לעבן חסידות · פרק 248 · 2026-10-07 · 22:01
פרשת בראשית תשפ״ז "נעשה אדם בצלמינו כדמותינו" - די ספיציעלע מעלה פון דעם אדם
תיאור הפרק
*תורה אור ד״ה להבין למה נשתנה יצירת האדם *ספר השיחות תרצ״ט שיחת י״ט כסלו *התוועדות שבת נצבים תשחי *לקוטי שיחות חלק י פרשת וירא שיחה א
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 אדמו"ר הריי"צ מספר ברשימה, ממה ששמע רבי מפי רבי, סיפור שסיפר ר' חיים אברהם, בנו של אדמו"ר הזקן. הוא שמע אותו מאביו, אדמו"ר הזקן, ששמע אותו במעזריטש מתלמידי הבעל שם טוב. הסיפור הוא שבשנותיו הצעירות, כשהבעל שם טוב עדיין היה צדיק נסתר, נהג לנסוע בין העיירות והכפרים, לכל המקומות שבהם חיו יהודים: יהודים פשוטים, יהודים עניים, אנשי כפר, אנשים שעבדו בטחנות, בשווקים וכדומה — אנשים פשוטים. הבעל שם טוב היה עובר ממקום למקום ומגיע לשוק. גם יהודים היו מתכנסים שם, קונים ומוכרים, והוא היה אוסף סביבו את הציבור, אנשים, נשים וטף. הוא היה מספר להם סיפורים, מדבר אליהם ומחזק אותם באמונה, בעבודת השם, באהבת ישראל ובאהבת השם. באחד הימים האלה היה הבעל שם טוב בעיירה, בכפר, ואסף שם את הציבור. באותה שעה דיבר איתם על עניין אהבת ישראל, ואמר שכדי להבין ולהרגיש את האהבה האמיתית שצריכה להיות ליהודי, צריך לדעת איך הקדוש ברוך הוא אוהב יהודי. את זאת לומדים מן
00:00 דער פריערדיקער רבי דערציילט אין אַ רשימה, וואָס ער האָט געהערט רבי מפי רבי, אַ סיפור וואָס האָט דערציילט ר' חיים אברהם, אַ זון פון דעם אַלטן רבי'ן, וואָס ער האָט אויסגעהערט פון זיין טאַטן, פון דעם אַלטן רבי'ן, וואָס ער האָט אויסגעהערט אין מעזריטש פון תלמידי הבעל שם טוב. דער סיפור איז געווען אַז נאָך יונגע יאָרן, ווען דער בעל שם טוב איז נאָך געווען אַ צדיק נסתר, האָט ער געפלעגט אַרומפאָרן אין די שטעטלעך, אין די דערפלעך, אין די אַלע ערטער וואו דאָרטן זענען געווען אידן, פשוטע אידן, אָרעמע אידן, דאָרפסמענטשן, מענטשן וואָס האָבן געאַרבעט אין די מעלן, אין די מאַרקן, וכו', אנשים פשוטים. דער בעל שם טוב איז געפירט פון אָרט צו אָרט, פלעגט קומען אין מאַרק. דאָרטן פלעגן זיך צוזאַמענקומען אויך אידן, קויפן, פאַרקויפן. און דאָרטן פלעגט ער צוזאַמענקלייבן דעם עולם, אנשים, נשים וטף. און ער פלעגט זיי דערציילן סיפורים. און ער פלעגט זיי זאָגן זאַכן, געבן זיי חיזוק אין אמונה, חיזוק אין עבודת השם, חיזוק אין אהבת ישראל און אין אהבת השם. אין איינעם פון אָט די טעג איז דער בעל שם טוב געווען אין אַ שטעטל, אין אַ דאָרף, און דאָרטן האָט דער בעל שם טוב צוזאַמענגעקליבן דעם עולם. און דער בעל שם טוב האָט זיי דעמאָלט אַרומגערעדט וועגן דעם ענין פון אהבת ישראל. און האָט געזאָגט אַז צו פאַרשטיין און דערהערן די אמת'ע ליבשאַפט וואָס דאַרף זיין צו אַ אידן, דאַרף מען וויסן ווי אַזוי דער אויבערשטער האָט ליב אַ אידן. וואָס מען לערנט דאָס פון דעם
01:35 האהבה של הקדוש ברוך הוא, מן האופן שבו הוא אוהב יהודי. הבעל שם טוב אמר להם אז את דברי הגמרא במסכת סנהדרין: כשבא הקדוש ברוך הוא לברוא את אדם הראשון, הביא לפניו כת של מלאכים ואמר להם: ״נעשה אדם״ — שהוא רוצה לברוא את האדם. והמלאכים שאלו: ״מהו האדם הזה שאתה רוצה לברוא?״ והקדוש ברוך הוא אמר להם מהו האדם: שהוא בשר ודם, בעל יצר הרע, רצונות ותאוות, שעליו להתייגע ולעמול ולרדוף אחר פרנסתו, וכו׳ וכו׳, ושכל מצווה וכל מעשה טוב יבואו לו מתוך קשיים כאלה. טענו המלאכים: ״מה אנוש כי תזכרנו ובן אדם כי תפקדנו?״ למה אתה צריך את האדם? למה אתה בורא דבר כזה? למה אתה עושה ממנו עניין כזה? מה עשה הקדוש ברוך הוא? ״הושיט אצבעו קטנה ביניהם ושרפם״. הקדוש ברוך הוא לא רצה לשמוע את דברי המלאכים; להפך, הוא שרף אותם. וכך היה עם כת נוספת ועוד כת, כפי שהגמרא מספרת. הבעל שם טוב סיפר להם את דברי הגמרא ואמר להם, [לא ברור], עד כמה יקרים אצל הקדוש ברוך הוא מעשה טוב של יהודי פשוט, מצווה, ולימוד התורה והתפילה של כל יהודי פשוט. באותה עיירה, באותו כפר שבו אמר הבעל שם טוב את התורה הזאת,
01:35 אויבערשטנס אהבה, ווי דער אויבערשטער האָט ליב אַ אידן. דער בעל שם טוב האָט זיי דעמאָלט געזאָגט דעם מאמר הגמרא, וואָס די גמרא זאָגט אין מסכת סנהדרין, אַז בשעת דער אויבערשטער האָט באַשאַפן אדם הראשון, האָט ער באַשאַפן די מלאכים און האָט געבראַכט אַ כת פון מלאכים, און האָט זיי געזאָגט: „נעשה אדם“, אַז ער וויל מאַכן דעם מענטשן. און די מלאכים האָבן געפרעגט: „וואָס, וואָס איז דאָס דער מענטש וואָס דו ווילסט מאַכן?“ און דער אויבערשטער האָט זיי געזאָגט: „וואָס איז דאָס דער מענטש? אַז ער איז אַ מענטש, בשר ודם, מיט אַ יצר הרע און מיט רצונות און מיט תאוות, און אַז ער דאַרף זיך מוטשען און האָרעווען און נאָכלויפן זיין פרנסה, וכו' וכו'. און יעדער מצוה, יעדער מעשה טוב, וועט אָנקומען מיט אַזעלכע שוועריקייטן.“ האָבן זיי גע'טענה'ט: „מה אנוש כי תזכרנו ובן אדם כי תפקדנו?“ פאַר וואָס דאַרפסטו דעם מענטשן? פאַר וואָס באַשאַפסטו אַזאַ זאַך? וואָס מאַכסטו פון אים אַזאַ ענין? וואָס האָט דער הקדוש ברוך הוא געטאָן? „הושיט אצבעו קטנה ביניהם ושרפם“. אַז דער אויבערשטער האָט נישט געוואָלט הערן פון די מלאכים. פאַרקערט, ער האָט זיי פאַרברענט. און אַזוי איז געווען נאָך אַ כת, און נאָך אַ כת, און די גמרא דערציילט דעם סיפור. דער בעל שם טוב האָט דערציילט די גמרא. און דער בעל שם טוב האָט זיי געזאָגט, [לא ברור], ווי טייער ביי דעם אויבערשטן איז אַ מעשה טוב פון אַ פשוט'ן אידן, אַ מצוה, און עבודת התורה, און עבודת התפילה פון יעדער פשוט'ן איד. אין יענעם שטעטל, אין יענעם דאָרף, וואו דער בעל שם טוב האָט גערעדט אָט די תורה, און
03:09 כשהם עמדו שם בשוק, חי יהודי שהיה תלמיד חכם גדול. שמו היה ר' יעקב. הוא היה בקי בש״ס, גאון ותלמיד חכם גדול, ונהג להתמסר לאנשים הפשוטים: ללמוד איתם ולהסביר להם קטע גמרא, קטע רש״י, קטע תוספות. וכשהיה לעצמו, היה יושב ולומד בעומק רב. פעם אחת ישב ר' יעקב — כך סיפרו לבעל שם טוב על הרב, התלמיד חכם שחי אצלם בעיירה — ולמד עם היהודים. ומה הוא למד איתם? הוא ישב ולמד קטע גמרא, ובו תוספות ארוך ומורכב. כלומר, זו הייתה גמרא שעסקה בעניין קשה; כך נהגו לכנות תוספות גדול, שנכנס לעומק הדברים ונמשך על פני שורות ארוכות. הוא היה באמצע הלימוד, מלמד ונותן שיעור בתוספות עמוק מאוד. ופתאום נכנס בריצה ילד, בנו הקטן של ר' יעקב, מן המשחק ששיחק בחוץ. הוא רץ אל אביו כדי לספר לו חוכמה קטנה מאותו משחק פשוט ששיחק בו. ר' יעקב הגדול, שהיה עסוק בישיבה עם יהודים
03:09 זיי זענען דאָרטן אויפן מאַרק, אויפן שוק, איז געווען אַ דאָרף וואָס דאָרטן האָט געלעבט אַ איד, אַ גרויסער תלמיד חכם. דער איד האָט געהייסן ר' יעקב. ער איז געווען אַ איד וואָס איז געווען אַ בקי בש״ס, אַ גאון, אַ גרויסער תלמיד חכם, און ער פלעגט זיך אָפּגעבן מיט די אנשים פשוטים. ער פלעגט לערנען מיט זיי, זיי מסביר זיין אַ שטיקל גמרא, אַ שטיקל רש״י, אַ שטיקל תוספות. און ווען ער איז געווען פאַר זיך אַליין, איז ער געזעסן און געלערנט זייער טיף. איין מאָל איז געזעסן דער ר' יעקב — אַז ער דערציילט צו דעם בעל שם טוב וועגן דעם רב, דעם תלמיד חכם, וואָס לעבט ביי זיי אין שטעטל — איז געזעסן ר' יעקב און געלערנט מיט די אידן, און מיט וועמען האָט ער געלערנט? איז ער געזעסן און געלערנט אַ שטיקל גמרא. און דאָרטן איז געווען, און דאָס איז געווען, אַ בויכיקער תוספות. דאָס הייסט אַז ס'איז געווען אַ גמרא וואָס האָט געהאַט אַ שווערע ענין; דער פלעגט זאָגן אַ בויכיקער תוספות, דער פלעגט זאָגן די תוספות וואָס האָט געהאַט די גרויסע תוספות'ן וואָס גייען אַריין און זיי ציען זיך אָן די לאַנגע שורות. איז געווען אין מיטן לערנען און אויסלערנען, און געבן אַ שיעור אין זייער אַ טיפן תוספות. און פּלוצלינג איז איינער, אַ קינד, ר' יעקב'ס קליין קינד, איז אַריינגעלאָפן פון אַ שפּיל. ער האָט זיך געשפילט אין דרויסן, אַריינגעלאָפן אין שטוב, און איז צוגעלאָפן צום טאַטן צו דערציילן אים אַ חכמה'לע פון אַ פשוט'ע שפּילעריי וואָס ער האָט דעמאָלט געשפילט. דער גרויסער ר' יעקב, וואָס ער איז געווען פאַרנומען זיצן מיט אידן
04:34 ובלימוד תוספות עמוק, עם כל העונג וכל העושר שבלימוד, הפסיק את כל עיסוקיו והתפנה לבנו הקטן ולחוכמות הקטנות שלו. הוא שיחק איתו, צחק איתו ושמח איתו. אחר כך חזר והמשיך ללמוד. אמר הבעל שם טוב לאנשים הפשוטים שעמדו שם בשוק: זהו עניין התענוג שיש לקדוש ברוך הוא מן האדם. הרי המלאכים טענו: ״ה׳ אדונינו מה אדיר שמך בכל הארץ, אשר תנה הודך על השמים״. הם טענו שהקדוש ברוך הוא גדול כל כך, ״גדול ה׳ ולגדולתו אין חקר״, ויש לו מלאכי השרת רבים כל כך, שרפים ואופנים וכל העולמות הגדולים האלה. ובכל זאת הקדוש ברוך הוא מניח הכול בצד, ובאותו זמן, היהודים הפשוטים, שנשמתם מלובשת בגוף גשמי, עם יצר הרע, ו[לא ברור] בעולם, עם הפרנסה, הוא [לא ברור]. ולמה? כי אני שלחתי אותו, כי אני נתתי לו את התפקיד הזה. ובכל זאת הוא עוזב הכול ורץ לבית הכנסת להתפלל מנחה, לקיים מצווה ולעזור ליהודי. וזה אצל הקדוש ברוך הוא — הוא עוזב
04:34 לערנען מיט א גרויסן טיפן תוספות, און מיטן גאנצן געשמאק, מיט דער גאנצער רייכקייט פון דעם לימוד, האט ער מפסיק געווען אלע ענינים, און ער האט זיך פארנומען מיט זיין קליין קינד, מיט זיינע חכמות׳לעך, און ער האט זיך מיט אים געשפילט און געלאכט מיט אים צוזאמען, זיך געפרייט מיט אים צוזאמען. און שפעטער האט ער ווייטער ממשיך געווען לערנען. זאגט דער בעל שם טוב צו די אנשים פשוטים וואס האבן געשטאנען דארט אויפן מארק, זאגט ער זיי, אז דאס איז דער ענין פון דעם אויבערשטנס תענוג וואס ער האט פון אדם. און דער גרויסער אויבערשטער, וואס די מלאכים האבן געטענה׳ט: „ה׳ אדונינו מה אדיר שמך בכל הארץ, אשר תנה הודך על השמים.“ די מלאכים האבן געטענה׳ט אז דער אויבערשטער איז אזוי גרויס, „גדול ה׳ ולגדולתו אין חקר“, און ער האט אזויפיל מלאכי השרת, און שרפים און אופנים, און די אלע גרויסע עולמות. און פונדעסטוועגן לייגט דער אויבערשטער אלץ אוועק אויף א זייט, און בשעת מעשה, די פשוטע אידן וואס זענען אנגעטון אין א נשמה בגוף גשמי, מיט א יצר הרע, און [לא ברור] אין וועלט, מיט דער פרנסה, ער [לא ברור]. און פארוואס? ווייל איך האב אים געשיקט, ווייל איך האב אים געגעבן דעם תפקיד. און פונדעסטוועגן לאזט ער אלץ אפ און ער לויפט אין שול צו דאווענען א מנחה, צו טון א מצוה און העלפן א אידן, און דאס איז ביי דעם אויבערשטן — ער לאזט אפ
05:59 כל התענוגים [לא ברור], והוא מתמסר לזה למטה, כאן בעולם הזה. זהו התענוג הגדול ביותר. וזהו ״נעשה אדם בצלמנו כדמותנו״ שהקב״ה אמר. זו תורה שאדמו״ר הריי״צ מאריך בה, וגדולי תלמידי הבעל שם טוב ותלמידי המגיד ממעזריטש חיו עם התורה הזאת. [לא ברור] מתחילה פרשת בראשית. בפרשת בראשית אנחנו מוצאים את הפסוק ״נעשה אדם בצלמנו כדמותנו״. שם מבואר שהקב״ה החליט לברוא את האדם. וכפי שאומרים חז״ל, מלאכי השרת טענו [לא ברור], ויחד עם זה אמר הקב״ה ״נעשה אדם בצלמנו כדמותנו״ — באדם הוא נתן ״בצלמנו כדמותנו״. האדם, שאומרים עליו שהקב״ה ברא אותו ״בצלמנו כדמותנו״, הדבר נרמז גם בשמו, אדם. בשם אדם יש שני פירושים. מצד אחד, אדם — כפי שנאמר בפסוק, מדוע קרא לו אדם? כי הוא בא מן האדמה. כן. כפי שהמדרש אומר, שכאשר הקב״ה ברא את [לא ברור] ואת אדם הראשון, הוא אמר לו לקרוא לכל אחד בשמו. ו[לא ברור] ״אדם״ — הוא בא מן האדמה. כן, זה הפירוש הפשוט של אדם. אבל מצד שני, ידוע גם, כפי שמביא השל״ה הקדוש, ש־
05:59 אלע [לא ברור] תענוגים און ער גיט זיך אפ צו דעם למטה דא אין עולם הזה. דאס איז דער גרעסטער תענוג. און דאס איז דער „נעשה אדם בצלמנו כדמותנו“ וואס דער אויבערשטער האט געזאגט. דאס איז א תורה, און דער רבי ריי״צ איז מאריך, און דאס איז געווען — די גדולי תלמידי הבעל שם טוב, תלמידי המגיד, האבן געלעבט מיט דער תורה. [לא ברור] הויבט זיך אן פרשת בראשית. וואס אין פרשת בראשית געפינען מיר דעם פסוק „נעשה אדם בצלמנו כדמותנו“. וואס דארטן איז מבואר: דער אויבערשטער האט זיך אנגעגעבן צו באשאפן דעם מענטשן. און ווי חז״ל זאגן, אז ווי די מלאכי השרת האבן געטענה׳ט [לא ברור], און יחד עם זה האט דער אויבערשטער געזאגט „נעשה אדם בצלמנו כדמותנו“, אז אין דעם אדם האט ער אריינגעגעבן „בצלמנו כדמותנו“. וואס אין דעם אדם, וואס מ׳זאגט אז דער אויבערשטער האט באשאפן „בצלמנו כדמותנו“, און דאס איז מרומז אויך אין דעם נאמען אדם. וואס אין דעם נאמען אדם זענען דא צוויי פירושים. פון איין זייט איז אדם, ווי עס שטייט אין פסוק — פארוואס האט ער אים גערופן אדם? ווייל ער קומט פון אדמה. יא. אזוי ווי דער מדרש זאגט, אז בשעת דער אויבערשטער האט באשאפן די [לא ברור] און אדם הראשון, האט ער אים געזאגט ער זאל רופן יעדן איינעם מיט זיין נאמען. און [לא ברור] „אדם“, ער קומט פון אדמה. יא, דאס איז דער פשוטער טייטש פון אדם. אבער לאידך גיסא איז אויך ידוע, ווי עס ברענגט דער של״ה הקדוש, אז
07:44 הפירוש של אדם הוא גם מלשון ״אדמה לעליון״. הפירוש של ״אדמה לעליון״ הוא שהאדם נושא בתוכו את הצלם והדמות, ״בצלמנו כדמותנו״, של האדם העליון שלמעלה. האדם העליון הוא האדם שעל הכיסא, האדם שלמעלה; הכוונה היא לקב״ה. הקב״ה נקרא אדם, וגם האדם שלמטה נקרא אדם, משום שהוא ״אדמה לעליון״, דומה לאדם העליון. וכפי שאדמו״ר הזקן [לא ברור] פרק ג׳, [לא ברור] עשר כוחות הנפש. והנשמה הפנימית — ליהודי יש נשמה, חלק אלוקה ממעל ממש, ולנשמה הפנימית יש עשר כוחות הנפש. זה [לא ברור]. עשר כוחות הנפש השתלשלו מעשר הספירות שלמעלה, וזה בעצם הפירוש של ״נעשה אדם בצלמנו כדמותנו״. כך מבואר בספרי קבלה, בזוהר. [לא ברור] משה רבינו. [לא ברור] רחמנא ליצלן, כמה וכמה עניינים של עבודה זרה ואפיקורסות. [לא ברור] זה לא שייך, ו[לא ברור]. [לא ברור] זה דבר חופשי. אבל [לא ברור] לשון הרבי. הוא נותן כמה ביאורים, וגם רש״י ז״ל מביא ביאורים נוספים. אבל אחד היסודות של חסידות הוא בדיוק התורה הזאת: שהכוונה היא לעשר הספירות — ״נעשה אדם בצלמנו כדמותנו״ — שגם לאדם התחתון יש עשר כוחות הנפש.
07:44 דער טייטש פון אדם איז אויך מלשון „אדמה לעליון“. וואס דער טייטש פון „אדמה לעליון“ — למעלה, אז דער אדם האט אין זיך דעם צלם און דמות, „בצלמנו כדמותנו“, פון דעם אדם העליון. וואס דער אדם העליון, דאס איז דער אדם שעל הכסא, דאס איז דער אדם שלמעלה, דאס גייט אויף דעם אויבערשטן. וואס דער אויבערשטער האט אנגערופן אדם, און דער אדם שלמטה רופט זיך אויך אדם, ווייל ער איז „אדמה לעליון“, ער איז בדומה צו דעם אדם העליון. און ווי דער אלטער רבי [לא ברור] פרק ג׳, [לא ברור] עשר כוחות הנפש. און די נשמה פנימית — א איד האט א נשמה, א חלק אלוקה ממעל ממש, און די נשמה פנימית האט אין זיך עשר כוחות הנפש. דאס [לא ברור]. דאס וואס עס איז דא די עשר כוחות הנפש, דאס איז נשתלשל פון עשר ספירות שלמעלה, און דאס איז בעצם דער פשט פון „נעשה אדם בצלמנו כדמותנו“. דאס איז מבואר אין ספרי קבלה, אין זוהר. [לא ברור] משה רבינו. [לא ברור] רחמנא ליצלן כמה וכמה ענינים פון עבודה זרה, אפיקורסות. [לא ברור] דאס איז נישט שייך, און [לא ברור]. [לא ברור] דאס איז דבר חפשי. אבער [לא ברור] דער לשון רבי. ער גיט כמה ביאורים, און רש״י ז״ל נאך ביאורים. אבער איינע פון די יסודות פון חסידות איז בדיוק די תורה: אז דאס גייט אויף די עשר ספירות, „נעשה אדם בצלמנו כדמותנו“. אז אדם התחתון האט אויך די עשר כוחות הנפש.
09:27 בדוגמה שלמעלה, אלו הספירות שלמעלה, וזה ההבדל בין האדם לעליון. אלו שני קצוות בעניין האדם. מצד אחד, האדם הוא מן האדמה: גוף גשמי, חומרי וגשמי ונחות, תחתון שאין תחתון למטה ממנו, עפר מן האדמה. ומצד שני, האדם הוא ״אדמה לעליון״. כפי שנאמר במדרש: ״אם זכה, אומרים לו: אתה קדמת למלאכי השרת״. אדם הראשון נברא בפועל דווקא בסוף, אחרי כל הנבראים. המדרש נותן לכך שני טעמים, מן הקצה אל הקצה. מצד אחד, כדי שיגיע לסעודה שכבר הוכנה, האדם הוא בחיר הנבראים; הוא שלמות הבריאה, תכלית הבריאה. הרבי מדגיש שם גם שהכול מוכן כדי שהאדם יבוא. זה מצד מעלותיו של האדם. ומצד שני, כפי שנאמר במדרש — וגם רש״י מביא זאת — כשהאדם צריך לשמוע: ״יתוש קדמך״. אם הוא חוטא, אומרים לו: ״יתוש קדמך״. אתה בא אחרי היתוש; אפילו היתושים נבראו לפניך. מה הדיוק ב״יתוש קדמך״? למה דווקא יתוש? אפילו היתוש, שהוא ברייה שפלה, שאין לו כוח ההשפעה — יש לו רק כוח הקבלה, ״הב הב״ — אפילו הוא קדם לך. זו העמקות הגדולה ביותר של הקליפה. אם האדם חוטא, הוא, רחמנא ליצלן, גרוע אפילו מן היתוש. כפי שנאמר בתניא פרק כ״ד.
09:27 בדוגמה שלמעלה, דאס איז די ספירות שלמעלה, און דאס איז דער פערשיד צווישן דעם אדם און עליון. דאס זענען צוויי קצוות אין דעם ענין פון אדם. מצד אחד איז אדם מן האדמה; דאס איז א גוף גשמי, א נידעריקער חומרי וגשמי, א תחתון שאין תחתון למטה ממנו, עפר מן האדמה. און מצד שני איז דער אדם — אדמה לעליון. ווי עס שטייט אין מדרש: אם זכה, אומרים לו אתה קדמת למלאכי השרת. אדם הראשון נברא למעשה דווקא צום סוף פון אלע נבראים. דער מדרש גיט די צוויי טעמים, מקצה אל הקצה. מצד דעם, אז ער זאל אנקומען צו א סעודה וואס איז שוין גרייט, איז דער אדם דער בחיר הנבראים; ער איז די שלימות הבריאה, תכלית הבריאה. דער רבי שטעלט דארט אויך ארויס, אז אלעס איז גרייט כדי דער אדם זאל קומען. דאס איז מצד די מעלות פון אדם. ולאידך גיסא, ווי עס שטייט אין מדרש — רש״י ברענגט עס אויך — בשעה דער אדם דארף הערן: יתוש קדמך. אויב ער זינדיגט, זאגט מען אים: יתוש קדמך. דו ביסט נאך דעם יתוש; אפילו יתושים זענען באשאפן געווארן פאר דיר. וואס איז דער דיוק פון „יתוש קדמך“? פארוואס דווקא א יתוש? אפילו דער יתוש, וואס איז א בריאה שפלה, וואס האט נישט קיין כח ההשפעה — ער האט נאר כח הקבלה, „הב הב“ — אפילו ער איז פריער פון דיר. דאס איז די גרעסטע עמקות הקליפה. אויב דער מענטש זינדיגט, איז ער, רחמנא ליצלן, ערגער אפילו פון דעם יתוש. אזוי ווי עס שטייט אין תניא פרק כ״ד.
11:27 ממילא, כשנאמר ״נעשה אדם״, יש באדם שני קצוות. מצד אחד הוא נלקח מן האדמה, ומצד שני הוא ״אדמה לעליון״. הוא יכול להגיע למדרגות הגבוהות ביותר. ״אחור וקדם צרתני״: אחור למעשה בראשית וקדם למעשה בראשית. זה הנמוך ביותר וזה הגבוה ביותר. והדבר נתון לבחירתו: הוא יכול להיות נמוך מכל הנבראים — ״יתוש קדמך״, רחמנא ליצלן — או להיות בחיר הנבראים ולהגיע ל״בצלמנו כדמותנו״, למדרגות הגבוהות ביותר של אלוקות. כשנאמר ״נעשה אדם בצלמנו כדמותנו״, רואים את שני הקצוות. אדמו״ר הזקן אומר עניין נוסף. שואל אדמו״ר הזקן: במה נשתנתה יצירת האדם? כשמסתכלים בחומש וקוראים כיצד הייתה יצירתם של כל הנבראים, רואים שיש הבדל בין יצירת האדם ליצירת כל שאר הנבראים. אחד ההבדלים שאדמו״ר הזקן מבאר הוא שבכל הנבראים נבראו הגוף והנפש יחד. כפי שרואים בפשטות: בין בדומם, בין בצומח, ואפילו בחי — ״תוצא הארץ נפש חיה״ — נבראו הגוף והנפש יחד, זה עם זה. כלומר, הגוף הוא בערך אל הנפש, והנפש היא בערך אל הגוף; הם בערך זה לזה. אף שהגוף הוא חומר והנפש היא צורה, זה גשמי וזה רוחני, בכל זאת הם נבראו יחד, זה עם זה. לא הייתה אפילו דקה, אפילו שנייה, שבה היו חומר בלי צורה או צורה בלי חומר — הגוף
11:27 במילא, ווען עס שטייט „נעשה אדם“, האט דער אדם אין זיך צוויי קצוות. מצד אחד איז ער גענומען מן האדמה, און מצד שני איז ער „אדמה לעליון“. ער קען אנקומען צו די העכסטע מדריגות. „אחור וקדם צרתני“: אחור למעשה בראשית וקדם למעשה בראשית. דאס איז דאס נידעריגסטע און דאס העכסטע. און אין זיין בחירה ליגט עס: ער קען זיין נידעריגער פון אלע נבראים — „יתוש קדמך“, רחמנא ליצלן — אדער ער קען זיין דער בחיר הנבראים און אנקומען צו „בצלמנו כדמותנו“, צו די העכסטע מדריגות פון אלקות. ווען עס שטייט „נעשה אדם בצלמנו כדמותנו“, זעט מען די צוויי קצוות. זאגט דער אלטער רבי נאך אן ענין. פרעגט דער אלטער רבי: במה נשתנה יצירת האדם? מען גיט א קוק אין חומש און מען ליינט ווי אזוי עס איז געווען די יצירה פון אלע נבראים, זעט מען אז עס איז פאראן א חילוק צווישן יצירת האדם מיט אלע אנדערע נבראים. איינע פון די חילוקים וואס דער אלטער רבי איז מבאר, אז אין אלע נבראים זענען באשאפן געווארן דער גוף מיט דער נפש צוזאמען. ווי מען זעט בפשטות: סיי דומם, סיי צומח, און אפילו חי — „תוצא הארץ נפש חיה“ — זענען באשאפן געווארן דער גוף מיט דער נפש, איינס צוזאמען מיטן אנדערן. דאס הייסט אז דער גוף איז בערך אל הנפש, און די נפש איז בערך אל הגוף; זיי זענען בערך זה לזה. הגם דער גוף איז א חומר און די נפש איז א צורה, איז א גשמי און א רוחני, פונדעסטוועגן זענען זיי באשאפן געווארן צוזאמען, איינס מיטן אנדערן. עס איז נישט געווען קיין מינוט, קיין סעקונדע, וואס זיי זענען געווען א חומר אן א צורה, אדער א צורה אן א חומר — דער גוף
13:15 והנפש, הנפש והגוף, נבראו כולם יחד. כשמגיעים לאדם, החומש מספר על סדר אחר: תחילה ברא הקב"ה ״עפר מן האדמה״, לקח גוף מן האדמה, מן העפר; ולצורך הגוף הזה לקח עפר חומרי וגשמי מן הדרגה הנמוכה ביותר בעולם כולו. כך מספרים לנו הגמרא והמדרשים. ורק אחר כך: ״ויפח באפיו נשמת חיים״. כלומר, הגוף והנפש נבראו כשני דברים נפרדים, ורק לאחר מכן חיברו אותם. ולא רק שני דברים נפרדים, אלא מן הקצה אל הקצה. הגוף הוא חומרי שבחומרי, עפר מן האדמה, תחתון שאין תחתון למטה ממנו; והנשמה היא — ״ויפח״ — אדמו"ר הזקן מביא בתניא בשם הזוהר: ״מאן דנפח מתוכיה נפח״. ״ויפח באפיו נשמת חיים״ נאמר על הנשמה. וכאן מדובר בשורש נשמות ישראל, כפי שמבאר האריז"ל; היא נמשכת מן המדרגות הגבוהות ביותר שלמעלה. ודווקא כך הייתה בריאת האדם. מבאר אדמו"ר הזקן: אין זה רק מצד מה שאמרנו קודם, שיש לאדם שתי פנים — הוא יכול לבחור, הוא יכול להיות אדמה, או שהוא יכול להיות ״אדמה לעליון״. אלא העניין עמוק עוד יותר: תכלית בריאת האדם היא לחבר עומק תחת עם עומק רום. העובדה שהקב"ה ברא את האדם באופן כזה, שמצד גופו הוא בא מן העניינים הנמוכים ביותר של החומריות, מן ״עפר מן
13:15 און די נפש, און די נפש און דער גוף, זענען אלעס באשאפן געווארן צוזאמען. בשעת מען קומט צו דעם אדם, דא דערציילט דער חומש אן אנדער סדר: פריער האט דער אויבערשטער באשאפן „עפר מן האדמה“, גענומען א גוף פון אדמה, עפר; און צו דעם עפר האט ער גענומען עפר חומרי וגשמי פון די נידעריגסטע פון דער גאנצער וועלט. די גמרא און די מדרשים דערציילן אונז דאס. און ערשט דערנאך: „ויפח באפיו נשמת חיים“. דאס הייסט, אז דער גוף מיט די נפש זענען באשאפן געווארן אלס צוויי באזונדערע זאכן; נאר דערנאך האט מען זיי מחבר געווען. און נישט נאר צוויי באזונדערע זאכן, נאר מן הקצה אל הקצה. דער גוף איז חומרי שבחומרי, עפר מן האדמה, תחתון שאין תחתון למטה ממנו; און די נשמה איז — „ויפח“ — דער אלטער רבי ברענגט אין תניא בשם הזוהר: „מאן דנפח מתוכיה נפח“. „ויפח באפיו נשמת חיים“ גייט אויף דער נשמה. און דא רעדט מען וועגן דעם שורש פון נשמות ישראל, ווי דער אריז״ל איז מבאר; זי נעמט זיך פון די העכסטע מדריגות שלמעלה. און דווקא אזוי איז געווען די בריאת האדם. איז מבאר דער אלטער רבי: דאס איז נישט נאר מצד דעם וואס מיר האבן פריער געזאגט, אז דער מענטש האט די צוויי פנים — ער קען זיך קלייבן, ער קען זיין אדמה, אדער ער קען זיין אדמה לעליון. נאר דער ווארט איז נאך טיפער: תכלית בריאת האדם איז צו מחבר זיין עומק תחת מיט עומק רום. דאס וואס דער אויבערשטער האט באשאפן דעם אדם באופן כזה, אז מצד גופו נעמט ער זיך פון די נידעריגסטע ענינים פון חומריות, פון עפר מן
14:50 האדמה״, ומצד נשמתו הוא בא מן המדרגות הגבוהות ביותר, היא מפני שעניינו ותכליתו של האדם הם להיות המחבר והמייחד. הוא מחבר ומייחד עליונים ותחתונים, את הגבוה ביותר ואת הנמוך ביותר. תכלית בריאת האדם היא שייקח את העפר מן האדמה, את הגשמי, את החומרי, וכשהאדם לוקח את עצמו ועוסק בגופו, ופועל בגופו, הוא מזכך [לא ברור] ומאיר את גופו. הוא מנהל מלחמה עם היצר הרע, פורץ את חומריות גופו ואת הנפש הבהמית, ועושה מגופו כלי לאלוקות. [לא ברור] האדם הוא זה שיכול להגיע ולחבר עומק תחת עם עומק רום, והוא מגיע למדרגות הגבוהות ביותר. וזו הרי תכלית בריאת האדם, וזהו ״נעשה אדם בצלמנו כדמותנו״. אבל מבואר בחסידות שבעניין הזה של ״בצלמנו כדמותנו״, הרי נאמר בהמשך הגמרא — גמרא מעניינת — שכאשר המלאכים טענו ״מה אנוש כי תזכרנו ובן אדם כי תפקדנו״, למה בוראים את האדם? הם לא הבינו מהי תכלית בריאת האדם. הם לא הבינו את כל העניין. ומה נאמר שם? ״הושיט הקדוש ברוך הוא אצבעו קטנה ביניהם ושרפם״. הקב"ה לקח את אצבעו הקטנה, הושיט אותה ביניהם ושרף אותם. ונשאלת השאלה: מה פשר הדבר? לכאורה, הקב"ה לא ענה על השאלה.
14:50 האדמה, און מצד נשמתו נעמט זיך פון די העכסטע מדריגות, ווייל ענינו של האדם ותכליתו איז אז ער איז דער מחבר, און ער איז מייחד. ער איז מחבר ומייחד עליונים ותחתונים, דעם העכסטן און דעם נידריגסטן. די תכלית בריאת האדם איז אז ער זאל נעמען פון דעם עפר מן האדמה, פון דעם גשמי, פון דעם חומרי, און דאס, בשעת דער מענטש נעמט זיך און נעמט זיך מיט זיין גוף, און ער טוט מיט זיין גוף, ער איז מזכך [לא ברור], און ער מאכט ליכטיג זיין גוף. ער פירט א מלחמה מיטן יצר הרע, און ער ברעכט דורך זיין חומר הגוף, נפש הבהמית, און מאכט פון זיין גוף א כלי צו ג־טלעכקייט. [לא ברור] דער אדם איז דער וואס קען דערגרייכן און מחבר זיין עומק תחת מיט עומק רום, און ער קומט צו די העכסטע מדריגות. און דאס איז דאך די תכלית בריאת האדם, און דאס איז דער „נעשה אדם בצלמנו כדמותנו“. אבער מ׳בארט אין חסידות, אז אין דעם „בצלמנו כדמותנו“ זאגט מען דאך אין דער המשך הגמרא, אז בשעת — אן אינטערעסאנטע גמרא — אז בשעת די מלאכים האבן גע׳טענה׳ט „מה אנוש כי תזכרנו ובן אדם כי תפקדנו“, פאר וואס באשאפט מען דעם מענטש? זיי האבן נישט פארשטאנען וואס איז די תכלית בריאת האדם. זיי האבן נישט פארשטאנען דעם גאנצן ענין. שטייט אז וואס? „הושיט הקדוש ברוך הוא אצבעו קטנה ביניהם ושרפם“. דער אויבערשטער האט גענומען זיין קליינע פינגער, אריינגעלייגט צווישן זיי און זיי פארברענט. פרעגט זיך א שאלה: וואס איז דאס? לכאורה, דער אויבערשטער האט נישט געענטפערט אויף די שאלה.
16:37 למה? אתה מביא את האצבע, שורף אותם, נותן להם עונש. נו, ואז שוב עולה השאלה: למה הם לא הסכימו לעצתו של הקב"ה? אבל למה לא להסביר להם? למה לא לענות בדיוק מה בא כאן לידי ביטוי? למה רצית לברוא את האדם? מהו הדבר הגדול הזה של ״נעשה אדם״? תסביר להם. לא, במקום להסביר, ״הושיט הקדוש ברוך הוא אצבעו קטנה ביניהם ושרפם״. [לא ברור] הגמרא אומרת שכת מלאכים אחת באה אחרי השנייה, והקב"ה שורף אותם. איפה ההסבר? הרבי מבאר בשיחה עשירה, שבעצם זה אינו סתם עונש, אלא ביאור. זו הייתה תשובה לטענות המלאכים. המלאכים עומדים ואינם מבינים את מעלת האדם. הם לא יכלו להבין מה ראה הקב"ה במעלת האדם, מה מיוחד כל כך באדם. ״מה אנוש כי תזכרנו?״ האדם הוא גשמי, חומרי, יש לו יצר הרע ודם חם ותוסס. וכפי שמביא אדמו"ר הריי"צ בשיחה, בשם ר׳ [לא ברור], בשם הרשב"ץ, החסיד הגדול ר׳ שמואל בצלאל, שהיה מחסידי אדמו"ר הצמח צדק, אדמו"ר המהר"ש ואדמו"ר הרש"ב, ושאדמו"ר הריי"צ [לא ברור] ולמד אצלו. והוא אמר: מהו יהודי? חלק אלוקה ממעל ממש, ובלשון חכמים, אלוקה המלובש בשק של בשר ועצמות עם דם תוסס. ו״מה אנוש כי תזכרנו?״ זו
16:37 פארוואס? ברענגסט, פארברענסט, געגעבן זיי אן עונש. נו, דאן קומט צוריק: פארוואס זענען זיי נישט מסכים געווען צו דער עצה של הקדוש ברוך הוא? אבער פארוואס וועסטו נישט מסביר זיין? פארוואס ענטפערסטו נישט דווקא וואס דא קומט לידי ביטוי? פארוואס האסטו געוואלט באשאפן דעם מענטשן? וואס איז דא דער גרויסער געוואלד פון „נעשה אדם“? זיי מסביר. ניין, אנשטאט מסביר זיין, „הושיט הקדוש ברוך הוא אצבעו קטנה ביניהם ושרפם“. [לא ברור] די גמרא זאגט, איין נאך דעם צווייטן קומט א כת מלאכים, דער אויבערשטער מאכט פון זיי, פארברענט זיי. וואו איז דער הסבר? איז דער רבי מבאר אין א רייכע שיחה, אז בעצם דאס איז נישט קיין סתם עונש, דאס איז א ביאור. דאס איז געווען אן ענטפער צו די טענות של מלאכים. די מלאכים שטייען און פארשטייען נישט מעלת האדם. זיי האבן נישט געקענט פארשטיין וואס האט דער אויבערשטער געזען אין דעם מעלת האדם, וואס איז דא דאס ספעציעלע אין דעם מענטשן. „מה אנוש כי תזכרנו?“ האדם גשמי, חומרי, יצר הרע, הייסע זודיגע בלוט. און ווי דער פריערדיקער רבי ברענגט אין א שיחה, בשם ר׳ [לא ברור], בשם דעם רשב״ץ, חסיד הגדול ר׳ שמואל בצלאל, וואס איז געווען פון די חסידים פון צמח צדק, ר׳ מהר״ש, ר׳ מהרש״ב, אז דער פריערדיקער רבי האט [לא ברור] און געלערנט ביי אים. און ער האט געזאגט: וואס איז א איד? א חלק אלוקה ממעל ממש, און, בלשון חכמים, א־לוה אנגעטאן אין א זאק פון פלייש און ביינער מיט זודיגע בלוט. און „מה אנוש כי תזכרנו?“ דאס איז די
18:12 טענת המלאכים. והקב"ה ענה להם: בואו אראה לכם מה יקרה. אתם רוצים להבין את מעלת האדם? בואו ניקח את ״אצבעו קטנה״. ״אצבעו קטנה״ — מה פירוש ״אצבעו קטנה״? יש עשר אצבעות, והן עשר הספירות. ״אצבעו קטנה״ רומזת לספירת המלכות, הנמוכה מכל הספירות. והקב"ה אומר: אתן לכם קצת יותר גילוי מ״אצבעו קטנה״, מספירת המלכות, הספירה הנמוכה ביותר. ומן הספירה הזאת איני נותן יותר מזה; ״הושיט אצבעו קטנה״. בואו נראה אם יש לכם כלים, אם אתם יכולים לקבל את הגילוי. מה קרה? ״ושרפם״ — מציאותם התבטלה. הם לא יכלו להכיל את ההארה הקטנה של גילוי אלוקות, שהיא יותר ממה שהם יכולים, כביכול, לקלוט. אומר הקב"ה למלאכים בתשובה: זה ההבדל. אתם, המלאכים, על אף כל גופיכם הנעלים והמופלאים, כשנותנים לכם משהו שהוא יותר ממה שאתם יכולים לקבל, מציאותכם מתבטלת לגמרי, אתם נשרפים כליל. אינכם יכולים לקלוט אותו. ואילו נשמות ישראל הן כלים לגילויים הגבוהים ביותר. ולנשמות ישראל יש בתוכן היכולת וכלי הקיבול. ונשמות ישראל הן ה[לא ברור] האמיתי, כלי הקיבול האמיתי: הן מקבלות, הן יכולות לקלוט את הגילויים הגבוהים והעמוקים ביותר של עצמות ומהות, ואינן מאבדות את מציאותן ואינן נשרפות; הן נשארות במציאותן. כי נשמות ישראל גבוהות אפילו מן המלאכים בשורשן. וכאן אומר לנו ה[לא ברור], שכשמגיע שבת בראשית, כפי שאדמו"ר הריי"צ
18:12 טענה של מלאכים. און דער אויבערשטער האט זיי געענטפערט: לאמיר אייך ווייזן וואס וועט זיין. איר ווילט פארשטיין מעלת האדם? לאמיר נעמען „אצבעו קטנה“. „אצבעו קטנה“ — וואס מיינט דאס „אצבעו קטנה“? ס׳זענען דא צען פינגער, דאס איז די צען ספירות. „אצבעו קטנה“ איז מרמז די ספירה מלכות, די נידריגסטע פון די אלע ספירות. און דער אויבערשטער זאגט: לאמיר אייך געבן א ביסל מער גילוי פון „אצבעו קטנה“, ספירת המלכות, די נידריגסטע ספירה. און פון די ספירה געב איך מער נישט עפעס; „הושיט אצבעו קטנה“. לאמיר זען צי איר האט כלים, צי איר זענט מקבל זיין. וואס האט פאסירט? „ושרפם“ — זיי זענען געווארן אויס מציאות. זיי האבן נישט געקענט פארנעמען דעם קליינעם הארה פון גילוי אלקות, וואס איז מער וויפל זיי קענען, כביכול, וויפל זיי קענען אויפנעמען. זאגט דער אויבערשטער צו די מלאכים אלס אן ענטפער: דאס איז דער חילוק. איר מלאכים, מיט אלע גופים נעלים און מופלאים, בשעת מ׳גיט אייך עפעס וואס איז מער פון ווי איר קענט מקבל זיין, ווערט איר אינגאנצן אויס מציאות, פארברענט איר זיך אינגאנצן. איר קענט עס נישט אויפנעמען. ונשמות ישראל זענען כלים צו די העכסטע גילויים. ונשמות ישראל האבן אין זיך די יכולת און די כלי קיבול. ונשמות ישראל זענען דער אמת׳ער [לא ברור], דער אמת׳ער כלי קיבול, וואס זיי זענען מקבל, זיי קענען אויפנעמען די העכסטע, טיפסטע גילויים פון עצמות ומהות, און זיי פארלירן זיך נישט, פארברענען זיך נישט, זיי בלייבן במציאות. ווייל נשמות ישראל זענען העכער אפילו פון מלאכים אין שורש. און דא זאגט אונז דער [לא ברור], אז בשעת עס קומט צו גיין שבת בראשית, ווי דער פריערדיקער רבי
19:57 ידוע: כפי שיהודי מעמיד את עצמו בשבת בראשית, כך הולכת כל השנה. גודל מעלתו של יהודי, גודל מעלת עבודתו של יהודי ושל נשמות ישראל. ״נעשה אדם בצלמנו כדמותנו״ — יקרתו של יהודי. וליהודי יש הייחוד הזה: אף שהוא נמצא בגוף גשמי, עם חומר הגוף ויצר הרע, כאשר הוא מעמיד את עצמו, הרי בתנועה אחת, בנשימה אחת, בדבר אחד, בפעולה אחת שהוא עושה בגופו ובנפשו הבהמית, הוא פועל פעולה בעולם הזה. יש בו הכוח להגיע לגילויים הנעלים ביותר. וזהו ״נעשה אדם״: אדם — אדמה לעליון. אדם בגימטרייה ״מאד״, וכפי שמבואר בחסידות, הדבר קשור לשם מ״ה, לשם הוי׳ במילוי מ״ה. לאדם יש הכוחות והיכולות לעשות את העולם מואר יותר. ועל כך אומרת המשנה: ״למה נברא אדם יחידי?״ — כדי שכל אחד ידע ש״בשבילי נברא העולם״. זהו הכוח שיש לאדם: הוא יכול להאיר את העולם ולהכניס אלוקות בעולם. ועל ידי האדם הזה נזכה בקרוב בימינו — כפי שמובא בחסידות, שמ״אדם״ ייעשה ״מאד״. כן, שמ״אדם״ ייעשה העניין של ״מאד״. ״הנה ישכיל עבדי ירום ונשא וגבה מאד״, ש״מאד״ הוא
19:57 באוואוסט, ווי א איד שטעלט זיך אוועק שבת בראשית, אזוי גייט א גאנץ יאר. דער גודל העילוי פון א איד, דער גודל העילוי פון עבודה פון א איד און פון נשמות ישראל. „נעשה אדם בצלמנו כדמותנו“. דער יקר פון א איד. און א איד האט אין זיך אט דעם יחוד, אז זייענדיק אין א גוף גשמי, און זייענדיק מיט א חומר הגוף און יצר הרע, ווען דער איד שטעלט זיך אוועק, און מיט איין תנועה, מיט איין נשימה, מיט איין זאך, מיט איין פעולה וואס ער טוט מיט זיין גוף און נפש הבהמית, טוט ער דא אין דער וועלט א פעולה. האט ער אין זיך אט דעם כח צו דערגרייכן די העכסטע גילויים. און דאס איז „נעשה אדם“. אדם — אדמה לעליון. אדם בגימטריא מאד, וואס דערקלערט חסידות אז דאס גייט אויף מ״ה, גייט אויף דעם מ״ה פון שם הוי׳ במילוי. אדם האט אין זיך די כוחות, די יכולות, און מאכן די וועלט ליכטיגער. און אויף דעם זאגט די משנה: „למה נברא אדם יחידי?“ אז יעדער איינער זאל וויסן אז „בשבילי נברא העולם“. דער כח וואס אן אדם האט, אז ער קען מאכן ליכטיג אין וועלט און ער קען אריינברענגען ג־טליכקייט אין וועלט. און פון דעם אדם וועט מען זוכה זיין אז בקרוב בימינו — וואס אין חסידות ברענגט זיך דער ענין אז פון אדם וועט ווערן מאד. יא, אז פון אדם וועט ווערן דער ענין פון מאד. „הנה ישכיל עבדי ירום ונשא וגבה מאד“, וואס מאד איז
21:23 אדם. מובא [לא ברור] ש״אדם״ הוא ראשי תיבות אדם, דוד, משיח. אלו היו האנשים הכלליים בכל הבריאה. ו״מאד״ הוא ראשי תיבות משיח, אדם, דוד. זהו הסדר של ״אדם״: תחילה בא אדם הראשון, אחריו בא דוד, ואחריו יבוא מלך המשיח, שיתקן את כל העניינים. אבל לעתיד לבוא יהיה משיח ״ירום ונשא וגבה״ באופן של ״מאד״. על ידי שאצלנו ישנה עבודה באופן של ״מאד״, ״בכל מאדך״, נזכה לגאולה השלמה על ידי משיח צדקנו, תיכף ומיד ממש.
21:23 איז אדם, דער ברענגט זיך [לא ברור], אז אדם דאס איז ראשי תיבות אדם דוד משיח. דאס זיינען געווען די אנשים הכלליים אין דער גאנצער בריאה. און מאד איז ראשי תיבות משיח אדם דוד. איז דאס דער סדר פון אדם: אז פריער איז געקומען אדם הראשון, דערנאך איז געקומען דוד, דערנאך איז געקומען מלך המשיח, וואס ער וועט מתקן זיין אלע ענינים. אבער לעתיד לבוא וועט משיח זיין „ירום ונשא וגבה“ אין אן אופן פון מאד. דורך דעם וואס ביי אונז איז דא עבודה אין אן אופן פון „מאד“, „בכל מאדך“, וועט מען זוכה זיין צו דער גאולה שלימה דורך משיח צדקנו תיכף ומיד ממש.