פרשת חיי שרה תשפ״ז - "ויצא יצחק לשוח בשדה" - די טייערקייט פון תפילת מנחה

00:00 דער רבי ריי״צ דערציילט אין א רשימה וואס ווערט אנגערופן „אבות החסידות“. דאס איז א לאנגע רשימה, וואס דער פריערדיקער רבי האט געשריבן אין זיין צייט, און דאס איז אפגעדרוקט געווארן אין „קובץ התמים“. דאס איז געווען א קובץ וואס מ׳האט געדרוקט, אכט קובצים פאר דער צווייטער וועלט־מלחמה, נאך אין פוילן. און דער קובץ איז מלא וגדוש מיט שיחות און רשימות און מכתבים און ענינים פון דברי ימי החסידים. איז דארט פאראן א גאנצע רשימה, וואס אין יעדן קובץ איז דא א חלק, און אין דעם לעצטן חלק ברענגט ער דעם סיפור. דער פריערדיקער רבי דערציילט, אז דאס האט ער געהערט פון דעם חסיד ר׳ גרשון בער, וואס איז געווען פון די עלטערע חסידים, וואס האט נאך זוכה געווען צו זיין ביי דעם מיטעלן רבי׳ן, ביי דעם צמח צדק, ביי דעם רבי מהר״ש, ביי דעם רבי רש״ב. און דער פריערדיקער רבי האט אים שוין געקענט בסוף ימיו און ער האט פון אים געהערט אסאך סיפורים. איז דער חסיד ר׳ גרשון בער, צווישן די סיפורים, האט ער דערציילט א סיפור וועגן א חסיד וואס האט געהייסן ר׳ יצחק שול. וואס ער איז נאך געווען ביי דעם אלטן רבי׳ן. ער איז נאך געווען פון די ערשטע חסידים פון דעם אלטן רבי׳ן, וואס ער האט געקענט דעם אלטן רבי׳ן נאך פון ליאזנא. דאס הייסט, ווען דער אלטער רבי איז נאך געווען אין זיינע ערשטע יארן פאר דער רבי׳סטעווע. און ער איז געווען שפעטער — דאס דערציילט ער, דער גאנצער סיפור — וואס איז געשען בסוף ימיו. זייער אינטערעסאנט ווי ער איז מתאר די אלע פרטים. דער חסיד איז געווען א [לא ברור],

01:30 א גרויסער חסיד, און עס איז געקומען לסוף ימיו, און ער האט געוואוסט — הגם, ווען ס׳וועט זיין, וואס איז א דבר פלא, קיין אדם יודע עתיו וזמניו — אבער דער חסיד ר׳ יצחק שול, ער האט געפילט אז עס זענען געקומען זיינע לעצטע מינוטן, און ער האט זיך צוגעגרייט. ער האט גערופן די חסידים, האט געבעטן אז מ׳זאל קומען, די חסידים פון שטעטל, פון דעם דארף וואו ער איז געווען, ביי זיין זון אדער ביי זיין אייניקל. און ער האט געבעטן [לא ברור] אז אלע זאלן קומען, און ער האט געזאגט אז ער גייט — ס׳איז געווען ערב כ״ד טבת. כ״ד טבת איז דער טאג פון הסתלקות פון דעם אלטן רבי׳ן. דאס איז געווען א טאג פאר דעם. און ער האט געזאגט אז ער גייט אוועק פון דער וועלט ערב יום טוב, וואס איז דאך אויסגעדריקט: „עס איז ערב יום טוב, איך וויל זיין יום טוב ביים רבי׳ן.“ ער האט געבעטן, מ׳זאל אים באגראבן וואס גיכער, כדי צו קענען דורכגיין די אלע ענינים וואס מ׳דארף דורכגיין, פון דעם דין, מיט אלע ענינים, כדי אז כ״ד טבת זאל ער שוין קענען זיצן ביי א פארברענגען צוזאמען מיט דעם אלטן רבי׳ן. זייער רייך די פרטי ענינים, ווי דער רבי ריי״צ איז מתאר אלץ וואס ער האט געהערט, די אלע ענינים, ווי דער גרשון בער האט אים דערציילט וועגן יענעם חסיד. צווישן די זאכן וואס ער דערציילט, ברענגט ער, אז אין יענעם טאג איז ר׳ יצחק שול געווען זייער אומגעלייגט. די חסידים זענען נישט געווען, און ער האט געדאווענט, ער האט געוואלט אריינכאפן נאך,

03:05 נאך א תפילה, און ס׳איז אנגעקומען זמן המנחה. אנגעקומען זמן המנחה, האט ר׳ יצחק שול געזאגט: „איך וויל נאך אריינכאפן א מנחה.“ ס׳איז געווען נאך פרי, אבער פונדעסטוועגן האט ער געדאווענט און געזאגט: „איך וויל נאך אריינכאפן א מנחה“, נאך פאר — נאך פאר ס׳איז געווען די לעצטע תפילה ממש, וואס גלייך נאך מנחה איז שוין געווען, ווען ער האט געזאגט „שמע ישראל“, און ער איז נסתלק געווארן. און פאר דעם וואס ער האט געדאווענט מנחה, האט ער געזאגט: „איך וויל נאך אריינכאפן א מנחה.“ האט ער דערציילט די חסידים וואס זענען צוזאמענגעקומען אין צימער, און ער האט געזאגט אז ער וויל איבערחזר׳ן א תורה וואס ער האט זוכה געווען צו הערן פון דעם אלטן רבי׳ן, בשעת ער איז געווען אין [לא ברור], ווען דער אלטער רבי איז געקומען וואוינען אין ליאזנא. דאס הייסט אז עס גייט צוריק יארן צוריק, יא, בשעת דער אלטער רבי איז ערשט אנגעקומען אין ליאזנא. און זיך באזעצט דארט, ווייל ס׳איז נאך געווען נאך דער הסתלקות פון דעם מעזריטשער מגיד, און נאך די פרשה וואס איז געווען, [לא ברור], ביז דער אלטער רבי האט מחליט געווען זיך באזעצן אין ליאזנא. פונקט וועלכע יאר דאס איז געווען, ווייס איך נישט. אבער על כל פנים האט ער דערציילט אז ס׳איז געווען [לא ברור], ווען דער אלטער רבי איז געקומען קיין ליאזנא, פון די ערשטע תורות וואס דער אלטער רבי האט דעמאלט געזאגט, וואס ער האט געהערט פון דעם מעזריטשער מגיד, א סך פרטי ענינים. די תורה איז געווען אז עס שטייט, די גמרא זאגט: „לעולם יהא אדם זהיר בתפילת המנחה.“ און דאס

04:31 באוואוסט די גמרא, וואס די גמרא זאגט, אז „לעולם יהא אדם זהיר בתפילת המנחה, שהרי אפילו אליהו לא נענה אלא בתפילת המנחה“. ווען דער אויבערשטער האט געענטפערט אליהו הנביא, דאס איז געווען בתפילת המנחה. וואס דאס וואס די גמרא דערציילט, די גמ— דער תנ״ך דערציילט, אז בשעת עס איז געווען דער גאנצער סיפור פון די, אה, בעל, דער עבודה זרה, וואס אליהו הנביא האט צוזאמענגעקליבן אלע אידן, און האט געזאגט צו זיי, „עד מתי אתם פוסחים על שתי הסעיפים?“ זיי זאלן מחליט זיין וואו זיי ווילן גיין, אם לה׳, אם לבעל. און דעמאלט איז געווען די גאנצע זאך אין הר הכרמל, וואס עס זענען געווען די צוויי פרים און די גאנצע מעשה. עס שטייט, אז בשעת עס איז געווען בעלות המנחה, און דעמאלט האט אליהו הנביא זיך אוועקגעשטעלט און האט מתפלל געווען, „ה׳ אלוקים“, האט מתפלל געווען אין דער באוואוסטער תפילה. און אז ער האט געזאגט, „ענני ה׳ ענני“, איז אראפגעגאנגען אש מן השמים, און דאס האט פארברענט דעם פר לה׳, און אלע האבן געזען דעם גילוי אלוקות, און אלע צוזאמען האבן געזאגט, „ה׳ הוא האלוקים, ה׳ הוא האלוקים“, און דער תנ״ך דערציילט די פרטי עניינים. וואס דאס דער פסוק זאגט, אז עס איז געווען בעלות המנחה, איז געווען אין דער צייט פון זמן המנחה. ווייל זאגט די גמרא, אז „לעולם יהא אדם זהיר בתפילת המנחה, שהרי אפילו אליהו לא נענה אלא בתפילת המנחה“. זאגט אויף דעם דער אלטער רבי, וואס איז תכלית המעלה פון תפילת המנחה? לכאורה, וואס איז אזא ספעציעל ביי מנחה, מער ווי שחרית, מער ווי ערבית? די גמרא זאגט דאך, מסכת ברכות, אז אברהם

06:02 תיקן תפילת שחרית, יצחק תיקן תפילת מנחה, יעקב תיקן תפילת, אה, תפילת ערבית. וואס איז די מעלה מיוחדת דווקא אין די תפילה פון יצחק, תפילת המנחה? און דעמאלט דער אלטער רבי טייטשט, דאס איז געווען פון די ערשטע מאמרים, דער אלטער רבי [לא ברור]. און דער אלטער רבי טייטשט, אז דער יסוד אין דער מעלה פון תפילת המנחה איז, אז עס איז באמצע היום. בשעת עס איז תפילת שחרית, איז א איד שטייט אויף, ער קעמט זיך אויף און גייט זיך פריש, וועט גיין אין שול און דאווענען. און דערפאר דארף מען נישט קיין ספעציעלע עבודה. א איד, אלס איד, ער שטייט אויף אינדערפרי, דארף גיין לויפן און דאנקען דעם אויבערשטן און בעטן. ביינאכט, נאך דער גאנצער עבודה פון יום, האט געענדיקט אלע עניינים, און ער גייט מאכן זיין [לא ברור]. איז זיכער, וועט ער אויך דאווענען מעריב, אבער אויף דעם מוז מען נישט אזא ספעציעלע יגיעה און עבודה. אבער אין תפילת המנחה, וואס איז אין מיטן דעם טאג, בשעת מיר דארפן ארומגיין און פאריאגט, און מיט נאך מיר לויפט די פרנסה, מיר זענען גאנץ פאריאגט און פארנומען, און פונדעסטוועגן א איד שטעלט אלץ אפ, און ער לאזט אלץ אויף דער זייט, און ער גייט דאווענען מנחה, און טוט דעם ענין, וואס ער דארף ברעכן זיין חומריות און זיין גשמיות, און דאס מאכט די התגברות הצורה על החומר, וואס מגביר דעם רוחני, די קדושה, אויף דער חומריות און אויף דער מעשה, און דאס איז מער א ספעציעלער נחת און תענוג למעלה. און דער אלטער רבי טייטשט, דאס איז דער טייטש פון דעם מאמר חז״ל, לעולם. לעולם מיינט

07:30 וועלט. דער פשוטער טייטש לעולם איז אייביק. אבער דער אלטער רבי טייטשט לעולם אין וועלט, לעולם, דער תכלית ירידת הנשמה לעולם, פאר וואס די נשמה איז געקומען אויף דער וועלט, איז יהא אדם, כדי צו זיין א מענטש. אדם מיינט, אז עס דארף זיין די התגברות הצורה על החומר, דאס איז דער ענין פון א אדם. אדם, מה אתם, אתם קרואים אדם? א מענטש דארף זיין א מענטש אויף דער נפש אלוקית, וואס דער אויבערשטער האט אים געגעבן זיין נפש אלוקית. לעולם, תכלית ירידת הנשמה לעולם איז צו זיין א אדם, זהיר, דאס דארף לייכטן, מאכן ליכטיק די וועלט, ווערט געטאן די ליכטיקייט ספעציעל בתפילת המנחה. אין תפילת המנחה, און דעמאלט איז די עיקר ליכטיקייט וואס א איד באווייזט, אז די צורה איז מגביר על החומר. אז אין אונזער סדרה, אין פרשת חיי שרה, איז דאך דאס דער מקור פון דעם ענין פון יצחק תיקן תפילת המנחה. דער פסוק זאגט, „ויצחק בא מבוא באר לחי ראי“. יצחק איז געקומען צו גיין מבוא באר לחי ראי. וואו איז ער געגאנגען? „ויצא יצחק לשוח בשדה“. זאגט די גמרא, יצחק תיקן תפילת המנחה, לערנט מען פון אט דעם פסוק. עס שטייט, „ויצא יצחק לשוח בשדה לפנות ערב“. יא, און דעמאלט האט ער געדאוונט די תפילה, וואס יצחק האט געדאוונט. און, און, און, און פון דעם לערנט מען ארויס דעם ענין פון תפילת המנחה. און אויף דעם זאגט מען, אז עס איז דא א ספעציעלער יתרון אט די תפילה. נאר דאס דארף מען פארשטיין אין דעם פסוק כמה עניינים. ערשטנס דארף מען פארשטיין, פאר וואס, וואס איז דער קשר דווקא צו יצחק? כמובן, עס דארף דאך זיין א קשר.

09:16 אחד אין תוכן. דאס וואס אברהם האט מתקן געווען דווקא תפילת שחרית, און יצחק האט מתקן געווען דווקא תפילת מנחה. וואס איז דער קשר מיוחד פון דעם ענין פון תפילת המנחה דווקא צו יצחק, און וואס ער איז געווען דא, וואס ער האט מתקן געווען? און דאס וואס די תורה איז מדגיש, אז „ויצא יצחק לשוח בשדה“ — איז דאס געווען לפנות ערב. וואס איז דא געשען? דערנאך זאגט ער „לשוח“. דאס קומט אלס א לשון פון תפילה. יא, די תורה זאגט כמה לשונות. ביי אברהם, ווען עס שטייט „וישכם אברהם“, געפינט מען נישט דעם לשון תפילה. ביי יצחק, ביי יעקב שטייט „ויפגע במקום“, יעדן איינעם שטייט אן אנדער לשון. די גמרא זאגט אז עס איז דא עשרה לשונות אין תפילה. פארוואס ביי דעם ענין פון תפילת המנחה איז דער לשון דווקא „לשוח“? שיחה דווקא. איז אן אינטערעסאנטער לשון, וואס מ׳רופט אן תפילה בלשון שיחה. און דערנאך איז דא וואס עס זאגט, אז „ויצחק בא מבוא באר לחי ראי“. וואס איז דאס דער ענין פון „ויצחק בא מבוא באר לחי ראי“? דאס איז אויך די שאלה: וואס איז דאס דער פשט אין דעם לשון „ויצחק בא מבוא“? איז א פלא׳דיגער לשון, „ויצחק בא מבוא באר לחי ראי“. [לא ברור] פירושים אין מפרשים, דאס שטייט אזוי שיין אויף דעם, פשוטו של מקרא וכו׳. אבער אין רוחניות הענינים, וואס דארף זיין די כוונה, וואס עס זאגט „ויצחק בא מבוא באר לחי ראי“? וואס איז דא דער ערך אין דעם גאנצן ענין? איז אויף דעם מבואר אין חסידות, צו פארשטיין דעם עומק הכוונה פון תפילת המנחה, און דערנאך וועט מען זען וואס איז מרומז אין דעם

10:53 פסוק. קודם כל, אז אין תפילת המנחה איז א יתרון מיוחד. וואס דאס איז: אז א איד ברעכט דורך זיין חומריות, ביז אז ער שטייט אין דעם גאנצן כח, אין זיינע עסקים באמצע היום. און דאס מיינט, אין אנדערע ווערטער, וואס איז מבואר אין חסידות, דער גאנצער ענין ווי אזוי א איד דארף קוקן אויף דעם גאנצן עסק הפרנסה. איז דאך ידוע וואס מ׳זאגט: „וברכך ה׳ אלקיך בכל אשר תעשה“. דאס הייסט אז א איד דארף וויסן אז די גאנצע פרנסה, דאס איז א ברכה מלמעלה. ער דארף א קליין כלי אויפמאכן די ברכה, די כלי, אבער עס איז מער נישט ווי א כלי. עס איז „בכל אשר תעשה“. אין דעם „אשר תעשה“ דארף נישט זיין דער עיקר יגיעה. דער עיקר יגיעה דארף זיין אין דעם „וברכך ה׳“. ער דארף וויסן אז די פרנסה, דאס איז ברכת ה׳, „ברכת ה׳ היא תעשיר“. „וזכרת את ה׳ אלקיך כי הוא הנותן לך כח לעשות חיל“ — אלץ נעמט זיך פון דעם אויבערשטן אליין. איז נישט אז דער אויבערשטער, אז ער האט געשטעלט די כוונה עליונה, ער האט געשטעלט די וועלט, אז די זאכן דארפן דורכגיין דורך לבושי הטבע. וואס כך עלה ברצונו פון דעם אויבערשטן, אז ס׳זאלן זיין די לבושי הטבע, ס׳זאל זיין א כלי, ס׳זאל זיין אן ענין פון וועלט, אז כדי דארטן זאל קענען שורה זיין די ברכה. אבער דער עיקר איז די ברכה פון דעם אויבערשטן. איז א איד דארף צושטעלן דעם כלי. אבער ער דארף וויסן אז דער עיקר איז ברכת ה׳. [לא ברור]

12:19 [לא ברור] אז דער גאנצער ענין איז דער אויבערשטער אליין. צוזאמען מיט דעם וואס ער טוט, ווייסט ער וואו ער האט דאס — צום אויבערשטן. און דערפאר ווערט ער נישט נתפעל. ער בייגט זיך נישט אפ. ער לייגט זיך נישט אריין אין דעם עסק מער ווי פאר זיין [לא ברור]. ער גייט נישט דעם וועג וואס איז נישט נוגע. און מיט דעם לשון הידוע: „יגיע כפיך כי תאכל אשריך וטוב לך“. „יגיע“ — דאס זאל זיין מער נישט ווי „יגיע כפיך“. דאס הייסט, די הענט, אויך זיי קענען ליגן אין דער ארבעט, מעשה ידיים, אבער דער מוח און לב, בפנימיות, מוח, פנימיות הלב — וואו ליגט זיין כח? וואו ליגט זיין ברען? וואו ליגט זיין התעסקות? ליגט דאס אין עבודת ה׳. און דערפאר וועט ער נישט מאכן קיין תחבולות. ער וועט נישט מאכן קיין ריידלעך. ער וועט נישט קערן א וועלט. ער וועט נישט אריינלייגן [לא ברור] אין דעם עסק. ער וועט טון וואס מ׳דארף אין דעם עסק, אבער וויסן אז דאס איז ברכת ה׳. און ממילא איז פארשטענדלעך, אז ווען שעת התפילה קומט צו גיין, איז פאר אים נישט שווער. דאס איז די ערשטע זאך. ער וועט נישט יאגן אין דאווענען. ער וועט דאווענען בכוונה און אפגעבן די ריכטיגע צייט אויפן דאווענען. און אפילו „פרק אחד שחרית ופרק אחד ערבית“, און די אלע ענינים, זאלן זיין [לא ברור], ווייל דאס איז די אמת׳ע כלים צו ברכת ה׳, ווי דער ענין איז מבואר אין חסידות כמה וכמה מאמרים. וואס

13:34 אויף דעם איז מבואר אין חסידות, אז ווי אזוי פאלט עבודה זרה אריין אין עבודה, רופט זיך דאס אן עבודה זרה בדקות. וואס איז דאס וואס מיר זאגן? די גמרא זאגט: ישראל שבחוץ לארץ עובדי עבודה זרה בטהרה הן. איז מבואר אין חסידות, וואס איז דער טייטש „עובדי עבודה זרה בטהרה“? דאס גייט אויף דעם וואס ער איז אינגאנצן אריינגעקאכט אין עסק הפרנסה, וויפיל מער ווי מ׳דארף. ווייל דער ענין פון עבודה זרה איז דאך ידוע, אז דאס איז נישט דער פשט כפשוטו. עבודה זרה, עובדי עבודה זרה בפשטות, דאס מיינט נישט אז זיי האבן נישט קיין גאט. ווייל ידוע, עובדי עבודה זרה, די גמרא זאגט אז זיי זענען מודה אז ס׳איז דא דער אויבערשטער. נאר זיי זאגן אז ער איז אלקא דאלקיא. אז דער אויבערשטער געפינט זיך אין רקיע השביעי, און האט געמאכט אז עס זאל זיין די השפעה דורך די כוכבים ומזלות. יא, אז די כוכבים ומזלות, וואס זיי ברענגען די השפעה, דאס איז ממילא דער פאל: דארף מען זיי דינען, דארף מען זיי דינען, כדי זיי זאלן קענען אזוי באקומען פון זיי השפעה, ווי עס איז מבואר אין רמב״ם אין הלכות עבודה זרה. ווי עס איז מבואר אין חסידות באריכות, דאס איז אויך דער ענין פון שיתוף, דאס איז אויך דער ענין פון עבודה זרה. שיתוף איז, על כל פנים, אז דער אויבערשטער פירט דאס דורך שותפים. אזוי ווי א מענטש מאכט א סעודה, ברענגט ער מענטשן וואס זאלן העלפן צושטעלן די עסן. חמרא למריה טיבותא לשקייה, ווי די גמרא זאגט. אבער דארף מען געדענקען: די משקים, די וואס פירן די עסן, וואס זיי טוען אין דער ארבעט, אויך ווען די עסן באלאנגט צום בעל־הבית, איז דאס אן ענין פון שיתוף?

14:54 ער האט געזאגט אז כוכבים ומזלות העלפן צו אין דער השפעה. ער האט אבער געוואוסט דעם אמת, אז זיי זענען נישט דא מצד זיך. אלץ נעמט זיך אינגאנצן פון דעם אויבערשטן אליין; אלץ איז אן ענין פון „כגרזן ביד החוצב“, אז זיי האבן נישט קיין שום ענין פון אן אייגענעם כח וואס קען העלפן. אלץ נעמט זיך פון דעם אויבערשטן אליין. און דאס איז דער ענין פון עבודה זרה און שיתוף בפשטות. ווי אזוי אבער דער מענטש לייגט זיך אריין אין טרדות הפרנסה? ער איז משקיע אין דעם עסק מער ווי פון דעם מאס. ער לייגט אריין תחבולות, ער איז מקצר אין [לא ברור]. ער לויפט אוועק אין מיטן. ס׳איז ידוע די מעשה פון רבי לוי יצחק בארדיטשעווער: ער האט געזען א איד לויפן אויף דער גאס. האט ער אים געפרעגט: „וואו לויפסטו?“ זאגט ער: „איך לויף נאך די פרנסה.“ האט דער בארדיטשעווער געפרעגט: „ווער זאגט דיר אז דו לויפסט נאך די פרנסה? אפשר אנטלויפסטו גאר פון דער פרנסה? די פרנסה געפינט זיך אין דער אנדערער ריכטונג.“ ער האט דאך געוואוסט דעם אמת. ווי אזוי פאלט ער אבער אריין אין דעם? הייסט דאס „עובדי עבודה זרה בטהרה“. יא, ער מיינט דאך נישט קיין עבודה זרה; ער זוכט די פרנסה. אבער ווי אזוי ער איז פארנומען דערמיט, ער לייגט זיך אריין מער ווי פון דעם מאס,

16:07 הייסט דאס אן ענין פון עבודה זרה בטהרה. ער האט אבער די ריכטיקע הנחה, אז הוי׳ אלקים, אז די השפעה איז אלקות. און דאס איז דער יסוד פון תפילת המנחה. ער איז פארטאן אין די עסקים, אזוי אינמיטן אין גאנצן חום היום, גאנצן כח, אין גאנצן ברענען, גאנצן מעמד ומצב פון וועלט, און פון דעם גיט מען א קוק אויפן זייגער, ווי דער רבי רש״ב זאגט אין איינעם פון די מאמרים, אז ער גיט א קוק און ער כאפט זיך: ס׳איז צייט פאר מנחה. און ער גיט א געשריי: „איי, מ׳דארף דאווענען מנחה איצט!“ די תנועה, דאס רייסט אים אוועק פון די אלע ענינים, און דאס מאכט אז ער זאל לויפן אין שול און דאווענען מנחה. און דער ענין האט אין זיך א ספעציעלן תענוג וואס איז מעלה למעלה. ווייל דאס איז דער דיוק הלשון וואס עס זאגט: „ויצא יצחק לשוח בשדה“. איז מבואר אין חסידות, אז יצחק איז מלשון „צחוק עשה לי אלקים“. דער ענין פון יצחק איז אן ענין פון צחוק ותענוג. דער גרעסטער צחוק ותענוג וואס דער אויבערשטער האט, נעמט זיך פון אזא ענין. כי ידוע תורת הרב המגיד, אז דער גרעסטער צחוק איז פון א דבר חידוש. אז ווי א מלך גדול ונורא, וואס ער איז א מלך אדיר, אז מ׳וועט אים ברענגען כסף וזהב, וועט עס אים נישט ברענגען קיין תענוג, ווייל ער האט דאך ממילא כסף וזהב. מ׳וועט אים ברענגען גרעסטע פילאזאפן, גרעסטע חכמים, זאלן פארקערן חכמה, דאס וועט אויך נישט שפילן ביי אים קיין תענוג. דווקא א דבר חידוש, פון א ציפור המדברת, ווי דער מגיד זאגט, ברענגט אים...

17:35 [לא ברור], אז דאס איז א חידוש גדול, און דער חידוש איז מעורר תענוג, אפילו אז ס׳זאגט מען נאר צוויי דריי ווערטער. אבער דער חידוש איבער זיך, דאס איז וואס איז מעורר דעם תענוג גדול ביותר. אז דער איז באדם העליון למעלה, „צחוק עשה לי אלקים“. דער תענוג הכי גדול באדם העליון איז אז א איד, א פשוט׳ער איד, רייסט זיך אוועק פון אלע זיינע עסקים, פון אלע זיינע עניינים, פון אלע זיינע בלבולים, און לויפט אין שול דאווענען מנחה. דאס איז דער יצחק, דאס איז דער גרעסטער תענוג. און דאס איז דער טייטש אויך „לשוח“. שיחה, איינער פון די טייטשן פון שיחה איז זיך אוועקרייסן. יא? אזוי ווי היסח, היסח הדעת. יא? דאס הייסט אפרייסן. דאס איז דער טייטש, היסח הדעת, אפרייסן דעם דעת, זיך מסיח דעת זיין. און דאס איז וואס מ׳זאגט „לשוח“, זיך אוועקרייסן. דער גרעסטער צחוק און תענוג וואס איז דא באדם העליון, דאס איז דורך דעם „לשוח“. א איד געפינט זיך בשדה, א איד געפינט זיך אין וועלט, א איד געפינט זיך אין עולם הזה, ס׳איז דא דער שדה. עולם הזה איז גשמי, דאס איז דער מקום השדה, וואס דארטן א איד טוט אן עבודת הבירורים, און די אלע עניינים, ווי ס׳איז מבואר אין חסידות. אבער דער „לשוח“, דער אוועקרייסן זיך, און דארטן זיך צוקערן צום עליון, זיך שטעלן דאווענען, דאס איז תפילת המנחה. וואס ער רייסט זיך אפ פון אלע עניינים. און דאס איז אויך שיחה, ווייל דער רבי טייטשט, אז שיחה איז אויך מלשון שיח, וואס לויפט, [לא ברור], וואס לויפט גיך,

19:09 וואס איז דער ענין פון זריזות אין עבודת השם. און דאס איז וואס מ׳געפינט דווקא ביי יצחק. דווקא יצחק, וואס דאס איז מדת הגבורה, איז אויך אין חסידות מבואר, אז דער ענין פון גבורה ביי יצחק, דאס איז די גבורה מלשון תגבורת. אז דאס קומט בדרך זריזות ובתגבורת, במהירות. ווי מ׳געפינט אין דער פרשה, אז די אלע עניינים פון יצחק איז געגאנגען אין אן אופן פון זריזות. יא? אלץ איז געגאנגען. „טרם כילה לדבר“, שוין רבקה געקומען. „ותרץ הנערה“. יא? „וירץ“. אלץ איז געגאנגען, די פרשה כמה פעמים ברענגט צוריק דעם לשון, געלאפן, געגאנגען, „וימהר“, אלץ איז געגאנגען בדרך זריזות. בשעת לבן זאגט, זאלן בלייבן „תשב הנערה אתנו“, ניין, מ׳איילט זיך, מ׳לויפט. מ׳מוז גיין, „לך ונלכה“. אליעזר עבד אברהם איז געווען „היום יצאתי והיום באתי“. דער גאנצער מעמד ומעשה ביי יצחק איז אלץ באופן של זריזות, במהירות, בדילוג הכי גדול, וואס דאס איז די מעלה פון גבורה. גבורה מצד אחד איז צמצום. אבער מצד שני גבורה איז פונקט פארקערט. ווי שטארק גבורה קערט זיך איבער, ווערט גאר תגבורת. ביי יצחק איז דאך די תגבורת, די גבורה, די תגבורת של מעלה, גבורות גשמים. די גרעסטע השפעה איז נמשך דווקא פון יצחק. און דאס איז דער „צחוק עשה לי אלקים“. מיט דעם תענוג פון די בירורים, דעם תענוג פון די אתכפיא, דער תענוג וואס א איד זאל זיך אפרייסן פון אלץ, און ער גייט דאווענען מנחה, און דאס פועל׳ט, דאס זאל זיין דער ענין פון „לשוח“, וועט די השפעה פון זריזות ומהירות הכי גדולה, קומען די ברכות בתכלית השלימות, אן קיין שום מדידה והגבלה.

20:37 לפי זה איז פארשטאנדיק וואס ער זאגט אויך דא, „ויצחק בא מבוא באר לחי ראי“. וואס הייסט דא דאס? דער דיוק איז, כידוע, א באר. א באר, ס׳איז דאך א מעין, אבער ס׳איז א באר. די מעלה פון א באר איז, אז מ׳דארף גראבן אין דער ערד, און ווי מ׳גראבט דורך די ערד, די גאנצע שמוץ, די ערד, מיט די [לא ברור], מיט בלאטע, ביז ס׳שפריצט ארויס א מים חיים, באר מים חיים. ס׳איז דאך, וואס איז דא אויפן אויבערפלאך? ס׳איז א מעין, ס׳איז א נהר, ס׳איז א ים. החילוק בזה: א באר, דאס איז א ספעציעלער מים חיים, וואס קומט דורך א שווערע יגיעה, מ׳דארף גראבן און גראבן און גראבן, און דערנאך שפריצט ארויס דאס וואס רופט זיך אן באר מים חיים. און דאס איז געווען די מעלה פון יצחק. „ויצחק בא מבוא באר“. פון ארויסגיין פון דעם באר, דאס הייסט פון דעם, פון דעם, פון דעם גראבן, אויפגראבן די ערדישקייט, די גראבקייט, די עולם הזה, די חומריות, און פון דארט, „מבוא באר“, ארויסגיין פון אט דעם, האט ארויסגעשפריצט, האט ארויסגעשלעפט דעם באר מים חיים. דער „לחי ראי“, דער ענין פון „לחי ראי“, ווי הייסט דער טייטש, דאס איז דער ענין פון ראיה של אלקות. זען גדלות, זען דעם אמת של אלקות, דער חי בעצם, דער אמת׳ער חי איז פון אלקות. און דערמיט איז מען געווען, „ויצא יצחק לשוח בשדה“, און עס

22:08 איז קלאר געווארן די מעלה פון תפילת המנחה, וואס אין איר איז דער אמת׳ער תענוג למעלה, וואס פון דעם איז געווארן דער גאנצער המשך הברכות פון דער חתונה פון יצחק און רבקה, וואס אין דעם איז נוסד געווארן כל בית ישראל, ווי עס איז אין פסוק, הייסט עס, ברוך איז דער גאנצער ענין. און וואס פאר א ווארט פון דעם הייליגן בארדיטשעווער, ווי ער ברענגט: ״ויצא יצחק לשוח בשדה״. טייטשט ער, אז דער יצחק, דער צחוק ותענוג ביי דעם אויבערשטן, איז ״לשוח״. טייטשט ער ״לשוח״, אחד מלשון זיך אראפבייגן. דער אויבערשטער בייגט זיך צו, צו תפילתם של ישראל. ער בייגט זיך צו א אידן. ער בייגט זיך אראפ צו דעם, וואס דער איד, וואס דער צדיק בעט, און דער אויבערשטער איז מתענג פון דעם, וואס א איד בעט ביי דעם אויבערשטן. און אז מ׳איז מתפלל און מעורר רחמים, איז דער אויבערשטער מתענג מיט תפילתם של צדיקים, תפילתם של ישראל. און דאס מאכט, אז דער יצחק, דער תענוג ביי דעם אויבערשטן, ״לשוח״, ער קען זיך בייגן בשדה, צו א איד וואס שטייט דא למטה און איז מתפלל צום אויבערשטן. און ער ברענגט דארט נאך פון דעם, וואס ער האט געהערט פון מורי ורבי, פון דעם מעזריטשער מגיד: ״בשדה״, דאס איז דער מקום פון די ניצוצות קדושה, און דער ״ויצא יצחק לשוח בשדה״, דאס איז דער צחוק ותענוג וואס דער אויבערשטער האט פון דער עבודה, פון די בירורים פון די ניצוצות קדושה, וואס א איד, זייענדיג אין וועלט, איז מעלה די ניצוצות,

23:39 אז אפילו ער געפינט זיך אין דברים גשמיים, ״לשוח״. ער טייטשט ״לשוח״ נישט תפילה, נאר לשוח, מיט פשוט רעדן. אז מען שטייט ביי א חבר אנשים און מ׳רעדט, און אין דעם רעדן טראכט ער א כוונה אלקית. ער טראכט זיך אריין, עס קומט אים אריין א כוונה רוחנית, א כוונה אלקית, איז דאס גאנצע רעדן מיט די גאנצע ענינים וואס ער טוט בשדה, וואס אלץ נתעלה למעלה. און דאס איז אין איר דער אמת׳ער תענוג און צחוק למעלה. און דאס איז וואס מ׳זאגט: ״לעולם יהא אדם זהיר בתפילת המנחה, שאפילו אליהו לא נענה אלא בתפילת המנחה״. אז א איד זאל וויסן, אז דער גרעסטער עת רצון איז אין א פשוט׳ער מנחה, אז א איד רייסט זיך אוועק פון עניני עולם הזה. נאר דער פריערדיקער רבי טייטשט אין א מאמר, [לא ברור], חיי אדם איז פארן זמן המנחה, און דאס איז דער אמצע החיים. פאר א יונגן יונג, זיין זאך [לא ברור], דאווענען איז נישט קיין גרויסע חכמה. [לא ברור] דאווענען איז אויך נישט קיין גרויסע חכמה. אבער באמצע החיים, אין דער גאנצער רתיחת הדמים, און דעמאלט רייסט ער זיך אוועק פון אלע ענינים און קומט לערנען, דאווענען צום אויבערשטן, איז דעמאלט קומט ארויס דער אמת׳ער תענוג. ״אפילו אליהו לא נענה אלא בתפילת המנחה״. זאל מען זוכה זיין צו דעם אליהו, מבשר הגאולה, אז עס זאל טאקע זיין די גאולה האמיתית והשלימה תיכף ומיד ממש.