לעבן חסידות · פרק 213 · 2026-01-27 · 28:01
פרשת בשלח תשפ״ו "הנני ממטיר לכם לחם מן השמים" די פרנסה היינט איז לחם מן השמים
תיאור הפרק
פרשת בשלח תשפ״ו הנני ממטיר לכם לחם מן השמים די פרנסה היינט איז לחם מן השמים *מאור עיניים פרשת בשלח *המשך תערב ד״ה אתם ניצבים העתר *מאמר ד״ה הנני ממטיר לכם תשל״ז *לקוטי שיחות חלק טז בשלח ג
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 זה היה בחודש טבת תשמ״ד. האדמו״ר מסדיגורה בא אל הרבי, ושוחח עמו על כמה וכמה עניינים. זו הייתה שיחה מעניינת מאוד, על עניינים רבים. בין השאר דיברו על כך שיהודים זקוקים לפרנסה. הרבי אמר אז דבר מעניין מאוד: בעבר חשבו שעשירות בגשמיות אינה דבר המתאים ליהודי, שיש בה ניסיונות. אבל מצד שני, יש שמחה וקורת רוח כשליהודי יש עשירות, והוא מקיים מצוות בהידור, עם אתרוג יפה, תפילין נאות וטלית נאה. הרבי דיבר על כך בתוקף רב, ביקש מהאדמו״ר מסדיגורה ואף תבע ממנו להסכים עמו שיהודים צריכים לזכות לפרנסה בהרחבה ולעשירות. בתוך הדברים סיפר אז האדמו״ר מסדיגורה מעשה שאירע עם סבו הגדול, האדמו״ר הראשון מסדיגורה, בנו של הרוז׳ינער הקדוש, בעל ה״אביר יעקב״. הוא סיפר שפעם בא אליו יהודי שהיה גביר, אלא שנקלע לחובות ולכל מיני קשיים בפרנסה. הוא בא אל האדמו״ר מסדיגורה, אל ה״אביר יעקב״, והתלונן על מצב פרנסתו ועל הלחץ שבו היה נתון. השיב לו ה״אביר יעקב״: כתוב בפסוק ״אם בחוקותי תלכו ונתתי גשמיכם בעתם״. שכאשר יש
00:00 דאס איז געווען אין חודש טבת תשמ״ד, איז ביים רבי׳ן געקומען דער סאדיגורער רבי. און ער האט מיט אים גערעדט כמה וכמה עניינים. דאס איז געווען זייער אן אינטערעסאנטע, זייער אן אינטערעסאנטע רעדע, כמה עניינים. און צווישן דעם האט מען גערעדט וועגן דעם, אז אידן דארפן פרנסה. דער רבי האט דעמאלט גערעדט זייער אינטערעסאנט, אז אמאל האט מען געטראכט, אז עשירות אין גשמיות איז א זאך וואס איז נישט פאר אן איד, דאס זיינען נסיונות, אבער פון דער אנדערער זייט האט מען שמחה וקורת רוח, אז אן איד האט עשירות, אז ער מקיים מצוות בהידור און האט א שיינעם אתרוג, מיט שיינע תפילין, מיט א שיינעם טלית. און דער רבי האט שטארק, שטארק גערעדט און געמאנט און געבעטן דעם סאדיגורער רבי צו מסכים זיין צוזאמען מיט אים, אז אידן דארפן אנקומען צו פרנסה בהרחבה און צו עשירות. און צווישן די זאכן האט דעמאלט דער סאדיגורער רבי דערציילט א מעשה, א סיפור וואס האט פאסירט מיט זיין אלטן זיידן, מיט דעם ערשטן סאדיגורער רבי, וואס איז געווען דער זון פון דעם הייליגן רוזשינער, דער אביר יעקב. ער דערציילט, אז אמאל איז געקומען אן איד, וואס איז געווען א גביר, און ווייסט וואס? ער איז אריינגעפאלן אין חובות, אין כל מיני עניינים פון דער פרנסה. איז ער געקומען צום סאדיגורער, צום אביר יעקב, און ער האט זיך געקלאגט אויף דעם מצב פון פרנסה, אויף דעם דרוק. האט דער אביר יעקב געענטפערט און געזאגט: שטייט אין פסוק ״אם בחוקותי תלכו ונתתי גשמיכם בעתם״. אז ווען ס׳איז
01:50 ״בחוקותי תלכו״, הקב״ה דואג לכך ש״גשמיכם״ — הגשמיות — יהיו ״בעתם״, ויקבלו את הגשמיות בזמן שזקוקים לה. אותו יהודי, שהיה נתון בצער, הגיב: כן ״בחוקותי״, לא ״בחוקותי״ — יהודי צריך פרנסה. ה״אביר יעקב״ הקפיד על כך, ופשוט סגר את הדלת ולא רצה לקבל עוד אנשים ליחידות באותה עת. החסידים נבהלו מאוד מכך שהרבי הקפיד, מקפידתו של הצדיק. הם חששו שהדבר עלול להזיק, חס ושלום, לא רק לאותו יהודי שהתבטא כך, אלא גם בכלל. קפידתו של צדיק אינה דבר רצוי, והיא עלולה לגרום לעניינים נוספים בהמשך. הם חשבו מה לעשות. גדולי החסידים התאספו והחליטו שכמה מן החסידים החשובים ייכנסו אל הרבי ויעוררו רחמים רבים. היה שם אחד מזקני החסידים, והם נכנסו אל הצדיק. אותו חסיד אמר: אחזור על אמרה של רבי מענדעלע מרימנוב. הוא דיבר על הכתוב ״למען אנסנו״. כידוע, בפרשת בשלח, בפרשת המן, נאמר הפסוק ״למען אנסנו הילך בתורתי אם לא״. כאשר מדובר על כל השפעות הפרנסה, על המן ועל כל הברכות, נאמר: ״למען אנסנו הילך בתורתי אם לא״. הפירוש הפשוט הוא שהמן היה
01:50 ״בחוקותי תלכו״, און דער אויבערשטער האט צוגעשטעלט אז ״גשמיכם״, די גשמיות זאל זיין ״בעתם״, און באקומען די גשמיות ווען מ׳דארף עס באקומען. האט דער איד, וואס איז געווען בצערו, אזוי געטאן: יא ״בחוקותי״, נישט ״בחוקותי״, אן איד דארף פרנסה. איז דער אביר יעקב מקפיד געווען אויף דעם און האט פשוט פארמאכט די טיר, האט נישט געוואלט אננעמען מער מענטשן אויף יחידות דעמאלט אריינצוגיין. דער עולם חסידים האט שטארק זיך דערשראקן אויף דעם וואס דער רבי האט מקפיד געווען, אויף די קפידא פון דעם צדיק. און זיי האבן מורא געהאט אז דאס קען שאטן, חס ושלום, נישט נאר צו דעם איד וואס האט זיך אזוי ארויסגערעדט, נאר דאס קען שאטן אויך בכלל. א קפידא פון א צדיק איז נישט קיין געוואונטשענע זאך, און דאס קען גורם זיין צו עניינים ווייטער. האבן זיי געטראכט וואס מ׳זאל טאן. מ׳איז זיך צוזאמענגעקומען, די גרעסטע חסידים, און מחליט געווען אריינצוגיין צום רבי׳ן, פון די חשובע חסידים, און מעורר זיין רחמים רבים. איז געווען דארט איינער פון די זקני חסידים, און זיי זיינען אריינגעגאנגען צום צדיק, און ער האט געזאגט: איך וועל חזרן א ווארט פון רבי מענדעלע רימאנאווער, וואס ער האט געזאגט, אז ס׳שטייט ״למען אנסנו״. מיר ווייסן, אין פרשת בשלח שטייט א פסוק, ״למען אנסנו הילך בתורתי אם לא״, אין פרשת המן. ווען עס גייט די אלע השפעות פרנסה און מן מיט אלע ברכות, איז דער פסוק געזאגט: ״למען אנסנו הילך בתורתי אם לא״. אז דער פירוש פון דעם פשוטו איז אז דער מן איז געווען
03:39 ניסיון, והקב״ה העמיד אותם בניסיון הזה. רש״י אומר שהניסיון היה לראות אם יקיימו את המצוות וההלכות הקשורות לירידת המן. אבל רבי מענדעלע מרימנוב פירש ״למען אנסנו״ כך: הקב״ה אומר, ארומם אותם. הקב״ה אומר על היהודים: אתן להם ״אנסנו״ — ״אנסנו״ מלשון ״נס להרים״, להרים. הקב״ה אומר: אני מרומם את היהודים, אתן להם השפעה בהרחבה, עשירות וגדולה; ״הילך בתורתי אם לא״ — האם ילכו בתורתי או לא. ״אנסנו״ — אתן להם את כל מה שהם צריכים. את כל החשבונות איננו יודעים, אבל הקב״ה ייתן ״אנסנו״; העיקר הוא ״אנסנו״. כשהצדיק שמע את העניין הזה, את האמרה הזאת על הגשמיות, נמתקו הדינים, והוא אמר: אכן, כך צריך להיות. הוא גם אמר: יעזור הקב״ה שמשיח יבוא בדור שכולו חייב. החסידים נבהלו: איזו מין אמירה זו? הרי הגמרא אומרת שמשיח יבוא או בדור שכולו זכאי או בדור שכולו חייב. לפי הפירוש הפשוט, או שכולם יהיו צדיקים, זכאים, או שכולם יהיו רשעים, כולו חייב. אבל הצדיק פירש: לא, הכוונה שונה לגמרי. יש שני מצבים שאפשר לראות בעולם. לפעמים יש אדם שמסכן, [לא ברור]
03:39 א נסיון, און דער אויבערשטער האט זיי געשטעלט אונטער דעם נסיון. רש״י זאגט, צו זען צי זיי וועלן מקיים זיין די מצוות און הלכות וואס זיינען פארבונדן מיט דער ירידת המן. אבער דער צדיק האט געטייטשט, רבי מענדעלע רימאנאווער האט געטייטשט, ״למען אנסנו״: אז דער אויבערשטער זאגט, איך וועל זיי אויפהייבן. דער אויבערשטער זאגט אידן, אז איך וועל אידן געבן ״אנסנו״, ״אנסנו״ מלשון ״נס להרים״, אויפהייבן. אז דער אויבערשטער זאגט: איך הייב אויף אידן, איך וועל זיי געבן השפעה בהרחבה, מיט דער עשירות, מיט דער גדלות, ״הילך בתורתי אם לא״, צי זיי וועלן גיין אין תורה, נישט גיין אין תורה. ״אנסנו״, איך וועל זיי געבן אלץ וואס זיי דארפן. און אלע חשבונות, מ׳ווייסט נישט חשבונות, אבער דער אויבערשטער וועט געבן ״אנסנו״, דער עיקר איז ״אנסנו״. ווען דער צדיק האט געהערט דעם עניין, דעם ווארט, די גשמיות, איז געווארן נמתקו הדינים, און ער האט געזאגט: ס׳דארף טאקע אזוי זיין. און ער האט אויך געזאגט: דער אויבערשטער זאל העלפן, אז משיח זאל קומען אין א דור שכולו חייב. חסידים האבן זיך דערשראקן: וואס איז דאס אזא ווארט? דו ווייסט אז די גמרא זאגט אז משיח וועט קומען אדער אין א דור שכולו זכאי, אדער אין א דור שכולו חייב. אז אין פירוש הפשוט מיינט דאס, אז אדער אלע וועלן זיין צדיקים, זכאי, אדער אלע וועלן זיין רשעים, כולו חייב. אבער דער צדיק האט געטייטשט: ניין, ער דרייט עס גאר אנדערש. אז ס׳דא צוויי פנים וואס מ׳זעט אין וועלט, אז ס׳קען זיין צוויי פנים. אמאל איז פאראן א מענטש וואס נעבעך, [לא ברור]
05:13 חסרים לו דברים בפרנסה, חסרים לו דברים בבריאות, חסרים לו בנים, ודברים הנחוצים לחייו ולקיומו, והוא נאנח ומתלונן על מעמדו ומצבו. ויש לפעמים מצב הפוך בדיוק: לאדם יש, ברוך השם, שפע רב — שפע רב בפרנסה, הרבה נחת מהילדים, בריאות וכל מה שהוא צריך. ואז הוא נאנח על כך שאינו ראוי לכל זה: הקב״ה נותן לי כל כך הרבה שפע וכל כך הרבה דברים טובים, ואני אינני ראוי לזה. מי אני, ולמה מגיע לי כל זה? הוא מרגיש שהוא חייב לקב״ה, שהוא בעל חוב כלפיו. הקב״ה נותן לי שפע רב כל כך, ואני כמו בעל חוב אצל הקב״ה. לזה התכוון הצדיק כשאמר שמשיח יבוא בדור שכולו חייב: שנהיה חייבים לקב״ה. שהקב״ה ייתן לנו שפע רב כל כך, עד שנרגיש שאנו חייבים לו. זה היה הסיפור שסיפר האדמו״ר מסדיגורה לרבי. הרבי קיבל את הדברים, היה מרוצה מאוד מאוד מן הסיפור ומן העניין, ואכן איחל שיהיה דור שכולו חייב: שהקב״ה ייתן שפע רב כל כך, עד שיהודים ירגישו כמו בעלי חוב כלפיו. וזה אכן קשור לפרשת השבוע, פרשת בשלח, שבין ריבוי
05:13 זאכן פרנסה, אים פעלט זאכן געזונט, אים פעלט זאכן בנים, און א חיה, און א זיין, און ער קראכט אזוי, און, און, און ער קלאגט זיך אויף זיין מעמד ומצב. דערנאך איז פאראן אמאל א מצב פונקט פארקערט. אז א מענטש האט, ברוך השם, א ריבוי שפע, און ער האט ריבוי שפע אין פרנסה, און ער האט אסאך נחת פון די קינדער, און ער האט געזונט, און ער האט אלץ וואס ער דארף. און דעמאלט קראכט ער, אז ער איז נישט ראוי צו דעם, דער אויבערשטער גיט מיר אזוי פיל השפעה, און אזוי פיל גוטע זאכן, און איך בין נישט ראוי צו דעם. וואס בין איך, וואס קומט זיך מיר דאס? ער פילט זיך אז ער איז חייב, אז ער איז שולדיג פארן אויבערשטן. דער אויבערשטער גיט מיר אזוי פיל שפע, און איך בין ווי א בעל חוב ביים אויבערשטן. און דאס האט דער צדיק געזאגט, אז משיח זאל קומען אין א דור שכולו חייב, אז מיר זאלן זיין חייב צום אויבערשטן. דער אויבערשטער זאל אונז געבן אזוי א ריבוי שפע, אז מיר זאלן זיך פילן שולדיג, אז מיר קומען דעם אויבערשטן. און דאס איז געווען דאס וואס ער האט דערציילט צום רבי. דער רבי האט דאס אנגענומען, דער רבי איז שטארק, שטארק געווען צופרידן פון אט דעם סיפור, פון דעם ענין, און דער רבי האט טאקע געוואונטשן אז ס׳זאל טאקע זיין א דור שכולו חייב, אז דער אויבערשטער זאל געבן אזוי א ריבוי שפע, אז אידן זאלן זיך פילן ווי א בעל חוב ביים אויבערשטן. און דאס איז טאקע אין דער היינטיגער פרשה, פרשת בשלח, וואס צווישן די ריבוי
06:30 בין העניינים הנפלאים שיש בפרשה, ישנו העניין של פרשת המן. שם מופיע הפסוק ״למען אנסנו הילך בתורתי אם לא״. בכלל, הפירוש הפשוט של פרשת המן הוא שהקב״ה נתן ליהודים פרנסה, נתן להם מזון וכל מה שהיו צריכים כדי שיוכלו לעבור ארבעים שנה במדבר. היהודים התלוננו לפני הקב״ה שהם הולכים במדבר ואין להם מה לאכול וכו׳. הקב״ה אמר להם: ״הנני ממטיר לכם לחם מן השמים״; יהיו כל הברכות וההשפעות הטובות שהקב״ה נותן באמצעות משה רבינו. אבל כידוע, בכל עניין ישנו ההסבר על פי פשט, וישנו גם ההסבר על פי פנימיות העניינים. ובפרשת המן מוצאים דבר מעניין מאוד, הן על פי פשט והן על פי רוחניות העניינים. קודם כול, על פי פשט, מוצאים שהיהודים יצאו ממצרים עם מצות. הם הלכו עם לחם מן הארץ — המצות שאפו — והוא הספיק להם לסעודות רבות, במשך שלושים יום, מליל פסח, ט״ו בניסן, ועד ט״ו באייר. כידוע, הם אכלו משיירי המצות והלכו עם לחם מן הארץ. ולאחר מכן, אחרי כל
06:30 ענינים נפלאים וואס איז פאראן אין דער סדרה, איז פאראן דער ענין פון פרשת המן. וואס דארט איז דא דער פסוק טאקע, ״למען אנסנו הילך בתורתי אם לא״. וואס בכלל אין פרשת המן איז פאראן דער פירוש הפשוט, וואס דאס איז דער ענין וואס דער אויבערשטער האט געגעבן אידן פרנסה, דער אויבערשטער האט געגעבן אידן מזון, אלץ וואס זיי האבן געדארפט האבן, כדי זיי זאלן קענען דורכגיין פערציג יאר אין מדבר. אידן האבן געקלאגט צום אויבערשטן, אז זיי גייען אין מדבר, אז זיי האבן נישט וואס צו עסן וכולי. דער אויבערשטער האט זיי געזאגט אז ״הנני ממטיר לכם לחם מן השמים״, ס׳וועט זיין אלע גוטע ברכות און השפעות וואס דער אויבערשטער גיט דורך משה רבינו. אבער כידוע, אין יעדער ענין איז פאראן ווי דאס איז על פי פשט׳ע ענינים, און עס איז פאראן אויך על פי פנימיות הענינים. איז פאראן אין פרשת המן, געפינט מען זייער אן אינטערעסאנטע זאך. סיי אין דעם ענין פון פרשת המן על פי פשט׳ע ענינים, און סיי אין דעם ענין פון פרשת המן על פי רוחניות הענינים. אמאל ערשט אין פשט׳ע ענינים, געפינט מען אז אידן, אידן האבן ארויסגעגאנגען פון מצרים, זיי זענען געגאנגען מיט מצות. זיי זענען געגאנגען מיט לחם מן הארץ. וואס לחם מן הארץ, דאס איז געווען די מצות וואס זיי האבן געבאקן, און ס׳האט מספיק געווען אויף א סך סעודות, דרייסיג טעג, דאס איז פון דער נאכט פון פסח, דעם ט״ו ניסן, ביז דעם ט״ו אייר. כידוע, זיי האבן געגעסן פון די שיירי המצות, זיי זענען געגאנגען מיט לחם מן הארץ. און שפעטער האט דער אויבערשטער זיי געגעבן, נאך די אלע
07:59 הדברים שבפרשה, אמר להם הקב״ה: ״הנני ממטיר לכם לחם מן השמים״. הם קיבלו לחם מן השמים, הוא המן, ובמשך ארבעים שנה אכלו מן. אחר כך, כשנכנסו לארץ ישראל, שוב פסק המן; ״וישבתם בה לבטח״, בארץ נושבת, וצריך לזרוע ולקצור, ״שש שנים תזרע שדך״, וצריך לחם מן הארץ. מוצאים כאן דבר מעניין: בנוסח הברכה של ברכת המזון, הגמרא אומרת שמשה רבינו תיקן את הברכה הראשונה. מהי הברכה הראשונה של ברכת המזון? הברכה הראשונה, שהיא הברכה העיקרית — ״ואכלת ושבעת וברכת את ה׳ אלקיך על הארץ הטובה אשר נתן לך״ — וברכת המזון, כפי שהגמרא מתבטאת, היא מדאורייתא. את הברכה הראשונה תיקן משה רבינו במדבר, כשהייתה ברכת המן. את הנוסח שאנחנו אומרים, ״הזן את ישראל״ וכו׳, בטובו, בחן, בחסד וברחמים, תיקן משה רבינו על המן. ואת זה אומר כל יהודי בשעה שהוא אוכל לחם, לחם מן הארץ, ולא לחם מן השמים. ואחר כך ישנה הברכה השנייה, שיהושע תיקן, כפי שהגמרא אומרת, והיא הברכה ״על הארץ ועל המזון״. הארץ, זה [לא ברור] מזון, ארץ [לא ברור] מזון. הברכה הראשונה היא ״הזן את הכל״, והיא מתייחסת ללחם מן השמים, [לא ברור] הברכה השנייה, שבה מזכירים את ארץ ישראל, וזה נמשך מלחם מן הארץ. וכאן נשאלת קושיה חזקה: מה עניינו של לחם מן השמים, המן, בברכת המזון? ברכת המזון היא ״ואכלת ושבעת״; מודים לקב״ה על האוכל שאדם אוכל כאן. יהודי יושב אצלו בבית, והוא מוציא [לא ברור].
07:59 זאכן אין ענין פון דער סדרה, דער אויבערשטער האט זיי געזאגט: ״הנני ממטיר לכם לחם מן השמים״. זיי האבן באקומען לחם מן השמים, דאס איז געווען דער מן, און פערציג יאר האבן זיי געגעסן מן. דערנאך, ווען זיי זענען אריינגעגאנגען אין ארץ ישראל, איז ווידער אויפגעהערט דער מן, ״וישבתם בה לבטח״, אין ארץ נושבת, און מען דארף זייען און שניידן, ״שש שנים תזרע שדך״, און מען דארף האבן לחם מן הארץ. מען געפינט דא אן אינטערעסאנטע זאך, מען געפינט אז דער נוסח הברכה אין ברכת המזון, די גמרא זאגט אז משה רבינו האט מתקן געווען די ערשטע ברכה. וואס איז די ערשטע ברכה פון ברכת המזון? די ערשטע ברכה, וואס איז די ברכה העיקרית, ״ואכלת ושבעת וברכת את ה׳ אלקיך על הארץ הטובה אשר נתן לך״, און ברכת המזון, אזוי ווי די גמרא דריקט זיך אויס, דאס איז מדאורייתא, די ערשטע ברכה וואס משה רבינו האט מתקן געווען, געווען אין מדבר, וואס איז געווען די ברכת המן. דער נוסח וואס מיר זאגן, ״הזן את ישראל״ וכולי, בטובו, בחן, בחסד וברחמים, דאס האט משה רבינו מתקן געווען ביים מן. און דאס זאגט יעדער איד אין דער שעה וואס ער עסט ברויט, לחם מן הארץ, נישט לחם מן השמים. און נאכדעם איז דא די צווייטע ברכה, וואס יהושע האט מתקן געווען, ווי די גמרא זאגט, וואס איז די ברכה ״על הארץ ועל המזון״. הארץ, דאס איז [לא ברור] מזון, ארץ [לא ברור] מזון. די ערשטע ברכה איז ״הזן את הכל״, און דאס גייט אויף לחם מן השמים, [לא ברור] מיט די צווייטע ברכה, דארטן דערמאנט מען ארץ ישראל, וואס דאס נעמט זיך פון לחם מן הארץ. און דאס פרעגט זיך א שטארקע קשיא: ווי קומט אריין לחם מן השמים, מן, אין ברכת המזון? ברכת המזון איז ״ואכלת ושבעת״, מען דאנקט דעם אויבערשטן אויף זיין עסן, וואס ער עסט דא. עס זיצט א איד ביי זיך אין דער היים, און ער מוציא [לא ברור].
09:49 ואף על פי שמקבלים לחם מן הארץ, עובדים קשה לפרנסה, ובסופו של דבר האדם מקבל דבר מה, מביא את המזון הביתה, מכינים אותו, מבשלים ומטגנים אותו ועושים בו מה שעושים, ואוכלים את כל הסעודה ושבעים, ואז מברכים — בברכת המזון אומרים, בברכה הראשונה, הברכה העיקרית, שזה לחם מן השמים. זו חתיכת לחם מן השמים. יוצא אפוא, מתקנת ברכת המזון, שגם היום אנחנו לומדים מכך שזהו לחם מן השמים. וזוהי השאלה הפשוטה, אף על פי שמדובר באכילת מזון בגשמיות. ואחר כך נלמד ממה שנאמר בפרשה: ״הנני ממטיר לכם לחם מן השמים״. וצריך להבין: מה הפירוש? ״הנני ממטיר לכם לחם מן השמים״ — הלשון הזאת אינה מובנת כלל. המן הרי בא עם טל. כתוב בפרשה שכאשר המן ירד, היה טל, לא מטר, לא גשם. ועוד ידוע החילוק בין טל למטר, שהוא, כפי שמבואר בחסידות, בעצם החילוק בין לחם מן השמים ללחם מן הארץ. טל הוא דבר שתמיד בא מן השמים בדרך מתנה. על טל לא צריך לבקש. הגמרא אומרת: ״טל לא מיעצר״. טל הוא דבר שלעולם אינו נפסק; הוא תמיד נמצא, בכל יום יש טל. אפילו אליהו הנביא, מסופר שבשעה שהייתה הגזירה, רחמנא ליצלן, ולא ירד גשם במשך כל שלוש השנים, רצה לפעול שאפילו טל לא יהיה, והקב״ה
09:49 און אף על פי, אף על פי מען באקומט לחם מן הארץ, ארבעט שווער אויף די פרנסה, און בסוף כל סוף באקומט ער א זאך, און ער ברענגט די מזון בבית, און מען מאכט עס, מען קאכט עס, און פרעגלט עס, און טוט עס מיט דעם, און מען עסט די גאנצע סעודה, און מען איז זאט, און מען זאגט ברכה, זאגט מען אין ברכת המזון, די ערשטע ברכה, די ברכה עיקרית, אז עס איז לחם מן השמים. עס איז א שטיק לחם מן השמים. און קומט אויס, מיט דער איינשטעלונג פון ברכת המזון, היינט, אז מיר נעמען פון דעם, אז עס איז פון לחם מן השמים. און דאס איז די שאלה פשוטה, אף על פי, מיט אכילת מזון בגשמיות. און אחר כך וועלן מיר לערנען פון דעם וואס עס זאגט אין די פרשה: „הנני ממטיר לכם לחם מן השמים“. און דאס דארף מען פארשטיין, וואס איז דער פשט? „הנני ממטיר לכם לחם מן השמים“, אזוי ווי דער לשון. נישט נאר אזוי ווי דער לשון, גאנץ נישט פארשטענדיג. דער מן איז געווען פון א טל. עס שטייט דאך אין דער פרשה אז דער מן איז אראפגעגאנגען, עס איז געווען טל, נישט קיין מטר, נישט קיין גשם. און נאך ידוע דער חילוק צווישן טל און מטר, וואס אין חסידות איז דער חילוק צווישן טל און מטר, ובעצם דער חילוק צווישן לחם מן השמים און לחם מן הארץ. טל איז א זאך וואס אלעמאל קומט מן השמים, בדרך מתנה. טל דארף מען נישט בעטן. די גמרא זאגט: „טל לא מיעצר“. טל איז א זאך וואס שטעלט זיך קיינמאל נישט אפ; עס איז אלעמאל דא, יעדן טאג איז פאראן טל. אפילו אליהו הנביא, עס שטייט אז געוואלט, בשעת עס איז געווען די גזירה, רחמנא ליצלן, עס איז נישט געווען קיין רעגן די גאנצע דריי יאר, זאגט מען, אליהו הנביא האט געוואלט פועל׳ן, ס׳זאל אפילו נישט זיין קיין טל, און דער אויבערשטער
11:40 אמר: לא. טל הוא דבר שנמצא תמיד. כלומר, טל אינו תלוי בעשיית האדם, בבקשותיו או בתפילותיו. זהו דבר שניתן תמיד בדרך מתנה מלמעלה; ״טל לא מיעצר״. מה שאין כן מטר, כידוע, צריך לבקש. צריך להיות ״יערף כמטר לקחי״, צריך תשובה, ברכה; הדבר תלוי בכך. צריך לבקש ולהתפלל, עד כדי תענית. מערכת שלמה של הלכות, מסכת תענית, עוסקת בזה: כיצד מבקשים שהקב״ה ייתן מטר, גשם. ובכללות, כפי שמבואר, זהו החילוק בין לחם מן השמים ללחם מן הארץ. לחם מן הארץ בא למטה; לחם מן הארץ בא על ידי יגיעה ועבודה. וכל העניין של השגת לחם מן הארץ קיים גם ברוחניות: אלה עניינים של עבודה, והתפילה היא התעוררות דלתתא. מעוררים זאת בפעולות, באתערותא דלתתא, כדי שתהיה אתערותא דלעילא ויבוא גשם מלמעלה. מה שאין כן טל הוא דבר שבא כולו בדרך מתנה מלמעלה. וזה היה עניינו של המן: המן בא בדרך מתנה מלמעלה. היה להם מן במשך ארבעים שנה, בכל יום, יום־יום, בכל ימות השבוע חוץ משבת, כידוע; ולשבת כבר היה להם מן מכוח הברכה. אבל הטל בפועל היה בכל ימות השבוע, והם קיבלו אותו אפילו בלי השתדלות. כידוע, כך היה ב״הנני ממטיר לכם״ — זו מתנה מלמעלה. ולכן היה טל עם המן: טל מלמעלה, טל מלמטה, והמן באמצע, וכל העניין הזה. ומזה רואים כיצד
11:40 האט געזאגט: ניין. טל איז א זאך וואס שטענדיג איז פאראן. דאס הייסט אז טל איז נישט תלוי אין עשיה פון דעם אדם, אין בקשות פון דעם אדם, אין תפילות פון דעם אדם. דאס איז א זאך וואס איז שטענדיג בדרך מתנה מלמעלה; טל לא מיעצר. מה שאין כן דער ענין פון מטר איז, כידוע, מטר דארף מען בעטן. עס דארף זיין „יערף כמטר לקחי“, מען דארף תשובה, ברכה, עס איז אפהענגיק; מען דארף זיך אויסבעטן, און עס דארף זיין תפילות, ביז אפילו תענית. א גאנצע הלכות, מסכת תענית, איז עוסק בזה, ווי אזוי בעט מען אז דער אויבערשטער זאל געבן דעם מטר, גשם. און בכללות, אזוי ווי מבואר, איז דער חילוק צווישן לחם מן השמים און לחם מן הארץ. לחם מן הארץ איז אראפגעקומען למטה; לחם מן הארץ איז אראפגעקומען ליגיעה ולעבודה. און די גאנצע זאך, כדי צו באקומען לחם מן הארץ, איז אויך ברוחניות. דאס איז ענינים וואס איז עבודה, און די תפילה איז התעוררות דלתתא, מען דערוועקט עס מיט פעולות, זיין באתערותא דלתתא כדי ס׳זאל זיין אתערותא דלעילא, אז עס זאל זיין גשם מלמעלה. מה שאין כן טל איז א זאך וואס איז כליל בדרך מתנה מלמעלה. און דאס איז געווען דער ענין פון מן: דער מן איז געקומען בדרך מתנה מלמעלה. זיי האבן געהאט מן פערציג יאר, און יעדער טאג, טאג־טעגלעך. כל ימי השבוע חוץ שבת, כידוע, און שבת האט מען שוין געהאט פון ברכה. אבער דער טל בפועל איז געווען כל ימי השבוע, און זיי האבן אים באקומען אפילו אן השתדלות. כידוע איז געווען ביי דעם „הנני ממטיר לכם“ — דאס איז מתנה מלמעלה. און דערפאר איז געווען טל ביים מן, אז עס איז געווען טל מלמעלה, טל מלמטה, און דער מן אינמיטן, און די גאנצע עסק. און פון דעם זעט מען ווי
13:21 כאן מתחילה פרשת המן: ״הנני ממטיר לכם לחם מן השמים״, ולא לחם של מטה. וזה הפירוש בזה. מובא בחסידות, הרבי מדבר במאמר של חמשה עשר בשבט, ותוכן העניין הוא [לא ברור]. הרבי דיבר על העניין הזה באריכות. ובכללות, כשמדברים על העניין הזה, הכול הוא עבודה, וזה מובן. אני מבין שגם בעניינים גשמיים יש עבודת השם בשתי מדרגות: לחם מן הארץ ולחם מן השמים. העניין של לחם מן הארץ בעבודת השם הוא העבודה שנעשית על ידי האדם בדרך יגיעה. ובכללות, זו העבודה שבה האדם נמצא כאן למטה, והוא צריך יגיעת נפש ויגיעת בשר כדי שיוכל להגיע לקדוש ברוך הוא. בחסידות זה נקרא עבודה מלמטה. יש נפש הבהמית, יש יצר הרע, יש גוף, ועל ידי מלחמה בגוף — זהו העניין של לחם מן הארץ, בירור וזיכוך הגוף ונפש הבהמית. וזו הייתה צריכה להיות כל העבודה בשעה שהיו במצרים. כידוע, במצרים היו היהודים במדרגה נמוכה מאוד. היהודים היו בתכלית השפלות ובתכלית הטומאה, והעליונים — הם היו במ״ט שערי טומאה, בגלות מצרים. זו לא הייתה רק גלות גשמית; זו הייתה גם גלות רוחנית. הם היו רחוקים מאוד מאלוקות. כל ההרגש באלוקות היה רחוק מהם מאוד, רחוק מאוד מהשגתם, וגם בהנהגתם היו רחוקים מזה מאוד. הדבר היחיד שהיה להם הוא נקודת האמונה. התורה מספרת לנו בפרשת שמות, כשמשה בא אליהם: ״ויאמן העם״. זו הייתה נקודת האמונה, ואמונה אינה אלא נקודה.
13:21 הייבט זיך אן פרשת המן: „הנני ממטיר לכם לחם מן השמים“, נישט של מטה. און דאס איז דער פשט אין דעם. עס איז מובא אין חסידות, דער רבי רעדט אין מאמר פון חמשה עשר בשבט, און דער תוכן פון דעם ענין איז [לא ברור]. דער רבי האט גערעדט דעם ענין באריכות. אז בכללות, בשעת מען רעדט דעם ענין, אה, אלץ איז עבודה, און דאס איז מובן. איך פארשטיי אין גשמיות ענינים, אז עס איז דא עבודת השם: צוויי מדרגות, לחם מן הארץ און לחם מן השמים. און דער ענין פון לחם מן הארץ בעבודת השם, דאס איז די עבודה וואס איז דורך דעם מענטש בדרך יגיעה. ובכללות, דאס איז די עבודה וואס דער מענטש געפינט זיך דא למטה, און ער דארף האבן יגיעת נפש ויגיעת בשר כדי צו קענען צוקומען צום אויבערשטן. דאס רופט זיך אין חסידות עבודה מלמטה. עס איז דא די נפש הבהמית, עס איז דא דער יצר הרע, עס איז דא דער גוף, און דורך מלחמה אויפן גוף — דאס איז דער ענין פון לחם מן הארץ, בירור וזיכוך הגוף ונפש הבהמית. און דאס דארף זיין די גאנצע עבודה בשעת זיי זענען געווען אין מצרים. ווי דאך ידוע, אין מצרים זענען אידן געווען אין א זייער נידעריקער מדרגה. אידן זענען געווען בתכלית השפלות ותכלית הטומאה, און די עליונים — זיי זענען געווען אין מ״ט שערי טומאה, גלות מצרים. עס איז געווען נישט נאר גלות גשמיות; עס איז געווען אויך גלות רוחנית. זיי זענען געווען זייער ווייט פון ג־טלעכקייט. די גאנצע הרגש פון אלקות איז געווען זייער ווייט ביי זיי, זייער ווייט פון השגה, און אין הליכות זייער ווייט פון דעם. די איינציקע זאך וואס איז געווען ביי זיי איז געווען די פינטל אמונה. די תורה דערציילט אונז אין פרשת שמות, ווען משה קומט צו זיי: „ויאמן העם“. דאס איז געווען די פינטל אמונה, וואס אמונה איז מער נישט ווי א נקודה.
15:11 אבל כל המן הזה היה מן שיכול להתחיל אצל איש פשוט, באמונה פשוטה. אבל החושים שלו, התענוגות שלו, הכישרונות שלו וההשגות שלו גסים מאוד, נמוכים מאוד, מודגשים מאוד, והיצר הרע, הנפש הבהמית, מנהיגים את חייו. אף על פי שזה מן, בשעה שהוא כבר אחרי יציאת מצרים. אחר כך היו מצות, לחם מן הארץ, אבל לחם מן הארץ שהיה מצות. מבואר בחסידות שכל העניין של אכילת מצה הוא — ״אין התינוק יודע לקרוא אבא עד שיטעום טעם דגן״. התינוק הקטן־קטן הזה, כשטעם דגן, לחם וחיטה, קיבל את היכולת לומר ״אבא״. דווקא כך היה להם לחם מן הארץ. המצות לא היו רק אמונה. האמונה נמשכה, התווספה, ונעשה מצב שיהודי קיבל את היכולת להבין ולשמוע ולהרגיש את זה, מלשון הסתכלות, מלשון הרגשה. זה מבואר בחסידות באריכות. ממילא, זה עדיין לחם מן הארץ. זו העבודה של מלחמה עם הגוף ונפש הבהמית, והעבודה הקשורה לכוחות הנמוכים שבזה. זו הכוונה, להיות מסוגלים להפוך את הגוף ונפש הבהמית. כן, אבל זו עבודה בדרך מלחמה. ואחר כך הגיעו למדרגה גבוהה יותר. הרבי רצה באמת יחד — את מה שנקרא בלשון החסידות העליון, יחודא עילאה, ביטול במציאות, השכלה, תפילה, דבקות, שזהו
15:11 אבער דער גאנצער מן, דאס איז געווען א מן וואס קען אנהייבן ביי אן איש פשוט, אמונה פשוטה. אבער זיינע חושים, זיינע תענוגות, זיינע כשרונות, זיינע השגות זענען זייער גראָב, זייער נידעריק, זייער בעטאָנט, און דער יצר הרע, נפש הבהמית, פירט אים מיט זיין לעבן. הגם דאס איז מן, בשעה ווען ער איז נאך נאך דעם יציאת מצרים. דערנאך האט מען געהאט מצות, לחם מן הארץ, אבער לחם מן הארץ, דאס זענען געווען מצות. דאס ווערט מבואר אין חסידות, אז דער גאנצער ענין פון אכילת מצה איז געווען — „אין התינוק יודע לקרוא אבא עד שיטעום טעם דגן“. דאס פיצעלע, פיצקעלע קינד, התינוק, בשעה ער האט טועם געווען פון דגן, פון ברויט און חיטה, האט ער באקומען דאס, אז ער זאגט „אבא“. דווקא אזוי האט מען געהאט לחם מן הארץ. די מצות, דאס איז געווען נישט נאר אמונה. די אמונה איז געווארן נמשך, איז געווארן נספח, איז געווארן אז א איד האט באקומען צו פארשטיין און צו הערן און צו הרגיש זיין דאס, מלשון הסתכלות, דאס מלשון הרגשה. דאס ווערט מבואר אין חסידות באריכות. ממילא איז דאס, אבער ס׳איז לחם מן הארץ. דאס איז די עבודה פון מלחמה מיט׳ן גוף און נפש הבהמית, און די עבודה פארבונדן מיט די נידעריקע כוחות אין דעם. דאס איז די, די, די כוונה, צו קענען איבערמאכן דעם גוף און נפש הבהמית. יא, אבער דאס איז עבודה בדרך מלחמה. און נאך דעם האט מען דערגרייכט א העכערע מדרגה. דער רבי האט געוואלט אויפן אמת צוזאמען — דאס וואס רופט זיך בלשון חסידות דאס עליון, יחודא עילאה, ביטול במציאות, השכלה, תפילה, דביקות, וואס דאס איז
16:52 הנפש האלוקית. ליהודי יש נשמה, והנשמה היא חלק הוי׳, חלק משם הוי׳, למעלה מממלא כל עלמין. האמונה האמיתית, ההתקשרות האמיתית והדבר האמיתי — כפי שזה בלשון החסידות, לא רק התחתון אלא העליון; לא רק יחודא תתאה אלא יחודא עילאה; לא רק ״ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד״ אלא ״שמע ישראל״. זו הגעה למדרגה הגבוהה ביותר באחדות השם, למדרגה הגבוהה ביותר בהתקשרות לאלוקות, וזהו העניין של לחם מן השמים. שעל ידי אכילת המן הגיעו לכך שיהודי יגיע למדרגה גבוהה יותר של דבקות, של ביטול ואחדות, של קליטת אלוקות בעניינים של סובב כל עלמין, ענייני אלוקות שלמעלה מן העולם. ובכללות, כפי שנאמר, כשאנו מדברים על ענייני תורה יש שני עניינים, לחם מן הארץ ולחם מן השמים. כפי שמבואר בחסידות, אלה שני עניינים בתורה עצמה: נגלה דתורה ופנימיות התורה. כידוע, נגלה דתורה נקרא לחם מן הארץ, ופנימיות התורה נקראת לחם מן השמים. למה? בנגלה דתורה צריך להתלבש בעניינים גשמיים, וצריכות להיות שאלות ושקלא וטריא ו״ורמינהו״ ו״תא שמע״, עד שמגיעים ל״לאסוקי שמעתתא אליבא דהלכתא״. כל אלה הם עניינים של מלחמה בתורה עצמה, מלחמתה של תורה, עד שמגיעים להלכה למעשה, לעניינים הקשורים בדברים גשמיים. זהו העניין של לחם מן הארץ, תורה, תורה שבנגלה. פנימיות התורה נקראת לחם מן השמים: לחם שמימי, לחם אלוקי.
16:52 די נפש האלקית. וואס א איד האט א נשמה, וואס די נשמה איז חלק הוי׳, חלק משם הוי׳, העכער פון ממלא כל עלמין. די אמתע אמונה, די אמתע התקשרות און די אמתע — ווי ס׳איז בלשון חסידות, נישט נאר דאס תחתון, נאר דאס עליון; נישט נאר יחודא תתאה, נאר יחודא עילאה; נישט נאר „ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד“, נאר „שמע ישראל“. דאס איז דערגרייכן די העכסטע מדרגה אין אחדות השם, די העכסטע מדרגה אין התקשרות צו ג־טלעכקייט, וואס דאס איז דער ענין פון לחם מן השמים. וואס דורך די אכילה פון מן האט מען דערגרייכט, אז א איד זאל צוקומען צו א העכערער מדרגה פון דביקות, פון ביטול און אחדות, פון דערהערן אלקות אין ענינים פון סובב כל עלמין, ענינים פון אלקות וואס איז העכער פון עולם. וואס בכללות, ווי עס שטייט, מיר רעדן אין עניני תורה פון צוויי ענינים, לחם מן הארץ און לחם מן השמים. ווי ס׳איז מבואר אין חסידות, איז דאס צוויי ענינים אין תורה גופא: נגלה דתורה און פנימיות התורה. וואס כידוע, נגלה דתורה רופט זיך אן לחם מן הארץ. און פנימיות התורה רופט זיך אן לחם מן השמים. פארוואס? נגלה דתורה, דאס איז אן ענין וואס מ׳דארף זיך מלביש זיין אין ענינים גשמיים, וואס עס דארפן זיין שאלות און שקלא וטריא און „ורמינהו“ און „תא שמע“, און ביז מ׳קומט צו „לאסוקי שמעתתא אליבא דהלכתא“, וואס דאס איז אלץ ענינים פון מלחמה אין תורה גופא, מלחמתה של תורה, ביז מ׳קומט צו די הלכה למעשה, וואס איז ענינים פארבונדן מיט דברים גשמיים. וואס דאס איז דער ענין פון לחם מן הארץ, תורה, תורה שבנגלה. פנימיות התורה רופט זיך אן לחם מן השמים: הימלדיקע ברויט, ג־טלעכע ברויט.
18:24 אלה עניינים שניתנו מלכתחילה מלמעלה: קבלה, סוד, פנימיות התורה, שהתגלתה — שעבודת הנביאים, על ידי ה־ [לא ברור]. פנימיות התורה, רבי שמעון בר יוחאי ושאר המקובלים, האריז״ל, ואחר כך הבעל שם טוב, המגיד ממעזריטש ורבותינו נשיאינו, שגילו את ענייני החסידות, פנימיות התורה. זהו העניין של מן מן השמים, לחם אלוקי, לחם אבירים, עניינים גבוהים יותר, אלוקות, שזה למעלה מ־ [לא ברור]. אבל זה קשור למדרגה הגבוהה יותר שבזה, כשאנו מדברים על עניינים גבוהים יותר באחדות הוי׳. והעניין הזה, הכוח הזה, ניתן על ידי כך שיהודים אכלו את המן, שהוטל עליהם להשיג מדרגה גבוהה יותר בעבודת השם, על דרך לחם מן השמים. וזהו העניין שהוא אומר: ״הנני ממטיר לכם לחם מן השמים״. ועל פי זה מובן שמה שהוא אומר ״הנני ממטיר לכם״ הוא התכלית של הדבר, וכאן מגיעים לנקודת העניין: שצריך להיות החיבור של שני העניינים. כפי שמבואר באריכות בקונטרס הידוע, שאדמו״ר הרש״ב כתב לתלמידי התמימים בליובאוויטש, הקונטרס המפורסם, קונטרס עץ חיים, שבו מבואר באריכות שתכלית המטרה של נשיאותנו ושל ישיבת תומכי תמימים בכלל, תכלית המטרה של חסידות חב״ד, היא לייחד יחודא עילאה עם יחודא תתאה, לייחד פנימיות התורה עם נגלה דתורה, שיהיו ״והיו לאחדים״.
18:24 דאס איז ענינים וואס זענען געגעבן געווארן לכתחילה מלמעלה: קבלה, סוד, פנימיות התורה, וואס איז נתגלה געווארן — אז די עבודה פון די נביאים, דורך די — [לא ברור]. פנימיות התורה, רבי שמעון בר יוחאי און נאך די מקובלים, דער אריז״ל, ביז שפעטער דער בעל שם טוב, דער מגיד און רבותינו נשיאינו, וואס האבן מגלה געווען די ענינים פון חסידות, פנימיות התורה. וואס דאס איז דער ענין פון מן מן השמים, ג־טלעכע ברויט, לחם אבירים, העכערע ענינים, אלקות, וואס דאס איז העכער פון — [לא ברור]. אבער דאס איז פארבונדן מיט די העכערע מדרגה אין דעם, וואס מיר רעדן וועגן העכערע ענינים אין אחדות הוי׳. און דער ענין איז געגעבן געווארן, דער כח, דורך דעם וואס אידן האבן געגעסן דעם מן, אז ס׳איז זיי אויפגעגעבן צו השיג זיין א העכערע מדרגה אין עבודת השם, על דרך לחם מן השמים. וואס דאס איז דער ענין וואס ער זאגט: „הנני ממטיר לכם לחם מן השמים“. וואס על פי זה איז פארשטאנדיק, אז דאס וואס ער זאגט „הנני ממטיר לכם“, איז דער תכלית פון דעם, און דא קומט מען צו די נקודה פון ענין: אז ס׳דארף זיין דער חיבור פון די צוויי ענינים. ווי ס׳איז מבואר באריכות אין קונטרס הידוע, וואס דער רבי רש״ב האט געשריבן פאר די תלמידי התמימים אין ליובאוויטש, דער באוואוסטער קונטרס, קונטרס עץ חיים, וואס דארטן איז מבואר באריכות, אז דער תכלית המטרה פון נשיאותנו און ישיבת תומכי תמימים בכלל, דער תכלית המטרה פון חסידות חב״ד, איז מייחד זיין יחודא עילאה מיט יחודא תתאה, מייחד זיין פנימיות התורה מיט נגלה דתורה, אז ס׳זאל זיין „והיו לאחדים“.
19:57 כידוע, כל המטרה של ישיבת תומכי תמימים הייתה החיבור של נגלה וחסידות. שילמדו נגלה, אבל בתוך לימוד הנגלה יורגש הלחם מן השמים. שדווקא בלימוד הנגלה יורגשו האלוקות, העדינות, החסידיות ואור החסידות. וכך גם להפך, לאידך גיסא: שלימוד החסידות לא יהיה רק לימוד קדוש של אמונה, אלא יהיה בדרך פלפול, שכל ותבונה, והבנה והשגה, חכמה בינה ודעת. להבין על ידי יגיעה למה, להבין מהיכן, להבין עניינים דווקא בהבנה והשגה. כי זהו החיבור של לחם מן השמים ולחם מן הארץ: שגם בלחם מן הארץ יאיר העניין של לחם מן השמים. אלה לא היו שני לחמים נפרדים. ובלחם מן השמים עצמו צריך להיות מורגש שאין זה דבר שמנותק לגמרי מן האדם, אלא האדם מכניס אותו לכוחותיו ולחושיו, ונעשה כלי אליו. ולזה רמזה התורה בכך שהיא כותבת מיד בתחילת הפרשה: ״הנני ממטיר לכם לחם מן השמים״. זה אכן לחם מן השמים, אבל בלחם מן השמים עצמו צריך להיות מורגש ה״ממטיר״ — שהוא יורד למטה. וכשאנחנו מוצאים גם את הצד הגשמי בסיפור, התורה מספרת לנו ש
19:57 כידוע, דער גאנצער מטרה פון ישיבת תומכי תמימים איז געווען אז ס׳זאל זיין דער חיבור פון נגלה און חסידות. אז מ׳זאל לערנען נגלה, אבער ס׳זאל זיך הערן אין דעם נגלה דער לחם מן השמים. טאקע אין דעם לימוד הנגלה זאל זיך הערן די געטליכקייט, זאל זיך הערן די איידלקייט, זאל זיך הערן די חסידישקייט, זאל זיך הערן דער אור החסידות אין דעם לימוד הנגלה. און אזוי אויך פארקערט, לאידך גיסא, אז דער לימוד החסידות זאל זיין נישט נאר א הייליגער לימוד פון אמונה, נאר דער לימוד החסידות זאל זיין בדרך פלפול, שכל ותבונה, און הבנה והשגה, חכמה בינה דעת. דורך יגיעה פארשטיין פארוואס, פארשטיין פון וואנען, פארשטיין ענינים אין הבנה והשגה דוקא. ווייל דאס איז דער חיבור פון לחם מן השמים און לחם מן הארץ. אז אין דעם לחם מן הארץ זאל שיינען אויך דער ענין פון לחם מן השמים. ס׳איז נישט געווען צוויי באזונדערע לחמים. און אין דעם לחם מן השמים זאל זיך הערן אז ס׳איז נישט קיין זאך וואס איז אינגאנצן אפגעריסן פון דעם מענטשן, נאר דער מענטש טראגט עס אריין אין זיינע כחות, אין זיינע חושים, און ער ווערט א כלי צו דעם. און דאס האט די תורה מרמז געווען אין דעם וואס די תורה שרייבט גלייך אין אנהייב פון דער פרשה: ״הנני ממטיר לכם לחם מן השמים״. ס׳איז טאקע לחם מן השמים, אבער אין דעם לחם מן השמים גופא דארף זיך הערן דער ״ממטיר״, אז עס קומט אראפ אין דעם ענין של מטה. און ווען מ׳געפינט אויך די גשמיות אין דעם סיפור, די תורה דערציילט אונז אז
21:21 אף שהמן היה מתנה מן השמים, הוא היה לחם נעלה, וכל אחד קיבל עומר לגולגולת — כולם קיבלו אותה כמות. ויחד עם זאת, הרי אנו מוצאים בחז״ל שהיו מי שנדרשו לחפש יותר: הבינונים, הצדיקים, הרשעים. זאת אומרת שהייתה בזה גם יגיעה מסוימת, כל אחד לפי יכולתו, כדי להדגיש כאן את הנקודה: אף שזה לחם מן השמים, צריך להתגלות בו עניין ה״ממטיר״, האופן שבו הוא יורד למטה. וזה נותן לנו את הכוח שגם לאחר מכן, בכל מקום שבו יהודי נמצא, כשאין מן כפשוטו, הדבר נמשך הלאה. המן נמשך גם בלחם מן הארץ. כשיהודי אוכל לחם מן הארץ, בפנימיותו של הלחם הזה נמצא לחם מן השמים. אלה אינם שני לחמים נפרדים. יהודי צריך לדעת שלחם מן הארץ הוא בעצם לבוש ללחם מן השמים. ובפנימיות, כשיהודי אוכל לחם מן הארץ, הרי בתוך הלחם הזה — לכן אומרים בברכת המזון את הברכה הראשונה, שמשה רבינו תיקן על המן, כי באמת בתוך לחם מן הארץ נמצא לחם מן השמים. וכפי שמובא על כך במאור עינים של הרבי מטשרנוביל, הוא מביא
21:21 הגם דער מן איז געווען א מתנה מן השמים, ס׳איז געווען א העכערע ברויט, און ס׳איז געווען פאר יעדן איינעם עומר לגולגולת, יעדער איינער האט באקומען די זעלבע זאך. און צוזאמען דערמיט געפינען מיר דאך אין חז״ל אז ס׳איז געווען די וואס האבן געדארפט זוכן מער: די בינונים, די צדיקים, די רשעים. דאס הייסט אז ס׳איז יא געווען אין דעם עפעס א יגיעה, וכל אחד לפי יכולתו, כדי צו באווארענען דא די נקודה: אז הגם ס׳איז דאך לחם מן השמים, דארף זיך באווייזן אין דעם דער ענין פון ״ממטיר״, ווי דאס קומט אראפ. און דאס גיט אונז דעם כח אז אויך לאחרי זה, וואו נאר א איד געפינט זיך, וואו ער געפינט זיך, און ס׳איז נישט דא דער מן כפשוטו, איז דאס ווייטער נמשך געווארן. דער מן איז נמשך געווארן אויך אין דעם לחם מן הארץ. אז ווען א איד עסט לחם מן הארץ, איז אין דעם לחם מן הארץ געפינט זיך אין פנימיות לחם מן השמים. ס׳איז נישט קיין צוויי באזונדערע ברויטן. אז א איד דארף וויסן זיין אז דער לחם מן הארץ איז בעצם א לבוש צו דעם לחם מן השמים. און בפנימיות, ווען א איד עסט לחם מן הארץ, איז אין דעם לחם מן הארץ — דערפאר זאגט מען אין ברכת המזון, זאגט מען די ערשטע ברכה וואס משה רבינו האט מתקן געווען אויף דעם מן, ווייל באמת אין דעם לחם מן הארץ געפינט זיך דער לחם מן השמים. און ווי דאס דערברענגט זיך טאקע אין מאור עינים פון דעם טשערנאבלער, ברענגט ער טאקע
22:48 רבי נחום מטשרנוביל מביא במאור עינים, על מה שהתורה אומרת בפרשתנו: ״קח צנצנת אחת ותן שמה מלא העמר מן ... למשמרת לדורותיכם״. מה פירוש ״קח צנצנת אחת ... למשמרת לדורותיכם״? הפירוש הוא שצנצנת היא הכלי. הקב״ה אומר למשה רבינו לקחת את המן ולהניח אותו בצנצנת, בכלי, בלבוש, לדורותיכם. יהודי צריך לדעת, לדורותיכם, בכל זמן שיהיה, גם אלפי שנים אחרי יציאת מצרים, גם היום: כשיש ליהודי פרנסה היום, עליו לדעת שהפרנסה שיש לו היא המן עצמו. מה שהוא רואה אינו אלא צנצנת. מה שרואים היום כלחם מן הארץ, בפרנסה גשמית ובטרדות וכו׳, כל זה אינו אלא צנצנת. אבל מה נמצא בצנצנת? בצנצנת נמצא המן, לדורותיכם. שיהודי עדיין אוכל מן. וכפי שאדמו״ר הרש״ב אומר באמרתו, בדור שלנו, ובפרט בעקבתא דמשיחא, ובפרט בזמן הגלות, כל הפרנסה של יהודים היא דבר אלוקי לגמרי, מן מן השמים. אין לזה שום הסבר על פי דרך הטבע. העובדה שליהודים יש היום פרנסה, ופרנסה בהרחבה, היא באופן גלוי עניין שמימי לגמרי. זה לחם מן השמים, זה לחם אלוקי. ואת זה צריך יהודי להרגיש במזון הגשמי, שממנו [לא ברור] בעניינים גשמיים.
22:48 רבי נחום טשערנאבלער ברענגט אין מאור עינים, אז דאס וואס די תורה האט געזאגט אין אונזער פרשה: ״קח צנצנת אחת ותן שמה מלא העמר מן ... למשמרת לדורותיכם״. וואס איז דער טייטש ״קח צנצנת אחת ... למשמרת לדורותיכם״? אז דער טייטש איז: צנצנת, דאס איז דער כלי. וואס דער אויבערשטער זאגט משה רבינו, ער זאל נעמען דעם מן און דעם מן אריינלייגן אין א צנצנת, אין א כלי, אין א לבוש, לדורותיכם. אז א איד דארף וויסן זיין לדורותיכם, ווען א איד זאל נאר נישט זיין טויזנטער יאר נאך יציאת מצרים, היינט צו טאג. ווען א איד היינט האט פרנסה, דארף ער וויסן זיין אז די פרנסה וואס ער האט היינט, דאס איז גאר דער מן. דאס איז מער נישט ווי א צנצנת. דאס וואס מ׳זעט היינט דעם לחם מן הארץ אין פרנסה גשמית און טרדות וכו׳, דאס איז אלץ מער נישט ווי א צנצנת. אבער וואס געפינט זיך אין דער צנצנת? אין דער צנצנת געפינט זיך דער מן, לדורותיכם. אז נאך אלץ עסט א איד מן. און ווי דער רבי הרש״ב זאגט אין ווארט, אז אין היינטיגן דור, און בפרט אין עקבתא דמשיחא, און בפרט אין זמן הגלות, איז די גאנצע פרנסה ביי אידן אינגאנצן א געטליכע זאך, ס׳איז מן מן השמים. עס האט נישט קיין שום הסבר על פי דרך הטבע. ס׳איז בגלוי דאס וואס אידן היינט האבן פרנסה, און פרנסה בהרחבה, איז דאס אינגאנצן א הימלדיקע זאך, דאס איז לחם מן השמים, דאס איז געטליכע ברויט. און דאס דארף א איד דערהערן אין דעם מזון הגשמי, וואס פון דעם וועט [לא ברור] אין גשמיות ענינים.
24:16 מה שאמרנו קודם, מה שהגמרא אומרת ומה שההלכה אומרת, שבברכת המזון צריך לדבר לא רק על לחם מן הארץ אלא גם על לחם מן השמים — כדי להדגיש שאין אלה שני לחמים נפרדים. עניין הלחם מן השמים נמצא בתוך הלחם מן הארץ. מה שיהודי אוכל, לחם גשמי, בשר ודגים וכל המטעמים, הוא בעצם דבר אלוקי. זה לחם מן השמים המלובש בלבוש, ויהודי צריך תמיד להרגיש שבתוך הלבוש הזה נמצא הלחם האלוקי עצמו. זה דבר של הקב״ה, זה לחם אלוקי, זה לחם מן השמים. ויחד עם זה, יש ״לכם״: צריכה להיות יגיעה. כן, אף שזה לחם שמימי, צריך להיות כאן ״לכם״, שתהיה עבודה ויגיעה מצד האדם. וזה משתקף גם בעבודת השם. עבודת השם של יהודי צריכה להיות באופן כזה שהוא מחבר לחם מן השמים ולחם מן הארץ. בעבודת השם, בלימוד החסידות, הלימוד צריך לרדת למטה. זה לא רק לימוד קדוש, לימוד שמימי, שנשאר בעולם נעלה. אלא צריך להיות ״ממטיר לכם לחם מן השמים״: לימוד החסידות ביגיעה, בעבודה ובהשגה, כדי להבין ולחבר גם את הנגלה דתורה ואת פנימיות התורה. שזהו העניין של
24:16 וואס מיר פריער געזאגט, דאס וואס די גמרא זאגט, דאס וואס די הלכה זאגט, אז אין ברכת המזון דארף מען רעדן נישט נאר וועגן לחם מן הארץ, נאר לחם מן השמים, צו באווארענען אז ס'זענען נישט קיין צוויי באזונדערע ברויטן. דער ענין פון לחם מן השמים געפינט זיך אין דעם לחם מן הארץ. אז דאס וואס א איד עסט, א ברויט גשמי, בשר ודגים וכל המטעמים, דאס איז בעצם מער נישט ווי א געטלעכע זאך. דאס איז לחם מן השמים וואס איז מלובש אין א לבוש, און א איד דארף שטענדיג דערהערן אז אין דעם לבוש געפינט זיך טאקע די, די, די געטלעכע ברויט. דאס איז דעם אויבערשטנס זאך, דאס איז געטלעכע ברויט, דאס איז לחם מן השמים. און גלייכצייטיג איז א „לכם“, ס'דארף זיין יגיעה. יא, אז הגם ס'איז הימלדיקע ברויט, דארף אבער זיין דא „לכם“, אז מיר זאלן האבן עבודה און יגיעה מצד דעם מענטשנס עבודה. און דאס שפיגלט זיך אפ אויך אין דער עבודה פון עבודת השם. אז די עבודת השם פון א אידן דארף זיין באופן כזה, אז ער דארף מחבר זיין לחם מן השמים ולחם מן הארץ. אז אין עבודת השם, אין לימוד החסידות, דארף דאס זיין אין אן אופן אז דער לימוד החסידות דארף אראפקומען אין מטה. ס'איז נישט נאר א הייליגער לימוד, א הימלדיקער לימוד, ס'בלייבט נישט אין אן העכערער וועלט. נאר ס'דארף זיין „ממטיר לכם לחם מן השמים“. לימוד החסידות ביגיעה, בעבודה והשגה, ווייל פארשטיין און מחבר זיין אויך נגלה דתורה און פנימיות התורה. וואס דאס איז דער ענין פון
25:35 לחם מן השמים: בתוך הלחם הזה, בתוך הנגלה, צריך להרגיש שזוהי תורתו של הקדוש ברוך הוא, נותן התורה, את האלוקות שבתורה; שפנימיות התורה מאירה בתוך לימוד הנגלה שלו. ולעניין הזה יש קשר מיוחד לזמן שבו אנחנו נמצאים כעת, בימים הסמוכים ליום הגדול והקדוש י' שבט. יום י' שבט הוא יום ההילולא של אדמו"ר הריי"צ ויום קבלת הנשיאות של הרבי, שאת פירותיה רואים בגלוי עד היום הזה. הרבי גילה לנו עניינים בחסידות, ובדורנו רואים את ההתפשטות וההתרחבות של הפצת המעיינות: את הלהט שבו עסק הרבי בהדפסה ובהפצה, ואת הביאורים וההסברים שראינו אצל הרבי באופן נפלא ביותר, שלא ראינו בכל הדורות שלפני כן. זהו החיבור העצום והעמוק בין נגלה דתורה לפנימיות התורה. גם בענייני נגלה מורגשת פנימיות התורה, ורואים זאת בפרט בלקוטי שיחות של הרבי: נגלה דתורה ופנימיות התורה הן תורה אחת. זהו דבר אחד ויחיד, ״ממטיר לכם לחם מן השמים״; לחם מן השמים ולחם מן הארץ נעשים דבר אחד ויחיד. והעניין הזה משתקף במיוחד בלימוד הרמב״ם, כשרואים אצל הרבי את כוחו של הרמב״ם, שהרבי תיקן את לימודו. וכעת אנחנו נמצאים בימים שבהם, אם
25:35 לחם מן השמים, אז אין דעם לחם, אין דעם נגלה, דארף זיך דערהערן דער ענין אז דאס איז די תורה של הקדוש ברוך הוא, דער נותן התורה, דער אלקות פון תורה, אז פנימיות התורה שיינט אריין אין זיין נגלה דתורה. און דער ענין האט א קשר מיוחד מיט דעם זמן וואס מ'געפינט זיך איצט דא, וואס מ'געפינט זיך אין די טעג בסמיכות צום יום הגדול והקדוש י' שבט. יא, וואס דער טאג פון י' שבט, דער יומא דהילולא פון דעם פריערדיקן רבי'ן, רבי ריי״צ, און דער יום קבלת הנשיאות פון אונזער רבי'ן, וואס דאס האט מען געזען בגלוי עד היום הזה. וואס דער רבי האט אונז מגלה געווען ענינים פון חסידות, וואס מ'זעט אין דורנו זה די התפשטות און התרחבות פון הפצת המעיינות, ווי דער רבי האט זיך געקאכט אין דעם דרוקן און פארשפרייטן, און די ביאורים און הסברים וואס ביים רבי'ן האט מען געזען באופן נפלא ופלא, וואס מ'האט נישט געזען בכל הדורות שלפני זה. אט דער חיבור עצום און דער חיבור עמוק פון נגלה דתורה ופנימיות התורה. אז אין ענינים פון נגלה הערט זיך אין דעם, און מ'זעט דאס אין דעם רבי'נס לקוטי שיחות בפרט. יא, ווי נגלה דתורה ופנימיות התורה, דאס איז איין תורה, תורה אחת. אז ס'איז איין און איינציגע זאך, דער „ממטיר לכם לחם מן השמים“; לחם מן השמים, לחם מן הארץ, ווערט איין און איינציגע זאך. און דער ענין שפיגלט זיך אפ ספעציעל אין דעם ענין פון לימוד הרמב״ם, וואס מ'זעט ביים רבי'ן דעם כח הרמב״ם, וואס דער רבי האט מתקן געווען. און איצט געפינט מען זיך אין די טעג, אם
26:58 ירצה השם, ביום ראשון י״ד שבט מסיימים את הרמב״ם בכל מסלולי הלימוד שהרבי תיקן. מתחילים רמב״ם חדש. ובעניין לימוד הרמב״ם במיוחד, הרבי דיבר על כך והסביר לנו, התוועדות אחר התוועדות, שנה אחר שנה: מצד אחד צריך ללמוד את הרמב״ם, לראות את הנגלה שבהלכה, ומצד שני משתקפת כאן פנימיות התורה, באופן שנגלה וחסידות הן ממש תורה אחת. לחם מן השמים הוא לחם מן הארץ, ״למען אנסנו״. שעל ידי הלימוד יהודי יתעלה, ״אשרי העם יודעי תרועה״; שנהיה מהלכים בתורה, שנלך ממדרגה למדרגה בתורה עצמה, שנהיה בבחינת מהלך, ושנגיע על ידי הלימוד הזה — כשיהודי לומד יחד נגלה דתורה ופנימיות התורה, תורת חב״ד — לתורתו של משיח. אז יהיה הגילוי של ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״, הגילוי האמיתי של תורתו של משיח, שכולנו מחכים לו: ״תורה חדשה מאתי תצא״, תיכף ומיד ממש.
26:58 ירצה השם, זונטאג י״ד שבט ענדיגט מען דעם רמב״ם אין אלע אופנים פון לימוד הרמב״ם וואס דער רבי האט מתקן געווען. מ'גייט אריין אין רמב״ם חדש. וואס דער ענין פון לימוד הרמב״ם, במיוחד אז דער רבי האט גערעדט איבער דעם ענין, און מ'זעט ביים רבי'ן אין דעם אופן ווי דער רבי האט אונז מסביר געווען, פארברענגען נאך פארברענגען, יאר נאך יאר. ווי פון איין זייט מ'דארף לערנען דעם רמב״ם, זען אין דער הלכה נגלה, און פון דער אנדערער זייט שפיגלט זיך דא אפ פנימיות התורה באופן אז נגלה און חסידות, דאס איז תורה אחת ממש. אז לחם מן השמים איז לחם מן הארץ, „למען אנסנו“. אז דורך לימוד זאל א איד זיך אויפהייבן, „אשרי העם יודעי תרועה“; מיר זאלן זיין א מהלך אין תורה, מיר זאלן גיין פון מדרגה צו מדרגה אין תורה גופא, זיין א מהלך, און מיר זאלן צוקומען דורך דעם לימוד. ווען א איד לערנט איין נגלה דתורה און פנימיות התורה, תורת חב״ד, אז מ'זאל צוקומען צו די תורה של משיח, וואס דאס וועט זיין דער גילוי, וואס וועט זיין „ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים“. דער אמת'ער ענין פון גילוי פון תורה של משיח, וואס מיר אלע ווארטן אויף דעם: „תורה חדשה מאתי תצא“, תיכף ומיד ממש.