרה אדומה איז מגלה אז דער קשר, חוקה מלשון חקיקה, אז א איד איז בעצם איין זאך מיטן אויבערשטן. און במילא, קיין טומאה שבעולם קען אים נישט אפרייסן. אפילו אז ער איז דורכגעפאלן, און ער איז אראפגעפאלן, און ער איז אריינגעפאלן אין די נידריגסטע ענינים, און ער געפינט זיך אין א מצב פון שאול תחתית ממש, קומט די טהרה און זאגט: דאס איז חוקה, דאס איז חקיקה. דו קענסט נאך אמאל זיך פארבינדן, נאך אמאל זיך צוגעבן. ווי אזוי טאקע ווערט דאס אזוי? ווי אזוי ווערט דער קשר? אויף דעם זאגט דער פסוק: „ויקחו אליך“. „ויקחו אליך פרה אדומה תמימה“. דער פסוק זאגט דירעקט: „ויקחו אליך פרה אדומה תמימה“. משה רבינו,

20:56 פרשת פרה. „לך“ — דא שטייט אין מדרשים, משה רבינו איז דוקא „לך“. איז א שאלה וואס אלע פרעגן, די מדרשים פרעגן: פארוואס פרה אדומה? וואס האט דאס צו טאן מיט משה? פרה אדומה איז געגאנגען צו אהרן אדער צו אלעזר הכהן. פארוואס איז זי פארבונדן מיט משה רבינו? פארוואס „ויקחו אליך“? איז אויף דעם מבאר חסידות, יא, אז דא, אה, איז דא א רייכע שיחה פון דעם רבי'ן, וואס ער רעדט וועגן דעם, אז משה רבינו, ענינו איז, אז ביי אים איז געווען דער עצם קשר, דער יחידה, דער קשר, די פארבונדנקייט; ביי אים האט געלויכטן דער עצם, אז א איד איז נישט קיין נפרד. און דאס איז באמת דער פשט וואס דער מדרש זאגט: „לך אני מגלה טעם פרה“. משה רבינו — וואס הייסט „לך אני מגלה טעם פרה“? דער אויבערשטער האט געזאגט: דיר וועל איך מגלה זיין טעם פרה. וואס מיינט דאס? איז ווי ס'איז געטייטשט אין חסידות, משה רבינו, ביי אים איז דא דער ענין, ביי אים האט געלויכטן דער עצם פון א איד, דער יחידה, דער עצם קשר פון דעם עצם פון א איד און דעם עצם פון דעם אויבערשטן. וואס דערפאר די גמרא זאגט דאך אין סוטה: „משה רבינו לא מת“. דאס הייסט, משה שטייט אין א מצב וואס איז העכער פון מיתה. ווי פרעגט משה: וואס איז דער ענין טהרה? יא, איז במילא פרה איז חיים. ס'קומען ביאורים אין דעם, אבער על כל פנים משה רבינו, וואס זיין מהות איז דער ענין החיים, איז בשעת „ויקחו אליך“, א איד פארבינדט זיך מיט משה. א איד פארבינדט זיך מיט משה רבינו, פארבינדט זיך

22:25 מיט א צדיק. איז דעמאלט קען מען מהפך זיין. יא, ווערט דא די חקיקה שבנפש, ס'ווערט אן איינגעזעצטע זאך. און דעמאלט קען מען מהפך זיין, זיך מזכך זיין, פון טומאה לטהרה, און אפילו טומאת מת — דורך דעם מים חיים אל כלי, ער ווערט א נייע מציאות, א לעבעדיגע זאך. און דא קומט זיך אן א מורא'דיגע ווארט אויף פרשת פרה, א מורא'דיגע ווארט אויף פרשת פרה בנוגע דעם רש"י. איז דא א רש"י וואס אלע שטעלן זיך. רש"י אין היינטיגן סדר, רש"י זאגט בנוגע פרה אדומה, נאכדעם וואס רש"י טייטשט דעם פשט, רש"י הייבט אן מיט רבי משה הדרשן. רש"י ברענגט אז רבי משה הדרשן זאגט, אז ווי „שאומות העולם מונין את ישראל“, די גויים טשעפען זיך מיט אידן, און זיי זאגן זיי, יא, אויף פרה אדומה: „מה טעם יש בה?“ יא, „לפיכך כתב בה חוקה, גזירה היא מלפני ואין לך רשות להרהר אחריה“. דאס איז דאך וואס א חוקה איז. „ואומות העולם מונין את ישראל“ — אזוי זאגט רש"י. און דער זעלבער רש"י ברענגט דא אויך פון רבי משה הדרשן, ברענגט ער אז דער ענין פון פרה אדומה, אז דאס איז על דרך — וואס איז דער טעם פון פרה אדומה? אז ס'איז על דרך ווי א מאמע וואס האט א קינד, יא, און דער קינד איז געווען שמוציג. זאגט מען: „תבוא אמו ותקנח צואת בנה“. די מאמע זאל קומען און זאל מאכן ריין די צואה, די שמוץ פון דעם קינד. על דרך זה, אידן האבן געמאכט דעם חטא העגל. חטא העגל, יא, איז אן עגל, א קינד פון א, דאס

24:19 איז א קעלבלע, דאס איז א קליינער עגל. און דאס איז געווען א מורא'דיגע חטא. און די קינדער, אידישע קינדער, אידישע פאלק, זענען באשמוצט, יא, מיט דעם חטא העגל. „תבוא פרה אדומה“, זי זאל, אה, מתקן זיין, זי זאל מנקה זיין צואת בנה. נו, פרעגט זיך די שאלה: איז דאך א סתירה מיניה וביה. דא זאגט רש"י: „חוקה חקקתי, גזירה גזרתי, ואין לך רשות להרהר אחריה“, און דא זאגט רש"י אז דא איז דער טעם. ער זאגט דאך א טעם, אז דאס איז א תיקון פון פרה אדומה: „תבוא אמו ותקנח צואת בנה“. איז דא אויף דעם כמה וכמה ביאורים. איין ביאור, א מורא'דיגער ביאור לכאורה, איז דא פון קדושת לוי. יא, רבי לוי יצחק בארדיטשעווער, דער הייליגער בארדיטשעווער, זאגט א מורא'דיג ווארט. ער טייטשט: וואס איז דער פשט? זאגט ער א מורא'דיג ווארט, ס'איז נישט קיין סתירה. ער זאגט: „ואומות העולם מונין את ישראל“. די גויים ווילן זיך טשעפען מיט אידן. וואס הייסט, זיי ווילן זיך טשעפען מיט אידן? „מונין“, מצער זיין אידן. די גויים ווילן מקטרג זיין, דאס איז כל ענינם. בלעם הרשע — „ויהפוך ה' אלקיך לך את הקללה לברכה“. ס'איז דא דער בלעם הרשע, דער גוי וואס וויל מקטרג זיין אויף אידן, און זוכט מקטרג צו זיין. זיי ווייסן דאך אז חטא העגל, דאס איז א קטרוג. ממילא קומען צו גיין די גויים, זיי טשעפען זיך מיט אידן און זיי זאגן דעם אידן: נו, וואס איז דער טעם פון פרה? וואס איז די מעשה מיט דער פרה אדומה? קענסטו מיר מסביר זיין וואס דא גייט פאר? זיי ווילן...

25:56 הערן פון דעם איד אז ער זאל מסביר זיין דעם טעם פון פרה אדומה — חטא העגל. אזוי וועט מען מעורר זיין נאכאמאל דעם חטא, און מיט דעם וועט מען מעורר זיין א קטרוג על ישראל. איז אויף דעם זאגן מיר צום גוי, זאגט מען: „חוקה חקקתי וגזירה גזרתי, ואין לך רשות להרהר אחריה.“ דער ענין פון פרה אדומה איז „זאת חוקת התורה“. חטא העגל איז שוין גארנישט געבליבן, ס׳איז נישטא קיין זכר, ס׳איז מתוקן געווארן. און דאס וואס ס׳איז דא דער ענין פון פרה אדומה, איז ווייל „חוקה חקקתי וגזירה גזרתי“. זיי זיינען אויסגעמעקט געווארן, ווי דער קדושת לוי זאגט. זיי זיינען אויסגעמעקט אינגאנצן, זיי זיינען גארנישט געבליבן. און ממילא, איצט, איז מער נישט ווי „חוקה חקקתי וגזירה גזרתי“ — א איד איז מקיים פרה אדומה, און דערמיט איז מען מבטל א קטרוג. נאך טיפער איז מוסיף דער נועם אלימלך. רבי אלימלך זאגט נאך א ווארט אין דעם ענין, על דרך, אבער א ביסל נאך א העכערע נקודה גייט צו אין דעם ענין. ער זאגט: וואס איז דער פשט? די גמרא זאגט דאך, וואס איז דער פשט ווי אזוי דאס איז נישט קיין סתירה, דעם טעם פון פרה אדומה, אז דאס איז א כפרה אויף חטא העגל, מיט דעם וואס מען זאגט „חוקה חקקתי וגזירה גזרתי“? די שאלה. זאגט דער נועם אלימלך א מורא׳דיגע ווארט. זאגט ער: די גמרא זאגט דאך אין עבודה זרה, אז „לא היו ישראל ראויין לאותו מעשה“. דער גאנצער חטא העגל האט גאר נישט געפאסט. ווי קומט דאס? פערציג טעג,

27:33 ערשט זיינען מקבל געווארן די תורה, אידן האבן געזען די אלע ניסים, יציאת מצרים, קריעת ים סוף, מתן תורה, אלע זאכן. פערציג טעג נאכדעם הייבן זיי אן מאכן חטא העגל. האט נישט קיין קלאפ, די גמרא זאגט. וואס זאגט די גמרא? „אלא להורות תשובה לרבים“. דער גאנצער ענין ווי דער אויבערשטער האט זיך אנגעכאפט אויף אידן אז ס׳זאל זיין א חטא העגל, איז געווען אז אידן זאלן קענען באקומען פון דא א דרך אויף תשובה לעולם ועד, ווי אזוי מ׳קען מתקן זיין אלע חטאים דורך תשובה. ממילא זאגט דער נועם אלימלך, דאס איז דער פשט וואס רש״י זאגט: „אומות העולם מונין את ישראל“. קומען צו גיין די אומות העולם און זיי פרעגן: וואס איז געווען? פארוואס איז דא דער ענין פון פרה אדומה? אה, זיי ווילן מעורר זיין דעם איד פון חטא העגל. צוליב חטא העגל קומען זיך אומות העולם מיט פרה אדומה מקטרג זיין, ווי דער קדושת לוי זאגט. קומט צו גיין די גמרא און זאגט: א מינוט, דער גאנצער חטא העגל האט דאך נישט געדארפט זיין. בעצם, חטא העגל, „לא היו ישראל ראויין לאותו מעשה“. איז ממילא דאס חטא העגל גאר נישט געווען געקענט. ס׳איז דאך מער נישט ווי להורות דרך תשובה. איז ממילא, דאס אליין איז „חוקה חקקתי וגזירה גזרתי“. דער אויבערשטער האט געלאזט באגיין חטא העגל; דאס אליין איז א „חוקה חקקתי וגזירה גזרתי“, כדי אידן זאלן קענען תשובה טאן. און דאס גופא, דער ענין פון פרה אדומה, ווי א איד קען דורך פרה אדומה מתקן זיין און איבערמאכן זיין [לא ברור] לזכות, און ווען א לעבעדיגער ווערט נאך אמאל, אפילו ער איז דורכגעפאלן אין טומאת מת, [לא ברור] חטא — דאס איז דער ענין פון פרה אדומה אין עבודת השם.

28:55 און דא איז דא א מורא׳דיגער ווארט אין דעם ענין, וואס דאס פארמאכט דעם גאנצן ווארט מיט „חוקה חקקתי“. וואס דער רבי האט געזאגט אמאל אויף א פארברענגען, א געשמאקער ווארט. ס׳איז געווען, נא, א פארברענגען, איך וואלט, איך — ס׳איז געווען דאך [לא ברור] אויף א פארברענגען. ס׳איז געווען דאך פרשת פרה אדער פרשת חוקת. איך געדענק נישט איצט, אבער ס׳איז געווען אויף א פארברענגען אין די ענינים [לא ברור]. ס׳איז געווען, דעם ווארט געווען אויף א שבת וואס ס׳איז געווען א זאך [לא ברור], וואס ס׳איז געווען אויף א כינוס אין אמעריקע. איז דער רבי אויפן פארברענגען שבת גערעדט לכאורה וועגן דעם. און ס׳איז געווען, וואס ס׳איז געווען פארבונדן מיט פרשת פרה, האט ער געזאגט א מורא׳דיגער ווארט. וואס איז דאך דער פשט? וואס איז דאך דער פשט אין רש״י? ברענגט דער רבי א מדרש: „תבוא האם ותקנח צואת בנה“. אז חטא העגל איז געווען אן עבירה און אידן זיינען געווארן שמוציג, קומט צו גיין פרה אדומה. איז נאך, כאפט זיך אן א מין [לא ברור], כאפט זיך אן א מאדנע ביאור: דאס איז א טעם? דאס איז א ביאור? ווייל פרה אדומה איז א מאמע און דער עגל איז א קינד.

30:28 במילא איז די פרה אדומה א מאמע וואס זי רייניגט אפ דאס. וואס איז דאס? א משל, א שיינער משל, אבער וואס איז דער טעם דא? און דער רבי זאגט א מער טיפערן ווארט, און דאס איז דער ווארט פון חקיקה וואס מ׳רעדט דא. ס׳קומט צו גיין דער מקטרג, ס׳קומט צו גיין דער שטן, ס׳קומען צו גיין אומות העולם, מקטרג על ישראל. א איד האט געמאכט אן עבירה, א געוואלדיגע שגיאה; ער האט געמאכט אן עבירה, ס׳איז דאך געפערלעך, ער איז דאך דורכגעפאלן, ס׳איז נישט קיין שיינע זאך. און יא, דענק נישט, נאכדעם וואס דו פאלסט דורך אין אן עבירה, קומט צו גיין דער יצר הרע און ער פארגרעסערט דאס, און ער זאגט: „דו ביסט א גרובער יונג, דו ביסט א שקץ, [לא ברור]. קענסט קיינמאל נישט תשובה טון אויף אזא זאך.“ ס׳איז א געפערלעכע זאך. קומט צו גיין די מאמע. ס׳איז דא אין וועלט א אידישע מאמע. א קינד האט אמאל געמאכט עפעס, האט זיך נישט געפילט גוט. ער האט עפעס געמאכט, נישט קיין גוטע זאך, ער האט צעבראכן עפעס, געפאלן עפעס, קאליע געמאכט עפעס, האט זיך געפילט א ביסל חוצפה׳דיג. יא, ס׳איז אמאל פאסירט, יא. וואס האט ער געטאן? [לא ברור]. קומט צו גיין די מאמע און זאגט: „ער האט גארנישט געטאן. וואס מאכסטו פון דעם א גאנצע צימעס? ס׳איז דאך תקנח. ס׳איז א ביסל שמוץ. א קליין קינד איז געווארן

31:51 שמוציג.“ די וועלט איז דאך געענדיגט צוליב דעם? א ביסל שמוציג. רייניג אים אפ און גיי ווייטער. תקנח צואת בנה. און דאס איז דער ענין. דער שטן וויל מאכן פון אן עבירה אז דאס איז שוין דיין מציאות; ס׳איז א שטיק שמוץ. און במילא [לא ברור]. קומט צו גיין די תורה און זאגט פונקט פארקערט: תבוא האם. קומט צו גיין די אידישע מאמע, קומט צו גיין די אידישע תורה, און זי זאגט: ותקנח צואת בנה. אפילו ער איז דורכגעפאלן אין טומאת מת, דאס איז נישט ער. דאס איז א צוגעגעבענע זאך. ווער איז ער? ער איז חקיקה, ער איז א איד. דאס איז אין עצם. זיין עצם איז ריין, זיין עצם איז לעבעדיג, זיין עצם איז רייך. דער עצם, דאס איז זיין מהות. [לא ברור]. און דאס איז די פרשה פון פרשת פרה, וואס, ווי די גמרא זאגט, דאס איז טהרתן של ישראל. פרשת פרה, ס׳שטייט אין ספרים הקדושים, דער שפת אמת ברענגט, אז פרשת פרה קומט צוגרייטן צו פרשת החודש. שטייט נאך אין חסידישע ספרים אז דאס איז דער סדר פון די פרשיות: אז קודם, פרשת שקלים, מחצית השקל, זעט מען די פינטעלע איד, מחצית השקל. דאס איז דער ענין פון א איד, מחצית; דער עצם נקודת היהדות איז ער. דערנאך איז געווען עמלק, די קאלטקייט, יא, די חומר׳דיגקייט מיט די קרירות פון עמלק. און דערנאך קומט צו גיין דער ענין פון טומאת מת, טהרתן של ישראל.

33:27 אז אפילו טומאת מת, וואס ער איז שוין אנגעקומען צו תכלית השפלות, איז נאך מהפך. און מ׳ברענגט טהרתן של ישראל. דורך דעם וואס מ׳ברענגט דעם פייער, דעם אש תמיד, דעם אש להבה, [לא ברור], דאס איז דער ענין פון דעם אש וואס מ׳פארברענט די פרה. דערנאך איז דא די מים חיים, וואס איז תורה, דער אש און מים. און מ׳מאכט פון דעם [לא ברור], ס׳ווערט די טהרת פרה אדומה. דעמאלט קומט מען צו פרשת החודש. דעמאלט ווערט א איד חדש, ווערט ער חדש, ווערט ער גאולה. ס׳ווערט אזוי חודש של גאולה. און מ׳גייט אריין אין חודש ניסן. בניסן נגאלו, בניסן עתידין ליגאל. טאקע, ווי ס׳שטייט [לא ברור], ס׳קומט אויס אין פרשת, שבת מברכים חודש ניסן. ס׳זאל טאקע זיין דער ענין פון בניסן עתידין ליגאל, בשנה זו ממש, אמן כן יהי רצון.