תרומה תשפ״ב - דער משכן או די מנורה אין יעדער אידישע הארץ

00:00 מען דערציילט אויף דעם חסיד רבי הלל פאריטשער, דאס איז געווען איינער פון די גרעסטע חסידים פונעם רבי׳ן דעם צמח צדק, פונעם מיטלער רבי׳ן נאך. מען דערציילט פון אים, ער איז געווען נאך אלס קינד, זיין טאטע האט געהייסן רבי מאיר. איז זיין טאטע געווען א חסיד פון רבי נחום טשערנאבילער, פון רבי מאטעלע טשערנאבילער. זיין טאטע האט אים געברענגט צום רבי׳ן רבי מאטעלע טשערנאבילער ווען ער איז געווען גאר א קליין קינד. מען דערציילט אז רבי הלל האט געזען רבי מאטעלען, האט ער זיך דערשראקן, האט ער געמאכט אזא רעש כאילו עס איז פייער. רבי מאטעלע האט געזאגט אויף דעם קינד אז ער איז א הייליג קינד, און אז ער זעט דאס פייער, די שכינה וואס רוט אויפן צדיק. און דא דערציילט מען אז מען האט אים געבעטן א ברכה, ווייל מען האט געוואוסט אז רבי הלל איז געווען א ביסל איינגעבויגן, זיינע פלייצעס זענען געווען א ביסל איינגעבויגן. האט מען געבעטן א ברכה. רבי מאטעלע טשערנאבילער האט געזאגט אז אויף זיינע פלייצעס וועט שטיין [לא ברור] פון רוסלאנד, דאך? [לא ברור] וועט זיך האלטן אויף זיינע פלייצעס. שפעטער ווען ער איז געווארן עלטער איז ער געפארן צום אלטן רבי׳ן און ער איז געווארן פון די גרעסטע חסידים. דעם אלטן רבי׳ן אליין האט ער נישט געזען. ער איז געווארן א חסיד שפעטער פונעם מיטלער רבי׳ן און שפעטער פונעם צמח צדק. איז ער געווען פון די גדולי החסידים. דער חסיד רבי הלל פאריטשער, עס זענען מקוים געווארן די ווערטער פון רבי מאטעלע

01:52 טשערנאבילער, און ער איז שפעטער געפארן אין די שטעטלעך. ער איז געווען א שד״ר, ווי מען פלעגט דאס רופן, א שלוחא דרחמנא, וואס פלעגט ארומפארן אין רוסלאנד, אין די שטעט, אלס א שליח פונעם צמח צדק, און ער פלעגט, ווי מען פלעגט דאס רופן, פארקויפן רוחניות און קלייבן גשמיות. דאס הייסט, מען פלעגט ארומפארן, מען פלעגט רעדן חסידות, מען פלעגט זאגן חסידות צו די אלע אידן וואס האבן געוואוינט אין די שטעטלעך, בפרט אין חרסון. א גרויסע ארט זענען געווען די קאלאניעס, יאמאלט זענען געווען אידן וואס האבן געוואוינט אין די כפרים וואס מען האט דעמאלט געבויט, מען דארף קענען האבן פרנסה, אידן האבן געהאט פעלדער. געווען טויזנטער אידן, און ער פלעגט ארומפארן דארט אין די שטעטלעך במשך די יארן און פלעגט דארט רעדן חסידות, און פלעגט אויך קלייבן געלט פאר די ענינים פון אידישקייט, פון תורה ומצוות, פונעם צמח צדק׳ס ענינים. מען דערציילט אז אמאל איז רבי הלל פאריטשער געקומען צום צמח צדק און ער איז געווען זייער צובראכן, האט שטארק געוויינט און האט געזאגט אז וואס ער פארט ארום, א סך טעג אין יאר אין די שטעטלעך, און דאס איז, האט ער נישט קיין צייט פאר זיך, האט נישט קיין צייט צו לערנען, האט נישט קיין צייט צו דאווענען, דארף ארומפארן, זיך שלעפן. און די חסידות וואס ער לערנט צו די נשמות פשוטים דארטן, וואס זענען נישט געווען קיין גרויסע מקבלים, גרויסע כלים צו פארשטיין. איז האט ער געפילט אז ער פארלירט די צייט, אז די צייט וואס ער גייט ארום, צו ארומפארן

03:25 אין די אלע שטעטלעך, אין די אלע קאלאניעס, קען ער דאך זיצן אין דער צייט און לערנען תורה און טון אין עבודת השם. רבי הלל איז געווען א אדם גדול, א איש קדוש, און ער איז געווען אין גאר הויכע דרגות אין תורה ועבודה. מען דערציילט אז דער צמח צדק איז אריין אמאל אין א דביקות פאר א משך זמן. די דביקות איז געווען אזוי שטארק, ביז אז רבי הלל איז געפאלן אויף אים א גרויסע ציטער, און האט געזאגט אז עס איז געווען כדאי די אלע צענדליגע מאל וואס ער איז געפארן צום מיטלער רבי׳ן, צמח צדק און זיינע חסידים, כדאי צו קענען שטיין אין דעם מאמענט, אין דעם רגע, אין דעם זמן פון דער דביקות פון דעם צמח צדק, אין דעם מצב און דביקות וואס דער צמח צדק איז געשטאנען אין דעם מאמענט. דערנאך האט דער צמח צדק געזאגט: „די גמרא זאגט, אמר רב נחמן בר יצחק, אנן פועלי דיממא אנן.“ די גמרא, וואס? „אנן פועלי דיממא“? פשוט, פשוט דארטן די גמרא זאגט אז א מענטש דארף שלאפן ביינאכט און לערנען, דאווענען בייטאג. „פועלי דיממא אנן.“ מיר זיינען מענטשן פון טאג, פון יום, פועלי יום. האט דער צמח צדק געטייטשט: „אנן פועלי דיממא אנן“ — אונזער עבודה איז צו מאכן ליכטיג. יממא, יום, איז אור. ועיקר הליכות לאור יום. אונזער תפקיד, אונזער עבודה איז צו מאכן ליכטיג. די נשמות זענען געקומען אויף דער וועלט אויף צו מאכן ליכטיג די וועלט דורך די ליכטיגקייט פון תורה און עבודה, און אויף דעם זיינען מיר אויף דער וועלט. במילא זאלסטו נישט [לא ברור] ארומפארן, זאלסט ממש זיין ארומפארן און משפיע זיין.

05:06 און די ליכטיגקייט פון תורה און חסידות. יא, און דאס איז דאך אויף דעם זיינען מיר דא אויף דער וועלט. און שפעטער טאקע רבי׳לע לייט, זיי פייערן ארום אין אלע שטעטלעך און מאכן ליכטיג. היינטיגע פרשה איז דאך פרשת תרומה. פרשת תרומה הייבט זיך אן, די פרשה פון „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם“. פון היינט אן, תרומה, פינף פרשיות — תרומה, תצוה, כי תשא, ויקהל, פקודי — פינף פרשיות, וואס דער גאנצער סדר איז רעדן וועגן בנין המשכן, „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם“, ועשו ארון. בויען דעם אויבערשטן א משכן און א מקדש. וואס איז דער המשך פון די פרשיות? ערשט איז געווען מתן תורה, פרשת יתרו, פרשת משפטים — דאס זענען די פרשיות פון מתן תורה — און פון דארטן גייט מען אריין אין פרשת תרומה, „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם“. זאגט דער רמב״ן, אז דאס איז דער טייטש: אז במשך מתן תורה איז געווען דער כבוד השם, די שכינה, „וירד ה׳ על הר סיני“. דער אויבערשטער איז אראפגעקומען ביי מתן תורה, און דער כבוד השם מיט דער גאנצער פמליא של מעלה, מיט דער מרכבה און יענע זאכן, האט גערוט אויפן הר סיני בגילוי. אלע אידן האבן געזען די גילוי השכינה וואס איז געווען אין מתן תורה. איז דער כבוד השם וואס איז געווען אויפן הר סיני, איז דאס זעלבע כבוד השם וואס שוכן געווען בהסתר אין מקום המקדש, בפרט אין קודש הקדשים, מקום הארון, וואו דארטן זענען געווען די לוחות. און דאס איז דער בית המקדש. דער בית המקדש, דאס איז דער מקום השכינה וואס איז געווען אויפן הר סיני, אין דעם גילוי פון מתן

06:50 תורה, איז דאס שפעטער אריינגעשטעלט געווארן אין דעם מקום המקדש. און דערפאר טאקע די תורה הייבט אן פון „ועשו לי מקדש“. די ערשטע זאך וואס די תורה דערציילט איז וועגן דעם ארון. טאקע, זאגט דער רמב״ן, פארוואס די תורה דערציילט די ערשטע זאך וועגן דעם ארון? ווייל דאס איז געווען דער עיקר החפץ, אין דער לשון פון דעם רמב״ן. דער עיקר החפץ פון דעם משכן איז געווען אז דארטן זאל זיין די תורה, דער ארון, און דורך די תורה איז די שכינה רוט ביי אידן, און דאס איז דער „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם“. און אזוי זאגט דער אלטער רבי, און טייטשט דאס אויס אין עבודה, עבודת השם, דער אלטער רבי אין תניא. דער אלטער רבי ברענגט, אז בזמן וואס איז געווען דער גילוי השכינה במתן תורה, דורך „וירד ה׳ על הר סיני“, און אלע אידן האבן געזען די שכינה בגלוי, ביז אז ס׳איז געווען [לא ברור]. „אתה הראת לדעת כי ה׳ הוא האלקים אין עוד מלבדו“. וואס איז געווען דער גילוי פון מתן תורה? ס׳איז געווען דער התגלות פון אחדות השם, דער התגלות פון „ה׳ אחד ושמו אחד“, דער „ה׳ הוא האלקים“. יא, „אין עוד מלבדו“ איז געווען [לא ברור]. יא, אז מ׳האט געזען בגלוי אז ס׳איז נישט קיין שום זאך. „ראו שהוא יחידי“ — ס׳איז געווען א גילוי פון יחוד, וואס מ׳האט געזען אז ס׳איז נישט קיין שום זאך אין דער וועלט חוץ פון דעם אויבערשטן אליין. אבער אידן האבן דאס נישט געקענט פארנעמען. און דערפאר זאגט דער אלטער רבי, אז צוליב דעם, נאך מתן תורה האט ער געהייסן בויען א משכן.

08:17 אז ס׳איז געהייסן בויען א משכן, וואס אין דעם משכן זאל דארט שורה זיין דער הקדוש ברוך הוא, דורך דעם, דורך די עבודה וואס מ׳האט געטאן אין דעם משכן. און דער אלטער רבי איז ממשיך, אז „משחרב בית המקדש אין לו להקדוש ברוך הוא בעולמו אלא ד׳ אמות של הלכה“. אז בשעה ווי א איד זיצט און לערנט תורה, היינט, בכל מקום ובכל זמן, ד׳ אמות של הלכה, מאכט ער א מקדש און משכן, אושפיזכן לגבורה. און דער אלטער רבי רופט עס אזוי. דער ווארט איז „אושפיזכן“. אושפיזכן מיינט א מכניס אורח. ער איז דער וואס ער ברענגט אריין די שכינה אין זיך, אין זיין קאפ, אין זיין הארץ, אין זיינע רמ״ח איברים און שס״ה גידים, אין זיין גוף. און דורך דעם מאכט ער ליכטיג, ברענגט ער דעם אויבערשטן אין דער גאנצער וועלט. און דאס איז דער ענין פון פרשת תרומה. ס׳שטייט דאך „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם“. ברענגט דער אלשיך הקדוש, און אויך דער של״ה הקדוש, און נאך די קדמונים ברענגען זיי א מדרש. דער מדרש אליין ווייסט מען נישט פון וואו דאס איז, אבער זיי ברענגען דאס בשם המדרש. אז ס׳שטייט „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם“. פרעגט דער אלשיך הקדוש און דער של״ה הקדוש בשם המדרש לכאורה, ער זאגט: „ועשו לי מקדש“ לשון יחיד, „ושכנתי בתוכם“ לשון רבים. לכאורה וואלט געדארפט שטיין „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכו“, אין דעם מקדש. וואס איז דא „בתוכם“? איז טייטשט ער, ברענגט פון מדרש, אז „בתוכו לא נאמר אלא בתוכם“, בתוך כל אחד ואחד מישראל. אז ביי יעדער איד איז דא דער בית המקדש. יעדער איד אין זיין, אין זיין עבודת השם,

10:01 קען ווערן דער בית המקדש צום אויבערשטן. דאס הייסט דער בית המקדש. איז דא, ווי דער רבי שטייט געהייסן אונז מאכן א בית המקדש, א משכן הגשמי, מיט די אלע פרטים וואס מ׳לערנט אין היינטיגער סדרה, אבער דאס איז דער בית המקדש הגשמי. איז דא אבער דער בית המקדש הרוחני, וואס יעדער איד דארף בויען ביי זיך אין הארצן. עס ווערט געברענגט פון בעל שם טוב. זאגט דער הייליגער בעל שם טוב, אז בשעה וואס דער אויבערשטער האט געזאגט „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם“, איז אריינגעפלאנצט געווארן אין יעדער אידיש הארצן דער בית המקדש. און יעדער איד האט, „בתוכם“, „בתוך כל אחד ואחד מישראל“, ביי זיך דעם ענין פון בית המקדש. מיט דעם איז פארשטאנדיק פארוואס די תורה דערציילט אזוי באריכות, פינף פרשיות, באריכות ובפרטיות ובפרטי פרטיות, די אלע זאכן פון דעם משכן. עס זענען דא כמה וכמה מצוות, וויכטיגע מצוות און גרויסע מצוות און חשובע מצוות, וואס אין תורה איז דא אין גאנצן איין פסוק, א קליינעם ווארט. ווי אלע דינים פון שבת, איז אנטהאלטן אין חומש. קרבן, שחיטה, איז אין איין ווארט אין גאנצן, אין גאנצן כל התורה כולה, צוויי ווערטער. און פון דעם נעמט מען ארויס דעם גאנצן דין שחיטה. ס׳קומט צו דעם ענין פון דעם משכן, פינף פרשיות, נאך מאל און נאך מאל, בפרטיות ובפרטי פרטיות, ווי מ׳האט געבויט יעדער זאך. אבער דער ענין איז דאך, ווי מ׳האט גערעדט, אז דאס איז דער ענין פון „ועשו לי מקדש“

11:33 „ושכנתי בתוכם“. אז אזוי ווי ס׳איז דא דער בית המקדש ביי יעדן איינעם ביי זיך אין הארצן, איז במילא די אלע פרטי המשכן וואס די תורה דערציילט אונז, דאס איז די אלע פרטי המשכן ווי אזוי א איד דארף בויען ביי זיך אין הארצן. און דורך דעם וואס א איד לערנט תורה, און א איד איז מקיים מצוות און ער מאכט ליכטיג די וועלט, איז דאס א משכן ומקדש פאר דעם אויבערשטן. מיט דעם איז מבאר דער צמח צדק א מדרש. דער מדרש זאגט אין היינטיגער סדרה, „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם“, זאגט דער מדרש: „כל מקום שנאמר לי אינו זז לעולם“. וואו ס׳שטייט „לי“? און ער ברענגט בערך צען ערטער, צען זאכן וואו ס׳שטייט דאס ווארט „לי“, „אינו זז לעולם“. דאס איז אן אייביגע זאך. איינע פון די צען זאכן איז דער בית המקדש. פרעגט דער צמח צדק: וואס הייסט? דער בית המקדש איז דאך חרוב געווארן. איז דאך נישט, וואס איז דער טייטש „אינו זז לעולם“? יא, דער טייטש איז דאך, לויט דעם מדרש, אז „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם“, „בתוך כל אחד ואחד מישראל“, איז במילא קומט דאך אויס אז ביי יעדער אידן איז דא דער בית המקדש אין זיין אייגענעם לעבן. דער בית המקדש איז „אינו זז לעולם“. ביי יעדער אידן איז דא דער בית המקדש, און די אלע פרטי כלים און די אלע פרטי קרשים, יריעות און כלים, דאס איז אלעס ענינים וואס איז אין דער עבודת השם. און מ׳געפינט זיך, מ׳געפינט דאך אין חסידישע ספרים, יא, און נאך אפילו פון

13:01 קדמונים, נאך פארן בעל שם טוב, יא. געפינט מען אין ספרי, אין ספרים פון גדולי ישראל, וואס זיי טייטשן אויס די אלע זאכן וואס זיינען געווען אין בית המקדש און אין משכן, ווי אזוי דאס איז דא ביי יעדער אידן ביי נפש פנימה. דאס איז נאך פאר דעם, ברענגט זיך דער ספר תורת העולה. און אויך דער אלשיך, יא, ער טייטשט אויס אלע פרטים אין משכן, ווי אזוי דאס איז אין יעדער אידן ביי עבודה, ביי עבודת השם, ווי אזוי ביי יעדער אידן איז דא דער בית המקדש און דער משכן. איך וואלט רעדן וועגן דעם ענין פון דער מנורה. פון די אלע כלי המשכן, איינע פון די גאר חשובע כלים אין בית המקדש איז געווען די מנורה. אין דער סדרה, די תורה דערציילט וואס איז א „מנורת זהב“, ווי אזוי איז געווען די מנורה אין בית המקדש. און וואס איז דער ענין פון דער מנורה, ווי אזוי דאס איז אויסגעטייטשט ביי עבודה, ביי נפש האדם. ווען איך גיי אן די מנורה, זאגט דאך, ברענגט זיך נאך פון די קדמונים, אז די מנורה, דער אלשיך שרייבט, אז די מנורה גייט אויף דעם גוף האדם. און ווי א איד פארבינדט זיך מיט תורה, ווי אזוי „מנורת זהב“, תורה, דאס איז ווי א איד לעבט א תורה׳דיקן לעבן. און ער טייטשט אויס כמה וכמה פרטים אין דער מנורה, ווי אזוי דאס איז אין גוף האדם, און ווי א איד, דאס איז פארבונדן מיט תורה, ווי אזוי דאס שטייט אין דעם

14:21 גוף האדם. ברענגט ער, דער אלשיך, אז די אכצן טפחים, די מנורה שטייט דאך אז זי איז געווען שמונה עשר טפחים. שמונה עשר טפחים, דאס איז ג' אמות, זאגט ער, דאס איז בכלל קומתו של אדם. יא, ווי די גמרא זאגט. קומט אויס אז די קומת המנורה איז קומתו של אדם, דער גוף האדם. און ער טייטשט אז די קנים, וואס עס זענען געווען שלשה קנים מצד אחד און שלשה קנים מצד השני, זאגט דער אלשיך אז די שלשה קנים, דאס זענען די צוויי אויגן און די צוויי אויערן און די צוויי הענט. דאס איז דער ענין פון וואס זיי זענען דארט אין דער רעכטער זייט, אין דער לינקער זייט, צוויי אויגן; אין דער רעכטער זייט, אין דער לינקער זייט, צוויי אויערן; אין דער רעכטער זייט, אין דער לינקער זייט, צוויי הענט. און דאס הייסט אז א איד, מיט די זאכן קען ער לערנען תורה מיט אלע מצוות. מיט צוויי אויגן איז צו קוקן, אריינקוקן און איינזען, דער ענין פון די עינים. דאס איז דער ענין פון ראיה חכמה, זיך מעיין זיין אין תורה. די אויערן איז צו הערן דברי תורה. און די ידים איז צו ברענגען תורה און מצוות, מקיים זיין דברי תורה. און אזוי טייטשט דער אלשיך אין די פרטים, ווי אזוי דער ענין פון די מנורה באווייזט אויף ווי א איד דארף מקדש זיין כל איבריו וכל עניניו און זיך פארבינדן מיט תורה ומצוות. אזוי ברענגט ער אויך פון קדמונים, אז דער גאנצער ענין

15:45 פון די מנורה דאך, ״כי נר מצוה ותורה אור״. יא, די מנורה איז מרמז אויף דעם ענין פון ״כי נר מצוה ותורה אור״. ווי א איד, דורך א מצוה, יעדע מצוה איז א ליכטעלע, און דורך די תורה וואס א איד לערנט, איז דאס ״תורה אור״. ער מאכט ליכטיקייט, ער ברענגט ליכטיקייט אין דער גאנצער וועלט. ער ברענגט אויך אז דער ספר, ווערט דאס אנגערופן ״שפתי כהן״, ש״ך על התורה. ש״ך על התורה, דאס איז געווען איינער פון די גדולי המקובלים פון זמן האר״י הקדוש, האט געלעבט אין צפת. ר׳ מרדכי הכהן האט ער געהייסן. א ספר וואס ברענגט זיך אסאך, אויך דער צמח צדק ברענגט אים גאר אסאך, ש״ך על התורה. איז ער טייטשט אויך די אלע פרטי המנורה, וואס זיי זענען פארבונדן מיט תורה. ער ברענגט אז דער ענין המנורה, דאס איז ״כי נר מצוה ותורה אור״. און די אלע פרטי המנורה, יא, לראשונה, די מנורה האט געהאט שבעה קני המנורה. שבעה קני המנורה, דאס איז כנגד די שבעה ספרי תורה. שטייט אויך אין מדרש, אז די ספר תורה איז דא חמשה ספרים, אבער ס׳איז דא אויך שבעה ספרים. און דער ספר במדבר איז דא ביז ״ויהי בנסוע הארון״, ווערט גערעכנט פאר איין ספר; די גמרא זאגט אין מסכת שבת, ״ויהי בנסוע הארון״ איז א ספר בפני עצמו, און נאך ״ויהי בנסוע הארון״ איז נאך א ספר. חוץ מהם עוד יש שבעה, דאס איז שבעה ספרי תורה. זאגט ער אז שבעה קני המנורה, דאס איז כנגד שבעה ספרי תורה. און נאך איז דא די גביעים און די פרחים און די כפתורים. דא זאגט ער

17:19 דאס איז דער ענין פון די כפתורים און פרחים, דאס גייט אויף, דאס גייט אויף די... אה, נאך ברענגט ער דא די ששה, די ששה קנים, דאס גייט אויף די ששה סדרי משנה. יא, און דער קנה האמצעי, דאס איז תורה שבכתב. אז אויב איך דארט אלץ באטראכט אין תורה אור, דאס איז דער ענין פון די מנורה. יא, די ששה קני המנורה, דאס איז כנגד תורה שבעל פה, די ששה סדרי משנה. און דער קנה המנורה, דער קנה האמצעי, דאס איז תורה שבכתב. און דאס איז דער ענין, אז [לא ברור], יא, אז אלע זאכן וואס שטייען אין תורה שבעל פה נעמען זיך פון תורה שבכתב, ״אל מול פני המנורה יאירו שבעת הנרות״. אז א איד לערנט תורה שבעל פה דארף מען זיין שטענדיג צוגעבונדן צו דעם תורה שבכתב, און דאס זעט מען אויך אין די מנורה. ווען איך גיי צו די גביעים בפרט, יא, די גביעים איז געווען... אוי, ברענגט ער דא א געשמאקן מדרש. יא, דער צמח צדק ברענגט א מדרש על הכתוב, ברענגט ער פון קדמונים. אז ווען איך גיי דא, וואס מ׳זאגט אז די מנורה איז מרמז על תורה, אז שטייט געשריבן, יא, ״פתח דבריך יאיר״. א פסוק אין תהלים קי״ט, ״פתח דבריך יאיר״. וואס דער ענין פון ״פתח דבריך יאיר״, שטייט געשריבן אין די קדמונים, יא, דער ספר עקידת יצחק ברענגט ער, דאס איז געווען פון איינע פון די מגורשי ספרד, פון די גדולי ישראל, און איז געווען זמן פון אבן עזרא, זמן פון, פון די... דער ספר עקידת יצחק ברענגט ער אויך דאס

18:49 אך חסידות, חב״ד חסידות. ער ברענגט דארט דעם ענין פון ״פתח דבריך יאיר״, אז מען געפינט אז אין די אלע חמישה חומשי תורה איז מרומז די אלע זאכן וואס זענען פארבונדן מיט דער מנורה. עס זענען דא חמישה חומשי תורה, ״פתח דבריך״ — דער ערשטער פסוק אין יעדן איינעם פון די חמישה חומשי תורה. זאגט ער, אז ווען מען קוקט אויף דעם, מען ציילט וויפל ווערטער עס זענען דא אין יעדן איינעם פון די ערשטע פסוקים, קען מען געפינען די אלע מספרים פארבונדן מיט דער מנורה. בראשית, דער ערשטער פסוק פון בראשית, ״בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ״, איז זיבן ווערטער. אנטשולדיגט, די זיבן ווערטער, דאס איז כנגד די שבעה קני המנורה. דערנאך איז דא ״ואלה שמות בני ישראל הבאים מצרימה את יעקב איש וביתו באו״; אין דעם זענען דא עלף ווערטער. דאס איז כנגד די עלף כפתורים וואס זענען געווען אין דער מנורה. דערנאך איז דא ״ויקרא אל משה וידבר ה׳ אליו״, יא, דער פסוק ויקרא, דארטן זענען דא ניין ווערטער, דאס איז כנגד די ניין פרחים. דערנאך איז דא אין פסוק במדבר, יא, דארט זענען דא זיבעצן ווערטער. אין דעם ערשטן פסוק פון ספר במדבר זענען דא זיבעצן ווערטער, דאס איז כנגד די זיבעצן טפחים פון דער מנורה. מען רעכנט דאס אזוי. למעשה זענען דא אכצן טפחים, זיבעצן טפחים; עס ווענדט זיך ווי אזוי מען ציילט די מנורה, מיט די פיס, אן די פיס, דאס איז נישט אזוי ברור. דאס איז פארבונדן מיט דער הייך פון דער מנורה. און דערנאך איז דא דער לעצטער פסוק, ״אלה הדברים״. דער פסוק, דער פסוק

20:46 הראשון אין חומש דברים, זענען דא צוויי־און־צוואנציק ווערטער, יא, און די צוויי־און־צוואנציק ווערטער זענען כנגד די צוויי־און־צוואנציק גביעים. און דאס איז ״פתח דבריך יאיר״. די גאנצע תורה, ״פתח דבריך״, דער ערשטער פסוק אין יעדן איינעם פון די חמישה חומשי תורה, איז מרמז אויף דעם, אויף אלע מספרים וואס זענען דא אין דער מנורה. דאס ווייזט אז באמת איז די מנורה פארבונדן מיט אידן. דאס איז עפעס וואס מיר האבן גערעדט וועגן דעם, עס ווייזט אז די קדושה פון דער מנורה איז די קדושה פון אידן, דער גוף פון אידן. און אין דעם גוף ווערט דער איד א אור דורך ״נר מצוה ותורה אור״ — תורה שבכתב, ״פתח דבריך יאיר״, און תורה שבעל פה, ששה סדרים, ששה סדרי משנה. דאס איז דער אור פון דער מנורה: דער איד ווערט דורך תורה א אור. און נישט נאר ווערט ער אליין א אור, נאר דער איד מאכט אויך ליכטיג די וועלט. ווייל ״נר מצוה ותורה אור״, ״נר ה׳ נשמת אדם״. דער איד האט דאך א נשמה, און דער איד לערנט תורה און איז מקיים מצוות, מאכט ער ליכטיג די וועלט. און דאס איז וואס דער רבי איז מבאר: אז דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט, און די וועלט איז אן עולם פון חושך. און דער אויבערשטער שיקט אראפ די נשמה אין דער וועלט, כדי די נשמה — ״נר ה׳ נשמת אדם״ — זאל זיך פארבינדן מיט דער מנורה, מיט תורה ומצוות, ווייל ״נר מצוה ותורה אור״. און דורך דעם מאכט דער איד ליכטיג די וועלט; ער מאכט אז די וועלט זאל ווערן ליכטיג. און ווי מער נשמות, און ווי מער אור, מאכט מען די וועלט נאך ליכטיגער און נאך ליכטיגער, ביז מען מאכט די וועלט ליכטיג, ביז עס וועט מקוים ווערן דער פסוק ״והיה ה׳ לך לאור עולם״ אין דער גאולה שלימה. דאס איז אן אינטערעסאנטע זאך וואס מען געפינט בנוגע דער מנורה. אן אינטערעסאנטע זאך, א זייער אינטערעסאנטע זאך. און איך וויל דערציילן, יא, אז ווען מען קומט צו דער מנורה — דער רבי האט אמאל גערעדט וועגן דעם. דער רבי האט אמאל גערעדט וועגן אן אינטערעסאנטער זאך וואס מען געפינט ביים רמב״ם. קוק, וועגן דער מנורה, ביים רמב״ם איז דא

22:48 א כתב־יד וואס מען געפינט אין כתב־יד פון רמב״ם, אז דער רמב״ם אליין האט אין פירוש המשניות געצייכנט די מנורה. דאס איז דער כתב־יד, דאס איז דער ציור, כתב־יד, כתב־יד קדשו פון רמב״ם, און אזוי האט דער רמב״ם געצייכנט די מנורה. ווען מען קוקט דערויף, זעט מען דארט אינטערעסאנטע זאכן. עס זענען דא צוויי זאכן וואס דער עולם איז נישט צוגעוואוינט. איינע פון די זאכן איז, אז דער רמב״ם האט געצייכנט די קני המנורה גלייך. ער מאכט נישט די קני המנורה געבויגן, נאר ער מאכט די מנורה מיט גלייכע קנים. אויף דעם ברענגט דער רבי א ראיה פון רבי אברהם בן הרמב״ם, וואס ברענגט אז זיין טאטע האט געצייכנט די מנורה מיט גלייכע קנים, און ער שרייבט דארט אז אזוי איז עס געווען, אז אין בית המקדש איז די מנורה געווען מיט גלייכע קנים, און נישט אזוי ווי מענטשן מאכן היינט, אז די מנורה איז געווען געבויגן. דאס איז א גאנצער ענין וואס מיר האבן יעצט נישט קיין צייט אריינצוגיין אין די פרטים פון דעם ענין. אבער דערנאך איז דא נאך א זייער אינטערעסאנטע זאך וואס מען זעט ביים רמב״ם. נאך א שינוי. ווען דער רמב״ם צייכנט די גביעים — עס זענען געווען צוויי־און־צוואנציק גביעים. די צוויי־און־צוואנציק גביעים זענען כנגד די כ״ב אותיות פון דער תורה, ווי דער צמח צדק ברענגט, און נאך מקורות. ווייל דער אור פון די כ״ב אותיות פון דער תורה, מיר האבן גערעדט, דאס איז דער אור פון דער תורה וואס מאכט ליכטיג די וועלט. ווען מען קומט צו די גביעים, ווי אזוי זענען די גביעים אין דעם ציור פון די גביעים? און וועגן גביעים, זאגט דער רמב״ם, דאס זענען גביעים, דאס זענען כוסות ארוכים, כוסות אלכסנדריים, דאס איז זיין לשון. דאס איז א גביע; דאס איז נישט די פשט פון א גלאז, א גרויסע גלאז, א לאנגע גלאז, אבער מיט א ברייטן פיה און קורצע שוליים. איז עס דאך ברייט פון אונטן, דאס איז, דאס איז, דאס איז זיין... און אויבן ביים פיה, איז עס ברייט, איז עס ברייט. איז דאס נישט אזוי ווי גביעים, וואס בדרך כלל, ביי רוב ציורים וואס מען מאכט פון דער מנורה, איז דער גביע, ווי אזוי זעט אויס א נארמאלער גביע? דער פיה איז אויבן, שוליים איז

25:00 למטה, זאת אומרת אז די שוליים פון דעם גביע איז אונטן, דאס איז די שמאלע, און אויבן איז עס ברייט, און אזוי מציירט די וועלט די מנורה. אלע גביעים דארט, דריי גביעים אויף יעדן קנה, און ס'זענען דא זעקס קנים מיט צוויי, דאס איז צוויי און צוואנציג גביעים. אזוי די גביעים מציירן ווי אזוי עס זעט אויס א נארמאלער גביע: אונטן איז שמאל און אויבן איז ברייט. בציור המנורה של הרמב״ם איז עס פארקערט. דער רמב״ם מציירט אלע צוויי און צוואנציג גביעים, מאכט די שמאלע זייט אויבן און די ברייטע זייט אונטן. כאילו דער גביע שטייט מיטן פתח למעלה, מיט די שפיצן למעלה. דער גביע איז ברייט אונטן און שמאל אויבן. און דאס איז א פלא גדול, און עס זענען דא כמה וכמה ציורים וואס מען האט געמאכט, איך מיין אז דאס איז כתב יד, עס מגלה די גביעים, און אין אלע ציורים געפינט מען נישט אזא דעה. דער רמב״ם מציירט די גביעים אויף א פארקערטן אופן. מיר דארפן זאגן אז דער רמב״ם האט גענומען דעם מדרש, דעם מקור; ער האט עס מקבל געווען פון רבו, אדער געפונען א מדרש, מיר ווייסן נישט וואו דער מדרש איז. דארט זענען די גביעים געווען אויף דעם אופן, אז דער גביע איז געווען אויף א פארקערטן אופן: דער ברייטער טייל אונטן און די שוליים למעלה. די שאלה איז אבער, וואס איז דער טעם אויף דעם? א מאדנע זאך. תמיד איז דא דער סדר, מיר זאגן ביי אלע מצוות, די גמרא זאגט אז א מצוה דארף מקוים ווערן בדרך גדילתו; עס דארף זיין מלמטה, נארמאל, ווי עס וואקסט. דער לולב דארף זיין בדרך גדילתו, און אזוי יעדע זאך. וואס איז דער ענין פון דער מאדנער זאך, אז די גביעים אין דער מנורה לויטן רמב״ם זענען געווען קבוע אויף א פארקערטן אופן? דער פתח פונעם גביע איז געווען למטה, די ברייטע זייט איז געווען למטה און די שמאלע זייט אויבן. וואס איז דער הסבר אין דעם? דער רבי זאגט מער די זאך, מער די זאך, און ער ווייזט אויף די גמרא מנחות. עס איז דא א גמרא מנחות, עס איז דא א גמרא שבת, די גמרא ברענגט עס בקיצור. דער מקור הסוגיא איז די גמרא

27:07 מנחות פ״ו. די גמרא זאגט בנוגע די מנורה: ״לאורה אני צריך?״ וואס דארף דער אויבערשטער דעם אור, דעם אור פון דער מנורה? ״והלא כל ארבעים שנה שהלכו בני ישראל במדבר לא הלכו אלא לאורו.״ ווען זיי זענען געגאנגען אין מדבר איז געווען דער עמוד ענן און דער עמוד אש; דאס האט געמאכט ליכט אויפן וועג און באלויכטן וואו צו גיין. דארף דער אויבערשטער די מנורה, עס פעלט אור, מיר דארפן מאכן אור דורך דער מנורה? דאס פרעגט די גמרא אין יומא, אין מנחות. ענטפערט די גמרא: ״אלא עדות היא לבאי עולם שהשכינה שורה בישראל.״ דער גאנצער ענין פון דער מנורה איז געווען אן עדות, צו באווייזן אז די שכינה רוט צווישן אידן. ״עדות היא לבאי עולם.״ זאת אומרת, אז די מנורה איז נישט געווען צו מאכן אור פארן אויבערשטן כביכול; עס איז נישט געווען ווי אור, אור פארן בית המקדש. דער בית המקדש, די שכינה, דער מקום המקדש, דאס איז דער אור. דער גאנצער ענין פון דער מנורה איז צו באלויכטן די וועלט און מאכן אז עס זאל זיין ליכטיק אין דער גאנצער וועלט, משפיע זיין ליכטיקייט בעולם. עדות לכל באי עולם שהשכינה שורה בישראל. אז דורך דעם וואס די שכינה שורה בישראל זאל די גאנצע וועלט וויסן דערפון. זאת אומרת אז די ליכטיקייט וואס די שכינה לייכט ביי אידן דארף זיך דערהערן אויף דער גאנצער וועלט. און די גמרא זאגט נאך א זאך, אז דער פסוק אין מלכים וואס מען זאגט, אז אין דער תורה איז אן אנדער סדר, די תורה פון פרשת תרומה, שתי [לא ברור], אז ״ויעש לבית חלוני שקופים אטומים״. וואס איז דאס ״חלוני שקופים אטומים״? זאגט רש״י, אז בשעה וואס מען בויט בדרך כלל, א מענטש בויט א שטוב, בויט פענסטערס. די פענסטער, די חלונות, מאכט מען אויף אזא מין אופן, אז עס זאל זיין פון דרויסן שמאלער און פון

29:08 אינעווייניק ברייטער. פארוואס מאכט מען די חלונות אזוי? ווייל דו ווילסט אז עס זאל אריינגיין די ליכט פון דער זון אין שטוב און זאל זיך פארשפרייטן אינעם גאנצן צימער. מאכט מען אז פון דער דרויסנדיקער זייט איז עס א ביסל שמאלער, פון דער אינעווייניקסטער זייט, אריין צום שטוב, איז עס א ביסל ברייטער, אז אזוי שיינט אריין די [לא ברור], די ליכטיקייט פון דער זון שיינט אריין אין שטוב און זי פארשפרייט זיך אינעם גאנצן צימער. זאגט דער פסוק אז אין בית המקדש איז געווען פונקט פארקערט. אזוי זאגט רש״י, ״שקופים אטומים״, אז זיי זענען געווען שמאלער מבפנים און ברייטער מבחוץ. ווי קומט אזא מין זאך? זאת אומרת אז די חלונות פונעם היכל אין בית המקדש זענען פון אינעווייניק, פונעם היכל, געווען א ביסל שמאלער, א ביסל קלענער, און ווען עס איז ארויס אויף דרויסן איז עס געווען ברייטער. פארוואס? פונקט א קעגנזאצליכן מין. צו באווייזן אז ״לאורה אני צריך״. אז די ליכטיקייט איז נישט ביי מיר. די גאנצע ליכטיקייט איז אן עדות לכל באי עולם, צו מאכן ליכטיק אויף דער וועלט און צו באווייזן דער וועלט אז די שכינה שורה בישראל. במילא קומט ארויס דער תמיהה׳דיגער זאך, אז דער גאנצער ענין פון דער מנורה איז צו משפיע זיין ליכטיקייט אויף דער וועלט. לפי זה האט דער רבי געזאגט אז דאס איז דער ענין פון דעם אופן פון די גביעים. ווי קומט צו גיין צו די, די מנורה? די מנורה, דורך ״לאורה אני צריך״, צו זיין משפיע אור אויף דער גאנצער וועלט. אז די אורה, שכינה וואס שורה

30:38 בישראל זאל פון דעם זאך נתגלה ווערן בעולמות, אויך לאומות העולם, אז ס׳זאל ווערן ליכטיק אין דער גאנצער וועלט דורך דעם. איז במילא דער פועל, בשעה אז מ׳איז געקומען אוועקשטעלן די מנורה אין דעם בית המקדש און מאכן די גביעים. און דער ענין פון גביעים איז דער ענין פון צו משפיע זיין. בפשטות, וואס איז דער ענין פון גביע? ס׳איז דא א כוס און ס׳איז דא א גביע. ברענגט זיך פון מיטלער רבי׳ן, אז א כוס איז בעיקר א מקבל. א גלאז, א פשוטער גלאז, איז א מקבל: מ׳לייגט אריין וואסער, יא, און מ׳טרינקט פון דעם. אבער א גביע איז א גרעסערער גלאז, ווען מ׳זאגט כוסות ארוכים, כוסות גדולים, ווי ס׳שטייט דער לשון אין די ראשונים, יא. וואס דער עיקר אין א גביע איז, אז פון דעם איז מען משקה. ס׳איז נישט נאר וואס ער איז מקבל, נישט ווי א פשוטער כוס וואס איז מקבל; ס׳איז אויך משקה, מ׳פירט אריין אין אנדערע גלעזער. זאת אומרת, ער האט אין זיך דעם תפקיד פון השפעה. איז דער ענין פון גביעים צו משפיע זיין געטליכקייט, משפיע זיין תורה, משפיע זיין הליכות אויף דער גאנצער וועלט. איז וויבאלד אז דאס איז דער ענין, צו משפיע זיין עדות לכל באי עולם, שקופים אטומים, דער פועל איז אויך: די גביעים זענען געמאכט געווארן אין דעם סדר פון מאכן ליכטיק. נישט האלטן די ליכט צו זיך, נישט אז ס׳זאל זיין פאר זיך אליין; פארקערט, די גביעים זענען געווען פיהם למטה, צו באווייזן אז דאס איז דער ענין: מ׳דארף די ליכטיקייט ארויסברענגען, מאכן ליכטיק לכל

32:09 העולם, אז די ליכטיקייט זאל אנקומען צו דער גאנצער וועלט. איז בשעה אז מ׳רעדט דערוועגן, און דאס איז די זאך וואס מ׳זאגט, אז א איד דארף זיין אזוי ווי א מנורה. און דאס איז וואס דער רבי רש״ב האט געזאגט, אז א יעדער איינער דארף זיין א נר להאיר, אז א איד דארף וויסן אז זיין תפקיד איז אז ער דארף באלייכטן. נישט האלטן די זאכן צו זיך. מ׳דארף זיין א משפיע, מ׳דארף מאכן ליכטיק, מ׳דארף מאכן ליכטיק די וועלט ארום זיך. יעדער איינער דארף זען אז די וועלט ארום זיך זאל זיין א ליכטיקערע וועלט, אז נאך א איד זאל וויסן וועגן דעם אויבערשטן, נאך א איד זאל וויסן וועגן תורה ומצוות. מ׳דארף זיין משפיע. יעדער איינער דארף וויסן, נישט ליגן אין זיך, וועגן די אייגענע: מיין, מיין, וואס טוט זיך מיט מיין אייגענער שטוב, מיט מיין אייגענער— נישט נאר זיין פארנומען מיט זיך אליין, מיט מיין תורה ומצוות, מיט מיין עבודת השם, מיט מיין גן עדן, מיט מיינע זאכן. נאך א איד דארף זיין אויך א משפיע. ער דארף מאכן ליכטיק, זיין א מאיר. ער דארף מאכן ליכטיק ארום זיך, אזוי ווי א גביע וואס געפינט זיך פיה למטה, וואס האלט אין איין גיסן און גיסן. אזוי ווי עס שטייט ביי אברהם אבינו, „מי העיר ממזרח צדק“. און ווי דער מדרש דרש׳נט: „מי העיר ממזרח צדק“ — העיר מיט אן עי״ן, שטייט אין מדרש, בא אברהם והתחיל להאיר. אברהם אבינו, דער ערשטער איד, זיין גאנצער תפקיד איז געווען להאיר. וואו ער איז געגאנגען, האט ער גערעדט וועגן דעם אויבערשטן. „ויקרא שם בשם ה׳

33:33 אל עולם“ — אל תקרי ויקרא אלא ויקריא. נישט נאר ביי זיך אליין, נאר ויקריא, אז נאך מענטשן זאלן וויסן פון דעם אויבערשטן אויף דער גאנצער וועלט. און דאס לערנט מען ארויס פון דער מנורה. איך געדענק, איך האב זוכה געווען ביים רבי׳ן אין שמחת תורה תשמ״ו. איך וועל דערציילן א מעשה, א לעבעדיגע מעשה וואס איז געווען שמחת תורה תשמ״ו. א מורא׳דיגער שמחת תורה. בכלל, ביים רבי׳ן איז געווען גאר פריילעך. שמחה, שמחת תורה איז געווען א שמחה וואס איז פורץ געווען אלע גדרים, אלע מדידות והגבלות. ס׳איז געווען א מורא׳דיגע שמחה. די אכט און פערציג שעות שמחת תורה, שמחת תורה, איז געווען גאר א גרויסע שמחה. איז געווען די צווייטע נאכט, אין אמעריקע דאך צוויי טעג יום טוב, די צווייטע נאכט יום טוב, ליל שמחת תורה. דער סדר פלעגט זיין אז דער רבי פלעגט דער ערשטער זאך פארברענגען. די נאכט פון שמחת תורה, נאך מעריב, פלעגט זיין א פארברענגען. דער פארברענגען פלעגט זיך ציען עד לחצות. און ערשט נאך דעם פארברענגען פלעגט מען גיין צו הקפות. דאך כלל, די צווייטע נאכט שמחת תורה, די הקפות פלעגן זיין [לא ברור]. עס איז געווען א פארברענגען דער ערשטער שעה, און דער פארברענגען איז געווען גאר א פריילעכער פארברענגען. ס׳האט געפירט פון פארברענגען אריין צו הקפות. בכלל א אינטערעסאנטע זאך, איך מוז אייך זאגן, אז עס איז געווען א גרויסע מסירות נפש. וואס יעדעס— די צווייטע נאכט שמחת תורה איז דער עולם, בפרט די יונגע, פלעגן גיין אויף תהלוכה, פלעגן גיין אין די שולן אין ניו יארק, ארום און ארום, אין כל מיני שולן, צו

35:15 מאכן פריילעך. די וואס פלעגן קומען שפעט צום פארברענגען, איז געווען א גאנצע רייד וועגן דעם תפקיד, וועגן דער מסירות נפש, וועגן מבטל זיין זיך פאר דעם פארברענגען, און וועגן דעם וואס מ׳פלעגט קומען שפעט צום פארברענגען. יא, ווייל דער רבי האט געוואלט אז מ׳זאל גיין משמח זיין אידן, מאכן ליכטיג, גיין אין אנדערע שולן, משמח זיין אידן, מאכן פריילעך. און נאכדעם פלעגט מען קומען צום פארברענגען. די איינע פלעגן קומען אינמיטן, אנדערע פלעגן קומען אין סוף, אנדערע פלעגן קומען ממש גאר אין סוף. און בשעת דער עולם פלעגט קומען צוריק, איז דער רבי געווען ביים ענדיגן דעם פארברענגען, און שפעטער פלעגט מען גיין צו הקפות. איז יענע שמחת תורה, ליל שמחת תורה, געווען א מורא׳דיג פריילעכער פארברענגען. דער רבי איז געווען גאר אויפגעלייגט, גאר פריילעך, גאר אויפגעלייגט. און אין סוף פארברענגען האט דער רבי גענומען א בעכער, און דער רבי האט אויסגעטרונקען. דער בעכער איז געווען מיט לחיים, מיט וויין. דער רבי האט אויסגעטרונקען דעם גאנצן כוס, ביז ער איז געבליבן ליידיג. און דער רבי האט געזאגט אז בכלל איז דא אן ענין פון כוסות מלאים. ביי בית המקדש שטייט: כלי שרת מקדשין מלאין. אבער איצט איז דא אן ענין פון כוסות ריקים, אז מ׳זאל ענדיגן אלע כוסות מיט אלע זאכן וואס זענען געבליבן. דער רבי האט געבעטן אז יעדער איינער פון עולם זאל אויסטרינקען דעם גאנצן כוס. און דער רבי האט גענומען דעם בעכער און אים איבערגעקערט מיטן קאפ ארויף. ער האט גענומען דעם בעכער אין האנט, אויסגעטרונקען דעם גאנצן וויין פון דעם בעכער, געזאגט לחיים, און שפעטער גענומען דעם

36:44 בעכער און אים איבערגעקערט אזוי מיטן קאפ ארויף. און ער האט געזאגט אז אלע זאלן מאכן די זעלבע זאך, און האט גענומען זינגען א פריילעכן חסידישן ניגון. און ס׳איז געווען א מורא׳דיגע שמחה. און אזוי האט ער די גאנצע צייט געהאלטן דעם בעכער אין האנט און געמאכט מיט דער האנט מיט א מורא׳דיגער שמחה. און דער עולם האט געטאנצט, איז געגאנגען א דרייען, ס׳איז געווען א מורא׳דיגער טומל ארום די הקפות. שפעטער האט דער רבי געזאגט: האלט דעם בעכער אזוי אין האנט, מיטן קאפ ארויף. און דער רבי האט געזאגט אז אין דעם רמב״ם, וואו עס געפינט זיך די מנורה, דארטן שטייען די גביעים מיטן קאפ ארויף. [לא ברור] און ער האט גערעדט דעם גאנצן ענין מיט די גביעים אין דער מנורה. און האט אויסגעטייטשט אז וויבאלד די מנורה איז עדות לבאי עולם שהשכינה שורה בישראל, און דער גאנצער ענין פון א אידן איז אז ער איז א קנה מנורה. דער אלטער רבי טייטשט אין לקוטי תורה אז די שבעה קני המנורה, דאס זענען די שבעה סוגים פון אידן אין עם ישראל. און די מנורה איז דאך די כנסת ישראל. און יעדער איד דארף דאך זיין א נר להאיר, מאכן ליכטיג אין דער וועלט. דארפן מיר אלע זיין אזוי ווי בעכערס מיטן קאפ ארויף, אז מ׳זאל זיין אן אור המשפיע. אז מ׳זאל נישט נאר טראכטן וועגן זיך און וועגן וואס איך דארף, וואס איך וויל און וואס איך מאן, נאר ווערן כלים משפיעים. יעדער איינער זאל ארומגיין אין דער וועלט, מאכן ליכטיג די וועלט, משפיע זיין,

38:09 משפיע זיין גוטקייט, משפיע זיין ליכטיגקייט, משפיע זיין ווארעמקייט, משפיע זיין ליכטיגקייט ארום וואו מ׳גייט און וואו מ׳שטייט. יעדער איינער זאל זיין אן אור המשפיע. און אזוי האט דער רבי גערעדט, די גאנצע צייט געהאלטן דעם בעכער אין האנט מיטן קאפ ארויף, און האט גערעדט מיט דעם, אז אפילו אויסלערנען פון די גביעים הפוכים וואס זענען געווען אין דער מנורה, אז יעדער איד דארף ווערן א נר להאיר, יעדער איד דארף מאכן ליכטיג. און בעזרת ה׳, הלואי יעדער איינער פון אונז וועט זיך נעמען צו דער ארבעט און וועט נישט נאר ליגן אין זיך אזוי פיל, נאר ווערן אן אור המשפיע, מאכן ליכטיג די וועלט ארום און ארום. דאס איז דער גאנצער ענין המשכן: אז דער משכן, „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם“, אז א איד איז א בית המקדש, בתוך כל אחד ואחד מישראל. בויען דעם אייגענעם בית המקדש ביי זיך. און מיט די מנורה פון דעם בית המקדש, עדות לבאי עולם, מאכן ליכטיג ארום זיך, מאכן ליכטיג די וועלט מיט תורה און מצוות. און וועט מען טאקע זוכה זיין, במהרה בימינו, אז מ׳זאל זען דעם בית המקדש השלישי, און מ׳זאל טאקע זוכה זיין צו דעם אור ה׳ לכל הארץ.