פרשת יתרו תשפ"ו "אנכי ה׳ אלוקיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים" - ארויסגיין פון די אייגענע מיצרים וגבולים

00:00 דער רבי ריי״צ דערציילט אין איינע פון די שיחות: דער רבי מהר״ש האט געקענט איינעם פון די זקני החסידים וואס האבן נאך זוכה געווען צו זיין ביי דעם אלטן רבי׳ן. דער חסיד האט געהייסן ר׳ צדוק קאפעסטער. דער ר׳ צדוק איז געווען א יונגערמאן ביי דעם אלטן רבי׳ן. דאס הייסט, ער איז נאך נישט געווען פון די וואס זענען געווען ביי דעם אלטן רבי׳ן אין חדרים. כידוע, ביים אלטן רבי׳ן זענען געווען דריי חדרים, חדר א׳, חדר ב׳, חדר ג׳, וואס דאס זענען געווען דעם אלטן רבי׳נס תלמידים. דער ר׳ צדוק איז נאך געווען זייער יונג, איז ער נאך נישט געווען פון דעם אלטן רבי׳נס חדרים, אבער ער האט געקענט דעם אלטן רבי׳ן און האט געוואוסט וואס חסידות חב״ד איז. ער איז אריינגעגאנגען שפעטער און איז געווען פון די גרעסטע מקורבים פון דעם מיטלען רבי׳ן, און האט נאך געווען ביי דעם צמח צדק, און דער רבי מהר״ש האט אים נאך געקענט אין ליובאוויטש. דעם ר׳ צדוק קאפעסטער פלעגט מען רופן ר׳ צדוק דער דאוונער, ווייל ער פלעגט דאווענען שעות ארוכות. פאר זיין פרנסה האט ער געהאט א מיל, דאס הייסט ער פלעגט מאלן תבואה, און די ארבעט פון מאלן איז געווען אזוי א תחנת רוח, א ווינדמיל, וואס דאס איז ארבעט וואס מ׳דארף נאר ארבעטן עטליכע חדשים אין יאר. די גאנצע יאר האט ער געהאט צייט, און ער האט געלעבט, פלעגט ער זיצן אין ליובאוויטש. זיין מיל, זיין פרנסה, איז געווען אין א שטעטל נישט ווייט פון ליובאוויטש, און די אלע

01:29 איבעריגע חדשים וואס ער האט נישט געדארפט ארבעטן, פלעגט ער גיין קיין ליובאוויטש, און דארט פלעגט ער זיצן על התורה ועל העבודה, און ער פלעגט לערנען און דאווענען, און ער פלעגט דאווענען יעדן טאג א סך שעות, א גאנצע מאריך בעת התפילה. אזוי פלעגט מען אים רופן ר׳ צדוק דער דאוונער. דערציילט דער פריערדיקער רבי, וואס האט געהערט פון אים בשם דעם רבי׳ן מהר״ש, אז דער רבי מהר״ש פלעגט אסאך זיצן מיט אים אויף די סיפורים, און האט אים אמאל געפרעגט: „ר׳ צדוק, מיט וואס דאווענסטו? דו דאווענסט אזוי לאנג, מיט וואס? פאר וואס ביסטו אזוי מאריך בעת התפילה?“ האט אים ר׳ צדוק געזאגט, אז ער איז מקיים די מצוה פון לספר ביציאת מצרים. עס איז דאך דא א מצוה לספר ביציאת מצרים, און ביים דאווענען גייט מען דאך ארויס פון די מצרים וגבולים. ממילא, מצרים איז דאך מצרים וגבולים, און ביי דאווענען גייט מען ארויס פון די מצרים וגבולים, און מיט דעם דאווענט ער. און דער רבי מהר״ש האט אויסגעטייטשט דעם ווארט וואס ער האט געהערט פון דעם אלטן חסיד: וואס איז דער עומק הענין פון דעם ווארט? עס איז דאך ידוע, עס שטייט אין חסידות, אז דער ווארט „לספר“ איז מלשון ספירות ובהירות. „לספר“ איז נישט נאר דערציילן, נאר „לספר“ איז אויך מלשון אבן ספיר, מאכן ליכטיג. דאס הייסט אז דער יציאת מצרים אין דעם דאווענען וואס ער האט געדאוונט, און דער דאווענען, דאס ארויסגיין פון די מצרים וגבולים, איז געווען ביי אים אן ענין אז עס האט ביי אים געלויכטן. עס האט געלויכטן און געשיינט, עס האט

02:55 ביי אים געלויכטן די גאנצע פיר און צוואנציק שעות מעת לעת. ביי אים איז דער גאנצער טאג געווען ליכטיג. עס איז געווען א ליכטיגער טאג. און דאס האט מען פון אים געלערנט, אז עס דארף זיין דער סדר, דער ענין וואס א איד דארף דאווענען, דער ענין וואס א איד דארף טון אין עבודת התפילה. און דאס איז שפעטער געווען ווי דער רבי מהר״ש האט דערציילט אויף דעם חסיד, וואס ער איז געווען איבערגעגעבן און געווען מקורב, וואס איז געווען זיין ענין אין עבודת השם. וואס אין היינטיגער פרשה געפינען מיר דאך די פרשה פון מתן תורה און עשרת הדברות. און אין דער פרשה פון עשרת הדברות: „אנכי ה׳ אלקיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים“. דאך ידוע די שאלה וואס פרעגט זיך אין ספרי חסידות, וואס די שאלה איז גאר א שאלה וואס שטייט נאך פון ראשונים. דער אבן עזרא פרעגט די שאלה: פאר וואס זאגט מען „אנכי ה׳ אלקיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים“? וואס לכאורה, ווען דער אייבערשטער איז געקומען צו אידן און ער וויל זאגן אז אידן דארפן זיך איבערגעבן צום אייבערשטן, „אנכי ה׳ אלקיך“, לכאורה וואלט געווען בעסער אז ער זאגט עפעס א זאך וואס איז פארבונדן מיט דער גאנצער בריאה, נישט נאר מיט דעם מאמענט וואס האט פאסירט יעמאלט. יציאת מצרים איז דאך געווען נאר פאר די אידן וואס האבן דעמאלט געזען, און זיי האבן געזען די ניסים פון יציאת מצרים און זיי האבן געזען די גרעסטע זאכן. אבער ווען ביי מתן תורה איז געזאגט געווארן פאר אלע אידן, פאר אלע דורות, אז

04:24 דא וואלט איך געקענט שטעלן א זאך וואס איז א כלל'דיגער זאך, א זאך וואס איז פארבונדן מיט דער גאנצער בריאה בכללותה. און דאס איז דער ענין פון בריאת שמים וארץ. און דער רבי פרעגט נאך מער פארשארפט די שאלה: פארוואס שטייט נישט „אנכי ה׳ אלקיך אשר בראתי שמים וארץ“? ס׳איז א כלל'דיגער ענין וואס איז פארבונדן מיט אלעמען. און די שאלה איז נאך מער, אז במידה מסוימת איז דער ענין פון בריאת שמים וארץ נאך אפילו א גרעסערער חידוש ווי דער ענין פון יציאת מצרים. יציאת מצרים איז א נס פרטי, טאקע א גרויסער נס. די עשר מכות, קריעת ים סוף, די אלע ענינים. אבער דאס איז שוין נאר דעמאלט, ווען ס׳איז פאראן א יש, איז אין דעם יש גופא, אין דער וועלט, א שינוי הטבע. ס׳איז א גרויסער ענין, ווי דער רבי שטייט מאריך אין דעם, אז ס׳איז א שינוי הטבע. אבער דער ענין פון בריאת שמים וארץ איז דאך אן ענין פון יש מאין. וואס יש מאין איז דאך א דבר גדול ונפלא ביותר. ווי דער רבי רעדט און איז מבאר אין תניא, אז יש מאין, דאס איז דער גרעסטער פלא, פלא גדול ונפלא ביותר. אז פון אן אין זאל ווערן א יש איז א גרעסערער פלא ווי אז א זאך וואס איז שוין פאראן, א יש, זאל נאכדעם האבן א שינוי הטבע אין דעם יש. און אף על פי כן זאגט מען „אנכי ה׳ אלקיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים“ און נישט „אשר בראתי שמים וארץ“. און אויף דעם איז מען מבאר, אז ס׳איז פאראן א דריטער ענין.

05:50 א דבר, אין א געוויסן זין, דער ענין פון בריאת שמים וארץ איז א דבר גדול ונפלא ביותר, מיט אלע פלאות, מיט אלע ענינים. און פונדעסטוועגן, וויבאלד דער ענין פון בריאת שמים וארץ איז, אז דער אויבערשטער האט פון דעם געמאכט א יש, אז וועלט זאל ווערן א מציאות, און פון דעם זענען באשאפן געווארן די גדרי הטבע, גדרי המציאות, איז במילא דער ענין פון בריאת שמים וארץ פארבונדן מיט אט דעם ענין פון אלקות וואס איז פארבונדן מיט טבע. דאס איז ווי וועלט איז געווארן א מציאות. און דאס איז פארבונדן מיט אלקות וואס איז פארבונדן מיט וועלט, ווי ג־טלעכקייט, ווי ס׳שטייט אין חסידות, איז נאר דער אור המצומצם, א מדרגה מצומצמת פון שם אלקים, וואס איז זיך מתלבש, מהווה צו זיין און מאכן די מציאות היש. און דאס מאכט די גדרי הטבע. מה שאין כן דער ענין פון יציאת מצרים איז דער ענין פון יציאה מהמיצרים והגבולים, פונקט פארקערט, נו. ארויסקומען פון די מיצרים וגבולים פון וועלט. דאס הייסט, דער ענין פון באשאפן די וועלט, אז דער אויבערשטער האט טאקע באשאפן, א פלא גדול ביותר, אבער וואס האט ער באשאפן? אז ס׳זאלן ווערן גדרים פון טבע, ס׳זאלן ווערן עניני המציאות. יציאת מצרים איז, דא טייטשט זיך, ארויסקומען פון די מיצרים וגבולים פון טבע. און די גאנצע מטרה פון מתן תורה, זאגט חסידות, אז דאס איז דער פשט פון „אנכי ה׳ אלקיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים“: אז דער ענין פון מתן תורה איז געווען אויף ארויסנעמען אידן פון מיצרים וגבולים. אז, ווי דער רבי שטייט, יציאת מצרים איז געווען דער ענין פון ארויסגיין פון

07:17 די מיצרים וגבולים פון טבע, און ארויסגיין פון די מיצרים וגבולים, אז שם הוי׳ איז נתגלה געווארן, דער בלי גבול פונעם אויבערשטן. און דורך דעם איז געווארן די יציאה פון אלע מיצרים וגבולים, פון הגבלות און מדידות פון וועלט. און דאס רופט ארויס דעם ענין אין עבודת השם. אז דער חידוש פון מתן תורה, דאס איז דער ענין פון מתן תורה לגבי ווי דאס איז געווען פאר דעם: אז דער ענין פון מתן תורה איז, אז א איד קען ארויסקומען פון די הגבלות פון טבע. אין עבודת השם זענען דא צוויי ענינים אין עבודה. ס׳איז דא דער ענין פון עבודת השם, פון זען ג־טלעכקייט אין דער וועלט, קוקן אויף דער וועלט און זען אין דער וועלט „מה רבו מעשיך“, „מה גדלו מעשיך“, טבע העולם. דאס איז אויך א גרויסער ענין אין עבודת השם, אבער דאס איז נישט דער חידוש פון מתן תורה. ווייל דאס איז געווען אויך פאר מתן תורה, דער אופן אין עבודת השם, אין וועלט גופא זען דעם אויבערשטן, וואס איז געווען די עבודה פון אברהם אבינו: „א־ל עולם“, אז וועלט און אלקות איז נישט באזונדער, אז אלקות איז פארבונדן מיט טבע. מתן תורה איז אבער דער גילוי שלמעלה מהטבע, ויציאה פון די מיצרים וגבולים. אז א איד האט דעם כח אז ער קען ארויסשפרינגען פון אלע זיינע מדידות והגבלות פון טבע. אז ווי ס׳זאל נאר זיין זיין טבע, ווי ס׳קען זיך אוועקשטעלן, קען ער זיך ארויסנעמען פון זיינע מדידות והגבלות. און דערפאר, בשעת [לא ברור] פון מתן תורה, האט דער אויבערשטער געזאגט „אנכי ה׳ אלקיך“...

08:38 אנכי ה׳ אלקיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים. נעמט דערפון אויסגיין פון די מיצרים וגבולים. דאס מצד דעם ווערט בא דעם איד דער כח אז ער קען אויסגיין פון זיינע מיצרים וגבולים, סיי פון די מיצרים וגבולים פון דעם נפש הבהמית און דעם נפש הטבעית. און נאך מער ווי דעם: ער קען אויסגיין פון די מיצרים וגבולים אפילו פון דעם נפש האלקית. דאס הייסט, אפילו די מדידות והגבלות פון על פי טבע — טבע דקדושה, טבע פון חינוך. על פי שולחן ערוך איז פאראן מדידות והגבלות על פי תורה. על דרך ווי מ׳זאגט בנוגע צו לימוד התורה: פרק אחד שחרית ופרק אחד ערבית, זה מקיים את המצוה פון לימוד התורה. און על דרך זה בנוגע צו עבודת התפילה איז פאראן די מדידות והגבלות פון זמן תפילה. על דרך זה לימוד התורה און מקיים מצוות, צדקה, מעשר וכיוצא בזה. בשעת עס קומט צו דעם ענין פון אשר הוצאתיך מארץ מצרים, אז ער קען אויסגיין פון זיינע מדידות והגבלות אפילו אין קדושה, און לערנען תורה אפילו [לא ברור], און קוקן נישט אויף דעם סדר און קיין מדידות והגבלות. על דרך זה אין עבודת התפילה קוקט ער נישט אויף די מדידות והגבלות פון די שעות פון דאווענען מיטן ציבור, אדער דאווענען מיט פירוש המילות און געטראַכט. דאס איז דער ענין פון צוזאמענקלייבן די אלע כוחות הנפש, און דאווענען, און קוקן נישט אויף דעם סדר. דאווענען און דאווענען — דאס איז מיט א צל פון דעם וואס האט געטאן לצאת ממצרים, אז דאס דאווענען זאל זיין ביי אים דעם גאנצן טאג. און על דרך זה אין עבודת

10:07 פון צדקה און נתינה. אז הגם על פי הלכה קען ער זאגן אז ער האט שוין מקיים געווען און יוצא געווען, און דאך גייט ער אויס פון זיינע מדידות והגבלות, און ער גיט צדקה למעלה ממדידות והגבלות, ביז ווי דער אלטער רבי זאגט: כל אשר לאיש יתן בעד נפשו. אז די צדקה קען זיין אפילו א נתינה וואס איז אפילו מער פון חומש, ווייל דאס איז בעד נפשו. ס׳איז נוגע אויסצוברענגען דעם נפש, אז ער זאל אויסלייזן דעם נפש פון אלע ענינים און זיך מקשר זיין צום אייבערשטן. איז אויך אין צדקה דא נתינת צדקה וואס איז מער פון מעשר, מער פון חומש — כל אשר לאיש יתן בעד נפשו. און דאס איז דער ענין פון דער עבודה פון יציאת מצרים, אויסגיין פון אלע מיצרים וגבולים. [לא ברור] געווען אמאל, ווען דער רבי האט געזאגט א מאמר, פון די לעצטע מאמרים וואס מ׳האט זוכה געווען הערן פון דעם רבי׳ן. דאס איז געווען ערב שבת [לא ברור]. און דער רבי האט אמאל גערעדט דעם מאמר, אנכי ה׳ אלקיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים. און דער רבי האט גערעדט, און האט זייער געשמאק גערעדט אויף דעם ענין, געפרעגט די זעלבע שאלה. און דער רבי האט אמאל געזאגט נאך דעם גאנצן ענין, נאך דעם גאנצן ביאור, און דער רבי האט געזאגט א זייער געשמאקן ווארט. האט ער געזאגט אז אף על פי די גאנצע שאלה איז ממש א שאלה אין תורה, זי איז געבליבן ממש א שאלה. די מסקנא איז דאך אז מ׳זאגט נישט אשר ברא שמים וארץ, נאר מ׳זאגט אשר הוצאתיך מארץ מצרים. און איך זע דאס לערנען דעם גאנצן ענין, די מעלה פון יציאת מצרים, אויסגיין פון די

11:30 מדידות והגבלות. און דאך, ווי באלד [לא ברור] אין תורה, איז דאך אין תורה אמת, אז דער רבי האט געזאגט, כידוע די אלע ענינים אין דעם. איז במילא די שאלה געבליבן אן ענין פון תוספת של תורה. אז ס׳איז דא א התחלה אין תורה פארבונדן מיט בריאת שמים וארץ. וואו געפינט מען א התחלה אין תורה מיט בריאת שמים וארץ? גאר פשוט: סיי אין תורה שבכתב און סיי אין תורה שבעל פה. אין תורה שבכתב געפינען מיר, על דרך חומש, חמשה חומשי תורה, פאנגט זיך אן פון בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ. די עשרת הדברות הייבן זיך אן פון אנכי ה׳ אלקיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים, ביי יציאת מצרים. אבער דער גאנצער חומש, חמשה חומשי תורה, הייבט זיך אן פון בריאת שמים וארץ: בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ. און די תורה שבעל פה, האט דער רבי אמאל גערעדט בנוגע דעם רמב״ם. דער רמב״ם, ווען ער שרייבט זיין ספר, אז דאס איז תורה שבעל פה — און דער רמב״ם שרייבט אין דער הקדמה, הקדמה הידועה, אז אדם קורא תורה שבכתב תחילה, און דערנאך קען ער צוגיין צום לימוד הרמב״ם, דארט האט ער די כל התורה כולה, תורה שבכתב ותורה שבעל פה צוזאמען, תורה בפירוש שניתנה. יא, ווי הייבט זיך אן דער רמב״ם? די ערשטע הלכה רמב״ם: יסוד היסודות ועמוד החכמות לידע שיש שם מצוי ראשון, והוא ממציא כל הנמצאים, וכל הנמצאים משמים וארץ ומה שביניהם לא נמצאו אלא מאמיתת המצאו. די ערשטע הלכה רמב״ם רעדט בנוגע בריאת שמים וארץ. אז במילא קומט תוספת אויף דער שאלה: וואס איז, אדרבה, הנה, אין תורה געפינט מען די בריאת שמים וארץ; וואס איז דער ענין מיט בריאת שמים וארץ? דער רבי האט אמאל אויסגעטייטשט: וואס איז דער ענין עבודה? וואס איז עבודה

13:09 אין בריאת שמים וארץ, וואס מיר דארפן נעמען היינט פאר זיך אין עבודת האדם, [לא ברור] וואס איז דער ענין פון התחדשות. דער ענין פון בריאת שמים וארץ ברענגט ארויס דעם ענין אז דער אויבערשטער איז מחדש בטובו בכל יום תמיד מעשה בראשית. דאס איז דער יסוד פון בריאת יש מאין: דאס איז מאין ליש ממש בכל רגע ורגע, א נייע בריאה, א נייע מציאות. און בשעת עס קומט צו מתן תורה, דארף מען וויסן אז עס איז א נייע מציאות, און די וועלט איז א נייע מציאות. און בשעת מיר ווייסן אז די וועלט איז א נייע מציאות, אז זי ווערט נתחדש מאין ליש בכל רגע ורגע, גיט דאס אריין א מורא'דיגע חיות און געשמאק און כח און ברען און התלהבות אין אידן אין עבודת השם. און דערפון מוז מען נעמען נאך א פאר ענינים. פון איין זייט דארף א איד וויסן אז דער ענין פון תורה איז פארבונדן מיט התחדשות, אז ער ווערט נתחדש בכל רגע ורגע מאין ליש בכח העצמות. ממילא גיט דאס אריין א שטארקע כח און חיות, און א פרישקייט אין עבודת השם. און צוזאמען דערמיט דארף זיין די יציאת מצרים פון „אשר הוצאתיך מארץ מצרים“: ארויסגיין פון די מדידות והגבלות פון וועלט, פון טבע, און דינען דעם אויבערשטן אין אן אופן פון למעלה ממדידות והגבלות, אין אן אופן פון לעבן, אז יציאת מצרים זאל ביי אים לייכטן און שיינען אין יעדן פרט פון זיין לעבן. און מיר זאלן זוכה זיין בקרוב בימינו צו דעם אמת'ן ארויסגיין פון אלע מיצרים וגבולים, אין די גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, וואס דעמאלט וועט זיין די יציאה פון אלע מיצרים וגבולים, „כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות“. און בשעת מיר רעדן וועגן לימוד הרמב"ם בימים אלו, [לא ברור]

14:48 לערנען דעם רמב"ם, סיי דריי פרקים, פרק אחד, [לא ברור] נעמען אויף זיך דעם תקנת הרבי פון לערנען רמב"ם בכל יום. און מיר זאלן זוכה זיין, עס זאל מקויים ווערן וואס עס שטייט אין סיום הרמב"ם, דער פסוק הידוע פון „ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים“, אמן כן יהי רצון.