פרשת כי תשא - מסירות נפש אויף טאן א טובה נאך א אידן - הרב אשר פרקש

00:00 אין פורים קודם להיות טוב ראש זיין. איז געווען דער פריערדיקער רבי, דער רבי ריי״צ, אין מאסקווע, און האט געזאגט דעם מאמר „וקבל היהודים“. דאס איז געווען אמת׳ע מסירות נפש אין יענע צייטן, אין יענעם מצב, יענער תקופה, אז דער פריערדיקער רבי זאל שטיין אין מאסקווע, אין גרויסן שול, ווען מען האט געוואוסט אז מען קוקט אים נאך, און מען גייט נאך וואס ער טוט; עס זענען געווען מרגלים. און אף על פי כן האט דער פריערדיקער רבי דעמאלט געזאגט דעם מאמר „וקבל היהודים“, וואס ער האט דעמאלט גערעדט אויפן ענין פון מסירות נפש. ער האט מדמה געווען די תקופה פון יענער צייט צו דער תקופה פון פורים. ער האט ארומגערעדט דעם ענין פון „וקבל היהודים את אשר החלו לעשות“: אז דווקא פון דעם וואס עס זענען געווען די שווערע גזירות, האט מען געזען ביי אידן א מסירות נפש וואס איז נישט געווען פריער. און דאס האט געפירט צו דער קבלת התורה, „וקיימו וקבלו“, ווי די גמרא זאגט אויף דעם אין מסכת שבת, אז אידן האבן מקבל געווען די תורה פון דאס ניי בשעת עס איז געווען די מסירות נפש פון פורים. דער מאמר, דאס זאגן דעם מאמר, איז געווען אמת׳ע מסירות נפש. און כמובן, וואס ער האט דעמאלט גערעדט און געמאָנט ביי חסידים און ביי אידן, אז מען זאל שטיין אויף מסירות נפש און נישט נתפעל ווערן פון די אלע גזירות וואס מען האט געמאכט דעמאלט אין רוסלאנד, און מען זאל ממשיך זיין בויען ישיבות און חדרים, לערנען מיט קינדער, און שטיין ביי אמת׳ע מסירות נפש אויף אלע עניני אידישקייט. דערציילט דער

01:49 פריערדיקער רבי אין א רשימה וואס ער האט געשריבן פון יענער תקופה, א זייער רייכע רשימה, שטעלט ער פאר כמה וכמה פרטים וואס זענען געווען אין דעם מצב אין יענע טעג, וואס מען קען פארשטיין פון דעם דעם עומק המסירות נפש וואס עס האט זיך געמאָנט, כדי צו קענען ביישטיין די שווערע נסיונות וואס זענען דעמאלט געווען. צווישן די זאכן וואס ער דערציילט, אז יענע נאכט נאך דעם מאמר איז פארגעקומען א פארברענגען. אין יענעם פארברענגען איז געזעסן דער פריערדיקער רבי און פארבראכט מיט חסידים. ער דערציילט אז צווישן די חסידים זענען דארטן געווען צוויי נעמען וואס ער דערמאנט. איינער פון די חסידים איז געווען א גרויסער חסיד, א באוואוסטער חסיד. עס איז געווען א חסיד וואס האט געהייסן ר׳ איצ׳ע דער מתמיד. ר׳ איצ׳ע דער מתמיד, זיין נאמען איז געווען רבי יצחק הורביץ. ער איז געווען א גרויסער חסיד, א גרויסער עובד, א גרויסער תלמיד חכם. ער איז געווען א אדם גדול, פון די גרעסטע חסידים. ר׳ איצ׳ע דער מתמיד איז געזעסן דארטן ביים פארברענגען, און צוזאמען מיט אים איז אויך געווען דארטן דער חסיד הידוע, הרב הגאון רבי יעקב לנדא; שפעטער איז ער געווען דער רב אין בני ברק, אין יארן שפעטער. זיי זענען געזעסן דארטן צווישן זיך, מען האט געזאגט לחיים. איז געווארן דארטן א שקלא וטריא, א ויכוח צווישן די חסידים: וואס איז דער תכלית פון תורת החסידות? וואס איז געווען דער ויכוח? מען האט גערעדט צווישן זיך: וואס איז די מטרה? וואס איז די כוונה? וואס וויל תורת החסידות פון אונז? דער פריערדיקער רבי איז מצייר אין זיין אופן הכתיבה, ווי ער דערציילט די פרטים, אז רבי יעקב

03:38 לנדא האט מצדד געווען אז דער עיקר אין חסידות דארף זיין א עבודה פנימית במוח ובלב. א מענטש דארף דינען דעם אויבערשטן און פארשטיין אלקות, זיך מתבונן זיין אין ג־טליכקייט, מעורר זיין אהבה ויראה; דאס איז דער עיקר עבודה. און ר׳ איצ׳ע דער מתמיד האט גע׳טענה׳ט אז דער עיקר חסידות איז די עבודה פון מסירות נפש. דער עיקר תכלית פון חסידות איז אז א איד דארף זיך קענען מעורר זיין דעם כח המסירות נפש, דעם יחידה שבנשמה, און טון במסירות נפש, אפטאן אויף טבע פון א איד, טון ביי מסירות נפש א טובה ביי אידן, בגשמיות וברוחניות; דער ענין פון מסירות נפש, דאס איז דער תכלית החסידות. און עס איז געווען צווישן זיי א דיון ודברים; ער האט געברענגט ראיות לכאן, געברענגט ראיות לכאן. און זיי האבן געוואלט שפעטער אז דער פריערדיקער רבי, ער איז געזעסן דארטן ביים טיש, ער זאל כמובן פסק׳ענען, ער זאל זאגן וואס איז דער רמז, וואס איז דער ענין פון חסידות. דער פריערדיקער רבי דערציילט דאס אין דער רשימה, די פרטים, און ער דערציילט על כל פנים בקיצור די נקודה, אז צו פארענטפערן פאר זיי די שאלה, האט ער געזאגט: איך וועל מקדים זיין א סיפור וואס איז געווען מיטן אלטן רבי׳ן, דעם בעל התניא, בשעת ער איז געפארן צום מעזריטשער מגיד. כידוע ביי חסידים, אז בשעת דער אלטער רבי איז געווען ביים מעזריטשער מגיד, ער איז געווען פאר עטליכע חדשים, און דארטן איז ער נתקרב געווארן צום מעזריטשער מגיד. און כידוע אז דער מגיד, מיטן [לא ברור] סדר, האט געהאט חברותא, וואס ער האט...

05:15 געלערנט מיט דעם הייליגן זון, רבי אברהם המלאך. ווען זיי האבן געלערנט צוזאמען תורה, האט רבי אברהם המלאך געלערנט מיט אים עניני קבלה, עניני פנימיות התורה, סודות התורה, עניני חסידות, און דער אלטער רבי האט געלערנט מיט רבי אברהם המלאך עניני נגלה, געלערנט גמרא. עס זענען דא כמה וכמה סיפורים ביי חסידים פון יענער חברותא, וואס איז דארטן פארגעקומען. איין פון די סיפורים איז געווען, אז ווען דער אלטער רבי האט זיך געזעגנט פאר ער איז אהיים, האט דער מעזריטשער מגיד געבעטן אז זיין זון, רבי אברהם המלאך, זאל אים באגלייטן, ער זאל גיין מיט אים צוזאמען. איז דער אלטער רבי געפארן, און דער מגיד האט אים געזאגט אז ער זאל פארן מיט פערד און וואגן, און זיי זענען געפארן א שטיקל וועג, איז ער מיטגעפארן מיט אים. ביז זיי זענען אנגעקומען וואו זיי האבן געטראכט אז זיי דארפן אנקומען, האט רבי אברהם המלאך געהאלטן ביים אראפגיין און צוריקגיין צו זיך אין דערהיים, און דער אלטער רבי האט געהאלטן ביים ווייטערפארן. זיי האלטן ביים זיך געזעגענען ביים פערד און וואגן. זאגט רבי אברהם המלאך צום אלטן רבי׳ן — און דא זענען דא צוויי נוסחאות, וואס דער פריערדיקער רבי דערציילט. עס זענען פאראן צוויי נוסחאות ביי חסידים וואס זענען דארטן געווען, וואס האט דער רבי געזאגט. איין נוסח איז, אז רבי אברהם המלאך האט געזאגט צום אלטן רבי׳ן: „מ׳דארף שמייסן די פערד אז זיי זאלן וויסן אז זיי זענען פערד.“ דאס

07:01 איז געווען ווי א כאילו א בדיחותא, און כמובן, דארטן איז געווען א טיפע זאך, אבער ער האט עס געזאגט מיט א משל. שטייען און לויפן די פערד, זאגט ער: „מ׳דארף שמייסן די פערד אז זיי זאלן וויסן אז זיי זענען פערד.“ א צווייטער נוסח: „מ׳דארף שמייסן די פערד אז זיי זאלן ווערן אויס פערד.“ דער אלטער רבי האט געהערט דעם פתגם, אדער די ביידע פתגמים, און דער אלטער רבי האט געזאגט: „ביי דעם דארף איך צוריקגיין קיין מעזריטש, אויף צו קענען ארייננעמען אין פנימיות דעם דרך אין עבודה.“ דאס הייסט, דער אלטער רבי האט נישט געהערט דא קיין בדיחותא. דער אלטער רבי האט געהערט אז רבי אברהם המלאך, כמובן אלס א הייליגער איד, אלס א הייליגער צדיק, האט אים דא געזאגט אן ענין אין עבודת השם. און ממילא האט ער באשלאסן צוריקצופארן קיין מעזריטש, אויף צו קענען מקבל זיין אין פנימיות דעם דרך אין עבודה. איז ער דעמאלט צוריקגעפארן קיין מעזריטש און געבליבן נאך עטליכע וואכן, אויף צו ארייננעמען אין פנימיות דעם ענין. דער פריערדיקער רבי דערציילט דעם סיפור און זאגט: „וואס זענען די צוויי ענינים? וואס זענען די צוויי נוסחאות?“ די צוויי נוסחאות זענען נוסחאות וואס מיר האבן מקבל געווען דורך אונזערע הייליגע רביים, און עס דארף דאך זיין אין דעם א הסבר, א פירוש, וואס זענען די צוויי ענינים וואס מ׳זאגט: שמייסן די פערד אז זיי זאלן וויסן אז זיי זענען פערד, און שמייסן די פערד אז זיי זאלן ווערן אויס פערד. אט, אמאל געווען אז דער ענין פון פערד, דאס גייט אויף חומר

08:31 הגוף. יא, א מענטש, האדם, איז דאך אדם. א מענטש איז דאך געמאכט געווארן פון א גוף מיט א נשמה, און דער עבודה פון דעם פערד, חמור, איז דאך — עס רעדט זיך פון א חמור. חמור גייט דאך אויף חומר הגוף. על כל פנים, עס רעדט זיך פון א פערד, א סוס. דאס אלץ זענען משלים אין עבודת השם אויף גוף האדם. און דער עבודה פון דעם מענטשן איז, אויף דער זאך צו זיין אדם, דארף מען מזכך זיין גוף האדם. און וואס איז דער עבודה? דער עבודה איז, ערשטנס, צווייטנס, זיי זענען צוויי מדרגות. איז דא איין מדרגה: שמייסן די פערד אז זיי זאלן וויסן אז זיי זענען פערד. און די צווייטע מדרגה איז אבער: מ׳דארף שמייסן די פערד אז זיי זאלן ווערן אויס פערד. דער טייטש, וואס מיינט דאס אין עבודה? אין עבודת השם איז דא בחינת אדם און איז דא בחינת לא אדם, ווי ס׳שטייט געשריבן: „כי לא אדם הוא להנחם“, א פסוק אין שמואל, „כי לא אדם הוא להנחם“. אט דער טייטש. יא, וואס איז דער טייטש? איז דא בחינת אדם. בחינת אדם: א מענטש איז געבויט פון שכל, פון מדות, פון רגשים. איז דער עבודה פון אדם, אויף צו זיין אן אדם, איז מאכן פון זיין שכל און פון זיינע מדות אז ער זאל זיין א כלי לאלקות. יא, דאס הייסט אז ער דארף נוצן דעם קאפ, דארף לערנען תורה, פארשטיין געטליכקייט, זאגן מזמורים און זען די גרויסקייט פון דעם אויבערשטן. און פון דעם וועט מען מעורר זיין אין הארץ גוטע מדות: אהבת השם, יראת השם, אהבת ישראל און אהבת התורה. די אלע גוטע מדות פון מן אדם למעלה

10:08 מן אדם לחבירו. דאס איז די עבודה פון אן אדם, אז ער זאל ווערן אן אדם. אבער דערנאך דארף מען זיין העכער פון דער מדרגת אדם; עס איז דא די בחינה פון לא אדם. אזוי ווי עס שטייט אויפן אויבערשטן כביכול: ״ועל דמות הכסא דמות כמראה אדם״. דאס זאגט דער נביא יחזקאל. דער אויבערשטער ווערט אנגערופן כביכול אדם, אדם העליון, אדם שעל הכסא. דאס איז דער אדם של מעלה, וואס דאס איז ביים אויבערשטן די חכמה, בינה, די ספירות, חסד, גבורה. די אלע עשר ספירות של מעלה רופן זיך אן בחינת אדם. עס איז אבער דא די מדרגה וואס רופט זיך אן לא אדם. ווי ער זאגט אין שמואל: ״וגם נצח ישראל לא ישקר ולא ינחם כי לא אדם הוא להנחם״. דער אויבערשטער איז א בחינה פון לא אדם, העכער פון ציור, העכער פון אדם. במילא זאגט ער אז על דרך זה איז די עבודה פון אדם. דא קומט תחילה די עבודה: ״שמעון, דו פערד, אז דו זאלסט וויסן אז דו ביסט א פערד״. און אין עבודת השם, מיט דער בחינת אדם, מיר דארפן נעמען דעם שכל, נעמען די מדות, און דאס מזכך זיין; נוצן דעם שכל אויף ג-טליכקייט, אויף תורה און מצוות; נוצן די מדות, די רגשים, רגש הלב, און דאס מזכך זיין, ס׳זאל זיין מדות טובות. וואס דאס איז, ווערט געטייטשט, דער ענין פון עבודה על פי טעם ודעת, די עבודה פון שכל און מדות, בחינת אדם: ״שמעון, דו פערד, אז דו זאלסט וויסן אז דו ביסט א פערד״. אבער מיט דעם אליין איז מען נאך נישט יוצא. מיט דעם אליין איז מען נאך נישט קיין חסיד. וואס

11:30 איז דער תכלית פון דער עבודה? האט ער געזאגט: ״שמעון, דו פערד, אז דו זאלסט ווערן אויס פערד״. אויס פערד איז מסירות נפש, ארויסגיין פון זיך און ארויסגיין פון די מדידות והגבלות פון דעם אייגענעם שכל, פון אייגענע מדות. די עבודה פון מסירות נפש. און דאס איז דער אמת׳ער ענין פון בחינת לא אדם, וואס דאס איז תכלית העבודה, תכלית החסידות. כמובן אז דאס איז געווען בהמשך צו דעם מאמר וואס ער האט גערעדט יענע נאכט אין ״וקיבל היהודים את אשר החלו לעשות״. דאס הייסט אז דאס איז דער ענין פון תורה וקבלה, די תורה וואס מ׳האט מקבל געווען מסיני. תורה איז חכמה, תורה איז מדות, תורה איז כל התורה כולה. דאס איז דער ענין פון חכמתו של הקדוש ברוך הוא. און כל התורה כולה איז [לא ברור]. אבער דער תכלית התורה איז דורכגעפירט געווארן בזמן המן, בזמן מרדכי, וואס אידן האבן זיך מוסר נפש געווען. און דורך דעם האט מען דערגרייכט צו בחינת לא אדם. און דאס איז תכלית העבודה, מסירות נפש פון א אידן, העכער פון טבע צו א צווייטן אידן. היינטיגע פרשה, דאס איז פרשת כי תשא. אין היינטיגע פרשה זעט מען ווי ווייט עס דרינגט די מסירות נפש פון איין איד, ווי אזוי, וואס מיינט מסירות נפש. ווען מ׳רעדט פון מסירות נפש, איז דאך [לא ברור] זיך מוסר נפש פארן אויבערשטן. און מסירות נפש איז נישט נאר [לא ברור] זיך מוסר נפש זיין, אפילו [לא ברור] הגשמיות פאר א צווייטן אידן. וואס חסידות האט געמיינט דורכפירן מסירות נפש. און דער ענין פון מסירות נפש איז באמת מסירות נפש, וואס הייסט זיך

13:18 לייגן, אפילו זיינע רוחניות, פאר א צווייטן אידן, אפילו בגשמיות. און דאס איז דער אמת׳ער מסירות נפש, און דאס איז דער דרך הבעל שם טוב. וואס דער בעל שם טוב האט מגלה געווען: אז בשעת מ׳רעדט וועגן מסירות נפש, איז דאס וואס מ׳מיינט? מסירות נפש מיינט תמיד אריינשפרינגען אין פייער? מסירות נפש מיינט אוועקגעבן דעם לעבן? דער בעל שם טוב האט געטייטשט אז מסירת נפש, דאס טייטשט מסירת הרצון. נפש, דאס טייטשט נפש, איז מלשון רצון. עס שטייט ״אם יש את נפשכם״, זאגט רש״י, ״רצונכם״. מסירת נפש, מסירת הרצון. א איד זאל קענען אוועקגעבן זיין רצון, זיין אייגענעם רצון, [לא ברור]. מסירות נפש, העלפן א צווייטן אידן, אוועקלייגן זיך בגשמיות פאר א צווייטן אידן, אוועקלייגן זיך ברוחניות. דאס הייסט, אוועקלייגן די גשמיות מיינט מוותר זיין אויף תענוגי הגשמיות, אויף ענינים גשמיים, כדי צו קענען טאן א טובה א צווייטן אידן. און אפילו אוועקלייגן ענינים רוחניים, וואס דאס איז די אייגענע תורה ומצוות, די אייגענע תורה ותפילה, וואס מען דארף אראפגיין פון זיין מדרגה אין זיין עבודת השם, כדי צו קענען העלפן א אידן, נישט נאר ברוחניות, אויך בגשמיות. דאס איז א מסירות נפש. לערנט מען פון היינטיגע פרשה, פון פרשת כי תשא. אין היינטיגע סדרה געפינען מיר משה רבינו, רועה נאמן של ישראל, שטעלט זיך אוועק און נעמט זיך אן פאר אידן. עס איז געווען א מורא׳דיגער, א געפערליכער חטא, חטא העגל. חטא העגל איז געווען א געפערליכער חטא. נאך ארבעציג טעג, משה האט מקבל געווען די תורה, און אידן זענען געגאנגען זוכן צו זיך אן עגל הזהב, אלהי ישראל. דאס איז געווען א געפערליכער חטא. און ווען דער אויבערשטער, דאך עס שטייט אין דער פרשה, [לא ברור]

15:12 רחמנא ליצלן, און דאס איז געווען דער חטא העגל. ואף על פי כן זעען מיר, משה רבינו שטעלט זיך אוועק און שטעלט זיך איין, זיך מוסר נפש ממש פאר כלל ישראל. איינע פון די שטארקסטע פסוקים אין היינטיגער סדרה איז, וואס משה רבינו זאגט צום אויבערשטן: „ועתה אם תשא חטאתם ואם אין מחני נא מספרך אשר כתבת“. משה רבינו זאגט צום אויבערשטן: אויב דו וועסט זיי מוחל זיין, איז גוט. אויב דו וועסט זיי נישט מוחל זיין, „מחני נא מספרך אשר כתבת“. משה רבינו איז גרייט מוותר צו זיין אויף זיין גאנצע גדלות, „ספרך אשר כתבת“, תורת משה, „זכרו תורת משה עבדי“. משה רבינו זאגט: מעק מיר אויס מיין נאמען, „מספרך אשר כתבת“. און אויף דעם ווארט איז דאך דא א חידוש׳דיגע שאלה. מפרשים פרעגן: דער לשון אין פסוק איז דאך א מאדנער לשון. „ועתה אם תשא חטאתם“ — ער פירט נישט אויס. רש״י זאגט: „הרי זה מקרא קצר“. אויב דו וועסט זיי מוחל זיין, איז גוט. עס שטייט נישט אין פסוק וואס וועט זיין. „ואם אין“ — אויב נישט — „מחני נא מספרך“, מעק מיר אויס. וואס איז דאס דער לשון? איז דאס, ברענגט זיך פון דעם הייליגן רוזשינער, וואס ער טייטשט, אז משה רבינו איז געשטאנען יעמאלט אין אזא תנועה פון מסירות נפש, פון דער אהבה צו ישראל, וואס ער האט זיך מוסר נפש געווען אינגאנצן פאר כלל ישראל. זאגט משה רבינו צום אויבערשטן: „ועתה“ — יעצט, איך שטיי יעצט אין אזא מצב, אז „אם תשא

17:00 חטאתם ואם אין, מחני נא מספרך אשר כתבת“. איך בין אזוי צוגעבונדן צו כלל ישראל, איך בין אזוי מקושר צו כלל ישראל, סיי אויב דו וועסט זיי מוחל זיין, סיי אויב נישט, אפילו דו וועסט נישט מוחל זיין, איך בין גרייט אויף „מחני נא מספרך אשר כתבת“. איך בין גרייט אלעס מקבל צו זיין אויף זיך, אלע ענינים, אלע יסורים, אפילו אז מ׳מעקט מיין נאמען. איך וויל בלייבן מיט אידן. דאס איז געווען דער געוואלדיגער געשריי פון משה רבינו, וואס ער האט געזאגט צום אויבערשטן. נאך טיפער געזאגט, איז דא א ווארט, אז דער ליובאוויטשער רבי׳ס טאטע, ר׳ לוי יצחק, איינער פון די גרעסטע מקובלים, דער רב אין יעקאטרינאסלאוו, האט געטייטשט, אז אויף דעם וואס משה רבינו האט געזאגט צום אויבערשטן: „ועתה אם תשא חטאתם ואם אין מחני נא“. וואס משה רבינו זאגט צום אויבערשטן: ווען ער האט געהערט אז דער אויבערשטער זאגט, אז יעצט וויל ער אויסמעקן עם ישראל, רחמנא ליצלן, „ואכלם ואעשה אותך לגוי גדול“. דער אויבערשטער זאגט צו משה רבינו: איך גיי יעצט נעמען עם ישראל, „ואכלם“, רחמנא ליצלן, אויסמעקן עם ישראל פון דער וועלט, און דו וועסט דא בלייבן, „ואעשה אותך לגוי גדול“. איך האב דאך דיר, און פון דיר גייט מען אויס א נייע פאלק. משה רבינו האט געזאגט צום אויבערשטן: „ועתה“ — יעצט אז איך הער, אז דו ווילסט אויף מיר פאלן, און דו ווילסט פון מיר מאכן א גוי גדול, ווילסטו אויסמעקן דעם אידישן פאלק? איז „אם תשא חטאתם ואם אין“, סיי דו וועסט מוחל זיין,

18:47 סיי דו וועסט נישט מוחל זיין, „מחני נא מספרך אשר כתבת“ — מעק מיר אויס. איך וויל נישט זיין דא, ווען צוליב מיר, רחמנא ליצלן, וועלן אידן ליידן און מען וועט שטראפן אידן. א געוואלדיגע אהבת ישראל, געוואלדיגע מסירות נפש, וואס מ׳זעט ביי משה רבינו אין דעם פסוק. און אין דער גאנצער פרשה, ווי משה רבינו שטעלט זיך אוועק און ער נעמט זיך אן פאר אידן, און ער בעט מחילה, און ער בעט סליחה, און ער בעט אז דער אויבערשטער זאל גיין ווייטער מיט אידן. און אפילו נאך דעם וואס דער אויבערשטער איז מוחל, איז ווייטער זאגט ער, אז דער אויבערשטער אליין זאל גיין מיט זיי: „אם אין פניך הולכים“, „ונפלינו אני ועמך“. איך וויל [לא ברור] און דיין פאלק. אז וואס זאל זיין דער „ונפלינו“? אז מיט אידן זאל דער אויבערשטער זיך פירן מיט אן הארת פנים, מיט א קירוב פנים, „פניך הולכים“, מיט דער גאנצער פנימיות. דאס איז פרשת כי תשא. איז דא אין דער היינטיגער סדרה זעט מען וואס איז אמת׳ע מסירות נפש פאר אהבת ישראל. איז דא אין דעם ענין פון דער היינטיגער פרשה, מיר רעדן וועגן דעם ענין פון שבירת הלוחות. יא, וואס איז דער סדר אין פרשת כי תשא, פרשה פון דעם וואס איז דארטן פארגעקומען? איז געווען א געוואלדיגע, געפערליכע ירידה בעם ישראל, חטא העגל, און משה רבינו גייט אראפ און ער זעט ווי אידן זינדיגן, און איז דא די שבירת הלוחות. און דערנאך גייט די גאנצע פרשה, אלע פרטי הענינים, ביז דער אויבערשטער שפעטער איז מוחל געווען, און „פסל לך שני לוחות אשר שברת“. יא, און דער רבי שטעלט זיך אפ אויף די לוחות. ווי ער דאס זאגט,

20:19 אַ הערליכער ביאור אויף דעם, אויף דעם ענין, אַ הערליכער רייכער ביאור, וואָס איך האָב זוכה געווען צו הערן, אַליין געהערט מפי קודש פונעם ליובאַוויטשער רבי׳ן אין אַ פאַרברענגען פון שמחת תורה אין יאָר תשמ״ז. איך האָב דאָרט געווען בשעת מעשה, און איך געדענק מיט דער התרגשות און די בכיות, ווי דער רבי האָט גערעדט די שיחה. דאָס איז געבליבן איינגעקריצט אין קאָפּ און האַרץ לעולם ועד. ס׳איז געווען ליל שמחת תורה. פלעגט זיין דער סדר, אַז נאָך מעריב, צווייטע נאַכט — אין אַמעריקע האָט מען צוויי טעג שמחת תורה — צווייטע נאַכט ליל שמחת תורה פלעגט זיין אַ פאַרברענגען. ביי דעם פאַרברענגען, דאָס איז געווען אַ פאַרברענגען וואָס האָט געהייסן הכנה צו הקפות. דער פאַרברענגען פלעגט זיך ציען בדרך כלל ביז אַרום חצות, און שפּעטער פלעגט מען גיין צו הקפות מיט שמחה רבה, מיט אַ מורא׳דיגע, מורא׳דיגע שמחה, וואָס האָט זיך געצויגן ביז עלות השחר. איינע פון די שיחות פון יענעם פאַרברענגען האָט דער רבי געשטעלט אויף דעם ענין פון שבירת הלוחות. גערעדט מאָל, אַז שמחת תורה ענדיקט מען ליינען די פרשה, די גאַנצע תורה כולה. וואָס איז דער לעצטער פסוק אין פרשת וזאת הברכה? דאָס איז דער פסוק, דער לעצטער פסוק פון וזאת הברכה, וואָס איז דער לעצטער פסוק פון דער גאַנצער תורה, וואָס שטייט: „ולכל היד החזקה ולכל המורא הגדול אשר עשה משה לעיני כל ישראל“. אַלע די גרעסטע זאַכן, „היד החזקה“, וואָס משה האָט געטאָן

22:03 לעיני כל ישראל. שטעלט זיך רש״י: וואָס איז דאָס „היד החזקה“, וואָס איז דאָס דער ענין, וואָס „עשה משה לעיני כל ישראל“? זאָגט רש״י: „שנשאו לבו לשבור הלוחות“. „היד החזקה“ — וואָס משה רבינו האָט גענומען מיט די הענט און וישלך, האָט געוואָרפן די לוחות און האָט צעבראָכן די לוחות. דאָס איז דער „לעיני כל ישראל“, שנאמר: „ואשברם לעיניכם“. דאָס איז דער „לעיני כל ישראל“, אַז ס׳איז געווען לעיניהם פון אַלע אידן. „והסכימה דעת הקדוש ברוך הוא לדעתו, שנאמר: אשר שברת — יישר כחך ששיברת“. ברענגט ער דעם פסוק פון פריער, פרשת כי תשא. אַז דער אויבערשטער האָט געזאָגט „אשר שברת — יישר כחך ששיברת“. יאָ, אויף דעם איז ער מסכים געווען, האָט געזאָגט „יישר כחך“, מיט אַ, מיט אַ חביבות נאָך, אויף דעם וואָס ער האָט צעבראָכן די לוחות. און מיט דעם ענדיקט זיך די תורה כולה. האָט דער רבי געשטעלט אַ פייערדיגע קשיא, אַ שטורעמדיגע קשיא, און שטעלט זיך אויף דעם פסוק: ווי קומט דאָס, אַז דער לעצטער פסוק אין חמישה חומשי תורה זאָל זיין אַ פסוק וואָס רעדט בגנותם של ישראל? ווי קומט דאָס, אַז דער לעצטער פסוק וואָס רעדט בנוגע משה רבינו — דאָס זיינען דאָך צוויי שאלות. ערשטע שאלה איז: ווי ענדיקט זיך די תורה בגנותם של ישראל? פאַר אַ כלל „מסיימים בטוב“. און דאָ איז מסיים די תורה מיט „אשר שברת“, מיט שבירת הלוחות. אַ צווייטע שאלה איז: דאָ רעדט זיך דאָ פון שבחו של משה רבינו. די תורה וויל דאָך

23:40 דערציילן דאָ, „ולא קם נביא עוד בישראל כמשה“, די גאַנצע גדלות פון משה רבינו, ווער ער איז געווען און וואָס ער איז געווען. קומט די תורה אין סוף פון חומש, און וואָס דערציילט אונדז די תורה בנוגע שבחו של משה רבינו? אַז דאָס מוזן זיין, אַז ס׳איז געווען אַ מעשה וואָס אידן האָבן געזינדיקט, חטא העגל, און משה האָט גענומען, צעבראָכן די לוחות. דאָס איז שבחו של משה רבינו? דאָס איז דער גרעסטער שבח? די תורה גייט דאָך לכאורה מן הקל אל הכבד. כאילו דער לעצטער פסוק פון שבחו של משה רבינו איז אַז ער האָט צעבראָכן די לוחות. טאַקע, „והסכימה דעת הקדוש ברוך הוא לדעתו“. דאָס באַווייזט די גדלות פון משה רבינו, אַז ער האָט געטאָן אַזאַ חידוש און דער אויבערשטער איז מסכים געווען צו אים. אָבער ס׳זענען דאָך גרעסערע שבחים דערפון, און מיט דעם דאַרפן מיר ענדיקן די תורה? און פונקט די תורה דאַרף מסיים זיין מיט דער זאַך וואָס דאָס איז די שבירה פון תורה. די דריטע קשיא: די תורה, חמישה חומשי תורה, ביים לעצטן פסוק, אין דעם סיום חמישה חומשי תורה, דאָ ציילט זיך די תורה, אַז ס׳איז געווען אַ שבירה אין תורה. איז ווייטער, עס קומט אויס אויך מצד בני ישראל, איז דאָס היפך שבחן של ישראל, אַז מען זאָל זיך דאָ דערציילן אַזאַ זאַך און ענדיקן די תורה מיט דעם. „וזאת הברכה אשר ברך משה את בני ישראל“ — איז דאָך די ברכה, זכותם של ישראל. ס׳דאַרף מען ענדיקן מיט די ענינים, נישט היפך שבחן של ישראל, נישט היפך שבחם, און, און איך...

25:05 דאס איז שבחו של משה רבינו, ווייל אין דעם וועט זיך ארויסברענגען דער גרעסטער שבחו של משה רבינו, און שבחה של תורה. שבירתה של תורה — דאס איז שבחה של תורה. דאס איז די שיינקייט פון דעם פסוק. וואס האב איך געזאגט? ווען מ׳קוקט צוריק אין פרשת כי תשא, וועט מען אויך פארשטיין דעם ענין. ווען מ׳קוקט אין דעם סדר אין פרשת כי תשא, געפינען מיר, ווען מ׳גייט אין טעם פון שבירת הלוחות, געפינען מיר צוויי רש״יס. דער ערשטער רש״י איז, וואס רש״י זאגט אז ווען משה רבינו איז אראפגעקומען און האט געזען וואס גייט פאר, האט ער גענומען די לוחות וישליכם וישברם. זאגט רש״י אויף דעם פסוק: וואס איז געווען משה רבינו׳ס חשבון? וואס האט אים געמאכט ברעכן די לוחות? זאגט רש״י, אז משה רבינו האט געזאגט: ״ומה פסח, שהוא אחד מן המצות, אמרה תורה כל בן נכר לא יאכל בו״. אויף קרבן פסח איז דאך דא א זאך וואס ״כל בן נכר לא יאכל בו״, אז א בן נכר טאר נישט עסן פון קרבן פסח. דאס איז דאך נאר איין מצוה. דא איז דאך כל התורה כולה, און כל ישראל זענען רחמנא ליצלן מומרים; ווי קען מען, ווי קען מען, ווי קען מען געבן די תורה? און דערפאר האט ער צובראכן. דאס איז רש״י. דערנאך, אפאר פסוקים שפעטער, אין היינטיקער פרשה, אין תורה, דא שטייט: ״פסל לך שני לוחות אבנים כראשונים אשר שברת״. שטעלט זיך רש״י אויף די ווערטער ״אשר שברת״, און רש״י זאגט דא דעם פשט: וואס איז געווען דער טעם פון שבירת הלוחות?

26:47 זאגט רש״י א משל: ס׳איז געווען א מלך, און דער מלך האט געהאט א כלה, אן ארוסה, און זי איז געווען דארט מיט שפחות בבית. און דער קיסר איז געפארן אויף אן נסיעה, איז אוועקגעפארן ווייט, און ער האט איבערגעלאזט די ארוסה, און זי איז געווען מיט די שפחות. און דא האט מען נאך נישט געהאט די כתובה. די כתובה האט ער נאך נישט געגעבן צו זיין ארוסה; ס׳איז נאך געווען פאר דער חתונה. די כתובה איז געלעגן ביי דעם שליש; ס׳איז געווען א ממונה, וואס ער איז געווען דארט דער שושבין, און ביי אים איז געלעגן די כתובה. דערווייל דער קיסר איז אוועקגעפארן אויף מדינת הים, און די כלה האט זיך צוגענומען דארט מיט די שפחות, און זיי האבן זיך געפירט נישט אויף א גוטן אופן. איז ארויסגעגאנגען א שם רע אויף די שפחות, אבער מתוך דעם שם רע אויף די שפחות איז ארויסגעגאנגען א שם רע אויף די ארוסה, אויף די כלה אויך. דער קיסר קומט צוריק און האט דאס געהערט, האט ער געוואלט, רחמנא ליצלן, האט ער געוואלט הרג׳ענען זיין ארוסה: זי האט מורד געווען אין דעם מלך. איז געקומען צוגיין דער שליש, דער שושבין, דער ממונה, וואס ער איז געווען דער שושבין פון דעם מלך, פון דער ארוסה, און דער שושבין האט גענומען און צוריסן, צוריסן די כתובה. און בשעת ער האט צוריסן די כתובה, און דער מלך האט געוואלט מאכן א דין ודברים, האט דער שושבין געזאגט: ״ס׳איז נישטא קיין כתובה. זיי זענען נאך נישט חתונה געהאט; קענסטו איר גארנישט טאן.״ דערווייל קען ער אויך מבאר זיין מער די פרטי

28:27 סיפורים, אז דערווייל איז שוין געווארן ברוגז דער מלך. און ער קען מער מעיין זיין, האט ער געזען אז [לא ברור] די שפחות, און אז די ארוסה האט אזוי בעצם נישט געזינדיגט. און מיט דעם איז געווארן נו, איז, איז געווארן דער ענין פון תשובה. דאס, דאס זאגט רש״י. און רש״י טייטשט אויס: דער מלך, דאס איז דער הקדוש ברוך הוא. די ארוסה, דאס איז כנסת ישראל. די שפחות, דאס איז דער ערב רב, וואס האבן אריינגעשלעפט די אידן אינעם חטא העגל. משה רבינו איז דער שושבין של ישראל. די כתובה, דאס איז די לוחות. אז משה האט צובראכן די לוחות, אויף צו ראטעווען די אידן: זיי זענען נאך נישט קיין כלה, קענסטו זיי גארנישט טאן. און דאס צוברעכן די לוחות, דאס איז געווען דער וועג ווי משה רבינו האט געהאלפן און געראטעוועט די אידן. רעכט זיך א קשיא: וואס זאגט רש״י צוויי פירושים? פריער זאגט ער, דאס איז דאך א קל וחומר. דאס זענען צוויי נייע פירושים, אז ס׳איז געווען ווי משה האט געוואלט ראטעווען די אידן. איז דער תירוץ איז, אז ס׳זענען דא צוויי זאכן. דער ערשטער רש״י קומט אנפירן פארוואס משה האט דאס נישט ליבערשט געגעבן צו די אידן. דער אייבערשטער האט אים געגעבן לוחות, און דער אייבערשטער האט געזאגט: ״נעם די לוחות און גיב עס די אידן.״ ווי קומט ער צו — דו גייסט עס נישט איבערגעבן צו די אידן? דער אייבערשטער האט דיר געמאכט דעם שליח. איז דער ערשטער רש״י קומט אנפירן פארוואס דער אייבערשטער האט נישט געגעבן, פארוואס משה רבינו האט נישט מער

29:47 ס׳איז געווען א שליחות נישט צו געבן די תורה צו אידן. דאס איז געווען מצד כבוד התורה. ווי רש״י זאגט אין קל וחומר: מה פסח אחד, אמרה תורה כל בן נכר לא יאכל בו, התורה כולה כאן וכל ישראל מומרים, ואתננה להם? מצד כבוד התורה האט ער נישט געקענט געבן אידן די תורה. אבער דאס פארענטפערט נאר דעם כבוד התורה; דאס פארענטפערט נישט פארוואס ער האט געדארפט צוברעכן די תורה. דאס איז דאך א בזיון התורה. ער נעמט זיי אראפ, ער האט זיי נאך, זאלן מיר זאגן, ביי זיך, ביי אלעם וואס ער האט יעצט, לייגט עס אוועק מתחת ההר, ביי א גרוב, זאגן דערווייל זאל עס ליגן. אבער וואס איז דער ענין פון צוברעכן? ס׳פרעגן טאקע די ראשונים, אלע פרעגן די שאלה. רבינו בחיי פרעגט אויך די שאלה: וואס איז דאס די שבירה? שבירה איז דאך עפעס כבוד? אויף דעם ברענגט רש״י דעם צווייטן רש״י, דעם שפעטערן רש״י: ״אשר שברת — יישר כחך ששברת״. ס׳איז געווען דא אן ענין פון שבירה, און די שבירה איז יישר כחך. וואס איז דאך דער ״יישר כחך ששברת״? בזיון התורה. ווי קען מען זאגן יישר כחך, שבחן של ישראל? דער פשט אין דעם איז, אויף דעם ברענגט רש״י דעם משל, אז ס׳איז געווען נישט נאר אן ענין פון כבוד התורה, אז נישט געבן די תורה צו אידן ווען אידן זענען אין א מצב פון, רחמנא ליצלן, עבודה זרה. נאר דא איז געווען פארקערט: כבודם של ישראל. משה רבינו, הרועה נאמן של ישראל, ווי לייגט ער זיך אריין אויף אידנס, אויף אידנס כבוד. און ער לייגט זיך אריין אויף אידנס מציאות. ער זעט אז אידן שטייען יעצט אין א סכנה פון ״ואכלה״, רחמנא ליצלן, דער אויבערשטער וויל ״ואכלה״ זיין אידן. שטעלט זיך אוועק משה רבינו, וואס טוט ער די ערשטע זאך? צוברעכן די כתובה. און אויף דעם זאגט מען ״אשר שברת — יישר כחך ששברת״, דער כבוד פון עם ישראל. און דאס גופא איז דער גרעסטער שבח פון משה רבינו.

31:14 משה רבינו אלס הרועה נאמן של ישראל איז דער נעמט זיך אן פארן כבוד פון אידן. און ער איז גרייט צו מוותר זיין אפילו אויף זיין רוחניות. ווי מיר האבן גערעדט פריער, מסירות נפש, א מדה פון רועי ישראל: ער איז מוותר אויף אלע זיינע ענינים, אפילו אויף תורה. תורה, דאס איז די גרעסטע זאך ביי משה רבינו. תורה איז געווען זיין גאנצע חיות. ״זכרו תורת משה עבדי״, איקרי על שמו. שמו של משה על התורה. דאס הייסט, זיין גאנץ לעבן, די חיות, איז געווען תורה. גייט משה רבינו און ער לייגט אוועק זיין גאנצע תורה, זיין גאנצע מציאות, אויף צו ראטעווען די אידן. וועלכע אידן? אידן וואס זענען אומשולדיג געווען אין חטא העגל. דאס איז דער מסירות נפש פון רועה נאמן, פון רועה נאמן של ישראל. איז געגאנגען א פארברענגען, דער רבי האט זיך צעוויינט, בכיות נוראות, במשך זמן, זיך בשעת תורה. שמחת תורה איז מען אויף א שמחה. און דער רבי אליין, שמחת תורה, גרעסטע שמחה. אבער בשעת דער רבי האט גערעדט ביאור די שיחה, איז געווען בכיות נוראות, געווען דארט במשך זמן. איך קען, פון רוב, פון רוב—

32:51 פון רוב התרגשות איז געווען פשוט שווער צו הערן דעם נקודה. און איך געדענק, דער רבי האט אמאל געזאגט דעם מורא׳דיגן ביאור וואס ברענגט ארויס דא: וואס דא קומט דא דער פשט? פארוואס דארף א איד זיך מוסר נפש זיין אפילו זיין רוחניות, זיין תורה? משה רבינו איז דאך געגאנגען צוברעכן די לוחות, צוברעכן די כתובה, צו ראטעווען אידן. וואס איז דא דער פשט אין דעם? וואס איז דער עמקות אין דעם? אבער דער רבי האט אמאל געזאגט דעם זעלבן ביאור. ס׳איז דא רש״י, ס׳איז דא מדרש תנא דבי אליהו. דער מדרש זאגט אזוי: ״שני דברים קדמו לעולם, תורה וישראל״. ס׳איז דא צוויי זאכן וואס זענען געווען פאר בריאת העולם, פאר די עולמות: תורה מיט ישראל. תורה, דאך אלפיים שנה קדמה תורה לעולם. תורה איז פאר בריאת העולם. דער רבונו של עולם האט באשאפן די וועלט דורך תורה. ישראל אויך קדמו לעולם? רש״י זאגט: ״בשביל התורה, בשביל ישראל״. אידן און תורה זענען געשטאנען פאר בריאת העולם, זאגט דער מדרש. ״אבל איני יודע מי קודם למי״. צווישן תורה און ישראל גופא, ווער איז העכער? ווער שטייט פריער? כמובן, דאס איז נישט אין זמן. פאר די וועלט איז נישט געווען קיין זמן. איך ווייס, דער מגיד זאגט אז פאר בריאת העולם איז נישט געווען קיין זמן אויך; נישט נאר קיין מקום, ס׳איז נישט געווען קיין זמן. די גאנצע מציאות הזמן איז באשאפן געווארן אין בריאת העולם. און וואס מיינט דאס ״מי קודם למי״? כמובן, עס מיינט קדימה במעלה. ווער איז העכער? ווער איז טיפער? ווער דערלאנגט אין א העכערע מדרגה? זאגט—

34:21 דער מדרש תנא דבי אליהו זאגט, אז וויבאלד אין תורה שטייט „דבר אל בני ישראל“, „צו את בני ישראל“, איז די תורה אליין דערציילט אונז אז ישראל קדמו לתורה. ווייל די גאנצע תורה איז פאר בני ישראל: „צו את בני ישראל“, „דבר אל בני ישראל“. איז ישראל קדמו לתורה. אין דעם מעלה האט משה רבינו, שטייט דא משה רבינו מיט די לוחות, מיט די תורה. ער קומט אראפ פון בארג און ער האלט ביי זיך אין דער האנט די לוחות, און ער גייט איצט איבערגעבן תורה צו עם ישראל. משה רבינו, זיין חיות איז תורה, „תורה צוה לנו משה“. אבער משה רבינו האט זיך א טיפערן הרגש. אזוי ווי ביי דעם אויבערשטן זאגט מען ישראל קדמו לתורה, אז אידן שטייען אין א העכערער דרגה פון תורה, ביי משה רבינו איז אויך אין דעם זעלבן אופן. ס'איז דא משה רבינו אלס תורה, און ס'איז דא משה רבינו אלס ראשן של ישראל, וואס קומט פון אידן. משה רבינו איז דער רועה נאמן של ישראל. איז בשעת משה רבינו שטייט דא, גייט געבן די תורה צו אידן, אבער ער זעט אז דאס קען גורם זיין, דורך תורה וועט ווערן א דין אויף דעם חטא העגל, און דאס קען גורם זיין, רחמנא ליצלן, אז די מנין פון כלל ישראל... זאגט משה רבינו: ישראל קדמו. אידן זענען העכער פון תורה. נעמט ער זיך אן פאר אידן, נעמט די הרשאה צו ברעכן די לוחות, אז מ'ווערט אויף אלע זאכן מוסר נפש, כדי אז אידן זאלן בלייבן גאנץ. און וויסנדיק אז דער זאך, דאס האט מעורר געווען ביי אידן די

36:05 אמת'ע תשובה, און האט געזען גלייך אז דאס האט מעורר געווען ביי אידן די תשובה. שפעטער איז געווען דאס „סלחתי כדברך“. און דאס איז וואס דער רצון, דער כח התשובה, וואס תשובה איז קדמה לעולם. תשובה איז העכער פון תורה. דאס גופא וואס דער רבי שטעלט ארויס איז מעלת אידן. אפילו אז א איד איז געווען, איז געפאלן אין חטא, איז ער פשוט ווי חטא ישראל הוא. און ער קען דורך דער כח התשובה צוקומען, אז מ'מעקט זיינע גאנצע ענינים בלתי רצויים וואס ער האט געטאן. נישט נאר דאס, נאר דורך תשובה ווערן זדונות נעשה לו כזכיות, און אלע ענינים בייטן זיך. אין דעם מעלה, דאס האט משה רבינו געפועלט דורך דער שבירת הלוחות. און מיט דעם איז פארשטענדליך דער עומק פון אונזער סדרה. כי תשא איז „כי תשא את ראש בני ישראל“; ס'קומט צו גיין די תורה אין פרשת כי תשא, און די תורה דערציילט אונז דעם „כי תשא את ראש בני ישראל“, אויפהייבן אידן. ווי הייבט מען אויף אידן? אפילו א איד וואס ער איז, רחמנא ליצלן, אראפגעפאלן, איז שפל המדרגה, חטא העגל, די גרעסטע חטאים, קומט צו גיין משה רבינו, משה רבינו דער רועה נאמן של ישראל, און ער שטעלט זיך אוועק מיט אן אמת'ער מסירות נפש. און ער ווייסט אז ער גלייבט אין דער אידישער נשמה. און ער ווייסט אז א איד קען שטענדיג קומען צוריק, קען א איד שטענדיג זיך מתעורר זיין ביי תשובה, און במילא, דורך דער אמת'ער אהבת ישראל וואס משה רבינו האט ביי אים, וואס ער ווייזט ביי אים, איז ער זיך מעורר ביי תשובה, און אלץ מתקן, און דאס האט געברענגט

37:28 דעם „פסל לך“ — „אשר שברת“, יישר כחך ששיברת. און ווי ס'שטייט דארט, ווי געשריבן אין רמב״ן און ריטב״א, אין דער גמרא אין בבא בתרא, וואו דארט שטייט די גמרא פון „אשר שברת“, אז די שברי לוחות מונחים בארון. נישט נאר לוחות, נאר לוחות און שברי לוחות. די שברי לוחות מונחים בארון. ווי קומט דאס, אז שברי לוחות מונחים בארון? די שבירת הלוחות איז דאך געווען לכאורה א דבר בלתי רצוי, אדרבה. דאך אין ארון, אין קודש הקדשים, וואו דער כהן גדול גייט אריין אין יום כיפור און ער בעט אויף מחילה פאר אידן, דארט ליגן די שברי לוחות. וואס דאס איז מורה די שבח פון ישראל, ווי אידן זיינען מושרש גאר טיף אין דעם אויבערשטן. אזוי דורך דעם, ווי געזאגט, מסירות נפש פון משה רבינו האט ער מגלה געווען דעם עומק פון א נשמת ישראל, קדמו לתורה, און דורך דעם פועל'ט א איד אויך תשובה, אזוי קען ער אויפהייבן דעם ענין און אזוי ווייטער. און מיט דעם ווערט פארשטענדליך אויך פארוואס די זאך פון די סדרה, שמחת תורה, תורה וויל דערציילן שבחו של משה רבינו אויף דעם גרעסטן אופן. וואס איז דער שבח פון משה רבינו אויף דעם גרעסטן אופן? „ולכל היד החזקה אשר עשה משה לעיני כל ישראל“. דער גרעסטער שבח פון משה רבינו איז, אז ער זעט ישראל, און ער זעט אז אידן, רחמנא ליצלן, שטייען אין א סכנה, טוט ער כל התלוי בו, אז ער מאכט זיך אינגאנצן, און ער גיט זיך אינגאנצן אוועק, זיין גשמיות און זיין רוחניות, אויף צו ראטעווען דעם אידישן [לא ברור].

38:54 נשמה, וואס [לא ברור] רחמנא ליצלן, ווי קטיגור זיין דערפאר. און די זעלבע זאך, דער שבח פון ישראל. דער גרעסטער שבח פון ישראל איז אין דעם ענין פון „לעיני כל ישראל“, אין שבירת הלוחות, ווי א איד איז חשובער פון אלץ. און דאס גופא, דער סיום התורה. תורה קומט צו גיין אין דעם לעצטן פסוק, אין דער לעצטער פרשה, אין דעם לעצטן רש״י, און תורה וויל ארויסברענגען די טיפקייט און די גרעסטע רייכקייט פון תורה. תורה איז מגלה שבחן של ישראל. תורה זאגט: „לעיני כל ישראל“. תורה זאגט אז א איד איז חשובער פון תורה. פון וואנען ווייסן מיר אז ישראל קדמו? דאס ווייסן מיר גופא פון תורה. תורה זאגט אז ישראל קדמו. און דאס איז די הוראה וואס מיר לערנען פון [לא ברור], דעם מסירות נפש וואס ער האט געהאט אויף טאן א טובה א אידן. אז מיר, ווען עס קומט אמאל ביי אונז אן — דאס זענען קליינע זאכן — דארפן העלפן א אידן, ראטעווען א אידן. מיר דארפן אמאל לייגן תפילין מיט א אידן, מיר דארפן אמאל העלפן א אידן צו [לא ברור]. העלפן א אידן בגשמיות, העלפן א אידן ברוחניות. און מיר דארפן אמאל מוותר זיין פון די אייגענע ענינים. מיר דארפן אמאל מוותר זיין פון דער אייגענער צייט, פון די אייגענע ענינים גשמיים, און אמאל דארף מען מוותר זיין אפילו אויף די אייגענע ענינים רוחניים — יא, לערנען אמאל א בלאט גמרא ווייניקער, צו קענען העלפן א צווייטן אידן און ראטעווען א צווייטן אידן. און דאס איז דער לימוד און דער לקח און די הוראה וואס [לא ברור] לערנט אונז, ווי ער האט געהאט מסירות נפש

40:11 אויף טאן א טובה א אידן. און דעמאלט וועט מען זוכה זיין תיכף ומיד ממש צו דער גאולה, אזוי ווי ס׳איז געווען מסירות נפש פון מרדכי היהודי מיט אסתר המלכה, וואס זיי האבן זיך מוסר נפש געווען פאר כלל ישראל. ווי מ׳לערנט אין דער מגילה, דעמאלט איז געווען „ליהודים היתה אורה ושמחה וששון ויקר“, און די גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו.