לעבן חסידות · פרק 209 · 2025-12-29 · 23:00
שבת פרשת ויחי תשפ״ו "אשר לקחתי מיד האמורי בחרבי ובקשתי" די מלחמה אין עבודת התפילה
תיאור הפרק
מאמרים ד״ה ואני נתתי לך בתורה אור ובמאמרים שלאחריו * שיחת פורים תשח״י
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 דובר 1 בהתוועדות של פורים תש״ח סיפר הרבי סיפור ששמע מאדמו״ר הריי״צ. היה פעם אחד מחסידי אדמו״ר הזקן שנהג להתפלל באריכות גדולה, להתפלל זמן רב. בכל יום התפלל כמה שעות. שאלו אותו פעם: עם מה הוא מתפלל? הוא היה, אתם יודעים, לכאורה, איש פשוט. שאלו אותו: עם מה הוא מתפלל? הוא אמר שלפני ארבעים שנה שמע הערה מאדמו״ר הזקן על הפסוק ״זכור ושמור בדיבור אחד״. אדמו״ר הזקן אמר: ״זכור ושמור״ — צריך לזכור ולשים לב, בכל דיבור, בכל מילה היוצאת מפינו, בכל מילה בתפילה, ל״אחד״; לזכור את האחד, את הקדוש ברוך הוא, בכל דיבור. ועם המילה הזאת הוא התפלל ארבעים שנה. והרבי סיפר זאת פעם ואמר שהוא התפלל בכל יום באריכות. ביום ראשון התפלל, וביום שני התפלל, וביום שלישי התפלל, וכך התפלל בכל יום מימות השבוע. הוא התפלל באריכות ובכוונת הלב, ועל מה התבססה תפילתו? על אותה מילה, על המילה האחת ששמע מאדמו״ר הזקן, ש״זכור ושמור בדיבור אחד״ — שצריך לזכור ולשים לב בכל דיבור ל״אחד״. וכשאדמו״ר הריי״צ סיפר זאת, הוא אמר שפעם חסידים יכלו לחיות ארבעים שנה עם מילה אחת, עם מילה אחת בחסידות, ומתוך כך
00:00 דובר 1 אין א פארברענגען פון פורים תש״ח האט דער רבי דערציילט א סיפור וואס ער האט געהערט פונעם רבי ריי״צ, פונעם פריערדיקן רבי. עס איז געווען אמאל איינער פון די חסידים פונעם אלטן רבי, וואס ער פלעגט דאווענען גאר באריכות, פלעגט דאווענען לאנג. יעדער טאג האט ער געדאוונט עטליכע שעה. האט מען אים אמאל געפרעגט: מיט וואס דאוונט ער? ער איז געווען, ווייסט איר, לכאורה, אן איש פשוט. האט מען אים געפרעגט: מיט וואס דאוונט ער? האט ער געזאגט, אז ער האט געהערט מיט פערציג יאר צוריק אן הערה פונעם אלטן רבי אויפן פסוק „זכור ושמור בדיבור אחד“. דער רבי האט געזאגט: „זכור ושמור“ — מען דארף געדענקען און מען דארף אכטונג געבן ביי יעדן דיבור, יעדעס ווארט וואס גייט ארויס פון אונזער מויל, יעדעס ווארט פונעם דאווענען, דעם „אחד“; געדענקען דעם אחד, דעם אויבערשטן, אין יעדן דיבור. און מיט אט דעם ווארט האט ער געדאוונט פערציג יאר. און דער רבי האט עס דערציילט אמאל, און דער רבי האט געזאגט, אז ער האט געדאוונט יעדן טאג באריכות. זונטאג געדאוונט, און מאנטאג געדאוונט, און דינסטאג געדאוונט, און אזוי האט ער געדאוונט יעדן טאג פון דער וואך. ער האט געדאוונט באריכות מיט א כוונת הלב, און אויף וואס איז געשטאנען זיין דאווענען? אויף אט דעם ווארט, אויף דעם איינציקן ווארט וואס ער האט געהערט פונעם אלטן רבי, אז „זכור ושמור בדיבור אחד“ — אז מען דארף געדענקען און אכטונג געבן אין יעדן דיבור דעם אחד. און דער פריערדיקער רבי האט דערציילט, האט ער געזאגט, אז אמאל האבן חסידים מיט איין ווארט זיך געקענט פירן פערציג יאר, איין ווארטל אין חסידות, און פון דעם וועגן
01:39 דובר 1 מתפללים באופן כזה. בפרשה של השבוע, בפרשת ויחי, אנו מוצאים בין הפסוקים שבהם יעקב אבינו מדבר עם יוסף הצדיק את הפסוק: ״ואני נתתי לך שכם אחד על אחיך אשר לקחתי מיד האמורי בחרבי ובקשתי״. במילים פשוטות, כפי שמפרשים רש״י והמפרשים, יעקב אבינו אומר ליוסף שהוא נותן לו נחלה מיוחדת, משום שיוסף התמסר כל כך לאביו, ובמיוחד כאן, כשקיבל עליו את הטיפול בקבורתו, ו[לא ברור], ומסר את נפשו בעניין קבורתו, ובכל המסירות נפש שיעקב דרש ממנו. יעקב אבינו מבטיח לו שבזכות זאת: ״ואני נתתי לך שכם אחד על אחיך״. ורש״י מביא שני פירושים. ש״שכם״ פירושו העיר שכם עצמה; הוא נתן לו את שכם, את העיר שבה הוא קבור. היא שייכת לשבט יוסף. זו אותה שכם שבה התרחש כל הסיפור עם דינה, עם מלחמת יעקב וכו׳. וזה המשך הפסוק, ״אשר לקחתי מיד האמורי בחרבי ובקשתי״ — שהדבר הושג במלחמה שנדרשה כדי לקחת את שכם, המלחמה שניהלו האחים. ורש״י אומר שכאן אין מדובר במלחמה; יעקב לא ניהל מלחמה, אלא הכוונה היא ל״בצלותי ובבעותי״, כפי שאומר התרגום. רש״י אומר: ״בחכמתי ובתפלתי״. כלומר, את העיר שכם השיג יעקב אבינו
01:39 דובר 1 דאוונט מען אזוי. אין היינטיקער סדרה, אין פרשת ויחי, געפינען מיר צווישן די פסוקים וואס יעקב אבינו רעדט מיט יוסף הצדיק, דעם פסוק וואס זאגט: „ואני נתתי לך שכם אחד על אחיך אשר לקחתי מיד האמורי בחרבי ובקשתי“. וואס אין פשוטע ווערטער, ווי רש״י טייטשט און די מפרשים, אז יעקב אבינו זאגט צו יוסף, אז ער גיט אים אוועק א ספעציעלע נחלה, ווייל יוסף, וואס ער האט זיך אזוי אוועקגעגעבן צו זיין טאטן, ספעציעל דא, וואס ער האט זיך איבערגענומען מיט זיין קבורה, און [לא ברור], און ער האט זיך מוסר נפש געווען מיט זיין קבורה, און די גאנצע מסירות נפש וואס יעקב האט ביי אים געמאנט, זאגט אים צו יעקב אבינו, אז אין דעם זכות: „ואני נתתי לך שכם אחד על אחיך“. און רש״י ברענגט צוויי טייטשן. אז שכם מיינט מען גאר די שטאט שכם; ער האט אים אוועקגעגעבן שכם אלס די שטאט, אלס דארטן איז ער באגראבן. דאס באלאנגט צו שבט יוסף, דאס איז דער זעלבער שכם וואס פון דארטן איז געווען די גאנצע סיפור מיט דינה, מיט דער מלחמה פון יעקב וכולי, אין דעם שכם. און דאס איז דער המשך פונעם פסוק, אז „אשר לקחתי מיד האמורי בחרבי ובקשתי“, אז דאס איז אויפגעקומען דורך דער מלחמה וואס מען האט געדארפט צונעמען שכם, די מלחמה וואס די ברידער האבן געפירט. און רש״י זאגט, אז דא רעדט מען נישט פון דער מלחמה; יעקב האט נישט געפירט קיין מלחמה, נאר דאס איז דער ענין פון „בצלותי ובבעותי“. אזוי זאגט דער תרגום. רש״י זאגט: „בחכמתי ובתפלתי“. דאס הייסט, אז אט די שטאט שכם האט יעקב אבינו
03:21 דובר 1 בתפילותיו ובבקשותיו, כך שתהיה שייכת לו, ואת זה הוא נתן ליוסף. וכך, הפירוש השני שרש״י מפרש הוא ש״שכם״ פירושו חלק, נחלה, שקוראים לה ״שכם״. כלומר, הוא נתן לו נחלה, הוסיף לו נחלה שם; וכשחילקו את הנחלות לשבטים, יוסף נמנה כשני שבטים, אפרים ומנשה, והכירו בהם לעניין הנחלה: ״שכם אחד על אחיך״ — יותר מאחיו. על כל פנים, מה אומר הפסוק הזה? הפסוק אומר שיעקב נותן ליוסף חלק מיוחד, נחלה מיוחדת, ״שכם אחד על אחיך״, יותר מכל אחיו האחרים, והוא אומר לו שזהו החלק, שהנחלה היא ״אשר לקחתי מיד האמורי בחרבי ובקשתי״. את זה לקחתי מן האמורי, ״בחרבי ובקשתי״. כפי שאומר התרגום: ״בצלותי ובבעותי״ — על ידי תפילה ובקשה. יעקב אבינו פעל בתפילותיו ובבקשותיו שהנחלה תגיע אליו. על כך שואלים המפרשים, רש״י, הרמב״ן ועוד, ומציעים כמה ביאורים. [לא ברור] בכל המפרשים, בפשט. [לא ברור] אבל יש גם פירושים בפנימיות העניינים. [לא ברור] וזה העניין: יעקב אבינו אומר ליוסף, [לא ברור], והוא מדגיש: ״ואני נתתי לך שכם אחד על אחיך״. מדוע הוא קורא לזה דווקא בשם ״שכם״? [לא ברור]
03:21 דובר 1 דורך זיינע תפילות און זיינע בקשות אויסגעפועלט, אז עס זאל צו אים באלאנגען, און דאס האט ער אוועקגעגעבן צו יוסף. אזוי דער צווייטער טייטש וואס רש״י טייטשט, אז „שכם“ מיינט מען מלשון שכם, דאס איז א חלק, א נחלה, וואס מען רופט אן א שכם. און דאס הייסט, אז ער האט אים געגעבן א נחלה, צוגעגעבן א נחלה דארט; און דורך דעם וואס מען האט צעטיילט די שבטים, איז יוסף געווען צוויי שבטים, אפרים ומנשה, מען האט זיי אנערקענט אין דער נחלה: „שכם אחד על אחיך“ — איבער די ברידער. על כל פנים, וואס איז דער טעקסט פון אט דעם פסוק? דער פסוק זאגט אז יעקב גיט אוועק צו יוסף א ספעציעלן חלק, א ספעציעלע נחלה, „שכם אחד על אחיך“, איבער זיינע אלע אנדערע ברידער, און ער דערציילט אים אז דאס איז דער חלק, אז די נחלה איז „אשר לקחתי מיד האמורי בחרבי ובקשתי“. דאס האב איך צוגענומען פונעם אמורי, „בחרבי ובקשתי“. ווי עס זאגט דער תרגום: „בצלותי ובבעותי“, אז דאס איז דורך תפילה ובקשה. אז יעקב אבינו, דורך זיינע תפילות ובקשות, האט אויסגעפועלט אז די נחלה זאל צו אים קומען. די פראגע פרעגן זיך מפרשים, רש״י, רמב״ן און נאך כמה ביאורים. [לא ברור] אין אלע מפרשים, פשט. [לא ברור] אבער עס זענען דא פשטים אין פנימיות הענינים. [לא ברור] און דאס איז דער ענין: יעקב אבינו זאגט צו יוסף, [לא ברור], אז ער איז מדגיש: „ואני נתתי לך שכם אחד על אחיך“. פארוואס רופט ער עס מיטן נאמען „שכם“ דווקא? [לא ברור]
05:03 דובר 1 זהו עניין בפני עצמו בפנימיות העניינים. וזהו העניין של שכם. הפסוק קורא לזה ״שכם אחד״. הלשון ״שכם אחד״ אינה לשון רגילה. ונאמר ״על אחיך״, יותר מאחיו. ועוד יותר: הפסוק אומר ״אשר לקחתי מיד האמורי״, וכל זה מופיע בפסוק. מהי ההדגשה דווקא ״מיד האמורי״? ועוד הוא אומר ״בחרבי ובקשתי״. התרגום מפרש ״בחרבי ובקשתי״ — ״בצלותי ובבעותי״, בתפילתי ובבקשתי. שואלים: מדוע התורה קוראת לתפילה ״חרבי״ ו״בקשתי״? הרי בקשה היא חלק מהתפילה. אבל כאן נאמר הדבר בשתי לשונות: חרב וקשת. מהם שני העניינים הללו בתפילה, ״בצלותי ובבעותי״? מה ההבדל בין ״צלותי״ ל״בעותי״, בין תפילה לבקשה? למה דווקא שתי המילים האלה? למה חרב היא עניין התפילה וקשת היא עניין הבקשה? לכאורה שתיהן אותו דבר, אבל כאן יש שני עניינים. איך זה קשור ליעקב וליוסף ולסיפור הדברים כאן? [לא ברור] הרבי, נשיא דורנו, הדגיש מאוד בדורנו את עניין עבודת התפילה, עבודת השם. [לא ברור] חסידים עסקו בכך, והרבי, נשיא דורנו, דיבר על כך. [לא ברור] זה היה עניינם, להתוועד ולדבר על עבודת השם.
05:03 דובר 1 דאס איז אן ענין בפרט אין פנימיות הענינים. און דאס איז דער ענין פון שכם. דער פסוק רופט עס אן ״שכם אחד״. דער לשון ״שכם אחד״ איז נישט קיין לשון רגיל. און דאס איז ״על אחיך״, איבער זיינע ברידער. און נאך מער: דער פסוק זאגט ״אשר לקחתי מיד האמורי״, און דאס אלעס שטייט אין דעם פסוק. וואס איז דער הדגשה דווקא ״מיד האמורי״? און נאך זאגט ער ״בחרבי ובקשתי״. דער תרגום טייטשט ״בחרבי ובקשתי״ — ״בצלותי ובבעותי״, בתפילתי ובבקשתי. פרעגט מען: פארוואס רופט די תורה אן תפילה ״חרבי״ און ״בקשתי״? א בקשה איז דאך א חלק פון תפילה. אבער דא שטייט עס אין צוויי לשונות: א חרב און א קשת. וואס זענען די צוויי ענינים אין תפילה, ״בצלותי ובבעותי״? וואס איז דער חילוק צווישן צלותי און בעותי, תפילה און בקשה? פארוואס דווקא די צוויי ווערטער? פארוואס איז א חרב דער ענין פון תפילה, און א קשת דער ענין פון בקשה? לכאורה איז דאס ביידע איין זאך. אבער דא זענען דא צוויי ענינים. ווי איז דאס פארבונדן מיט יעקב און יוסף און מיטן סיפור הדברים דא? [לא ברור] דער רבי, נשיא דורנו, האט אין אונזער דור גאר שטארק מדגיש געווען דעם ענין פון עבודת התפילה, פון עבודת השם. [לא ברור] חסידים האבן זיך מיט דעם פארנומען, און דער רבי, נשיא דורנו, האט גערעדט וועגן דעם. [לא ברור] דאס איז געווען זייער ענין, צו פארברענגען און רעדן וועגן עבודת השם.
06:58 דובר 1 זה כל העניין שעליו מדברים. הפסוק מביא לידי ביטוי את העומק של עבודת התפילה, ומראה את אופן העבודה של עבודת התפילה. זו עבודה פנימית. [לא ברור] דווקא העניין של עבודת התפילה. בכלל, יש מאמר הזוהר: ״שעת צלותא שעת קרבא״. זמן התפילה הוא זמן של מלחמה — המלחמה של הנפש האלוקית עם הנפש הבהמית. מכניסים לתוך עצמנו את גדלות ה', וחשים את טובו של ה' ואת היראה מפניו. ולאן צריכה התפילה להוביל? לכך שהנפש האלוקית תיקח עמה את הנפש הבהמית. זו המלחמה: הולכים עד כדי כך שפועלים בנפש הבהמית. ״בכל לבבך״ — בשני יצריך: שגם בנפש הבהמית תהיה אהבת ה'. מתקנים את המידות של הנפש הבהמית, והופכים את הגוף ואת הנפש הבהמית לכלי לאלוקות. ויש עוד עניין בתפילה [לא ברור]. העבודה אינה לברוח מן העולם, אלא לעשות דירה לו יתברך בענייני העולם. [לא ברור] זה יעקב אבינו, בחיר שבאבות. מהי תפילה? היא החיבור של שלושת האבות. כידוע, האבות תיקנו [לא ברור]. בתפילה מתחברות העבודות של האבות: אהבת ה' באה מאברהם אבינו, יראת ה' באה מיצחק אבינו, ועניין הרחמים בא מיעקב אבינו. אלו שלוש המידות.
06:58 דובר 1 דאס איז דער גאנצער ענין וואס מען רעדט. דער פסוק ברענגט ארויס דעם עומק פון עבודת התפילה, און ער ווייזט דעם אופן העבודה פון עבודת התפילה. דאס איז עבודה פנימית. [לא ברור] דווקא דער ענין פון עבודת התפילה. בכלל איז דא א מאמר הזוהר: ״שעת צלותא שעת קרבא״. די צייט פון תפילה איז א צייט פון מלחמה — די מלחמה פון נפש האלקית מיט נפש הבהמית. מען נעמט אריין אין זיך די גדלות השם, און מען דערהערט די גוטסקייט פון השם און די יראה פון השם. און וואו דארף די תפילה פירן? אז די נפש האלקית נעמט מיט די נפש הבהמית. דאס איז די מלחמה: מען גייט אזוי ווייט, ביז מען פועל׳ט אין דער נפש הבהמית. ״בכל לבבך״ — בשני יצריך: אויך אין דער נפש הבהמית זאל זיין אהבת השם. מען מתקן די מדות פון דער נפש הבהמית, און מען מאכט דעם גוף מיט דער נפש הבהמית פאר א כלי צו ג־טלעכקייט. און נאך אן ענין אין תפילה [לא ברור]. די עבודה איז נישט צו אנטלויפן פון דער וועלט, נאר צו מאכן א דירה לו יתברך אין די ענינים פון דער וועלט. [לא ברור] דאס איז יעקב אבינו, דער בחיר שבאבות. וואס איז תפילה? דאס איז דער חיבור פון די דריי אבות. ווי ס׳איז ידוע, די אבות האבן מתקן געווען [לא ברור]. אין תפילה פארבינדן זיך די עבודות פון די אבות: אהבת השם קומט פון אברהם אבינו, יראת השם קומט פון יצחק אבינו, און דער ענין הרחמים קומט פון יעקב אבינו. דאס זענען די דריי מדות.
08:52 דובר 1 ודרך זה מגיעה העבודה כולה ליעקב אבינו. יעקב אבינו אומר לבנו, ליוסף: ״ואני נתתי לך שכם אחד על אחיך״. מה פירוש ״שכם אחד״? שכם הוא מלשון כתף; זהו צד האחוריים, לא הפנים. בעבודת ה' יש עניינים העומדים בבחינת אחוריים — ענייני גשמיות וחומריות. היניקה של הקליפה והסטרא אחרא היא מבחינת אחוריים. כמו שכתוב בתניא, ההשפעה לקליפה היא מבחינת אחוריים, ״אלקים אחרים״. כלומר, נותנים להם כביכול מעבר לכתף, לא פנים אל פנים. הם מקבלים חיות, אבל בבחינת אחוריים ולא מן הפנימיות. למה זה נקרא שכם? כי מדובר בעניינים שיכולים להיות קשורים לקליפה ולסטרא אחרא, לעניינים גשמיים וחומריים. יעקב אומר: צריך לעשות מן השכם הזה ״אחד״ — להכניס אחדות בשכם. זו העבודה הכללית. אין פירוש הדבר שצריך לשבור את העולם, להתעלם מן העולם ולברוח ממנו. בדיוק להפך: צריך להפוך את העולם ולהראות בו את הקב"ה. וזה קשור דווקא ליוסף. למה יש ליוסף הכוח הזה? כי, כידוע, עבודתו של יוסף הייתה דווקא במצרים. [לא ברור] יש לו הכוח לקחת את ענייני העולם.
08:52 דובר 1 און דורך דעם קומט די גאנצע עבודה צו יעקב אבינו. יעקב אבינו זאגט צו זיין זון, צו יוסף: ״ואני נתתי לך שכם אחד על אחיך״. וואס מיינט ״שכם אחד״? שכם איז א לשון פון פלייצע; דאס איז דער חלק פון אחוריים, נישט דער פנים. אין עבודת השם זענען דא ענינים וואס שטייען בבחינת אחוריים — ענינים פון גשמיות וחומריות. די יניקה פון קליפה וסטרא אחרא גייט פון בחינת אחוריים. ווי ס׳שטייט אין תניא, די השפעה צו קליפה איז מבחינת אחוריים, ״אלקים אחרים״. דאס הייסט, מען גיט זיי כאילו איבער די פלייצע, נישט פנים אל פנים. זיי באקומען חיות, אבער בבחינת אחוריים און נישט פון דער פנימיות. פארוואס הייסט עס שכם? ווייל ס׳רעדט זיך פון די ענינים וואס קענען זיין פארבונדן מיט קליפה וסטרא אחרא, מיט ענינים גשמיים וחומריים. יעקב זאגט: מען דארף פון דעם שכם מאכן ״אחד״ — אריינברענגען אחדות אין שכם. דאס איז די כללית׳דיקע עבודה. דאס מיינט נישט אז מען דארף צוברעכן די וועלט, זיך מתעלם זיין פון דער וועלט און אנטלויפן פון דער וועלט. פונקט פארקערט: מען דארף די וועלט איבערמאכן און ווייזן אין איר דעם אויבערשטן. און דאס איז פארבונדן דווקא מיט יוסף. פארוואס האט יוסף דעם כח? ווייל, ווי ס׳איז ידוע, איז די עבודה פון יוסף געווען דווקא אין מצרים. [לא ברור] ער האט דעם כח צו נעמען די ענינים פון דער וועלט.
10:54 דובר 1 יוסף הצדיק היה במצרים, בערוות מצרים, ובכל זאת עבד שם. הוא הפך גם את מצרים למקום אלוקי. לכן יעקב אבינו נותן דווקא ליוסף את הזכות ואת הכוח: ״ואני נתתי לך״. יעקב נותן ליוסף את הכוח לקחת את השכם, את עניין האחוריים, ולעשות ממנו ״אחד״ — להכניס בו את אחדות הוי' ולקשר אותו עם הקב"ה. כך נאמר גם בפסוק על הגאולה העתידה: ״כי אז אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם בשם ה׳ לעבדו שכם אחד״. יהפכו את האומות, כך שכולן יקראו בשם ה' ויעבדו אותו ״שכם אחד״. זו התכלית של שכם אחד: להכניס גם לשם את אחדותו של הקב"ה, עד ל״ה׳ אחד ושמו אחד״.
10:54 דובר 1 יוסף הצדיק איז געווען אין מצרים, אין דער ערוה פון מצרים, און דאך האט ער דארט געארבעט. ער האט געמאכט אויך פון מצרים א ג־טלעכן פלאץ. דערפאר גיט יעקב אבינו דווקא יוסף דעם זכות און דעם כח: ״ואני נתתי לך״. יעקב גיט יוסף דעם כח צו נעמען דעם שכם, דעם ענין פון אחוריים, און מאכן דערפון ״אחד״ — אריינברענגען דערין די אחדות הוי׳ און פארבינדן עס מיטן אויבערשטן. דאס שטייט אויך אין דעם פסוק וועגן דער לעתיד׳דיקער גאולה: ״כי אז אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם בשם ה׳ לעבדו שכם אחד״. מען וועט איבערמאכן די אומות, אז אלע זאלן רופן דעם אויבערשטנס נאמען און דינען אים ״שכם אחד״. דאס איז דער תכלית פון שכם אחד: אויך דארט אריינברענגען די אחדות פון דעם אויבערשטן, ביז ״ה׳ אחד ושמו אחד״.
16:15 דובר 2 העניין של קריאת שמע ושמונה עשרה. לקריאת שמע הוא קורא ״בחרבי״, ולשמונה עשרה הוא קורא ״ובקשתי״. צריך להבין זאת. בפשטות, ״חרבי״ קשור לקריאת שמע. הגמרא אומרת, וכך מובא בשולחן ערוך, שבקריאת שמע יש רמ״ח אותיות. זהו עניין הרומח: רומח הוא רמ״ח, רמ״ח האותיות של קריאת שמע. וזהו עניינה של קריאת שמע, שהיא החרב. הגמרא אומרת: ״כל הקורא קריאת שמע על מיטתו, כאילו אוחז חרב של שתי פיות בידו״. זו קריאת שמע שעל המיטה. וכך גם קריאת שמע בכלל, קריאת שמע של שחרית, זהו עניין הרומח. ועיקר הרומח הוא רמ״ח האותיות של קריאת שמע, כפי שאומר הזוהר. על ידי כך מנצחים ומנתקים את החיות. זו חרב כפשוטה: היא מנתקת את החיות מן האויב, ומנתקת את החיות מן הנפש הבהמית ומכניסה אותה לצד הקדושה. זהו העניין של ״בחרבי״. ״ובקשתי״ אלו הבקשות של שמונה עשרה. זהו זמן הבקשה, ובפרט הבקשות על צורכי האדם. ״ובקשתי״ הוא מלשון בקשות; זהו העניין של שמונה עשרה. על ידי שני העניינים של ״בחרבי ובקשתי״, קריאת שמע ושמונה עשרה, מוציאים מן האמורי את החיות, את ניצוצות הקדושה שנפלו לעולם הזה. נשאלת השאלה: מה העניין ומה ההכרח בכך שדווקא קריאת שמע היא חרב ושמונה עשרה היא קשת? מה הטעם בזה? ההבדל בין חרב לקשת הוא, למשל, בגשמיות: חרב נועדה להילחם באויב הגלוי, באויב שנמצא מולך פנים אל פנים. יוצאים עם חרב. עומדים עם חרב ביד, וכשהאויב עומד פנים אל פנים, הדרך להיפטר ממנו היא באמצעות החרב.
16:15 דובר 2 דער ענין פון קריאת שמע און שמונה עשרה. דער ענין פון קריאת שמע רופט ער „בחרבי“, און שמונה עשרה רופט ער „ובקשתי“. דאָס דאַרף מען פאַרשטיין. בפשטות, „חרבי“ פאַרבינדט זיך מיט קריאת שמע. די גמרא זאָגט, און דאָס ברענגט מען אין שולחן ערוך, אַז אין קריאת שמע זיינען פאַראַן רמ״ח אותיות. דאָס איז דער ענין פון רומח: רומח איז רמ״ח, די רמ״ח אותיות פון קריאת שמע. און דאָס איז דער ענין פון קריאת שמע, אַז דאָס איז די חרב. די גמרא זאָגט: „כל הקורא קריאת שמע על מיטתו, כאילו אוחז חרב של שתי פיות בידו“. דאָס איז קריאת שמע שעל המיטה. און אַזוי אויך קריאת שמע בכלל, קריאת שמע של שחרית, דאָס איז דער ענין פון רומח. און דער עיקר רומח זיינען די רמ״ח אותיות פון קריאת שמע, ווי דער זוהר זאָגט. דורך דעם מנצח און מנתק מען דעם חיות. דאָס איז אַ חרב כפשוטו: זי מנתק דעם חיות פון דעם שונא, און מנתק דעם חיות פון דער נפש הבהמית און ברענגט זי אַריין אין צד הקדושה. דאָס איז דער ענין פון „בחרבי“. „ובקשתי“ זיינען די בקשות פון שמונה עשרה. דאָס איז די צייט פון בקשה, און בפרט די בקשות אויף צרכי האדם. „ובקשתי“ איז מלשון בקשות; דאָס איז דער ענין פון שמונה עשרה. דורך די צוויי ענינים פון „בחרבי ובקשתי“, קריאת שמע און שמונה עשרה, נעמט מען אַרויס פון דעם אמורי דעם חיות, די ניצוצות קדושה וואָס זיינען אַראָפּגעפאַלן אין עולם הזה. פרעגט זיך די שאלה: וואָס איז דער ענין און די הכרחיות, אַז דווקא קריאת שמע איז אַ חרב און שמונה עשרה איז אַ קשת? וואָס פאַר אַ טעם איז אין דעם? דער חילוק צווישן חרב און קשת איז, למשל, בגשמיות: אַ חרב איז צו באַקעמפן דעם גלוי׳ן אויב, דעם שונא וואָס געפינט זיך אַנטקעגן דיר פנים אל פנים. מען גייט מיט אַ חרב. מען שטייט מיט אַ חרב אין האַנט, און ווען דער שונא שטייט פנים אל פנים, איז דער וועג זיך פון אים צו באַפרייען מיט דער חרב.
18:20 דובר 2 בחרב. אבל אם האויב נמצא במקום גבוה, רואים אותו מרחוק, והוא עומד על הגג, על המגדל או על החומה, או שהאויב נמצא כמה צעדים הלאה — אז קשה להשתמש בחרב. הדרך להגיע אל האויב היא באמצעות קשת. בקשת אפשר לירות מרחוק, והחץ עף אליו למרחק. ההבדל בין חרב לקשת הוא שבחרב מגיעים אל האויב, אל השונא שנמצא בגלוי, שנמצא בקירוב. אבל בקשת נלחמים בשונא שנמצא בריחוק. אומר הרבי: זהו ההבדל בין קריאת שמע לשמונה עשרה. בקריאת שמע, על ידי ההתבוננות בעניין של ״שמע ישראל״, ״ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד״, מגיעים לאהבת ה׳ מתוך ההתבוננות: ״ואהבת את ה׳ אלקיך בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאדך״. זו העבודה של קריאת שמע, זו החרב. היא מנתקת את החיות של השונא, של הנפש הבהמית שמתגלה בגלוי. אדם רואה מראות, יש לו מחשבות זרות, כל העניינים שנמצאים בגלוי — מולם באים עם העבודה של קריאת שמע. אבל אחרי שאדם כבר נלחם ברע הגלוי, באויב, בשונא שבגלוי, עדיין יש דקות הרע. אלה אינם עניינים של רע שאדם תופס אותם בגלוי, שעומדים קרוב אליו, שמתייצבים מולו במפורש. אלה עניינים של רע בדקות. אלה כל מיני עניינים שנקראים בחסידות ״מקיף דקליפה״. יש כל מיני עניינים של רע שמגיעים בדקות, ובמבט ראשון לא רואים שזה עניין של רע. לפעמים רוצות להתערב חכמות חיצוניות, לפעמים ענייני חולין, לפעמים עניינים אחרים שהרע מכניס בדקות. ענייני דעות, ענייני השקפות, ענייני מחשבות, ענייני שכל — דקות הרע. את דקות הרע קשה הרבה יותר לזהות מאשר את גסות הרע. כשאדם עושה עבירה, הוא יכול לזהות זאת,
18:20 דובר 2 מיט דער חרב. אָבער אויב דער שונא געפינט זיך אויף אַ הויכן אָרט, מען זעט אים פון דערווייטנס, און ער שטייט אויפן דאַך, אויפן טורעם, אויפן מויער, אָדער דער שונא געפינט זיך אַ פּאָר טריט ווייטער, דעמאָלט איז שווער צו נוצן אַ חרב. דער וועג צו דערגרייכן דעם שונא איז מיט אַ קשת. מיט אַ קשת קען מען שיסן פון דערווייטנס, און דער פייל פליט צו אים ווייט אַוועק. דער חילוק צווישן חרב און קשת איז, אַז מיט אַ חרב קומט מען צום אויב, צום שונא וואָס איז בגלוי, וואָס איז בקירוב. אָבער מיט אַ קשת באַקעמפט מען אַ שונא וואָס איז בריחוק. זאָגט דער רבי, דאָס איז דער חילוק צווישן קריאת שמע און שמונה עשרה. אין קריאת שמע, דורך דער התבוננות אין דעם ענין פון „שמע ישראל“, „ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד“, קומט מען צו אהבת ה׳ דורך דער התבוננות: „ואהבת את ה׳ אלקיך בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאדך“. דאָס איז די עבודה פון קריאת שמע, דאָס איז די חרב. דאָס מנתק דעם חיות פון דעם שונא, פון דער נפש הבהמית וואָס קומט אַרויס בגלוי. מען זעט ראיות, מען האָט מחשבות זרות, אַלע ענינים וואָס זיינען בגלוי — אויף זיי קומט מען מיט דער עבודה פון קריאת שמע. אָבער נאָך וואָס אַ מענטש האָט שוין באַקעמפט דעם גלוי׳ן רע, דעם אויב, דעם שונא שבגלוי, זיינען פאַראַן דקות הרע. דאָס זיינען נישט ענינים פון רע וואָס אַ מענטש כאַפּט זיי אָן בגלוי, וואָס שטייען בקירוב, וואָס טרעטן אים אַנטקעגן בפירוש. דאָס זיינען ענינים פון רע בדקות. דאָס זיינען כל מיני ענינים וואָס מען רופט אין חסידות „מקיף דקליפה“. עס זיינען פאַראַן כל מיני ענינים פון רע וואָס קומען בדקות, און אויפן ערשטן בליק זעט מען נישט אַז דאָס איז אַ ענין פון רע. אַמאָל וויל זיך אַריינמישן חכמות חיצוניות, אַמאָל חולין, אַמאָל אַנדערע ענינים וואָס דער רע גיט אַריין בדקות. עניני דעות, עניני השקפות, עניני מחשבות, עניני שכל — דקות הרע. די דקות הרע איז אַ סך שווערער צו דערקענען ווי גסות הרע. ווען אַ מענטש טוט אַן עבירה, קען ער דאָס דערקענען,
20:18 דובר 2 הוא נכשל, הוא מודה ועוזב ומתחרט, ובדרך כלל הוא יכול לעשות תשובה. אבל את דקות הרע הוא עצמו אינו קולט, וגם אם הוא קולט, הוא חושב לעצמו: נו, זה בסדר, זה לא רע. ולכן, מול דקות הרע נדרשת עבודה גדולה הרבה יותר. וזו הקשת של שמונה עשרה. שמונה עשרה היא ביטול גמור, מדרגה גבוהה עוד יותר מקריאת שמע. הביטול הגמור של ״כעבדא קמיה מריה״ בשמונה עשרה — באמצעותו אפשר להגיע אל השונא מרחוק, בקשת. הביטול של שמונה עשרה נותן את הכוח להגיע גם אל דקות הרע. לכן אומרים סליחות בשמונה עשרה, אומרים תחנון אחרי שמונה עשרה. כי באמצעות שמונה עשרה מגיעים למקום שבו מזהים: גם כאן יש פגם, גם כאן יש דאגה בעבודת השם עם ביטול. אז אפשר להבחין היכן הרע נמצא, איך הרע נכנס לעולם, לכל חייו של האדם, ואפשר לתקן זאת, להוציא אותו ממנו, לברר ולעשות תשובה. זה מה שהפסוק אומר. ״ואני נתתי לך״ — יוסף הצדיק, העבודה של יציאת מצרים — הוא קיבל את הכוח ונתן אותו לכל השבטים: ״על אחיך״, ״שכם אחד״. לקחת את השכם מבחינת אחוריים, לקחת מן הנפש הבהמית, מן הגוף, מענייני עולם הזה, בחינת אחוריים, ולעשות ממנו שיהיה ״אחד״, לגלות את האחד בעולם. וזה בא באמצעות העבודה בתפילה: באמצעות דיבורי התפילה, באמצעות ההתבוננות בתפילה, מתקיים ״לקחתי מיד האמורי״ — מוציאים בכוח מיד האמורי הן את הרע הגלוי והן את הרע הנעלם, ״בחרבי ובקשתי״, באמצעות העבודה של קריאת שמע ושמונה עשרה. ועל כך
20:18 דובר 2 ער איז דורכגעפאַלן, איז ער מודה ועוזב און האָט חרטה, און בדרך כלל קען ער תשובה טאָן. אָבער די דקות הרע, וואָס ער אַליין כאַפּט נישט, און אפילו ער כאַפּט עס, טראַכט ער ביי זיך: נו, ס׳איז בסדר, דאָס איז נישט קיין רע. און דעריבער, מיט דקות הרע דאַרף מען אַ סך אַ גרעסערע עבודה. און דאָס איז די קשת פון שמונה עשרה. שמונה עשרה איז דער ביטול גמור, נאָך אַ העכערער מדרגה ווי קריאת שמע. דער ביטול גמור פון „כעבדא קמיה מריה“ אין שמונה עשרה, דורך דעם קען מען דערגרייכן דעם שונא פון דערווייטנס מיט אַ קשת. דער ביטול פון שמונה עשרה גיט דעם כוח, אַז מען קען אויך צוקומען צו דקות הרע. דערפאַר זאָגט מען סליחות אין שמונה עשרה, מען זאָגט תחנון נאָך שמונה עשרה. ווייל דורך שמונה עשרה קומט מען צו אַזאַ אָרט, אַז מען דערקענט: דאָ איז אויך אַ פגם, דאָ איז אויך אַ דאגה אין עבודת השם מיט ביטול. מען קען דעמאָלט דערזען ווי דער רע איז דאָ, ווי דער רע גייט אַריין אין דער וועלט, אין גאַנצן לעבן פון אַ מענטשן, און מען קען דאָס מתקן זיין, פון אים אַרויסנעמען און מברר זיין און תשובה טאָן. דאָס איז וואָס דער פסוק זאָגט. „ואני נתתי לך“ — יוסף הצדיק, די עבודה פון יציאת מצרים — האָט ער באַקומען דעם כוח און האָט עס געגעבן צו אַלע שבטים: „על אחיך“, „שכם אחד“. נעמען דעם שכם פון אחוריים, נעמען פון דער נפש הבהמית, פון דעם גוף, פון עניני עולם הזה, בחינת אחוריים, און קענען מאַכן פון דעם אַז עס זאָל ווערן „אחד“, מגלה זיין דעם אחד אין דער וועלט. און דאָס קומט דורך דעם וואָס מען טוט אין דער עבודה פון תפילה: דורך דיבורי התפילה, דורך די התבוננות אין תפילה, איז „לקחתי מיד האמורי“ — מען רייסט אַרויס פון דעם אמורי, סיי דעם רע הגלוי, סיי דעם רע הנעלם, „בחרבי ובקשתי“, דורך דער עבודה פון קריאת שמע און שמונה עשרה. און אויף דעם
22:04 דובר 2 אומר הפסוק, והוא נותן לנו את הדרך בעבודת השם: באמצעות עבודת התפילה, באמצעות הלימוד והידיעה איך לנהל את המלחמה עם הנפש הבהמית, עם הגוף, להפוך את ה״שכם אחד״, לגלות את אחדות הוי׳ בנפשי ובגופי ובכל כלי העולם, ולהכין את העולם לגילוי המשיח, שאז יהיה הגילוי האמיתי של אחד. ״ואני נתתי לך״ — אומר הפסוק. כשהמשיח יבוא, הרמב״ם מביא זאת בהלכות מלכים, אז יהיה ״אז אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם בשם ה׳״. כולם יתחברו לקב״ה, ״שכם אחד״; השכם יהיה לאחד. ואז יהיה ״והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד״, בגאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, אמן.
22:04 דובר 2 זאָגט דער פסוק, און ער גיט אונדז דעם דרך אין עבודת השם: דורך דער עבודה פון תפילה, דורך זיך לערנען און וויסן ווי אַזוי מען קען פירן די מלחמה מיט דער נפש הבהמית, מיטן גוף, איבערמאַכן דעם „שכם אחד“, מגלה זיין דעם אחדות הוי׳ בנפשי ובגופי ובכל כלי העולם, און צוגרייטן די וועלט צו דער גילוי המשיח, וואָס דעמאָלט וועט ווערן דער אמת׳ער גילוי פון אחד. „ואני נתתי לך“ — דער פסוק זאָגט. ווען משיח וועט קומען, דער רמב״ם ברענגט עס אין הלכות מלכים, אַז ווען משיח וועט קומען, דעמאָלט וועט זיין „אז אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם בשם ה׳“. אַלע וועלן זיך פאַרבינדן מיטן אויבערשטן, „שכם אחד“; דער שכם וועט ווערן אחד. און דעמאָלט וועט זיין „והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד“, אין דער גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, אמן.