פרשת בהר בחוקותי תשפ״ו "אם בחוקותי תלכו" - הארעווען אין לערנען

00:01 דער רבי ריי״צ דערציילט אין איינע פון די שיחות, אז אמאל איז געקומען אין ליובאוויטש, אין תומכי תמימים, לערנען א בחור וואס איז געווען גאר א גרויסער בחור. א בחור, אן עילוי, א מוכשר, א בעל כשרון, גאר א גוטער קאפ, גוטע כשרונות, גוט געלערנט, ממש אן עילוי. און ער איז געווען אין דער ערשטער קבוצה אין דער ישיבה, דער עיקר פון דער ישיבה. איז אמאל, פאר פסח, האט דער רבי רש״ב, דער מייסד פון דער ישיבה, געזען דעם בחור פון דערווייטנס און האט זיך נאכגעפרעגט ביים רבי ריי״צ, וואס איז געווען דעמאלט מנהל בפועל פון דער ישיבה, וועגן דעם בחור. האט ער אים געזאגט פרטים וואס ער ווייסט. דער רבי רש״ב האט געזאגט אז עס איז גוט, אז ער איז טאקע א בחור א מוכשר, אבער ער זעט אויפן פנים אז עס איז פאראן א ביסל א שטיקל גשמיות, א שטיקל גרובקייט, א ביסל אויפן פנים. מען דארף אים אויסאיידלען, מען דארף א ביסל אויסאיידלען זיין צורה. דער רבי ריי״צ האט גלייך פארשטאנען וואס דאס מיינט און האט זיך גענומען ארבעטן מיט דעם בחור. וויבאלד עס איז געווען עטליכע טעג פאר פסח, האט דער רבי ריי״צ גענומען דעם בחור, אים אריינגערופן צו זיך און האט אים געזאגט אז ער וועט אים געבן ארבעט. ס׳קומט צו גיין פסח, און פאר פסח איז געווען גאר א סך ארבעט אין דער ישיבה, וואס מען האט געדארפט צוגרייטן. ס׳זענען געווען הונדערטער בחורים, און מען האט געדארפט רייניגן און מען האט געדארפט צוגרייטן די סדרים און די טישן און די

01:45 אלע זאכן און די כורסאות, אלץ וואס איז געווען פארבונדן מיט גרייטן אויף פסח. אן א גאנצע ארבעט, א יגיעה. און ס׳זענען געווען יעדן טאג אלע סדרים מיט אלע זאכן. האט ער אים אוועקגעשטעלט אלס ממונה, אז ער דארף זיך אריינלייגן אין די אלע זאכן. ער דארף שווער ארבעטן אויף צוגרייטן די זאכן, אויף אויפרוימען, אויף רייניגן, אלע ענינים, די סדרים, פארבונדן מיט די סדרים, וואס זיי וועלן זיין וואו זיי דארפן זיין. אין תומכי תמימים איז נישט געווען שייך צו זאגן: „איך וויל נישט, איך קען נישט, איך ווייס נישט.“ אז דער רבי האט געזאגט, איז קיין שאלות נישט. אז דער מנהל בפועל האט געזאגט, איז קיין שאלות נישט. איז דער בחור האט געדארפט דאס צוזאמען דערמיט. אבער דער רבי ריי״צ האט אים נישט געלאזט חלילה, ווי אזוי? „איך פטר דיר פון לערנען.“ ער דארף לערנען די אלע ענינים אזוי ווי יעדער בחור. ער דארף זיין אין אלע סדרי הלימוד פונקט ווי אלע. און נישט נאר דאס, האט ער אים נאך געגעבן מער ארבעט: אלע מאמרים וואס דער רבי רש״ב האט געזאגט אין פסח, אז ער דארף חזרן די מאמרים, לערנען און אפילו פארהערן אויף דעם; ער דארף וויסן די מאמרים. דער רבי רש״ב האט געזאגט לאנגע און טיפע מאמרים. ער האט געדארפט חזרן און וויסן יעדע רייע פון די מאמרים און קענען זיי רצוף. כמובן, פאר א בחור איז דאס געווען גאר געפערלעך פון אלע זייטן. שווערע ארבעט, שווערע יגיעה. פון איין זייט האט ער געדארפט לערנען אין סדרי הישיבה. פון דער צווייטער זייט האט ער געדארפט

03:14 די מאמרים וואס דער רבי דעמאלט האט געזאגט, דער רבי רש״ב, חזרן דאס, וויסן דאס און זיך קענען פארהערן אויף דעם. און צוזאמען דערמיט האט ער נאך געדארפט ארבעטן עבודת פרך אין די אלע ענינים וואס איז פארבונדן מיט דער קיך, מיט דער ישיבה, מיט [לא ברור], מיט אלע זאכן. און דאס איז געווען ממש אן עבודת פרך, און אזוי, נישט געהאט קיין טאג, נישט געהאט קיין נאכט, האט ער זיך גאר אפגעמוטשעט אין פסח. אבער כמובן, אזוי אין תומכי תמימים איז נישט געווען שייך קיין פאל, אז ער האט אויסגעהאלטן אין פסח. ס׳איז דורכגעגאנגען די גאנצע וואך. ס׳איז געקומען צו גיין אחרון של פסח. דער רבי רש״ב איז געקומען עסן צוזאמען מיט די בחורים די סעודה פון אחרון של פסח, ווי ס׳איז געווען דער סדר פון י״ט כסלו תרס״ו, וואס דער רבי רש״ב האט געזעסן צוזאמען מיט די בחורים און האט געפלעגט דארט פארברענגען מיט זיי, מיט טרינקען די ארבע כוסות, וואס האט דעמאלט אנגעהויבן דער מנהג פון סעודת משיח מיט די ארבע כוסות, און האט געפלעגט זאגן חסידות, ווי ס׳איז געווען דער סדר. זיי זיצן זיך ביים טיש, ביים פארברענגען. דער רבי רש״ב האט א קוק געטאן אויף דעם בחור. דער בחור האט פון דעם נישט געוואוסט, אבער דער רבי רש״ב האט דאס באמערקט, און ער האט זיך שטילערהייט צוגערופן צו דעם זון, צום רבי ריי״צ, צום פריערדיקן רבי׳ן, און האט געזאגט: „אזוי ווי איך זע, האט די ארבעט אויפן בחור, השם יתברך, געפועלט. דער פנים וואס ער האט געהאט, וואס...“

04:36 ער, די עבודה, די יגיעה וואס ער האט אויסגעארבעט, האט אין אים שפעטער אויסגעוואקסן די צורה, און דאס האט אים אויסגעאיידלט, און מיטן אייבערשטנס הילף, מיט אלעם וואס ער האט געטאן, איז אויסגעוואקסן אן אילן וואס האט געברענגט פירות און פירות־פירות אין תורה ועבודה, וואס די תמימים האבן אלעמאל געוואלט. וואס חסידים דערציילן אויף דעם בחור — היינט איז דאס נישט קיין סוד — אז פון אים איז שפעטער געווארן איינער פון די גרעסטע חסידים וואס עס האבן געלעבט, רבי אברהם פּלאָטקין, וואס איז שפעטער געווען פון די גאר חשובע רבנים און משפיעים און מנהיגים פון חסידים אין דער שווערער תקופה אין רוסלאנד, און שפעטער, ארויס פון רוסלאנד, אנגעקומען קיין פראנקרייך. ער איז נפטר געווארן אין יאר [לא ברור]. אין דער היינטיקער סדרה איז דא דער פסוק: „אם בחוקותי תלכו ואת מצוותי תשמרו“. אויף „אם בחוקותי תלכו“ ווייסט איר דאך אלע וואס רש״י זאגט: וואס מיינט „בחוקותי תלכו“? „שתהיו עמלים בתורה“. פארוואס רופט מען דאס „בחוקותי תלכו“, ווען עס מיינט „שתהיו עמלים בתורה“? רש״י אליין שטעלט זיך דערויף. רש״י זאגט: ווי באלד אז מען קען זאגן, בפשטות, „בחוקותי“ מיינט מצוות — אבער עס שטייט דאך גלייך נאכדעם „ואת מצוותי תשמרו“. מען רעדט דאך נישט וועגן מצוות; קיום המצוות קומט נאכדעם. איז במילא, מיט וואס איז מען מקיים „בחוקותי תלכו“? דאס גייט אויף עמלות בתורה, „עמלים בתורה“. אבער דא פרעגט זיך די שאלה, ווי אלע מפרשים פרעגן, דער מהר״ל מפראג און נאך מפרשים:

06:14 ווי שטימט דאס מיט די ווערטער „בחוקותי תלכו“? וואו שטייט דאס אין די ווערטער? וואו שטייט דא תורה? עס שטייט „בחוקותי“; „חוקותי“ איז חוקים. און „תלכו“ — וואו רעדט זיך דא וועגן דעם ענין פון עמלים בתורה? דאס איז דאך א שאלה: ווי אזוי קומט דאס אריין אין דעם פסוק? איז דא ביי רוב פון די מפרשים, זיי זענען מדייק אז רש״י נעמט דאס פונעם ווארט „תלכו“. עס שטייט נישט „תעשו“, עס שטייט נישט „תשמרו“, עס שטייט נישט „תקיימו“. דער לשון איז „בחוקותי תלכו“. וואס האט דער ענין פון חוקים צו טאן מיט הליכה? ווי באלד עס שטייט דער לשון „תלכו“, דערפון לערנט מען אז דאס גייט אויף א ספעציעלע זאך, הליכה. הליכה איז שייך אין תורה. הליכה איז שייך אין לימוד, וואו מען גייט מחיל אל חיל, פון מדרגה צו מדרגה, פון עומק צו עומק אין פארשטאנד, אין לימוד. דארט איז שייך דער ענין פון הליכה. ביי א מצוה איז עס די זעלבע מצוה, דער זעלבער קיום; דארט איז נישט אזוי שייך דער ענין פון הליכה. הליכה, בפשטות, מיינט אז מען גייט מחיל אל חיל. דאס איז בעיקר אין דעם ענין פון לימוד התורה, וואו עס איז שייך דער ענין פון הוספה אין לימוד. און דערפון, וואס דער פסוק זאגט „בחוקותי תלכו“, איז דאס פארבונדן מיט לימוד התורה. די שאלה איז: וואס האט דאס צו טאן מיטן ווארט „בחוקותי“? אויך אויף דעם איז מבואר אין חסידות, אז דאס ווארט „בחוקותי“ האט אין זיך צוויי טייטשן. „בחוקותי“ איז דאך מלשון „חוקים“, אבער „בחוקותי“ איז אויך מלשון „חקיקה“.

07:44 ווי עס איז ידוע, עס זענען פאראן צוויי אופנים אין עבודת השם. עס איז פאראן דער ענין פון כתיבה, און עס איז פאראן דער ענין פון חקיקה. וואס איז דער חילוק צווישן כתיבה און חקיקה? ערשטנס, בפשטות: ביי כתיבה איז די זאך וואס מען שרייבט אויפן קלף צוויי זאכן, איינס ליגט אויפן צווייטן. עס בלייבן צוויי ענינים. מה שאין כן דער ענין פון חקיקה: די חקיקה מיט דעם שטיין ווערט איין זאך. און בזה איז אויך דא, אז דער ענין פון חקיקה פאדערט א גרויסע יגיעה און עבודה. ביי כתיבה איז די טינט א זאך וואס ווערט צוגעלייגט; אמאל קען עס זיך אפילו אפמעקן. אבער דער עיקר ענין איז, אז ביי כתיבה אליין זאגט עס נישט אויס אזויפיל כח יגיעה און עבודה, ווייל עס איז א צירוף פון צוויי זאכן. ביי חקיקה, ווען מען וויל אריינחקוקן אין א שטיין, איז דאס אפילו בגשמיות פשוט: חקיקה פאדערט שטארקע כוחות. מען דארף זיך אנשטרענגען, מען דארף זיך פלאגן און שוויצן כדי צו מאכן די חקיקה. ווען עס ווערט אויסגעחקוקט, ווערט עס מיטן שטיין איין זאך. און עס האלט זיך שטארק און בלייבט שטענדיק; עס איז נישט קיין צוגעלייגטע זאך. און אזוי איז אויך אין עבודת השם: עס זענען דא צוויי אופנים אין עבודה. איינער לערנט תורה און איז מקיים מצוות, אלע ענינים, פרומקייט, הלכה, קיום תורה ומצוות. אבער אין לימוד התורה זענען דא צוויי באזונדערע ענינים. איינס איז, אז דער מענטש איז א מציאות בפני עצמו, און ער לערנט תורה און איז מקיים מצוות, אבער דאס בלייבט א זאך וואס איז צוגעלייגט צו אים. דא איז דא

09:40 דבר שני, וואס מיינט חקיקה? אז דער מענטש מיט דער תורה ווערן איין זאך. אז דאס לימוד ווערט נחקק בנפש, נחקק בלב, עס נעמט אים דורך און דורך, אז דער לערנען תורה און ער ווערן איין זאך. און אויף דעם דארף מען יגיעה גדולה ועצומה. ווייל כדי בשעת לימוד התורה זאל עס זיין ווי א כתיבה, א דבר נוסף, קען מען לערנען רגיל, שטיל, מען דארף זיך נישט אנשטרענגען, מען דארף נישט שוויצן. ער לערנט און דערנאך מקיים, אבער דער לערנען תורה און די מצוות בלייבן באזונדערע ענינים. און עס קען זיין אז דאס וועט זיך נישט אננעמען. עס קענען זיין שינויים, עס קען זיין חלישות, עס קען זיין א הפסק. אבער דער ענין פון „בחוקותי“ איז, אז די עבודה איז, ווי רש״י זאגט, „בחוקותי“ איז נישט נאר דאס ווארט „תלכו“, נאר דווקא דאס ווארט „בחוקותי“ איז שייך צום ענין פון עמלות. די חקיקה, אז די תורה זאל ווערן נחקק אינעם נפש פנימה. אז דער מענטש מיט דער תורה זאלן ווערן איין זאך, און זיין הארץ זאל ווערן א תורה־הארץ. עס שטייט אין גמרא וועגן רבי עקיבא, אז ער האט געזען די טראפן וואסער וואס פאלן אויף דעם שטיין, „אבנים שחקו מים“. ער האט געזען ווי די טראפן וואסער גייען אריין אינעווייניק, נעמען דורך דעם שטיין, ביז דער שטיין ווערט שוין נישט דער זעלבער שטיין. דערפון פארשטייט מען דעם כח פון תורה. אז תורה איז נישט קיין דבר נוסף. נישט אז די תורה גייט אריבער איבערן שטיין און ווערט אויף אים א צוגאב. „אבנים שחקו מים“ — דאס איז דער כח פון תורה, אז זי ווערט חקוק בלבו, זי גייט דורך דעם מענטש אינגאנצן, פון איין נקודה ביז דער אנדערער, און ער ווערט תורה. און זיי ווערן איין זאך. לויט דעם פארשטייט מען וואס די תורה זאגט: „אם בחוקותי תלכו“. די צוויי ווערטער, „בחוקותי“ און „תלכו“. „בחוקותי“ איז, ווי רש״י זאגט, „שתהיו עמלים בתורה“. צו לערנען תורה פון אן ארט פון עמל, פון אן ארט פון יגיעה, אז מען הארעוועט און מען ארבעט, און מען שוויצט, און מען לייגט אריין די האנט, און מען לערנט תורה מיט יגיעה גדולה ועצומה. אז די עבודה פון תורה איז דווקא אויף אזא אופן,

11:50 אז עס ווערט חקוק, חקוק די תורה אין נפש. און ווען מען איז זיך מתייגע, ווערן דער מענטש און די תורה איין זאך. דאס איז לימוד אויף אן אופן פון „בחוקותי“, דאס איז „עמלים בתורה“, און דערנאך איז „תלכו“, מען רעדט פון אן אמת׳ע הליכה. וואס מיינט אן אמת׳ע הליכה? דאס זאגט דער רבי: הליכה האט פארשידענע דרגות. מען קען גיין נאר פון חיל אל חיל, מען קען גיין פון איין מדרגה צו נאך א מדרגה, אבער דאס איז נישט דער אמת׳ער ענין פון הליכה. דער אמת׳ער ענין פון הליכה איז די הליכה וואס גייט אין אן אופן פון בלי גבול. און דאס איז דער אמת׳ער ענין פון הליכה. און מיר זאגן ווייטער אין דער פרשה, אינעם המשך פון די ברכות נאך „בחוקותי תלכו“: „והתהלכתי בתוככם“ — דעם אויבערשטנס הליכה. יעדער איינער פארשטייט אז דעם אויבערשטנס הליכה איז א בלי־גבול׳דיקע הליכה, א הליכה אין אן אופן פון אין־סוף. און אויף דעם „תלכו“ רעדט מען דא. בשעת לימוד התורה איז באופן פון כתיבה, איז דאס א מוגבל׳דיק לערנען, א מוגבל׳דיק דאווענען, א מוגבל׳דיק קיום המצוות; איז אויך דאס אלץ בהגבלה. בשעת עס איז דא דער „בחוקותי“, „שתהיו עמלים בתורה“, לימוד התורה מיט אזא יגיעה, אז די תורה זאל נחקק ווערן בנפשו, דעמאלט ווייזט מען אז אזא לימוד התורה איז „תלכו“. דאס שפיגלט אפ א הליכה בלתי מוגבלת, דער „ופרצת“ בנפש. אזוי גייט ער ארויס פון די מדידות והגבלות און ער גיט זיך איבער צום אויבערשטן. אין דעם וועט זיין אן עלייה מחיל אל חיל באופן פון „תלכו“, אן אמת׳ער ענין פון הליכה, א הליכה באופן של בלי גבול. וואס

13:26 איז א הליכה באופן של בלי גבול, „תלכו“? יא, דער „בכל מאדך“. „מאד“ — „מאד“ האמיתי, וואס ער קען ארויסגיין פון זיינע מדידות והגבלות, און אין דעם אויבערשטן באופן פון „בחוקותי תלכו“. און דאס ברענגט אויך אז די ברכות וואס דער אויבערשטער גיט זאלן זיין אויך אין אן אופן פון בלי גבול, אין אן אופן פון אין־סוף. און לפי זה, זאגט דער רבי, קען מען אויך מקשר זיין דעם פירוש „בחוקותי“ מלשון חקיקה מיט דעם פירוש „בחוקותי“ כפשוטו, אז דאס גייט אויף חוקים. פארוואס? ווייל דער ענין פון חקיקה, ווי אמור, איז אז דאס ברענגט ארויס דעם בלי גבול אין נפש. במילא שפיגלט זיך דאס אפ אין עבודה, אז די עבודת השם ביי אים איז באופן פון חוקים, למעלה מטעם ודעת. בשעת די עבודה איז בדרך כתיבה, איז די עבודה ביי מדידות והגבלות, איז במילא זוכט ער אין יעדער זאך א טעם ודעת: ער פארשטייט, האט ער דערין א געשמאק; אז נישט, האט ער נישט קיין געשמאק, דארף ער אויף דעם הארעווען. בשעת אבער ער נעמט די עבודה באופן פון חקיקה בנפשו, וואס דורך דעם ווערט „תלכו“, ווערט ביי אים נתגלה דער בלי גבול פון דער נשמה, איז זיין עבודת השם אויך אין אן אופן פון בלי גבול, „בכל מאדך“. וואס „בכל מאדך“ איז א טייטש מסירות נפש למעלה מטעם ודעת. ווי מבואר אין חסידות, אז „מאד“ אין נפש איז עבודה פון למעלה ממדידות והגבלות, למעלה מטעם ודעת, מסירות נפש, די איבערגעגעבנקייט בתכלית. און דערפאר קומט דאס ארויס אין עבודה באופן של חוקים, אז עס איז,

14:59 אזוי, אזוי, אזוי לערנט ער נישט נאר מיט א הגבלה, ער לערנט אן א הגבלה, אין דעם אופן פון „בכל מאדך“. און דאס איז וואס די תורה מאנט ביי אונז. אייגנטליך, די פרשה וואס באשטייט אין דעם ענין איז פארבונדן מיט ל״ג בעומר. וואס איז אינטערעסאנט, דער קשר עניני פון דעם ענין פון „אם בחוקותי תלכו“, [לא ברור] דעם בלי גבול, דער ענין פון חקיקה און הליכה, מיט דעם זמן פון ל״ג בעומר. פארוואס ל״ג בעומר? דאס רעדט זיך אין דעם מאמר, אין חסידות, ברענגט ער ארויס דעם ענין פון בלי גבול. עס ווערט מבואר אין דעם מאמר פון רבי נשיא דורנו, [לא ברור] פון דעם אלטן רבי, וואס ער איז זיך מתעכב אין ענין הילולא דרשב״י. פארוואס רופט מען אן ל״ג בעומר בשם הילולא? און ער איז מסביר, ווייל הילולא — די גמרא זאגט: „האי עלמא כבי הילולא דמיא. חטוף ואכול, חטוף ואישתי.“ יא, דער לשון הגמרא איז „האי עלמא דאזלינן מיניה“. בפשטות רעדט די גמרא אז די וועלט איז ווי א חתונה: כאפ אריין, ווייל שפעטער וועט נישט זיין. אבער דער ענין אין רוחניות גייט דאס אויף תורה ומצוות. די נשמה, ווען זי קומט אראפ למטה, [לא ברור]. ער איז מסביר, וואס ליגט אין דעם ענין פון חתונה: דאס איז א חיבור פון איש ואשה, משפיע און מקבל. אין א וועג איז דאס אויך א חיבור פון דער נשמה מיט דעם גוף. די נשמה, זי קומט אראפ מלמעלה, שטעלט זיך אריין אין א גוף און אין דער וועלט; דאס איז א זיווג פון חתונה, פון איש ואשה.

16:28 וואס די תכלית פון דער חתונה איז פרו ורבו, און די גמרא זאגט [לא ברור]. דאס זענען די קינדער, [לא ברור], וואס קומען פון דעם יחוד, פון דעם חיבור פון גוף ונפש. זאגט די גמרא: „האי עלמא דאזלינן מיניה“ — כדי די נשמה זאל ווערן א מהלך. דאס איז מבואר אין חסידות. די נשמה למעלה איז, ווי די מלאכים, אין עומדים; זי שטייט אויף איין ארט. טאקע, זי קען דורכגיין גן עדן מיט אלע מעלות, מיט אלע עליות, אבער דאס איז אלץ בסדר והדרגה, אין אן אופן פון עמידה. זי שטייט אויף איין ארט. דאס איז נישט דער שפרונג, דער דילוג באופן של בלי גבול. „האי עלמא דאזלינן מיניה“ — פון דער וועלט, דורך דער נשמה אין גוף, אין תורה ומצוות דא למטה, קומט מען צו דעם הילוך באופן של בלי גבול. פון אט דער וועלט ווערט דער הילוך באופן פון בלי גבול. און דאס איז די הילולא. און רשב״י, וואס האט מגלה געווען פנימיות התורה, דעם אמת פון בלי גבול, דעם אין־סוף שבתורה — דאס איז נתגלה געווארן דורך רבי שמעון בר יוחאי. דערפאר איז דער יום הילולא שלו א הילולא, דער אמת פון חתונה, דערפאר די שמחה באופן של בלי גבול. און דאס איז דער תוכן פון ל״ג בעומר דווקא, צוזאמען מיט פרשת „בחוקותי תלכו“, אז דורך לימוד התורה באופן פון חקיקה, ווען מ׳הארעוועט אין תורה, דערגרייכט מען דעם בלי גבול פון תורה. און דאס איז דער גילוי פון פנימיות התורה, די תורה של משיח, וואס איז נתגלה געווארן דורך רבי שמעון בר יוחאי. און יעצט

17:58 קומט דאס ארויס דורך לימוד פון תורה, פון חסידות, פנימיות התורה, וואס איז אט די תורה, די מעיינות פון פנימיות התורה: „יפוצו מעיינותיך חוצה“. דער זוהר זאגט, „בהאי חיבורא דילך“, [לא ברור] „יתפרנסון מיניה“. ווען מ׳לערנט תורה אויף אן אופן פון פרנסה, איז לפשטות [לא ברור], וועט מען צוקומען צו דעם גילוי פון „יפקון ביה מן גלותא ברחמים“, די גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, אמן כן יהי רצון.