לעבן חסידות · פרק 10 · 2022-02-07 · 34:07
פרשת תצוה - משה רבינו איז מקשר ומחבר אידן מיטן אייבערשטן - הרב אשר פרקש
תיאור הפרק
*בעל הטורים, אור החיים, כלי יקר. * מאור עיניים * תורה אור * מאמר וקיבל היהודים תרפ״ז * קונטרס פורים קטן (ד״ה ואתה תצוה) תשנ״ב
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 פרשת תצוה היא הפרשה היחידה בתורה — הדבר מובא כבר בראשונים וגם בזוהר — שבה לא נזכר שמו של משה רבינו. בעל הטורים, מגדולי הראשונים, מביא שהסיבה לכך היא מה שאמר משה רבינו בשעת חטא העגל: ״ואם אין מחני נא מספרך אשר כתבת״. משה רבינו אמר לקב״ה שאם, חס ושלום, לא ימחל לבני ישראל על חטא העגל, שימחק את שמו. ואף שהקב״ה מחל להם, הרי ״קללת חכם אפילו על תנאי באה״, ולכן שמו אינו נזכר בפרשה, בפרשת תצוה. השאלה היא: למה דווקא פרשת תצוה? הרי הפסוק ״ואם אין מחני נא״ מופיע בפרשת כי תשא, לא באותה פרשה. למה ה״מחני נא״ התקיים דווקא בפרשת תצוה? יש לכך כמה פירושים אצל המפרשים. המאור עינים, רבי נחום מצ׳רנוביל, מביא: פרשת תצוה חלה תמיד בזמן של ז׳ אדר. [לא ברור] המגן אברהם מביא שז׳ אדר הוא יום ההילולא של משה רבינו. את פרשת תצוה קוראים תמיד בסביבות ז׳ אדר. זהו יום ההולדת ויום ההסתלקות של משה רבינו. ודווקא בפרשה הזאת לא נזכר שמו. אבל יש גם דעות נוספות, כפי שאומר המאור עינים, וכפי שכתוב באור החיים הקדוש ואצל גדולי מפרשים נוספים שמביאים זאת כך. דעה נוספת היא: אף שלא מזכירים את שמו של משה רבינו, הפרשה נפתחת במילים ״ואתה תצוה״.
00:00 פרשת תצוה איז די איינציקע פרשה אין דער תורה — דאס ווערט שוין געבראַכט ביי די ראשונים, און אויך אין זוהר — וואו עס ווערט נישט דערמאנט דער נאמען פון משה רבינו. דער בעל הטורים, פון די ראשונים, ברענגט אז די סיבה דערצו איז וואס משה רבינו האט געזאגט בשעת חטא העגל: „ואם אין מחני נא מספרך אשר כתבת“. משה רבינו האט געזאגט צום אייבערשטן, אז אויב ער וועט, חס ושלום, נישט מוחל זיין די אידן אויף חטא העגל, זאל ער אויסמעקן זיין נאמען. און כאטש דער אייבערשטער האט זיי מוחל געווען, איז דאך „קללת חכם אפילו על תנאי באה“, און דעריבער ווערט זיין נאמען נישט דערמאנט אין דער פרשה, אין פרשת תצוה. די שאלה איז: פארוואס דווקא פרשת תצוה? דער פסוק „ואם אין מחני נא“ שטייט דאך אין פרשת כי תשא, נישט אין דער זעלבער פרשה. פארוואס איז דער „מחני נא“ אויסגעקומען דווקא אין פרשת תצוה? עס זענען דא כמה פירושים ביי די מפרשים. דער מאור עינים, רבי נחום טשערנאבילער, ברענגט: פרשת תצוה קומט אלעמאל אין דער צייט פון ז׳ אדר. [לא ברור] דער מגן אברהם ברענגט אז ז׳ אדר איז די הילולא פון משה רבינו. פרשת תצוה לערנט מען אלעמאל ארום דער צייט פון ז׳ אדר. עס איז דא דער יום ההולדת און דער יום ההסתלקות פון משה רבינו. און דווקא אין דער פרשה ווערט נישט דערמאנט זיין נאמען. אבער עס זענען דא נאך דעות, ווי דער מאור עינים זאגט, און עס שטייט אין אור החיים הקדוש, און נאך ביי גדולי המפרשים, וואס ברענגען עס אזוי. נאך א דעה איז: כאטש מען דערמאנט נישט דעם נאמען פון משה רבינו, הייבט זיך די פרשה אן מיט „ואתה תצוה“.
02:27 והזוהר אומר: שמה של הפרשה הוא ״ואתה תצוה״, לא סתם ״תצוה״. [לא ברור] בזוהר קוראים לפרשה ״ואתה תצוה״. כלומר, בשם הפרשה משה רבינו דווקא נזכר. ועוד דבר: ״ואתה תצוה״ — ״ואתה״, ממהותך ועצמותך. כלומר, משה רבינו, מצד מהותו ועצמותו, הוא ה״תצוה״. אף שזו הפרשה היחידה שבה שמו של משה אינו נזכר, יש דעות שמגלות את משה רבינו באופן עמוק יותר: ״ואתה תצוה״, ממהותו ועצמותו, מעומק נשמתו של משה רבינו. והמאור עינים מסביר את הפסוק ״ואתה תצוה את בני ישראל״: ״תצוה״ אינו רק מלשון ציווי; ״תצוה״ הוא גם מלשון צוותא וחיבור, לקשר. ״ואתה תצוה את בני ישראל״ — אתה, משה רבינו, העצמיות של משה רבינו — וכך מבואר בחסידות — משה רבינו מחבר ומקשר את בני ישראל עם הקב״ה. על ידי כך שמשה רבינו נתן את התורה, נעשים בני ישראל, באמצעות התורה, ״ישראל וקודשא בריך הוא כולא חד״, דבר אחד עם הקב״ה. וכך הרבי מבאר: ״תצוה״ הוא מלשון צוותא וחיבור. ״ואתה תצוה את בני ישראל״ פירושו שמשה רבינו מקשר ומחבר את היהודים, בני ישראל, עם הקב״ה. זה היה בשנת תרפ״ז. תרפ״ז הייתה שנה קשה; זה היה בתקופה הקשה ברוסיה. אדמו״ר הריי״צ היה אז ברוסיה, הוא היה הרבי, המנהיג. זו הייתה אחת התקופות הקשות ביותר
02:27 און דער זוהר זאגט: דער נאמען פון דער פרשה איז „ואתה תצוה“, נישט סתם „תצוה“. [לא ברור] אין זוהר רופט מען די פרשה „ואתה תצוה“. דאס הייסט, אין נאמען פון דער פרשה ווערט משה רבינו יא דערמאנט. און נאך א זאך: „ואתה תצוה“ — „ואתה“, ממהותך ועצמותך. דאס הייסט, משה רבינו, פון זיין מהות ועצם, איז דער „תצוה“. כאטש דאס איז די איינציקע פרשה וואו דער נאמען פון משה ווערט נישט דערמאנט, זענען דא דעות וואס ברענגען ארויס משה רבינו אויף א טיפערן אופן: „ואתה תצוה“, פון זיין מהות ועצמות, פון דער טיפסטער נשמה פון משה רבינו. און דער מאור עינים איז מסביר דעם פסוק „ואתה תצוה את בני ישראל“: „תצוה“ איז נישט נאר מלשון ציווי; „תצוה“ איז אויך מלשון צוותא וחיבור, מקשר זיין. „ואתה תצוה את בני ישראל“ — דו, משה רבינו, די עצמיות פון משה רבינו — און אזוי ווערט עס מבואר אין חסידות — משה רבינו איז מחבר און מקשר בני ישראל מיטן אייבערשטן. דורך דעם וואס משה רבינו האט געגעבן די תורה, ווערט דורך דער תורה „ישראל וקודשא בריך הוא כולא חד“, איין זאך מיטן אייבערשטן. און אזוי איז דער רבי מבאר: „תצוה“ איז מלשון צוותא וחיבור. „ואתה תצוה את בני ישראל“ מיינט אז משה רבינו איז מקשר און מחבר אידן, בני ישראל, מיטן אייבערשטן. דאס איז געווען אין יאר תרפ״ז. תרפ״ז איז געווען א שווער יאר; דאס איז געווען אין דער שווערער תקופה אין רוסלאנד. דער פריערדיקער רבי, דער רבי ריי״צ, איז געווען דעמאלט אין רוסלאנד, ער איז געווען דער רבי, דער מנהיג. דאס איז געווען פון די שווערסטע
04:54 . זה היה כעשר שנים אחרי המהפכה ברוסיה, כשהקומוניסטים תפסו את השלטון ונלחמו ביהדות. הם סגרו ישיבות, סגרו חדרים, סגרו מקוואות. וכידוע מדברי הימים, אדמו״ר הריי״צ ניהל אז מלחמות ה׳ במסירות נפש, כפשוטו ממש, אפילו מול הממשלה כולה. זו הייתה אז ממשלה אדירה, והוא ניהל מלחמה אמיתית, שלח חסידים לבנות מקוואות, לבנות ישיבות, וזו הייתה מסירות נפש אמיתית ממש, כדי שיוכלו להמשיך ולקיים את היהדות ולבנות את היהדות ברוסיה באותם ימים. זה היה בשנת תרפ״ז. כבר שנה קודם לכן אמר אדמו״ר הריי״צ [לא ברור] שזו תהיה שנה קשה. והרבי היה אומר שכאשר יודעים שזו שנה קשה, זהו אופן של רחמים. והייתה עוד הנהגה שהנהיגו אז: לומר תהילים. המנהג נוהג אצל חסידי חב״ד: אומרים בכל יום את יום התהילים. זה אחד המנהגים שאדמו״ר הריי״צ הנהיג באותה שנה, בתרפ״ז. החסידים לא ידעו עד כמה הדבר מרחיק לכת. אבל ראו שתקופה קשה עומדת לבוא, והרגישו זאת סביב אדמו״ר הריי״צ. כל הזמן הרגישו שעוד עומד לקרות... זה היה בתקופה של אדר א׳ תרפ״ז, בשבת פרשת תצוה. אדמו״ר הריי״צ היה בלנינגרד, בפטרבורג, וזה...
04:54 תקופות. דאס איז געווען ארום צען יאר נאך דער מהפכה אין רוסלאנד, ווען די קאמוניסטן האבן איבערגענומען, און זיי האבן מלחמה געהאלטן קעגן אידישקייט. זיי האבן פארמאכט ישיבות, פארמאכט חדרים, פארמאכט מקוואות. און כידוע פון די דברי הימים, האט דער פריערדיקער רבי דעמאלט געפירט מלחמות השם מיט מסירות נפש, כפשוטו ממש, אפילו קעגן דער גאנצער ממשלה. דאס איז געווען דעמאלט א ממשלה אדירה, און ער האט געפירט אן אמתע מלחמה, געשיקט חסידים בויען מקוואות, בויען ישיבות, און דאס איז געווען אן אמתע מסירות נפש, ממש, כדי מען זאל קענען ממשיך זיין און האלטן די אידישקייט, און אויפבויען אידישקייט אין רוסלאנד אין יענע צייטן. דאס איז געווען אין יאר תרפ״ז. נאך פון א יאר פריער האט דער פריערדיקער רבי געזאגט [לא ברור] אז עס וועט זיין א שווער יאר. און דער רבי פלעגט זאגן אז ווען מען ווייסט אז עס איז א שווער יאר, איז דאס אופן רחמים. און דאס איז געווען נאך א הנהגה וואס מען האט דעמאלט איינגעפירט, אז מען זאל זאגן תהילים. דער מנהג ווערט געפירט ביי חסידי חב״ד: מען זאגט יעדן טאג דעם יום תהילים. דאס איז פון די מנהגים וואס דער פריערדיקער רבי האט איינגעפירט אין יענעם יאר, אין תרפ״ז. חסידים האבן נישט געוואוסט ווי ווייט דאס איז. אבער מען האט געזען אז עס גייט קומען א שווערע תקופה, און מען האט דאס געשפירט ארום דעם פריערדיקן רבי. מען האט די גאנצע צייט מרגיש געווען אז עס גייט נאך... דאס איז געווען אין דער תקופה פון אדר א׳ תרפ״ז, שבת פרשת תצוה. דער פריערדיקער רבי איז געווען אין לענינגראד, אין פעטערבורג, און דאס...
06:50 [לא ברור] זו הייתה שטות, וזה היה עלול להשפיע על צעדיו, על מה שקורה איתו. לכן העבודה הייתה קשה. על כל פנים, בשבת פרשת תצוה, תרפ״ז, אמר אדמו״ר הריי״צ מאמר על הפסוק ״ואתה תצוה את בני ישראל״, ודיבר על העניינים הללו. נדבר עליהם בפרטיות. הוא אמר את הפסוק ״ואתה תצוה״; זה היה המאמר על הפסוק. לאחר מכן, בפורים קטן, היה אדמו״ר הריי״צ במוסקבה. זו הייתה נסיעה באותן שנים: אדמו״ר הריי״צ נסע מפטרבורג, מלנינגרד, למוסקבה. כשהיה במוסקבה, ביקשו ממנו החסידים לומר מאמר. זה היה בבית הכנסת הגדול במוסקבה, בית הכנסת בארכיפובה. אדמו״ר הריי״צ הגיע לשם, ומאות יהודים, חסידים, היו שם אז. שלחו להודיע לו, שיידע שיש שם מרגלים, שהמקום מלא מרגלים. אלה היו אנשים מטעם הממשלה, שהציבה שם אנשים, רחמנא ליצלן, אפילו יהודים שהיו מלשינים. באותה תקופה הייתה קבוצה גדולה שהיו בעצם, איך אומרים, הצוררים האמיתיים. הם היו ממש ״מהרסיך ומחריביך ממך יצאו״; זו הייתה היבסקציה. אלה היו דווקא יהודים, נעבעך, שהפכו לאויב ועבדו בשביל הממשלה, און
06:50 [לא ברור] דאס איז געווען א שטות, און דאס האט געקענט אפעקטירן זיין טריט, זיין וואס טוט זיך. דערפאר איז געווען שווער די עבודה. על כל פנים, שבת פרשת תצוה, תרפ"ז, האט דער פריערדיקער רבי געזאגט א מאמר אויפן פסוק „ואתה תצוה את בני ישראל“, און האט ארומגערעדט די ענינים. מיר וועלן ארומרעדן בפרטיות. ער האט געזאגט דעם פסוק „ואתה תצוה“; דאס איז געווען דער מאמר אויפן פסוק. שפעטער, פורים קטן, איז דער פריערדיקער רבי געווען אין מאסקווע. דאס איז געווען א נסיעה אין יענע יארן: דער פריערדיקער רבי איז געפארן פון פעטערבורג, פון לענינגראד, צו מאסקווע. זייענדיק אין מאסקווע האבן די חסידים אים געבעטן צו זאגן א מאמר. דאס איז געווען אין דער גרויסער שול אין מאסקווע, דער בית הכנסת אין ארכיפאווע. דער פריערדיקער רבי איז געקומען אהין, און הונדערטער אידן, חסידים, זענען דעמאלט געווען. מען האט אים געשיקט הייסן, מען האט אים מודיע געווען, אז ער זאל וויסן אז עס זענען דא מרגלים, אז דאס פלאץ איז פול מיט מרגלים. דאס זענען געווען פון דער ממשלה, וואס האט געשטעלט מענטשן, רחמנא ליצלן, אפילו אידן וואס זענען געווען מלשינים. דעמאלט איז געווען א גרויסע קבוצה וואס זענען געווען בעצם, ווי זאגט מען, די אמתע צוררים. דאס זענען גאר געווען די „מהרסיך ומחריביך ממך יצאו“; דאס איז געווען די יעווסעקציע. דאס זענען גאר געווען אידן, נעבעך, וואס האבן זיך פארקערט אין א שונא, און געארבעט פאר דער ממשלה, און
08:38 הם עשו כל מיני דברים שהנהיגו, רחמנא ליצלן. הם היו מרגלים מטעם הממשלה, כדי לוודא שהרבי לא ידבר על שום דבר שעלול, חס ושלום, להעמיד אותו בסכנה; שלא ידבר נגד הממשלה, שלא ידבר על ענייני חינוך. הגיע פורים קטן, [לא ברור]. אדמו"ר הריי"צ אמר אז מאמר חסידות המתחיל במילים „וקבל היהודים את אשר החלו לעשות“, פסוק מן המגילה. והוא הביא את דברי הגמרא: „קיימו מה שקיבלו“. כלומר, במתן תורה הייתה רק ההתחלה. וכאשר באה גזירת המן, בפורים, אז היה „וקבל היהודים“; זו הייתה הקבלה. רק אז קיבלו היהודים את התורה. עד זמן פורים הייתה „מודעא רבה לאורייתא“: היהודים יכלו לטעון שלא רצו לקבל את התורה, ושהקבלה הייתה בהכרח, בכפייה. מתי הייתה קבלת התורה האמיתית? בזמן שהתרחש נס פורים. ונשאלת השאלה: איך ייתכן הדבר? הדבר פלא. במתן תורה היו היהודים בתכלית העילוי, עם המופתים הגדולים ביותר והגילויים הגדולים ביותר. הם ראו את הקדוש ברוך הוא, ראו את גילוי השכינה בעת יציאת מצרים, עוד יותר בקריעת ים סוף, ועוד יותר במתן תורה. כשיש גילויים כאלה של השכינה, אז הייתה רק התחלה? ומתי היו הקבלה ואופן הקיום של
08:38 זיי האבן געטאן כל מיני דברים, וואס זיי האבן איינגעפירט, רחמנא ליצלן. זיי זענען געווען מרגלים מטעם הממשלה, צו זען אז דער רבי זאל נישט רעדן קיין זאך וואס זאל אים קענען, חס ושלום, אריינשטעלן אין א מצב פון א סכנה; ער זאל נישט רעדן קעגן דער ממשלה, זאל נישט רעדן קיין זאכן פון חינוך. איז געקומען פורים קטן, [לא ברור]. דער פריערדיקער רבי האט דעמאלט געזאגט דעם מאמר חסידות, וואס דער מאמר הייבט זיך אן מיט די ווערטער „וקבל היהודים את אשר החלו לעשות“, א פסוק פון דער מגילה. און ער האט געברענגט וואס די גמרא זאגט: „קיימו מה שקיבלו“. אז ביי מתן תורה איז געווען מער נישט ווי דער התחלה. און בשעת עס איז געקומען גזירת המן, פורים, איז דעמאלט געווען „וקבל היהודים“; דאס איז געווען די קבלה. אידן האבן ערשט דעמאלט מקבל געווען די תורה. ביז דעם זמן פון פורים איז געווען „מודעא רבה לאורייתא“: אידן האבן געקענט טענה'ן אז זיי האבן נישט געוואלט מקבל זיין די תורה, עס איז געווען בהכרח, בכפייה. ווען איז געווען די אמתע קבלת התורה? דאס איז געווען בשעת עס איז געקומען דער נס פון פורים. פרעגט זיך די שאלה: ווי קומט דאס? הדבר פלא. ביי מתן תורה זענען אידן געווען בתכלית העילוי, אין די גרעסטע מופתים, די גרעסטע גילויים. זיי האבן געזען דעם אייבערשטן, זיי האבן געזען די גילוי השכינה בעת יציאת מצרים, נאך מער ביי קריעת ים סוף, און נאך מער ביי מתן תורה. אז עס זענען געווען אזעלכע גילויים פון דער שכינה, איז דעמאלט געווען מער נישט ווי אן התחלה? און ווען איז געווען די קבלה, און דער אופן פון קיום פון
10:11 מתן תורה? דווקא בזמן של גזירות, בזמן של ייסורים, בזמן של „להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים“. איך ייתכן דבר כזה? הדבר פלא. היהודים היו במצב של שפלות בזמן פורים. על כך דיבר אדמו"ר הריי"צ במאמר שלם. והמאמר הזה היה המשך למאמר שאמר בשבת. הוא פתח בפסוק „ואתה תצוה את בני ישראל ויקחו אליך שמן זית זך כתית למאור“. והוא שאל כאן כמה שאלות שכל המפרשים שואלים. שאלה שכבר שואלים הראשונים, הרמב״ן, אבן עזרא ועוד מן הראשונים, כולם שואלים: מה פירוש „ואתה תצוה את בני ישראל“? משה רבינו הוא המצווה? הקדוש ברוך הוא הוא המצווה. תמיד כתוב בתורה „וידבר ה׳ אל משה, צו את בני ישראל“. משה רבינו הוא השליח של הקדוש ברוך הוא למסור את הציוויים מפי הקדוש ברוך הוא. מן הלשון „ואתה תצוה“ משמע שדווקא משה הוא המצווה. מה פירוש הדבר? אחר כך שאל: מה פירוש „ויקחו אליך“? שיביאו את שמן הזית אל משה? הרמב״ן שואל את השאלה הזאת. הרי אהרן הכהן הוא שמדליק את המנורה. צריך להביא את שמן הזית לאהרן, לא למשה. אחר כך שאל: מה פירוש „ויקחו שמן זית זך כתית למאור“? מהו הדיוק ב„כתית למאור“? כן, „כתית“; שם כתוב „כתית“. מה פירוש הדבר שהשמן צריך להיות כתית,
10:11 מתן תורה? דווקא אין א זמן פון גזירות, אין א זמן פון יסורים, אין א זמן פון „להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים“. ווי קומט אזא מין זאך? הדבר פלא. אידן זענען געווען אין א שפלות־מצב אין זמן פורים. אויף דעם האט דער פריערדיקער רבי גערעדט א גאנצן מאמר. און דער מאמר איז געווען דאך א המשך צו דעם מאמר וואס ער האט גערעדט שבת. ער האט אנגעהויבן מיט „ואתה תצוה את בני ישראל ויקחו אליך שמן זית זך כתית למאור“. און ער האט געפרעגט דא כמה שאלות וואס די מפרשים אלע פרעגן. א שאלה וואס פרעגן שוין די ראשונים, דער רמב״ן, אבן עזרא, און נאך פון די ראשונים, אלע פרעגן: וואס איז דאס „ואתה תצוה את בני ישראל“? משה רבינו, ער איז דער מצווה? דער אייבערשטער איז דער מצווה. אלעמאל אין תורה שטייט „וידבר ה׳ אל משה, צו את בני ישראל“. משה רבינו איז דער שליח פון דעם אייבערשטן, איבערצוגעבן פון דעם אייבערשטן די ציוויים. דער לשון „ואתה תצוה“ איז משמע משה איז דער מצווה גאר. וואס איז דאס דער פשט? דערנאך האט ער געפרעגט: וואס איז דאס דער פשט „ויקחו אליך“? אז מען זאל דעם שמן זית ברענגען צו משה? דער רמב״ן פרעגט די שאלה. כי הרי אהרן הכהן איז דער וואס מדליק די מנורה. מען דארף דאך ברענגען דעם שמן זית צו אהרן, נישט צו משה. דערנאך האט ער געפרעגט די שאלה: וואס איז דאס דער „ויקחו שמן זית זך כתית למאור“? וואס איז דאס דער דיוק אין דעם „כתית למאור“? יא, „כתית“; דארט שטייט „כתית“. וואס הייסט אז דער כתית פון דעם שמן,
11:38 שצריך לכתוש את הזיתים ולהפיק שמן כתית, למעוך ולכתוש אותם, כדי שיהיה „למאור“, שיעשה אור? מה פירוש „למאור“? הלשון „למאור“ היא לשון מעניינת. ואחר כך, „להעלות נר תמיד“. מה פירוש „נר תמיד“? כפי שרש״י שואל: הרי אין זה נר תמיד. את המנורה הדליקו רק מערב עד בוקר, כמו שכתוב בהמשך הפסוק. אם זה מערב עד בוקר, מה פירוש „תמיד“? ואז אמר אדמו"ר הריי"צ מאמר נפלא. המאמר הזה הוא אחד המאמרים הנפלאים, מאמר שהיו לו השלכות אדירות באותה תקופה. הוא ידע שעוקבים אחריו, ידע שנמצאים שם כל המרגלים העוקבים אחר דבריו, ושהם רוצים לתפוס כמה מילים כדי שיוכלו אחר כך להלשין עליו לממשלה. ואף על פי כן דיבר אדמו"ר הריי"צ בכל התוקף, בלי שום פחד. ועל מה דיבר? הוא אמר שכתוב „ואתה תצוה את בני ישראל“: „תצוה“ אצל משה רבינו הוא מלשון צוותא וחיבור. את המילים האלה ממש אמר אדמו"ר הריי"צ: „ואתה תצוה את בני ישראל“. הקדוש ברוך הוא אומר: משה רבינו, אתה, משה רבינו. וכפי שהוא אומר בזוהר, דווקא בזוהר הזה, „ואתה תצוה“. הוא אומר שהכוונה היא למשה שבכל דור ודור. הקדוש ברוך הוא אומר למשה רבינו: „ואתה“, אתה, משה רבינו, „תצוה“ — צוותא וחיבור — את בני ישראל. מה עניינו
11:38 וואס מ'דארף צו קלאפן דעם שמן, און מאכן אז דער שמן זאל זיין כתית, צו רייבן און צו קלאפן דעם שמן, אז ער זאל זיין למאור, מאכן ליכטיק. וואס איז דאס „למאור“? דער לשון „למאור“ איז אן אינטערעסאנטער לשון. דערנאך, „להעלות נר תמיד“. וואס איז דאס „נר תמיד“? ווי רש״י פרעגט: כי הרי דאס איז נישט קיין נר תמיד. די מנורה האט מען געצונדן נאר מערב עד בקר, ווי עס שטייט אינעם פסוק שפעטער. אז עס איז מערב עד בקר, אבער וואס הייסט דאס „תמיד“? און דעמאלט האט דער פריערדיקער רבי געזאגט א מורא'דיגן מאמר. דער מאמר, דאס איז איינע פון די מורא'דיגע מאמרים, וואס דער מאמר האט געהאט מורא'דיגע עשיות, וואס איז געווען אין יענער תקופה. וויסנדיק אז מ'קוקט אים נאך, וויסנדיק אז דארטן געפינען זיך די אלע מרגלים וואס געפינען זיך ביי זיין מעשה. און זיי ווילן כאפן א פאר ווערטער כדי צו קענען שפעטער מלשין זיין צו דער ממשלה. און דערוועגן האט דער פריערדיקער רבי גערעדט מיט כל התוקף, אן קיין שום פחד. און וואס האט ער גערעדט? האט ער גערעדט אז ס'שטייט „ואתה תצוה את בני ישראל“. אז משה רבינו איז „תצוה“ — צוותא וחיבור. נאר אט די ווערטער האט דער פריערדיקער רבי געזאגט: „ואתה תצוה את בני ישראל“. אז דער אויבערשטער זאגט: משה רבינו, דו משה רבינו. און ווי ער זאגט אין זוהר, טאקע אין דעם זוהר, „ואתה תצוה“. זאגט ער, אז דער פשט איז דער משה שבכל דור ודור. דער אויבערשטער זאגט צו משה רבינו: „ואתה“, דו משה רבינו, „תצוה“, תצוה, צוותא וחיבור, את בני ישראל. וואס איז דער ענין
13:16 של משה רבינו? משה רבינו הוא שמקשר ומחבר את בני ישראל עם הקדוש ברוך הוא. זה גופא מה שהתורה אומרת, מה שהתורה רוצה לומר בפסוק הזה. התורה אומרת: מה התפקיד שלך, משה רבינו? מה עניינך? „ואתה“, אתה, משה רבינו, „תצוה“ — תקשר ותחבר. עניינך הוא לחבר את היהודים עם הקדוש ברוך הוא. ועל דרך זה הפירוש הוא גם במשה שבכל דור ודור. כפי שהיה משה רבינו בשעתו, שמשה רבינו לימד זאת וקישר את היהודים עם הקדוש ברוך הוא, זו הייתה דרכו של משה. כך בכל דור ודור יש משה רבינו שבדור, שעניינו לחזק את היהודים באמונה, כדי שהאמונה תימשך בפנימיות. ולכן נקרא משה רבינו „רעיא מהימנא“. „רעיא מהימנא“ פירושו גם, כפי שנאמר, רועה נאמן; זה הפירוש הפשוט. אבל כאן יש פירוש עמוק יותר ל„רעיא מהימנא“: הוא הרועה בענייני אמונה. משה רבינו רועה, זן ומפרנס את היהודים באמונה, כדי שליהודי תהיה אמונה בפנימיות. שהאמונה לא תהיה אמונה סתם: הוא מאמין בקדוש ברוך הוא, אבל בחיי היום־יום אין לאמונה שלו שום נגיעה. האמונה צריכה להיות באופן של הזנה ופרנסה; הוא מפרנס את האמונה, מחיה אותה, כדי שהאמונה תחיה בתוך האדם, במחשבתו, בדיבורו ובמעשיו, בחיי היום־יום,
13:16 פון משה רבינו? משה רבינו איז דער וואס איז מקשר ומחבר בני ישראל מיטן אויבערשטן. דאס איז, דאס גופא וואס די תורה זאגט, וואס די תורה וויל זאגן אין דעם פסוק. די תורה זאגט: וואס איז דיין תפקיד, משה רבינו? וואס איז דיין ענין? „ואתה“, דו משה רבינו, „תצוה“, תקשר ותחבר, דיין ענין איז צו מחבר זיין אידן מיטן אויבערשטן. און על דרך זה איז דער פשט אז דער משה שבכל דור ודור. אזוי ווי ס'איז געווען משה רבינו בשעתו, וואס משה רבינו האט מלמד געווען דאס, ער האט מקשר געווען אידן מיטן אויבערשטן, דאס איז געווען דער דרך של משה. על דרך זה בכל דור ודור איז דא דער משה רבינו שבדור, וואס זיין ענין איז צו מחזק זיין די אידן אין אמונה, אז די אמונה זאל נמשך ווערן בפנימיות. און דערפאר ווערט משה רבינו גערופן „רעיא מהימנא“. „רעיא מהימנא“ איז אויך דער טייטש, ווי געזאגט, אז רעיא מהימנא, דער פשוט'ער טייטש רעיא מהימנא, אז דאס איז רועה נאמן. אבער דא איז דא א טיפערער טייטש רעיא מהימנא: אז ער איז דער רועה אין די עניני אמונה. משה רבינו איז רועה, רועה מיט איים, וואס ער איז זן ומפרנס, אז פשוט, אידן מיט אמונה. אז א איד זאל האבן די אמונה בפנימיות. די אמונה זאל ניט זיין א פשוט'ע אמונה: ער גלייבט אינעם אויבערשטן, אבער אין חיי יום יום האט זיין אמונה גארנישט געשייכות. נו, די אמונה דארף זיין אין אן אופן פון זן ומפרנס די אמונה, אז ער מפרנס, ער באלעבט די אמונה, אז די אמונה זאל לעבן אין א מענטשן, אין זיין מחשבה, דיבור ומעשה, חיי יום יום,
14:52 עד כדי מסירות נפש. ולשם נכנס אדמו"ר הריי"צ. כשם שמשה רבינו היה הרעיא מהימנא שבדור, כך היה מרדכי היהודי. כי כשהגיע המן ורצה „להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים“, המן נטפל לילדים. כפי שמסופר במדרש, המן ראה את הילדים שבאו מן החדר, וראה שמרדכי הקהיל את תינוקות של בית רבן, עשרים ושניים אלף ילדים, ולמד איתם תורה. הוא לימד אותם דברים שאינם קשורים לשום דבר מלבד התורה כפשוטה — חוקים ומצוות, כפי שמובא במדרשים. כשהמן ראה זאת, הוא הבין שזה כוחו של העם היהודי, ורצה לפגוע בילדים. ומרדכי חיזק את היהודים באותם ימים באמונה ועורר אצלם את מסירות הנפש. כפי שאדמו"ר הזקן אומר בתורה, שהיהודים עמדו כל השנה כולה במסירות נפש. לא רק שהם לא [לא ברור], חס ושלום, אלא שהם עמדו בתוקף בקיום תורה ומצוות, עד כדי [לא ברור] לימוד תורה ברבים, [לא ברור]. ואדמו"ר הריי"צ ביאר כיצד הדבר נוגע לימינו אלה, כפי שהיה אז, בתקופה ההיא שעליה מדברים [לא ברור]. צריך לדעת שיש המן בכל דור ודור, שרוצה „להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים“.
14:52 ביז צום מסירות נפש. און דארטן איז דער פריערדיקער רבי אריינגעגאנגען. אזוי ווי משה רבינו איז געווען דער רעיא מהימנא שבדור, על דרך זה איז געווען מרדכי היהודי. כי בשעה עס איז געקומען המן, און המן האט געוואלט להשמיד להרוג ולאבד כל היהודים, און המן האט זיך אנגענומען מיט די קינדער, ווי ס'שטייט אין מדרש, אז המן האט געזען די קינדער וואס קומען פון חדר, און האט געזען ווי מרדכי האט מקהיל געווען די תינוקות של בית רבן, צוויי און צוואנציג טויזנט קינדער, און געלערנט מיט זיי תורה. און ער האט געלערנט מיט זיי זאכן וואס האבן נישט געשייכות צו גארנישט, נאר צו תורה כפשוטה, געלערנט זיי חוקים ומצוות, ווי ס'ברענגט זיך אין די מדרשים. און דערוועגן האט המן געזען, האט ער פארשטאנען אז דאס איז דער כח פון אידישן פאלק. און האט זיך געוואלט נעמען צו די קינדער. און מרדכי האט מחזק געווען די אידן אין יענע צייטן אין די אמונה, און האט מעורר געווען ביי זיי דעם מסירות נפש. ווי דער אלטער רבי זאגט אין תורה, אז אידן זענען געשטאנען כל השנה כולה במסירות נפש, ניט נאר אז זיי האבן נישט [לא ברור] חס ושלום, נאר זיי זענען געשטאנען חזק בקיום תורה ומצוות, ביז [לא ברור] לערנען תורה ברבים, [לא ברור]. און ווי דער פריערדיקער רבי האט אויסגעטייטשט ווי דאס איז בימינו אלה, ווי ס'איז געווען יעמאלט, יענע תקופה וואס מ'רעדט [לא ברור]. מ'זאל וויסן אז ס'איז דא המן בכל דור ודור, וואס ער וויל להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים.
16:15 וצריך לדעת שהכוח לנצח את המן הוא באמצעות חינוך ילדי ישראל. „מפי עוללים ויונקים יסדת עוז להשבית אויב ומתנקם“. באמצעות העוללים והיונקים, לימוד הילדים אצל רבם, מתקיים „להשבית אויב ומתנקם“. וזאת על ידי שלא מתפעלים, על ידי תוקף ומסירות נפש. ודווקא בזה, ובאמצעות זה, מגיעים ל„להשבית אויב ומתנקם“, לנס פורים של אותם ימים. ובכך פירש את הפסוק „ואתה תצוה את בני ישראל“ — שהוא מדבר על משה רבינו, שמקשר את היהודים עם הקב"ה. „ויקחו אליך“ — את השאלה על „ויקחו אליך שמן זית זך“ פירש כאן אדמו"ר הריי"צ. מה פירוש „ויקחו אליך“? שהיהודים צריכים להביא למשה שמן זית זך. כלומר, מכיוון שמשה רבינו מקשר ומחבר את היהודים עם הקב"ה, נעשה על ידי כך „ויקחו אליך“: היהודים מביאים למשה רבינו שמן זית זך. היהודים מוסיפים אור במדרגותיו של משה. והכוונה היא כך: ידוע שמשה ובני ישראל הם בבחינת ראש ורגל. כשמדברים על משה ובני ישראל, יש פסוק בפרשת בהעלותך: „שש מאות אלף רגלי העם אשר אנכי בקרבו“. משה רבינו מכנה את היהודים „רגלי העם“. ומבואר שמשה רבינו הוא ראש בני ישראל; אלו ראשי התיבות „רבי“ — ראש בני ישראל. הוא הראש, ובני ישראל הם רגליו של משה. וביחס שבין הראש לרגל, כפי
16:15 און מ'זאל וויסן זיין אז דער כח אויף מנצח זיין המן איז דורך דעם חינוך פון אידישע קינדער. „מפי עוללים ויונקים יסדת עוז להשבית אויב ומתנקם“. אז דורך די עוללים ויונקים, דעם לימוד פון קינדער ביי זייער רבי'ן, איז דא „להשבית אויב ומתנקם“. און דורך נישט נתפעל ווערן, דורך שטארקייט און דורך דעם מסירות נפש. און איינצייגן דא מיט דעם און מיט דעם זאל זיין צום „להשבית אויב ומתנקם“, צו דעם נס פורים פון יענע צייט. און מיט דעם האט ער געטייטשט דעם פסוק אז „ואתה תצוה את בני ישראל“ גייט אויף משה רבינו, וואס ער איז מקשר אידן מיטן אייבערשטן. „ויקחו אליך“ — די שאלה, „ויקחו אליך שמן זית זך“, האט דא דער פריערדיקער רבי געטייטשט. וואס איז דער טייטש „ויקחו אליך“? אז אידן דארפן ברענגען צו משה שמן זית זך. דאס הייסט, אז דורך דעם וואס משה רבינו איז מקשר ומחבר אידן מיטן אייבערשטן, איז דורך דעם „ויקחו אליך“: אידן ברענגען צו משה רבינו שמן זית זך. אידן ברענגען א תוספת אור אין די מדרגות פון משה. דאס הייסט, דער טייטש איז אזוי. איז דאך ידוע אז משה און בני ישראל איז דער ענין פון ראש ורגל. מ'רעדט, משה ובני ישראל — עס איז א פסוק אין פרשת בהעלותך: „שש מאות אלף רגלי העם אשר אנכי בקרבו“. אז משה רבינו זאגט אויף אידן „רגלי העם“. איז מבואר אין דעם, אז משה רבינו איז דער ראש בני ישראל; דאס איז דער ראשי תיבות „רבי“ — ראש בני ישראל. ער איז דער קאפ, און בני ישראל, דאס זיינען די רגלים פון משה. און עס געפינט זיך דער ראש ורגל, ווי
17:57 שאדמו"ר הזקן מבאר, הראש מנהיג את הרגל, כמובן גם בפשטות. אבל לרגל יש מעלה ביחס לראש: הרגל מוליכה את הראש. כשהראש רוצה להגיע למקום מסוים, הוא צריך להגיע לשם באמצעות הרגליים. והרגליים מוליכות את הראש למקום שהראש לבדו אינו יכול להגיע אליו. וזה פירושו של אדמו"ר הריי"צ כאן בפסוק ח': מכיוון שמשה רבינו מחבר ומקשר את בני ישראל עם אור אין סוף, נעשה על ידי כך „ויקחו אליך“ — היהודים מביאים למשה רבינו שמן זית זך. „אליך“ — למשה דווקא. היהודים מוסיפים תוספת אור במדרגותיו של משה, כביכול. משה מתעלה למדרגה גבוהה יותר בזכות זה שהוא מקשר את היהודים עם הקב"ה. ולאחר מכן נאמר „כתית למאור“. ואדמו"ר הריי"צ מפרש את המילה „כתית“. „כתית“ הוא עניין הגלות והגזירות, עניין חושך הגלות. היהודים הם בבחינת כתית. היהודים נשברים ונדכאים מן הכתית, מן השבר שבחושך הגלות. ועל ידי ההעלם וההסתר נעשה „למאור“ — את המילה „מאור“ הוא פירש כמתייחסת לעצם הנשמה. המאור הוא מקור האור. זהו עצם הנשמה, היחידה שבנשמה. המאור שבנשמה, האמונה האמיתית של היהודים, מתעלה באמצעות הכתית, באמצעות הגזירות. וזה מה שראו אצל מרדכי: הכתית, כאשר המן הביא את גזירת „להשמיד“, רחמנא ליצלן, עורר אצל היהודים את מסירות הנפש האמיתית,
17:57 דער אלטער רבי טייטשט, אז דער ראש פירט אן מיט דער רגל, כמובן גם בפשטות, אבער דער רגל האט א מעלה כלפי דעם ראש: דער רגל פירט דעם ראש. דער ראש וויל אנקומען צו א מקום, דארף ער אנקומען דורך די רגלים. און די רגלים פירן דעם ראש צו א מקום, וואו דער ראש אליין קען נישט אנקומען. און דאס איז דער טייטש, וואס דער פריערדיקער רבי געטייטשט דא אין פסוק ח', אז דורך דעם וואס משה רבינו איז מחבר ומקשר בני ישראל מיט אור אין סוף, איז דורך דעם „ויקחו אליך“ — אידן ברענגען צו משה רבינו שמן זית זך. „אליך“ — צו משה דוקא. אידן זיינען מוסיף תוספת אור אין די מדרגות פון משה, כביכול. משה ווערט נתעלה צו א העכערע מדרגה בזכות דעם וואס ער איז מקשר אידן מיטן אייבערשטן. און דערנאך שטייט „כתית למאור“. און דער פריערדיקער רבי טייטשט „כתית“. „כתית“ איז דער ענין פון דעם גלות און די גזירות און דער ענין פון חושך הגלות. אידן זיינען כתית. אז אידן זיינען נשבר ונדכא פון דעם כתית, דער צובראכנקייט פון דעם חושך הגלות, און דורך דעם וואס עס איז דער ענין פון העלם והסתר, איז דער „למאור“ — „מאור“ האט ער געטייטשט גייט אויף דער עצם הנשמה. מאור, מאור דאס איז דער מקור האור. דאס איז דער עצם הנשמה, די יחידה שבנשמה. דער מאור שבנשמה, דער אמת'ער אמונה ביי אידן, ווערט נתעלה דורך דעם כתית, דעם ענין פון גזירות. און דאס איז וואס מ'האט געזען ביי מרדכי, אז דורך דעם כתית, ווען המן האט געברענגט די גזירה „להשמיד“, רחמנא ליצלן, אז דאס האט מעורר געווען ביי אידן דעם אמת'ן מסירות נפש,
19:34 והם עמדו במסירות הנפש האמיתית כל השנה כולה. ועל דרך זה, כפי שדובר אז, באותה תקופה, שעל ידי הכתית שבזמן הגלות, הנובע מכל הגזירות, נעשה „למאור“ — מסירות הנפש האמיתית של היהודים מתעלה. ואת זה ראו במוחש. וזהו „להעלות נר תמיד“: באמצעות מסירות הנפש מעוררים את הנר התמידי. לא מסירות נפש רק „מערב עד בוקר“, רק בזמנים קשים, אלא „נר תמיד“ — שמסירות הנפש תישאר כך בכל הזמנים, בלי שינוי. זו הייתה תורתו של הרבי. וכידוע, מיד לאחר מכן באה גזירת המאסר. הדברים הגיעו לידי הממשלה; הוא דיבר על כך גם בשיחה, והדברים היו ברורים ממש: לא צריך לפחד, והממשלה לא צריכה לנסות. עליהם לדעת שאין ביכולתם למנוע מן היהודים לחנך את ילדי ישראל, או לסגור את החדרים, המקוואות והישיבות וכו' וכו'. וכמובן, זו הייתה הסיבה, ומיד לאחר מכן, כעבור כמה שבועות, חודש או חודשיים, בו' סיון, הדבר הביא למאסר, למאסר הקשה. אדמו"ר הריי"צ הוחזק בבית הסוהר תחת גזר דין מוות, שממנו, רחמנא ליצלן, צמח לאחר מכן הנס הגדול שהביא לגאולת י"ב תמוז: אדמו"ר הריי"צ יצא מבית הסוהר בניגוד לכל הסיכויים, בניגוד לכל מה שהממשלה הייתה בטוחה אז שתוכל לבצע. ומבחינה זו היה [לא ברור]. זה היה המאסר של תרפ"ז. כן, „ואתה תצוה את בני ישראל“. וזה
19:34 און מ'האט געשטאנען מיט דעם אמת'ן מסירות נפש כל השנה כולה. און על דרך זה, ווי גערעדט יעמאלט אין יענער צייט, אז דורך דעם כתית פון דעם זמן הגלות, וואס איז דא פון אלע גזירות, איז „למאור“ — נתעלה ביי אידן דער אמת'ער מסירות נפש. און דאס האט מען געזען במוחש. און דאס איז דא „להעלות נר תמיד“: אז דורך דעם מסירות נפש איז מען מעורר דעם נר תמיד. נישט נאר דער מסירות נפש „מערב עד בוקר“, נאר אין שווערע צייטן, נאר צו זיין א „נר תמיד“, אז דער מסירות נפש זאל זיך האלטן אזוי בכל הזמנים, אן קיין שינוי. דאס איז געווען תורתו של רבי. און כידוע, אז גלייך נאך דעם איז געווארן די גזירת המאסר. עס איז אנגעקומען צו דער ממשלה, אז ער האט גערעדט אויף דעם אויך אין דער שיחה, און דאס איז געווען ממש קלאר: מ'דארף נישט מורא האבן, און די ממשלה זאל נישט משתדל זיין. זיי זאלן וויסן אז זיי קענען נישט אפשטעלן אידן פון מחנך זיין די אידישע קינדער, אדער פארמאכן די חדרים און מקוואות און ישיבות, וכו' וכו'. און כמובן, דאס איז געווען די סיבה, און גלייך נאך דעם, עטלעכע וואכן, איין אדער צוויי חדשים שפעטער, איז געווען, אין דעם ו' סיון, און דאס האט געברענגט צום מאסר, דעם שווערען מאסר. דער פריערדיקער רבי — מ'האט אים געהאלטן אין תפיסה, מיט א גזירת מוות, וואס שפעטער, רחמנא ליצלן, איז דאס געווארן דער גרויסער נס, וואס האט שפעטער געברענגט צו דער גאולה פון י"ב תמוז, אז דער פריערדיקער רבי איז ארויס פון תפיסה קעגן אלע סיכויים, קעגן אלעס וואס די ממשלה האט דעמאלט געווען זיכער אז זיי וועלן קענען אויספירן. און מבחינת דעם איז געווען [לא ברור]. דאס איז געווען דער מאסר פון תרפ"ז. יא, „ואתה תצוה את בני ישראל“. און דאס
21:13 העניין של הפרשה חל בשבוע של ז׳ באדר. צריך לדעת שזהו הדור של משה רבינו, אבל התורה אומרת אחרת. העובדה שהתורה אינה מזכירה את משה רבינו בשמו היא בדיוק להפך: התורה רוצה להביא לידי ביטוי את עצמיותו של משה, ולא רק את שמו. השם הוא השם; הוא מבטא את הפעולה, את הפרט, את העניינים של השם כפי שהם מבוארים בחסידות. אדרבה, ״ואתה תצוה״ הוא יותר מן השם. העניין האמיתי והעצמי של משה רבינו, כפי שאומר ה״כלי יקר״, מהותו ועצמותו של משה רבינו, הוא לקשר ולחבר יהודים עם הקב״ה. זה גורם ליהודים להיות כדבר אחד, בהתכללות, כפי שכתוב ב״מאור עיניים״. להיות כדבר אחד — זה מה שמשה רבינו מגלה, ואלה העניינים ששמו של משה רבינו אינו מבטא. משה רבינו נמצא, פשוטו כמשמעו, בכל דור ודור; עצם מהותו של משה רבינו נשארת, וזהו משה רבינו שבכל דור. משה נמצא בדור, כמו משה שבדור. וכך בכל דור ודור, באמצעות נשיאי ישראל, באמצעות הצדיקים שמאירים אצל יהודים את היחידה, את מסירות הנפש, את עצם הנשמה. וזהו כוח מסירות הנפש שבאמצעותו יהודים מחזיקים מעמד, וזהו ״כתית למאור״, שמגלה את המאור האמיתי, את האור האמיתי. תשנ״ב. זו הייתה אחת השנים [לא ברור]. בפורים קטן תשנ״ב הורה הרבי, הרבי מליובאוויטש, להדפיס את המאמר הזה. זה היה מאמר שהרבי אמר בתשמ״א. ובכל שנה, כך הוא הסדר, מביאים לרבי לכבוד כל יום טוב, כל יומא דפגרא, כל יום חשוב, מאמר שאדמו״ר הריי״צ או הרבי אמר. ובתשנ״ב הביאו את המאמר שהרבי אמר בתשמ״א, בשבת פרשת תצוה תשמ״א. זהו המאמר שמתחיל במילים ״ואתה תצוה את בני ישראל״, והוא מיוסד על מאמרו של אדמו״ר הריי״צ ״וקבל היהודים״ מתרפ״ז. זה אותו מאמר שהרבי
21:13 דער ענין פון דער פרשה קומט אויס אין דער וואך פון ז׳ אדר. דארף מען וויסן אז דאס איז דער דור פון משה רבינו, און די תורה זאגט אנדערש. דאס וואס די תורה זאגט נישט משה רבינו, איז פונקט פארקערט. די תורה וויל ארויסברענגען די עצמיות פון משה, נישט נאר דעם נאמען. דער נאמען איז דער נאמען, דאס איז די פעולה, דאס איז דער פרט, דאס דארף חסידות, די ענינים פון דעם נאמען. אדרבה, „ואתה תצוה“ איז מער ווי דער נאמען. דער אמת׳ער עצמי׳דיגער ענין פון משה רבינו, ווי דער כלי יקר זאגט, די מהות ועצמות פון משה רבינו, איז מקשר ומחבר אידן מיטן אייבערשטן, אז דאס מאכט אז אידן זאלן זיין ווי איין זאך, אין התכללות, ווי עס שטייט אין „מאור עינים“. אז ווי איין זאך, דאס איז וואס משה רבינו אנטפלעקט, און דאס זענען די ענינים וואס משה רבינו׳ס נאמען זאגט נישט. דאס אז משה רבינו איז פשוטו כמשמעו אין יעדער דור ודור, בלייבט די עצם מהות פון משה רבינו, און דאס איז משה רבינו אין יעדער דור. משה איז אין דור ווי משה אין דור. און דאס איז אין יעדער דור ודור, דורך נשיאי ישראל, דורך די צדיקים וואס זיי באלייכטן ביי אידן די יחידה, די מסירות נפש, דעם עצם הנשמה, און דאס איז דער כח המסירות נפש, וואס מיט דעם האלטן זיך אידן שטארק, און דאס איז „כתית למאור“, וואס ברענגט ארויס דעם אמת׳ן מאור, די אמת׳ע לעכטיקייט. תשנ״ב. דאס איז געווען איינע פון די יארן [לא ברור]. פורים קטן תשנ״ב. האט דער רבי, דער ליובאוויטשער רבי, דאן געהייסן ארויסדרוקן דעם מאמר. דאס איז געווען א מאמר וואס דער רבי האט געזאגט תשמ״א. און יעדעס יאר, דאס איז דער סדר, ברענגט מען צום רבי׳ן לכבוד יעדן יום טוב, יעדן יומא דפגרא, יעדן חשוב׳ן טאג, דעם מאמר וואס דער פריערדיקער רבי אדער דער רבי האט געזאגט. און אין תשנ״ב האט מען געברענגט דעם מאמר וואס דער רבי האט געזאגט תשמ״א, שבת פרשת תצוה תשמ״א. דער מאמר איז דער מאמר וואס הייבט זיך אן מיט די ווערטער „ואתה תצוה את בני ישראל“, און דער מאמר איז מיוסד אויף דעם פריערדיקן רבי׳נס מאמר פון „וקבל היהודים“ תרפ״ז. דאס איז דער זעלבער מאמר וואס דער רבי
23:37 אמר בתשמ״א. בתשנ״ב הביאו את המאמר לרבי כדי שהרבי יגיה אותו. מביאים את המאמר לרבי, כן, והרבי צריך להגיה אותו, לדייק או לתקן, כדי שיהיה מוכן לדפוס. זה היה בפורים קטן תשנ״ב, ימים אחדים לפני היום הקשה של כ״ז באדר. ימים אחדים אחר כך הגיע יום כ״ז באדר ראשון תשנ״ב, שבו הרבי, רחמנא ליצלן, [לא ברור]. זו הייתה התקופה שבה אצל הרבי [לא ברור], העלמות והסתרים קשים, ועד היום הזה אנחנו עדיין נמצאים בזמן של חושך, העלם והסתר. וזה היה המאמר האחרון שהרבי הוציא עבורנו. ״ואתה תצוה״ יצא בקונטרס פורים קטן תשנ״ב, ושם הרבי עמד על המאמר הזה. ולא זו בלבד שהרבי חזר על דבריו של אדמו״ר הריי״צ, אלא שהרבי הוסיף עוד דבר נפלא, שאפשר לחיות איתו ולחיות. כן, זה מה שנותן כוחות לעמוד בכל ניסיונות הגלות. הרבי הוסיף עוד דבר נפלא. אבל נסתכל בגמרא, במסכת שבת: כשמובאים שם הדברים ״הדר קבלוה בימי אחשורוש״, אומרת הגמרא שבמתן תורה היה העניין של גזירת המן. סליחה, במתן תורה היה העניין שיהודים טענו שלא רצו לקבל את התורה; היה ״כפה עליהם הר כגיגית״. ובימי אחשורוש היה ״קיימו וקבלו״.
23:37 האט געזאגט תשמ״א. אין תשנ״ב האט מען געברענגט דעם מאמר, און מען האט אים געברענגט צום רבי׳ן אז דער רבי זאל דאס מגיה זיין. מען ברענגט דעם מאמר צום רבי׳ן, יא, און דער רבי דארף דאס מגיה זיין, מדייק זיין אדער פאררעכטן, אז עס זאל זיין גרייט צום דרוק. דאס איז געווען פורים קטן תשנ״ב. דאס איז געווען אפאר טעג פאר דעם שווערע טאג פון כ״ז אדר. אפאר טעג שפעטער איז געווען דער טאג, כ״ז אדר ראשון תשנ״ב, ווען דער רבי איז, רחמנא ליצלן, [לא ברור]. דאס איז געווען די תקופה וואס דער רבי׳ס [לא ברור], שווערע העלמות והסתרים, וואס עד היום הזה זיינען מיר נאך אין דעם זמן פון חושך, העלם והסתר. און דאס איז געווען דער לעצטער מאמר וואס דער רבי האט אונז ארויסגעגעבן. „ואתה תצוה“ איז ארויסגעגאנגען מיטן קונטרס פורים קטן תשנ״ב, וואס דארטן האט דער רבי זיך געשטעלט אויף דעם מאמר. און נישט נאר דער רבי האט איבערגע׳חזר׳ט דעם ווארט פון פריערדיקן רבי׳ן, נאר דער רבי האט מוסיף געווען נאך א מורא׳דיגן ווארט, וואס מיט דעם קען מען לעבן און לעבן. יא, דאס איז וואס גיט כוחות אז מען זאל קענען באשטיין אלע נסיונות פון גלות. דער רבי האט צוגעגעבן נאך א מורא׳דיגן ווארט. אבער מען גייט קוקן אין דער גמרא מסכת שבת, ווען מען זאגט דעם ווארט פון „הדר קבלוה בימי אחשורוש“, זאגט די גמרא אז ביי מתן תורה איז געווען דער ענין פון גזירת המן. אנטשולדיגט, ביי מתן תורה איז געווען דער ענין וואס אידן האבן גע׳טענה׳ט אז זיי האבן נישט געוואלט נעמען די תורה; עס איז געווען „כפה עליהם הר כגיגית“. און בימי אחשורוש איז געווען „קיימו וקבלו“.
25:28 כשמסתכלים ברש״י, רש״י אומר: ״מאהבת הנס״. כלומר, בתורה אור אומר אדמו״ר הזקן שזה היה מצד הגזירות, כפי שדובר קודם במאמר. אם כן, הוא אומר שדווקא הגזירה, הקשיים, הם שהביאו אצל יהודים, בעקבות גזירת המן, למסירות נפש. אבל רש״י אומר שזה היה ״מאהבת הנס״: כיוון שהם ראו את הניסים, הדבר עורר אצלם את קבלת התורה. הרבי נותן לכך עוד פירוש נפלא בעבודת השם. יש שני סוגים של גלות. יש מצב של גזירות, קשיים, גזירות מרות. יש המן, כמו שהיה בזמן מרדכי, שרוצה ״להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים״, רחמנא ליצלן. וזה מגלה אצל יהודים את כוח מסירות הנפש. וכך ראו גם ברוסיה, בזמנים של מסירות נפש: היו גזירות קשות, תקופה קשה תחת הקומוניסטים, שרצו למחות לגמרי, רצו ״להשמיד ולהרוג״ את היהדות מן העולם. ובאמצעות משה רבינו שבאותו דור, באמצעות אדמו״ר הריי״צ, שתבע מן החסידים מסירות נפש בפועל, ראו במוחש את אותם יחידי סגולה שעמדו במסירות נפש עצומה ולא נסוגו, וממש המשיכו לקיים את כל ענייני התורה והמצוות. כך היה בזמנים של גזירות, וכך ראו בכל הדורות. ראו זאת בזמן גירוש ספרד, כן, בעם ישראל,
25:28 ווען מען קוקט אין רש״י, זאגט רש״י: „מאהבת הנס“. דאס הייסט, אין תורה אור זאגט דער אלטער רבי אז עס איז געווען מצד הגזירות, דאס וואס מען רעדט פריער אינעם מאמר. אלזא זאגט ער, די גזירה, דווקא די גזירה, די קושיות, דאס האט געברענגט ביי אידן, דורך גזירת המן, אז עס איז געווען ביי אידן מסירות נפש. אבער רש״י זאגט אז עס איז געווען „מאהבת הנס“: וויבאלד זיי האבן געזען די נסים, האט דאס ביי זיי ארויסגערופן די קבלת התורה. דער רבי גיט נאך א מורא׳דיגן טייטש אין עבודת השם. עס זיינען דא צוויי סארטן גליות. עס איז דא א מצב פון גזירות, שוועריקייטן, ביטערע גזירות. עס איז דא א המן, אזוי ווי עס איז געווען בזמן מרדכי, וואס ער וויל „להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים“, רחמנא ליצלן. און דאס ברענגט ארויס ביי אידן דעם כח המסירות נפש. און אזוי האט מען געזען אויך אין רוסלאנד, אין די זמנים פון מסירות נפש, אז עס זענען געווען שווערע גזירות, א שווערע תקופה מיט די קאמוניסטן, וואס זיי האבן געוואלט הייל אוועק, זיי האבן געוואלט „להשמיד ולהרוג“ אידישקייט פון דער וועלט. און דורך דעם משה רבינו וואס איז געווען אין יענעם דור, דורך דעם פריערדיקן רבי׳ן, וואס ער האט געמאנט ביי חסידים מסירות נפש בפועל, האט מען געזען במוחש וואס עס זיינען געווען די יחידי סגולה, וואס האבן זיך געשטעלט מיט א מורא׳דיגער מסירות נפש און נישט נסוג געווארן, און האבן ממש אנגעהאלטן אלע ענינים פון תורה ומצוות. דאס איז אין זמנים פון גזירות. און אזוי האט מען געזען בכל הדורות. מען האט געזען אין זמן גירוש ספרד, יא, אין עם ישראל,
27:04 בדברי ימי ישראל ראו תמיד שדווקא בתקופות הקשות ביותר שעברו על יהודים הייתה מסירות הנפש האמיתית, כאשר יהודים עמדו באמונתם בקב״ה. ואדרבה, התורה והמצוות תמיד צמחו דווקא בתקופות הקשות ביותר. אבל זהו צד אחד. יש גם ״כתית למאור״ מסוג שני, ועל כך דיבר הרבי באותו מאמר: יש דווקא זמנים שאחרי הנס. כבר ראו שהיה נס. צריך לזכור שבשנת תשנ״ב זו הייתה התקופה שבה נפתחו השערים ברוסיה, ואפשר היה ללמוד תורה ולקיים מצוות. ולא רק זאת, אפשרו להיכנס ולבנות ישיבות, וראו שהמצב השתנה, ה״ונהפוך הוא״. ממש ראו את ה״ונהפוך הוא״: ממשלה פתחה את השערים ואפשרה ליהודים לצאת, לכל מי שרצה, ואפשרה גם להיכנס כדי לבנות בתי כנסת וישיבות בתמיכה הגדולה ביותר. כך הוא עד היום הזה. היה כאן נס, וראו אותו בגלוי. ואף על פי כן, ה״כתית למאור״ אצל יהודים אינו רק בתקופה קשה, כשיש גזירות ויש חושך, העלם והסתר. אפילו כשיש זמנים טובים והכול טוב, בגשמיות יש מה לאכול, ברוחניות יש ישיבות וחדרים, אפשר ללמוד ולהתפלל, ואפשר ללמוד ולהתפלל במנוחת הגוף והנפש, ויש הכול בשלמות. אבל יהודי הוא ״כתית״, שבור, מכך שנמצאים בגלות. יהודי,
27:04 בדברי ימי ישראל האט מען געזען שטענדיק אז דווקא אין די שווערסטע תקופות וואס זיינען געווען ביי אידן, איז געווען די אמת'ע מסירות נפש, ווי אידן זיינען געשטאנען מיט אמונה אינעם אייבערשטן. און אדרבה, תורה ומצוות זיינען אלעמאל געוואקסן דווקא אין די שווערסטע תקופות. דאס איז אבער פון איין זייט. ס'איז דא אבער א צווייטער כתית למאור. און דאס האט דער רבי גערעדט אין יענעם מאמר: אז ס'איז דא דווקא זמנים אזוי נאך, נאך, נאך דעם נס. מ'האט שוין געזען אז ס'איז געווען א נס. דווקא, געדענקען, אויף תשנ"ב איז געווען די תקופה וואס עס האבן זיך געעפנט די טויערן אין רוסלאנד, און מ'האט געקענט לערנען תורה, מקיים זיין מצוות. און נישט נאר דאס, מ'האט געלאזט אריינגיין בויען ישיבות, און מ'האט געזען, ס'האט זיך געביטן, דער ונהפוך הוא. עס איז געווען ממש, מ'האט געזען דעם ונהפוך הוא: אז א ממשלה האט געעפנט די טויערן און געלאזט אידן ארויסגיין, ווער ס'האט געוואלט, און זיי האבן געלאזט אריינגיין, אז מ'זאל קענען בויען שולן און ישיבות מיט די גרעסטע שטיצע. אזוי איז עד היום הזה. איז דא געווען א נס, מ'האט עס געזען בגלוי. אבער פונדעסטוועגן, דער כתית למאור ביי אידן איז נישט נאר אין דער שווערער תקופה, ווען ס'איז דא גזירות און ס'איז דא חושך והעלם והסתר. אפילו ווען ס'איז דא גוטע צייטן און אלץ איז גוט, בגשמיות האט מען וואס צו עסן, ברוחניות זענען דא ישיבות און חדרים, מ'קען לערנען און דאווענען, און מ'וואלט געקענט לערנען און דאווענען מיט מנוחת הגוף והנפש, און ס'איז דא אלץ וואס איז בשלימות. אבער א איד איז כתית, צובראכן, פון דעם וואס מ'געפינט זיך אין גלות. א איד,
28:40 כל זמן שמשיח עדיין לא בא, ועדיין אין בעולם גילוי אלוקות, שיהודי יודע שכאשר משיח יבוא יהיה ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״, ״ונגלה כבוד ה׳ וראו כל בשר יחדיו כי פי ה׳ דיבר״. עדיין אין בית המקדש, ועדיין אין גילוי השכינה בעולם. עצם העובדה שנמצאים במצב של גלות מביאה אצל יהודים את עניין ה״כתית״, את ה״נשבר ונדכא״. יהודי רוצה לראות גילוי אלוקות. זה הפירוש של ״כתית״, כפי שהוא אומר במאמר: יהודי רוצה לראות גילוי אלוקות, ו״כל מי שלא נבנה בית המקדש בימיו כאילו נחרב בימיו״. כי הרצון הפנימי של יהודי הוא שאלוקות תהיה בגלוי בעולם. וכפי שאומרים בכל יום, שוב ושוב, הן בימות החול והן בשבת ויום טוב: ״ותחזינה עינינו בשובך לציון ברחמים״. יהודי מבקש מהקב״ה: אני רוצה לראות ״בשובך לציון״, אני רוצה לראות גילוי אלוקות. וכל זמן שאין גילוי אלוקות, יהודי אינו מרוצה. יהודי אינו יכול להיות מרוצה; הוא ״כתית למאור״. זו תחושת השבר שנובעת מכך, ולכן הוא מבקש שיפעלו שתהיה הגאולה השלימה. וזה הפירוש של ״ואתה תצוה את בני ישראל״. משה רבינו בכל דור ודור: יש משה רבינו בזמן של גזירות, ויש משה רבינו בזמן שאין בו גזירות בפועל על היהדות. אבל
28:40 כל זמן משיח איז נאך נישט דא, און ס'איז נאך נישט דא דער גילוי אלקות אויף דער וועלט, וואס א איד ווייסט אז משיח וועט קומען און וועט זיין „ומלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים“, „ונגלה כבוד ה' וראו כל בשר יחדיו כי פי ה' דיבר“. ס'איז נאך נישט דא דער בית המקדש און ס'איז נאך נישט גילוי השכינה אויף דער וועלט. דאס אליין וואס מ'געפינט זיך אין א מצב פון גלות, דאס פירט ביי אידן דעם ענין פון כתית, דעם נשבר ונדכא. א איד וויל זען גילוי אלקות. דאס איז דער טייטש פון כתית ווי ער זאגט אין דעם מאמר: אז א איד וויל זען גילוי אלקות, און „כל מי שלא נבנה בית המקדש בימיו כאילו נחרב בימיו“. ווייל דער רצון הפנימי פון א איד איז אז אלקות זאל זיין בגלוי אין דער וועלט. און ווי מ'זאגט יעדן טאג, נאך אמאל און נאך אמאל, סיי אין די וואכנטעג, סיי שבת ויום טוב, „ותחזינה עינינו בשובך לציון ברחמים“. א איד בעט דעם אייבערשטן: איך וויל זען „בשובך לציון“, איך וויל זען גילוי אלקות. און כל זמן ס'איז נישט דא קיין גילוי אלקות, איז א איד נישט צופרידן. א איד קען נישט זיין; ער איז כתית למאור. דאס איז די צובראכנקייט וואס איז דא פון דעם, און במילא בעט ער אז מ'זאל פועל'ן אז ס'זאל זיין די גאולה שלימה. און דאס איז דער טייטש „ואתה תצוה את בני ישראל“. משה רבינו בכל דור ודור: ס'איז דא דער משה רבינו אין א זמן פון גזירות, און ס'איז דא משה רבינו אין א זמן וואס ס'איז נישט דא קיין גזירות בפועל אויף אידישקייט. אבער
30:10 גם אז יש ״ואתה תצוה״. משה רבינו שבכל דור מקשר ומחבר את בני ישראל עם אור אין סוף. ובאיזה אופן? שהוא ״כתית למאור״, שאצל יהודי יש ה״כתית״, תחושת השבר, ותחושת השבר הזאת באה מהמאור, מעצם הנשמה. כי עצם הנשמה של יהודי מחכה ורוצה לראות אלוקות בגלוי בעולם. שאלוקות תתגלה, שזה יהיה לעיני בשר, שיהיה ״ונגלה כבוד ה׳ וראו כל בשר יחדיו״. וזהו ״נר תמיד״, לא רק ״מערב עד בוקר״. ״ערב עד בוקר״ הוא בזמנים קשים, כשיש לילה, כשחשוך, כשיש חושך. אז האמונה חזקה. אבל יש ״נר תמיד״. בכל הזמנים ובכל המצבים יש אצל יהודים ״ויקחו אליך״. וכך פירש הרבי במאמר. לאחר מכן הורה הרבי להדפיס את המאמר במאות ובאלפי קונטרסים. ובאותו לילה עמד הרבי שעות ארוכות. הרבי היה אז בן תשעים. הרבי עמד שעות ארוכות, והרבי עצמו, בידו הקדושה, חילק את המאמר לכל אחד. אנשים, נשים וטף — הרבי חילק את המאמר לכל אחד ואחד מהחסידים שהיו שם אז. אלפים. זה נמשך שעות ארוכות. הרבי נתן בידו הקדושה את המאמר לכל אחד. הרבי כתב אז גם פתק בהמשך למאמר: ״יהי...
30:10 אויך דעמאלט איז דא דער „ואתה תצוה“. משה רבינו אין יעדער דור איז א מקשר ומחבר בני ישראל מיט אור אין סוף. און אין וועלכן אופן? אז ער איז כתית למאור, אז ביי א איד איז דא דער כתית, די צובראכנקייט, און די צובראכנקייט קומט פון דעם מאור, פון דעם עצם הנשמה. ווייל דער עצם הנשמה פון א איד ווארט און וויל זען אלקות בגלוי אויף דער וועלט. אז געטלעכקייט זאל נתגלה ווערן, אז ס'זאל זיין לעיני בשר, אז ס'זאל זיין דער „ונגלה כבוד ה' וראו כל בשר יחדיו“. און דאס איז דער נר תמיד, נישט נאר „מערב עד בוקר“. ערב עד בוקר איז אין שווערע צייטן, ווען ס'איז נאכט, ווען ס'איז טונקל, ווען ס'איז חושך. דעמאלט איז שטארק די אמונה. אבער ס'איז דא דער נר תמיד. אין אלע זמנים און אין אלע מצבים איז דא ביי אידן דער „ויקחו אליך“. און דאס האט דער רבי געטייטשט אין דעם מאמר. דערנאך האט דער רבי געהייסן מ'זאל דרוקן דעם מאמר אין הונדערטער און טויזנטער קונטרסים. און יענע נאכט איז דער רבי געשטאנען שעות ארוכות. דער רבי, דאס איז געווען דעמאלט, דער רבי איז געווען א בן תשעים. דער רבי איז געשטאנען שעות ארוכות, און דער רבי אליין, בידו הקדושה, האט געטיילט צו יעדן איינעם דעם מאמר. אנשים, נשים וטף, האט דער רבי געטיילט דעם מאמר צו יעדן איינעם און איינעם פון חסידים וואס האבן דעמאלט געווען. טויזנטער. עס איז געווען שעות ארוכות. געגעבן בידו הקדושה דעם מאמר צו יעדן איינעם. דער רבי האט דעמאלט געשריבן אויך א צעטל בהמשך צו דעם מאמר, אז יהי...
31:50 רצון שיהיו פעולותיה רצויות״. וכמה ימים לאחר מכן היה כ״ז אדר. זה היה המאמר האחרון שקיבלנו מהרבי. העובדה שהרבי נתן אותו בידו הקדושה לא הייתה דבר רגיל; רק פעמים בודדות היה דבר כזה. הרבי נתן את המאמר שלו לכל אחד. ובמאמר הזה טמונה ההוראה עבורנו: הכוח שמאפשר ליהודי לעבור את הזמנים הקשים ביותר, אפילו כשיש העלם והסתר של גלות, הוא הכוח של ״כתית למאור״. זה מעורר אצל יהודים את הכוח האמיתי של מסירות נפש. ״ויקחו אליך שמן זית זך״. ואני רוצה לקרוא שלוש־ארבע שורות מהמאמר, שבהן מדובר על דבר הנוגע לנו, לכל אחד מאיתנו. הרבי אומר: כשמסתכלים בפסוק ״ואתה תצוה את בני ישראל״, הפירוש הוא שמשה רבינו מצווה על ״ויקחו אליך״. כלומר, ה״ויקחו אליך״ בא מכוח ה״ואתה תצוה״. מה שיהודים מביאים למשה הוא על ידי ה״ואתה תצוה״. והרבי אומר בסוף המאמר את הדברים הבאים בנוגע למשה רבינו שבדורנו: שהוא
31:50 רצון שיהיו פעולותיה רצויות. און דאס איז געווען עטליכע טעג שפעטער, ווען מ׳האט געהאט כ״ז אדר. דאס איז געווען דער לעצטער מאמר וואס מ׳האט באקומען פונעם רבי׳ן. און אז דער רבי האט עס געגעבן בידו הקדושה, דאס איז נישט געווען קיין דבר הרגיל, נאר עטליכע איינציגע מאל איז געווען אזא זאך. דער רבי האט געגעבן דעם אייגענעם מאמר יעדן איינעם. און אין דעם מאמר ליגט די הוראה פאר אונז: דער כח וואס איז דא, אז א איד זאל קענען דורכגיין די שווערסטע זמנים, אפילו ווען ס׳איז דא דער העלם והסתר פון גלות, איז דער כח פון „כתית למאור“. דאס רופט ארויס ביי אידן דעם אמת׳ן כח פון מסירות נפש. „ויקחו אליך שמן זית זך“. און איך וויל ליינען דריי־פיר שורות פון דעם מאמר, וואו דאס איז נוגע צו אונז, יעדן איינעם פון אונז. אז דער רבי זאגט: ווען מ׳קוקט אין פסוק „ואתה תצוה את בני ישראל“, איז דא דער פשט אז משה רבינו איז מצווה אויף דעם „ויקחו אליך“. דאס הייסט, אז דער „ויקחו אליך“ קומט פון דעם כח פון דעם „ואתה תצוה“. דאס וואס אידן ברענגען צו משה איז דורך דעם „ואתה תצוה“. און דער רבי זאגט אין סוף מאמר די ווערטער בנוגע למשה רבינו שבדורנו, אז ער איז
33:19 מעורר ומגלה את האמונה בכל אחד ואחד מישראל, באופן שאחר כך יעבדו עבודתם בכוח עצמם, ״ויקחו אליך״. שיהודי יוכל לעשות את עבודתו בכוח עצמו, עד שהיא ״נר תמיד״, שאין שייך בה שינוי גם מצד כוחות הגלויים. שיהודי יוכל להיות ״נר תמיד״ בעבודת ה׳ בכל הזמנים ובכל האופנים. ובזה נזכה בקרוב ממש לגאולה האמיתית והשלימה. הרבי מסיים במאמר שאז יהיה גילוי אלוקות כאן למטה מצד המטה, ויהיו ריבוי השמן והדלקת הנרות, ״ויקחו אליך שמן זית זך״, לעתיד לבוא בגשמיות בבית המקדש השלישי, בגאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, ובקרוב ממש.
33:19 מעורר ומגלה די אמונה בכל אחד ואחד מישראל, באופן שאחר כך יעבדו עבודתם בכח עצמם, „ויקחו אליך“. אז א איד זאל קענען טון זיין עבודה בכח עצמו, עד שהיא נר תמיד, שאין שייך בה שינוי גם מצד כחות הגלויים. אז א איד זאל קענען זיין א נר תמיד אין דינען דעם אייבערשטן אין אלע זמנים און אין אלע אופנים. און מיט דעם זאל מען זוכה זיין בקרוב ממש צו די גאולה האמיתית והשלימה. דער רבי פירט אויס אין דעם מאמר, וואס דעמאלט זאל זיין דער גילוי אלקות דא למטה מצד המטה, און זאל זיין דער ריבוי השמן והדלקת הנרות, „ויקחו אליך שמן זית זך“, לעתיד לבוא בגשמיות אין דעם בית המקדש השלישי, בגאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, ובקרוב ממש.