לעבן חסידות · פרק 203 · 2025-11-18 · 16:31
פרשת תולדות תשפ״ו "ויתן לך האלוקים" די מעלה פון יגיעה, הארעווען אין תורה
תיאור הפרק
פרשת תולדות תשפ״ו "ויתן לך האלוקים" די מעלה פון יגיעה, הארעווען אין תורה מקורות *מאמר ד״ה ויתן לך תרס״ו *ד״ה מחר חודש תשל״א
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 היה אחד מגדולי החסידים של אדמו"ר הצמח צדק, ושמו ר' שניאור זלמן מלובלין. הרב מלובלין היה מגדולי החסידים ומגדולי הרבנים, גאון עצום, ומספרים עליו עניינים גדולים מאוד: על גדלותו בתורה, על גדלותו בעבודת השם, על גדלותו בהתקשרות לרבותינו נשיאינו, ועוד סיפורים רבים. בין הסיפורים שמספרים עליו יש סיפור שממחיש עד כמה היה שקוע בתורה. הוא היה אחד המתמידים הגדולים ביותר, הן בכמות והן באיכות, והוא פשוט [לא ברור]. הוא היה גאון גדול, למדן גדול, והיה לו קשר חזק עם אדמו"ר הצמח צדק בכל העניינים, ובפרט בענייני לימוד התורה. וזה אחד הסיפורים שמספרים עליו. אדמו"ר הריי"צ מספר לנו באריכות בשיחותיו את הסיפור הבא: מי שכונה ״התורת חסד״, על שם ספרו המפורסם, ספר שאלות ותשובות ״תורת חסד״ — זהו ספרו של הרב מלובלין — היה פעם אצל אדמו"ר הצמח צדק. הם דיברו על עניין בלימוד, והוא דן בו ושאל שאלה. תוך כדי הדברים, כשאדמו"ר הצמח צדק דיבר על העניין, הוא אמר שזו משנה מפורשת. התורת חסד חשב וחשב וחשב, ולא הצליח להיזכר באיזו משנה מדובר.
00:00 עס איז געווען איינער פון די גרויסע חסידים פונעם צמח צדק וואס האט געהייסן ר׳ שניאור זלמן מלובלין. דער לובלינער רב איז געווען פון די גרויסע חסידים, פון גדולי הרבנים, א גאון עצום, וואס מען דערציילט אויף אים גאר גרויסע עניינים, פון זיין גדלות אין תורה, זיין גדלות אין עבודת השם, זיין גדלות אין זיין התקשרות צו רבותינו נשיאינו, און נאך כמה וכמה סיפורים. צווישן די סיפורים וואס מען דערציילט אויף אים איז ווי ער איז געווען אריינגעלייגט אין תורה, וואס ער איז געווען איינער פון די גאר גרויסע מתמידים, סיי אין כמות סיי אין איכות, וואס ער האט פשוט [לא ברור]. ער איז געווען א גרויסער גאון, א גרויסער למדן, און האט געהאט א שטארקן קשר מיטן צמח צדק אין אלע עניינים, בפרט אין עניינים פון לימוד התורה. איז פון די סיפורים וואס מען דערציילט דא איינער פון די סיפורים וואס מען דערציילט. דער רבי הריי״צ דערציילט אונז באריכות אין זיינע שיחות, ברענגט ער דעם פריערדיקן סיפור, אז עס איז געווען אמאל וואס דער, וואס דער, דער, דער, דער, דעם גערופן דער תורת חסד, דער ספר וואס ער האט געשריבן, דער בארימטער ספר שאלות ותשובות תורת חסד, דאס איז דער ספר פונעם לובלינער רב. איז ער געווען ביים צמח צדק אמאל און האט גערעדט איבער אן ענין אין לערנען, און ער האט זיך דורכגערעדט און געפרעגט א שאלה. און צווישן די זאכן האט אים דער צמח צדק אזוי געטאן, בשעת ער האט גערעדט איבער אן ענין, האט ער געזאגט אז עס איז א בפירוש׳ע משנה. און ער האט זיך דורכגעטראכט, דורכגעטראכט, דורכגעטראכט און נישט געקענט מחבר זיין
01:43 עד שאדמו"ר הצמח צדק התחיל לומר את המשנה בעל פה, בכוונה. רק [לא ברור] המשנה, ובאופן שבו אדמו"ר הצמח צדק למד ופירש אותה, קלט התורת חסד שזו אכן המשנה, ושהוא לא נזכר בה בעצמו. הוא היה שבור מאוד מכך, ואמר שזהו העניין של תורה לשמה. אז הוא דיבר על גדלותו של אדמו"ר הצמח צדק, שהגיעה על ידי יגיעתו בתורה: הוא הגיע למדרגות גבוהות יותר בלימוד התורה, והרב מלובלין הרגיש שלפי מדרגתו, אין הוא בערך אליו כלל. סיפור נוסף שהרבי מספר כמה פעמים: פעם התלונן לפני אדמו"ר הצמח צדק ואמר שאין לו חיות ואין לו געשמאַק בלימוד. כמובן, זה היה לפי ערך מדרגתו והעניינים שבהם עסק בלימודו. אמר לו אדמו"ר הצמח צדק: ״אני מקנא בך. מה אעשה שלי כן יש געשמאַק בלימוד?״ כלומר, הוא רצה להדגיש שזו מעלה: דווקא כשאדם עמל וצריך לפרוץ דרך ביגיעה, הוא מגיע למדרגה עמוקה וגבוהה יותר בלימוד התורה. ועל דרך זה ידוע מה שאדמו"ר הצמח צדק אמר לאדמו"ר המהר"ש. הרבי
01:43 אין וועלכער משנה עס רעדט זיך. ביז דער צמח צדק האט גענומען זאגן די משנה בכוונה, און אנגעהויבן זאגן די משנה בעל פה. נאר [לא ברור] די משנה, וואס דורך דעם, ווי דער צמח צדק האט עס געלערנט און אויסגעטייטשט, האט דער תורת חסד געכאפט אז דאס איז עס, אז טאקע, אז ער האט זיך נישט געכאפט אויף די משנה. און ער איז געווען זייער צובראכן ביי זיך און האט געזאגט אז דאס איז דער ענין פון תורה לשמה. וואס דעמאלט האט ער גערעדט אין גדלות פון דעם צמח צדק, וואס צוגעקומען דורך זיין יגיעה בתורה, איז ער צוגעקומען צו העכערע מדרגות אין לימוד התורה, וואס לויט זיין מדרגה האט דער לובלינער רב געפילט אז ער איז נישט בערך בכלל. נאך א סיפור וואס דער רבי דערציילט כמה פעמים, אז אמאל האט ער זיך געקלאגט צום צמח צדק און ער האט געזאגט אז ער האט נישט קיין חיות, קיין געשמאק אין לערנען. כמובן, לפי ערך מדרגתו, עניינים ווי ער איז געשטאנען אין זיינע לימודים, האט אים דער צמח צדק אזוי געטאן: „איך בין דיר מקנא. וואס זאל איך טאן אז איך האב יא געשמאק אין לערנען?“ דאס הייסט, ער האט געוואלט ארויסברענגען אז דאס איז א מעלה, דווקא בשעה אז א מענטש הארעוועט און ער דארף דורכברעכן זיך דורך יגיעה, ווערט ער צוגעפירט צו אזא טיפערער און א העכערער מדרגה אין לימוד התורה. און על דרך זה איז ידוע וואס דער צמח צדק האט געזאגט צום רבי מהר״ש, דער רבי
03:08 מספר גם את הסיפור הזה כמה פעמים. אדמו"ר המהר"ש היה בעל חושים וכישרון גדול, והייתה לו תפיסה נדירה. עוד כילד צעיר היה קולט הכול מיד. אדמו"ר הצמח צדק ראה שהוא אינו לומד בהתמדה הגדולה הנדרשת, והוכיח אותו מעט על שאינו לומד כדבעי. אדמו"ר המהר"ש אמר שלמד היום את הסוגיה ושהוא יודע אותה; אדמו"ר הצמח צדק בחן אותו, והוא הראה שהוא יודע אותה היטב. אמר לו אדמו"ר הצמח צדק שהוא חייב להתייגע. אף שהוא בעל חושים ובעל כישרון, צריך שתהיה יגיעה בתורה. אדמו"ר המהר"ש התחיל לעמול והתייגע מאוד, עד שהופיע דם על מצחו, כלומר על ה[לא ברור]. הופיעו סימני דם מרוב יגיעה, עד שאדמו"ר הצמח צדק היה צריך להרגיע אותו ולומר לו שלא ימשיך להתייגע כל כך הרבה. מהו העניין הגדול כל כך של יגיעה בתורה? מה הופך דווקא את היגיעה בתורה לחשובה ונוגעת כל כך? אנחנו מוצאים זאת בסדר של היום, בפרשת תולדות. התורה אומרת: ״ויתן לך האלקים מטל השמים ומשמני הארץ ורוב דגן ותירוש״. בסדר שלנו אנחנו לומדים כיצד יצחק אבינו בא לומר איזו ברכה הוא רוצה לברך. בתחילה הוא רצה לברך את עשו, ואחר כך לתת,
03:08 דערציילט אויף די מעשה כמה פעמים אויך. אז דער רבי מהר״ש איז געווען א גרויסער בעל חושים און בעל כשרון, און האט געהאט א זעלטענע תפיסה, נאך אלס יונג קינד האט ער אלץ געכאפט תיכף. דער צמח צדק האט געזען אז ער לערנט נישט עפעס מיט די גרעסטע התמדה וואס עס דארף צו זיין. דער צמח צדק האט אים אביסל געמוסר׳ט, וואס הייסט אז ער לערנט נישט כדבעי. האט ער געזאגט אז ער האט היינט די סוגיא געלערנט, און ער ווייסט, און האט אים פארהערט, און האט געוויזן אז ער קען עס גוט. דער צמח צדק האט אים אזוי געטאן אז ער מוז זיך מייגע זיין. אז אפילו אז ער איז א בעל חושים, א בעל כשרון, אבער עס דארף זיין דער ענין פון יגיעה בתורה. און דער רבי מהר״ש האט גענומען הארעווען און האט זיך פיל געהארעוועט, ביז עס איז אים געווארן בלוט אויפן שטערן, דאס הייסט אויפן [לא ברור], עס איז געווארן סימנים פון בלוט פון רוב יגיעה, ביז דער צמח צדק האט אים געדארפט בארואיגן און זאגן אז ער זאל נישט ווייטער הארעווען אזוי פיל. וואס איז אזוי פיל דער ענין פון יגיעה בתורה? וואס איז עס שטארק און אזוי וויכטיג, און אזוי נוגע דער ענין פון יגיעה בתורה דווקא? געפינען מיר אין היינטיקן סדר, אין פרשת תולדות. און די תורה זאגט: „ויתן לך האלקים מטל השמים ומשמני הארץ ורוב דגן ותירוש.“ אין אונזער סדר לערנען מיר ווי דער רבי יצחק אבינו קומט צו גיין און צו זאגן וואס ער וויל וואונטשן. ער האט קודם געוואלט וואונטשן עשו, און שפעטער צו געבן,
04:28 כל הסיפור עם יעקב אבינו, וכאן באות הברכות. ומה היו הברכות? אלו הברכות הגדולות ביותר שיש בתורה. כשיצחק נותן ליעקב את הברכות, מוצאים שם את ההשפעות הגדולות ביותר, כפי שמובא בפסוקים. יצחק אומר ליעקב: ״ויתן לך האלקים מטל השמים ומשמני הארץ ורוב דגן ותירוש״, ובהמשך הפסוקים. בא המדרש ואומר: מהי הברכה של ״ויתן לך״? זו לא רק ברכה בגשמיות כפשוטה. כמובן, זו גם ברכה בגשמיות, אבל המדרש אומר: ״מטל השמים״ — זו מקרא; ״ומשמני הארץ״ — זו משנה; ״ורוב דגן״ — זה תלמוד, הלכות. כל עניינה של הברכה הוא ברכה הקשורה לתורה. ויש כאן כמה וכמה שאלות. לא ניכנס אליהן עכשיו, אבל יש לי שאלה על המדרש הזה. השאלה הפשוטה הראשונה היא: מה פירוש הדבר שהוא בירך אותו בתורה? התורה הרי ניתנה בכל מקרה. [לא ברור] הרי ידוע, המדרש אומר, ורש"י מביא זאת, שכל העולם נברא בשביל התורה ובשביל ישראל. והמדרש אומר על ״יום הששי״, שיום הששי הוא היום הקשור למתן תורה. הה"א של ״הששי״ — אז אמר הקדוש ברוך הוא:
04:28 די גאנצע מעשה מיט יעקב אבינו, און דא קומען די ברכות. און וואס זענען געווען די ברכות? דאס זענען די גרעסטע ברכות וואס ס׳איז דא אין תורה. ווען יצחק גיט יעקב די ברכות, דארט געפינט מען די גרעסטע השפעות, ווי ס׳ברענגט זיך אין פסוקים. זאגט ער, ווען יצחק זאגט צו יעקב: „ויתן לך האלקים מטל השמים ומשמני הארץ ורוב דגן ותירוש“, מיט דעם גאנצן המשך הפסוקים. קומט דער מדרש און זאגט: וואס איז די ברכה פון „ויתן לך“? עס איז נישט נאר א ברכה בגשמיות כפשוטו. כמובן, דאס איז אויך א ברכה בגשמיות, אבער דער מדרש זאגט אז „מטל השמים“ — זו מקרא; „ומשמני הארץ“ — זו משנה; „ורוב דגן“ — דאס איז תלמוד, הלכות. דער גאנצער ענין פון די ברכה איז א ברכה וואס איז פארבונדן מיט תורה. און דא זענען דא כמה וכמה שאלות. דאס וועלן מיר דא נישט אריינגיין, אבער איך האב עס מיט דעם מדרש. די ערשטע פשוטע שאלה איז: וואס איז דאס, אז ער האט אים געוואונטשן תורה? תורה איז דאך דאס וואס איז געגעבן געווארן, סיי ווי. [לא ברור] עס איז דאך ידוע, דער מדרש זאגט, און דאס ברענגט רש״י, אז די גאנצע וועלט איז באשאפן געווארן בשביל התורה ובשביל ישראל. דעמאלט זאגט דער מדרש אז ביי „יום הששי“, דער יום הששי איז דער טאג פארבונדן מיט מתן תורה. דער ה״א פון „הששי“ — דעמאלט האט דער הקדוש ברוך הוא געזאגט:
05:45 ״אם יקיימו ישראל תורתי, מוטב״. כל העולם עומד על התורה. אם כן, מה מתחדש כאן פתאום כשמדברים על ברכה על התורה? מהי הברכה על התורה? הרי התורה ניתנה בכל מקרה. שנית, נשאלת השאלה: מה עניינו של עשו כאן? הרי אנחנו אומרים שיצחק רצה לברך את עשו. האם הוא רצה לברך את עשו בתורה? איך עשו קשור לתורה? הרי התורה קשורה לעם ישראל. מה הפירוש כאן? ושלישית, יש דבר מעניין בלשון ״ויתן לך האלקים״. אנחנו מדברים על ברכות גדולות ועמוקות ביותר, ובאיזה שם משתמשת התורה? דווקא בשם אלקים. מהו שם אלקים? זו מידת הדין, מידת הגבורה, מידת הצמצום, כידוע. לכאורה, לברכות מתאים שם הוי׳, מידת הרחמים. מדוע דווקא כאן נאמר אלקים, מידת הדין? בכך מתבאר חידוש, נקודה שאדמו״ר הרש״ב מסביר באריכות ובהרחבה בהמשך הידוע של תרס״ו ובמאמרים של השבתות. העניין מתבאר בהמשך גם במאמר חסידות נוסף. יש מאמרים הקשורים לראש חודש כסלו. מלבד עניינו של חודש כסלו ושל ראש חודש כסלו — זמן של גאולה, יום טוב ושמחה, הקשור לגילוי של חסידות חב״ד — מבוארים במאמרים הללו עניינים עשירים מאוד. והדבר מיוסד בעצם על דברי
05:45 „אם יקיימו ישראל תורתי, מוטב“. די גאנצע וועלט שטייט אויף תורה. איז ממילא, וואס ווערט דא פלוצלינג א נייער ענין, אז מיר רעדן וועגן א ברכה אויף תורה? וואס איז די ברכה אויף תורה? תורה איז דאך געגעבן געווארן סיי ווי. צווייטנס איז די שאלה: וואס איז דא דער ענין פון עשו? מיר זאגן דאך אז יצחק האט געוואלט בענטשן עשו. צי האט ער געוואלט בענטשן עשו מיט תורה? ווי קומט דא אריין עשו אין תורה? תורה איז דאך פארבונדן מיט עם ישראל. וואס איז דא דער פשט? און דריטנס איז אן אינטערעסאנטע זאך, וואס ער זאגט „ויתן לך האלקים“. מיר רעדן פון אזעלכע ברכות, די גרעסטע, טיפסטע ברכות. און וועלכן נאמען, וועלכן שם, נוצט די תורה? זי נוצט דא אלקים דוקא. וואס איז אלקים? דאס איז מדת הדין, מדת הגבורה, מדת הצמצום, כידוע. לכאורה, ביי ברכות פאסט שם הוי׳, מדת הרחמים. ווי קומט עס אז דא דוקא שטייט אלקים, מדת הדין? און דערמיט באווארנט זיך א חידוש, א נקודה, וואס דער רבי רש״ב איז מסביר באריכות ובהרחבה אין דעם המשך הידוע פון תרס״ו און די מאמרים פון די שבתים. און אויף דעם איז מבואר שפעטער, נאך אין א מאמר חסידות וואס איז מסביר דעם ענין. עס זענען מאמרים פארבונדן מיט ראש חודש כסלו. וואס מיר געפינען דא, חוץ דעם ענין פון חודש כסלו, ראש חודש כסלו — א זמן פון גאולה, א זמן פון יום טוב, פון שמחה, פארבונדן מיט דעם גילוי פון חסידות חב״ד — דאס איז מבואר אין די מאמרים, גאר רייכע ענינים. וואס דאס איז מיוסד בעצם אויף דעם
07:24 הזוהר. הזוהר, בדברו על הגילויים של משיח, מביא את הפסוק בישעיה: ״עין לא ראתה אלקים זולתך יעשה למחכה לו״. הוא מדבר על הגילויים של משיח ואומר שיבוא זמן של גילויי העתיד לבוא, שיהיו בו גילויים גדולים כל כך, עניינים ש״עין לא ראתה אלקים זולתך״ — שום עין לא ראתה אותם. וכפי שנאמר בגמרא, במסכת שבת: ״כל הנביאים כולן לא נתנבאו אלא לימות המשיח, אבל לעולם הבא — עין לא ראתה אלקים זולתך״. הגילויים שעליהם אנחנו מדברים הם גילויים שלמעלה אפילו מימות המשיח. לאחר ימות המשיח, בעולם הבא, יבואו עניינים ש״עין לא ראתה אלקים זולתך״ — גילויים נפלאים של פנימיות התורה. [לא ברור] בתקופה השנייה של ימות המשיח. אומר המדרש: ״יעשה למחכה לו״. מה פירוש ״למחכה לו״? בפשטות, זהו עניין הציפייה לגאולה. הרמב״ם פוסק בהלכות מלכים שלא די להאמין בביאתו, אלא צריך גם לחכות לו. ״מחכה לו״ — האדם מחכה, מתוך צימאון וגעגועים; הוא מחכה לו בפועל ממש. זו הלכה. הזוהר אומר ש״מחכה״ הוא גם לשון יגיעה בחכמה. ממילא, גילוי פנימיות התורה, ״תורה חדשה מאתי תצא״, סודות התורה שיתגלו בתורתו של משיח והגילויים הנפלאים של פנימיות התורה — כל אלה תלויים בעניין של [לא ברור].
07:24 זוהר. וואס דער זוהר זאגט בנוגע די גילויים פון משיח, ער ברענגט דעם פסוק. דער פסוק אין ישעיה שטייט: „עין לא ראתה אלקים זולתך יעשה למחכה לו“. ער רעדט וועגן די גילויים פון משיח, און ער זאגט אז עס וועט קומען א צייט פאר די גילויים פון לעתיד לבוא, וואס עס וועלן זיין אזעלכע גרויסע גילויים, אזעלכע ענינים, וואס „עין לא ראתה אלקים זולתך“ — קיין אויג האט זיי נישט געזען. און ווי עס שטייט אין דער גמרא, מסכת שבת, די גמרא זאגט דארט: „כל הנביאים כולן לא נתנבאו אלא לימות המשיח, אבל לעולם הבא — עין לא ראתה אלקים זולתך“. די גילויים וואס מיר רעדן דארט, דאס זענען אזעלכע גילויים וואס זענען נאך העכער אפילו פון ימות המשיח. דאס איז נאך ימות המשיח, לעולם הבא; עס וועלן קומען ענינים וואס „עין לא ראתה אלקים זולתך“, גילויים נפלאים פון פנימיות התורה. [לא ברור] אין דער תקופה השנייה, תקופת ימות המשיח. זאגט דער מדרש: „יעשה למחכה לו“. וואס מיינט „למחכה לו“? בפשטות, דאס איז דער ענין פון ווארטן אויף דער גאולה. דער רמב״ם פסק׳נט אין הלכות מלכים אז מ׳מוז נישט נאר גלייבן אין זיין ביאת, נאר אויך מחכה זיין לו. מחכה לו — ער ווארט, און דאס איז דער צמאון און די געגועים, דאס מחכה זיין בפועל ממש. דאס איז א הלכה. זאגט דער זוהר, „מחכה“ איז אויך א לשון יגיעה בחכמה. ממילא, די גילוי פון פנימיות התורה, „תורה חדשה מאתי תצא“, די סודות התורה וואס וועלן נתגלה ווערן אין דער תורה של משיח, און די גילויים נפלאים פון פנימיות התורה — דאס איז תלוי אין דעם ענין פון [לא ברור].
09:03 ״מחכה לו״, דרכים בחכמה — זהו לימוד בהתעמקות, מתוך יגיעה. דרכי רוח התורה, כלומר גילוי סודות התורה המתגלים לו. וזהו סדר היגיעה. אנחנו מוצאים דבר פלא נוסף בדברי ימי ישראל. יש מדרש מעניין על ההבדל בין הלוחות הראשונות ללוחות השניות: הלוחות הראשונות היו לפני החטא, ואחרי חטא העגל ניתנו הלוחות השניות. אומר המדרש: ״ויגד לך תעלומות חכמה כי כפלים לתושיה״. אילו בני ישראל לא היו שוברים את הלוחות והיו רק לוחות ראשונות, היו בידינו רק חמשת חומשי תורה וספר יהושע. אבל בעקבות החטא ושבירת הלוחות, ולאחר שבני ישראל עשו תשובה, נפתח עומק בתורה, ועל ידי כך התגלו תורה שבכתב, תורה שבעל פה, הלכות, אגדות וכל המרחב שבתורה. כל זה בא בעקבות שבירת הלוחות. כלומר, דווקא מתוך ההעלם וההסתר התגלה עומק רב יותר בתורה, שלא היה מתגלה אחרת; כל הריבוי הזה לא היה קיים. בדומה לכך אנחנו מוצאים הבדל נוסף בין שתי האפשרויות שעמדו לפני משה רבינו כשהכה בסלע. אומר הזוהר: אילו משה רבינו היה מדבר אל הסלע — רצונו של הקדוש ברוך הוא היה שמשה רבינו ידבר אל הסלע — אומר המדרש שהיה מלמד אותם פרק אחד, וזה היה מספיק. הדיבור הזה, דיבור של תורה, היה מביא לכך שהסלע יוציא את מימיו. אבל משה רבינו לא דיבר, אלא הכה בסלע. אומר הזוהר שאילו משה רבינו היה מדבר, היה [לא ברור], אבל
09:03 מחכה לו דרכים במילא דחכמה — דאס איז לימוד בהתעמקות, של יגיעה. דרכי רוח תורה, דאס הייסט גריסן סודות התורה וואס ווערן נתגלה לו. און דאס איז דער סדר יגיעה. און מיר געפינען נאך א פלא אין דברי ימי ישראל. מיר געפינען אן אינטערעסאנטן מדרש: מיר געפינען א חילוק צווישן די לוחות ראשונות און לוחות שניות. ווען עס וואלטן געבליבן די לוחות ראשונות, פאר דעם חטא, און נאך דעם חטא העגל זענען געווען די לוחות שניות. זאגט דער מדרש: ״ויגד לך תעלומות חכמה כי כפלים לתושיה״. ווען די אידן וואלטן נישט צובראכן די לוחות, עס וואלטן נאר געווען לוחות ראשונות, וואלט מען געהאט נאר חמשה חומשי תורה און ספר יהושע. און דורך דעם וואס עס איז געווען דער גאנצער חטא און שבירת הלוחות, און דערנאך האבן אידן תשובה געטאן, האט זיך אויפגעעפנט אן עומק אין תורה, און דורך דעם זענען נתגלה געווארן תורה שבכתב, תורה שבעל פה, הלכות, אגדות און דער גאנצער מרחב אין תורה. דאס איז געקומען דורך שבירת הלוחות. דאס הייסט, דורך דעם העלם והסתר איז נתגלה געווארן מער עומק אין תורה, וואס אנדערש וואלט נישט נתגלה געווארן, וואלט נישט געווען דער גאנצער ריבוי. על דרך זה געפינען מיר נאך א חילוק צווישן די צוויי אופנים ביי משה רבינו, ווען ער האט געקלאפט דעם סלע. זאגט דער זוהר: ווען משה רבינו וואלט גערעדט צום סלע — דער רצון פון הקדוש ברוך הוא צו משה רבינו איז געווען צו רעדן צום סלע. זאגט דער מדרש, משה רבינו וואלט זיי געלערנט איין פרק און דאס וואלט גענוג געווען. דאס דיבור, דאס דיבור פון תורה, זאגט: ״ותגיסן מימיו״. משה רבינו האט אבער נישט גערעדט, ער האט געקלאפט. זאגט דער זוהר, ווען משה רבינו וואלט גערעדט, וואלט געווען [לא ברור], אבער
10:48 לא היה כל הגילוי של התורה שבעל פה. העובדה שמשה רבינו הכה בסלע היא שהביאה לכל עניינו של התלמוד הבבלי. ריבוי הקושיות, ההעלמות וההסתרים, הפלפולים וכל ההעמקה בתורה שהתגלו על ידי התנאים והאמוראים בתלמוד הבבלי ועד היום — כל אלה באו בזכות העובדה שמשה הכה בסלע. אילו לא היה מכה בו, לא היה כל הריבוי הזה. כלומר, הכאת הסלע הביאה לידי גילוי את הריבוי שבתורה שבעל פה. וזה מביא אותנו לעניין נוסף: אצל בני אדם, אצל נשמות ישראל, יש שני סוגים של שכל. יש שכל שבא בדרך הטבע: אדם מבין עניין מסוים, מבין את הפשט. לאחד יש ראש טוב והוא מבין היטב; לאחר יש ראש עמוק והוא מבין לעומק רב יותר. אבל אצל יהודים, סוד הלימוד בא מתוך קשיים, מתוך העלמות והסתרים ומתוך יגיעה. בלשון הקבלה זהו ״אור חוזר״. ״אור ישר״ הוא אור שמאיר ישירות; הוא בא מיד, בדרך הטבע. זהו כושר שהאדם מגלה באמצעות יגיעה רגילה. אבל כשיש קשיים, העלמות והסתרים, פורץ מן הנפש עניין עמוק שמגלה עומק נוסף בחכמה, ״תעלומות חכמה״. העומק הזה לעולם לא היה מתגלה אלמלא היו הקושיות, כלומר ההסתרים. כפי שרואים שדווקא כשיש העלם והסתר, מתגלה מה שהיה נעלם, והאדם מתגבר על הניסיונות. כך גם בתורה: על ידי יגיעה
10:48 עס וואלט נישט געווען דער גאנצער גילוי התורה שבעל פה. און דורך דעם וואס משה רבינו האט געקלאפט דעם סלע, האט עס געפירט צו דעם גאנצן ענין פון תלמוד בבלי. און דאס איז, די פיל קושיות און העלמות און הסתרים און פלפולים און אלע העמקות אין תורה וואס זענען נתגלה געווארן דורך תנאים ואמוראים אין תלמוד בבלי ביז היינט, דאס איז א דאנק דעם ענין וואס משה האט געקלאפט דעם שטיין. ווען ער וואלט נישט געקלאפט, וואלט נישט געווען דער גאנצער ריבוי. דאס הייסט, די הכאת הסלע האט ארויסגעברענגט דעם ריבוי פון תורה שבעל פה. און דאס ברענגט אונז צום ענין וואס מיר געפינען: מיר געפינען ביי מענטשן, ביי נשמות ישראל, צוויי סארטן שכלים. עס איז דא א שכל וואס קומט בדרך הטבע. א מענטש פארשטייט א געוויסן ענין, א פשט. איינער האט א גוטן קאפ, פארשטייט גוט; איינער האט א טיפן קאפ, פארשטייט טיפער. אבער ביי אידן קומט דער סוד הלימוד דורך קשיים, דורך העלמות והסתרים, דורך יגיעה, און ס׳איז, בלשון הקבלה, אן אור חוזר. אור ישר איז גלייך א ליכטיקייט; עס קומט גלייך, עס קומט בדרך הטבע. און דאס איז א חוש וואס א מענטש מגלה איז דורך יגיעה רגילה. אבער ווען עס זענען דא קשיים, העלמות והסתרים, ברעכט זיך דורך אן ענין עמוק אין נפש, וואס מגלה א נאך טיפערן עומק החכמה, תעלומות חכמה, וואס וואלט קיינמאל נישט נתגלה געווארן ווען עס וואלט נישט געווען די קושיות, כלומר די סתרים. על דרך מה וואס מ׳זעט, אז דווקא ווען ס׳זענען דא העלם והסתר, ווערט נתגלה וואס איז נעלם, און מ׳איז מתגבר אויף די נסיונות. על דרך זה איז אין תורה אויך: דורך יגיעה
12:26 בתורה מגלים עומק נוסף. וכך שואלים: מדוע ההלכה כבבלי ולא כירושלמי? הרי לכאורה הירושלמי מאיר יותר. מבואר בחסידות שדווקא הבבלי, מפני ששם היה החושך של בבל, גלות בבל. כן, חושך הגלות — היו יותר העלמות והסתרים, אבל התלמידים יגעו יותר, האמוראים יגעו יותר, התמודדו יותר עם קושיות, עד שהגיעו לברר את ההלכה ולהגיע לעומק ההלכה מכל צדדיה. ועל דרך זה, זו מעלת העבודה והיגיעה בסוף זמן הגלות. כאשר אומרים שעל ידי דרכי החכמה, על ידי יגיעה, מגיעים לעומק התורה — בלי היגיעה לא היו מגיעים אליו. וזהו גילוי התורה של משיח, התורה של הגילויים דלעתיד לבוא. ודווקא על ידי היגיעה בזמן הגלות, כשפורצים את ההעלמות וההסתרים, ואדם מתייגע, עמל ומזיע, ומשקיע את כל כוחותיו בקטע תורה, מגיעים לעומק התורה, עד לעומק פנימיות התורה. הגילויים העמוקים הללו מתגלים. ושואלים: מדוע דווקא בזמן של חושך כפול ומכופל התגלו כל סודות פנימיות התורה, תורת החסידות, שהתגלו על ידי הבעל שם טוב ותלמידיו ותלמידי תלמידיו, בדורות האחרונים שלנו? ועל דרך זה, זה מה שנאמר בפרשה של היום: זו הייתה הברכה שיצחק נתן ליעקב. כן, יצחק, כידוע, שמו יצחק הוא מלשון
12:26 אין תורה רופט מען ארויס נאך אן עומק. און אזוי פרעגט מען: פארוואס איז צווישן בבלי און ירושלמי די הלכה כבבלי? הגם אז ירושלמי איז לכאורה מער ליכטיק, שטייט אין חסידות אז דווקא בבלי, ווייל דארט איז געווען דער חושך פון בבל, דער גלות בבל. יא, דער חושך הגלות — עס זענען געווען מער העלמות והסתרים, אבער די תלמידים האבן מער געהארעוועט, די אמוראים האבן מער געהארעוועט, מער געבראכן זיך מיט קושיות, ביז זיי זענען צוגעקומען מברר זיין די הלכה, צוקומען צום עומק ההלכה פון אלע זייטן. און על דרך זה, דאס איז די מעלה פון עבודה ויגיעה אין סוף זמן הגלות. ווען מ׳זאגט אז דורך די דרכים פון חכמה, דורך יגיעה, דערגרייכט מען דעם עומק התורה, וואלט מען אן די יגיעה נישט צוגעקומען צו דעם. און דאס איז דער גילוי פון תורה פון משיח, די תורה פון די גילויים פון לעתיד לבוא. און דווקא דורך די יגיעה אין זמן הגלות, ווען מ׳ברעכט זיך דורך די העלמות והסתרים, און א מענטש מוטשעט זיך און ער הארעוועט און ער שוויצט, די אלע כחות אויף א שטיקל תורה, דערגרייכט מען צום עומק התורה, ביז צום עומק פון פנימיות התורה. די טיפע גילויים, זיי ווערן מתגלה. און דאס פרעגט מען: פארוואס דווקא אין א זמן פון חושך כפול ומכופל זענען מתגלה געווארן די אלע סודות פון פנימיות התורה, תורת החסידות, וואס זענען מתגלה געווארן דורך דעם בעל שם טוב און זיינע תלמידים און תלמידי תלמידים, אין אונזער, אין, אין, אין לעצטער דור? און על דרך ענין, דאס איז וואס עס שטייט אין היינטיקער פרשה: דאס איז געווען די ברכה וואס יצחק האט געגעבן צו יעקב. יא, יצחק, כידוע, אז יצחק, דורך מלשון
13:53 צחוק. יצחק הוא הרי מלשון צחוק, כמו ״אז ימלא שחוק פינו״. יצחק הוא הרי כל הגילויים דלעתיד לבוא, הצחוק והתענוג שנוצרים על ידי פריצת ההעלמות וההסתרים. יצחק הוא מידת הגבורה. זהו התוקף של ההעלם וההסתר שצריך לפרוץ, ודווקא על ידי כך מגיעים לגילויים העמוקים ביותר. ובפרט, דווקא יצחק מברך את יעקב בברכת ״ויתן לך האלוקים מטל השמים ומשמני הארץ״. התורה שניתנה מצד עצמה, כשאומרים שהיה מתן תורה, [לא ברור], הקב״ה התנה תנאי עם העולם על התורה — זו התורה, והיא באה בדרך מתנה. זוהי חיצוניות התורה. אלה ענייני התורה שבאים בדרך מתנה מלמעלה, מעצמם. זו התורה החלקה. אבל הברכה שיצחק נתן ליעקב הייתה על היגיעה בתורה; על כך שעל ידי יגיעה מגיעים לעומק פנימיות התורה. זו הברכה המיוחדת של ״ויתן לך האלוקים״. ומדוע נאמר דווקא שם אלוקים? אלוקים הוא צמצום, העלם והסתר, ודווקא דרך אלוקים, על ידי פריצת ההעלמות וההסתרים, והקושיות והרמאויות וכל העניינים הללו, מגלים עומק חדש עם חיות חדשה, את האור החדש, את עומק פנימיות התורה. וזהו ״מטל השמים ומשמני הארץ, ורוב דגן ותירוש״ — כל העניינים הנפלאים שבתורה, החידושים שבתורה, אשר
13:53 צחוק. יצחק איז דאך מלשון צחוק, אזוי ווי „אז ימלא שחוק פינו“. יצחק איז דאך די אלע גילויים פון לעתיד לבוא, דער צחוק און תענוג וואס ווערט דורך דעם דורכברעכן פון די העלמות והסתרים. יצחק איז מידת הגבורה. דאס איז דער תוקף פון העלם והסתר וואס מען דארף דורכברעכן, און דווקא דורך דעם דערגרייכט מען די טיפסטע גילויים. בפרט איז יצחק דווקא, ער ווינטשט יעקב מיט די ברכה פון „ויתן לך האלוקים מטל השמים ומשמני הארץ“. די תורה וואס איז געגעבן געווארן מצד עצמה, וואס מען זאגט אז עס איז געווען מתן תורה, [לא ברור], דער אויבערשטער האט געמאכט א תנאי מיט דער וועלט אויף תורה, דאס איז די תורה, און דאס איז בדרך מתנה. דאס איז חיצוניות התורה. דאס זענען די עניינים פון תורה וואס קומען בדרך מתנה מלמעלה, אליין. דאס איז די גלאטע תורה. אבער וואס יצחק האט געגעבן א ברכה צו יעקב איז אויף די יגיעה בתורה. אויף דעם ענין אז דורך יגיעה דערגרייכט מען דעם עומק פנימיות התורה. דאס איז די ספעציעלע ברכה פון „ויתן לך האלוקים“. און פארוואס שטייט דווקא שם אלוקים? אלוקים איז צמצום, העלם, הסתר, און דווקא דורך אלוקים, דורך דורכברעכן די העלמות והסתרים, און די קושיות און די רמיות און די אלע עניינים, רופט מען ארויס א נייעם עומק מיט א נייע חיות, דעם אור חדש, דעם עומק פון פנימיות התורה. און דאס איז „מטל השמים ומשמני הארץ, ורוב דגן ותירוש“, די אלע עניינים נפלאים שבתורה, חידושים שבתורה, וואס
15:16 באים דווקא על ידי היגיעה. ומה שאומרים שיצחק רצה לתת זאת לעשו — באמת, לפי פשוטו, לתת לעשו — פירושו שאלה עניינים הקשורים לעשו. זה קשור לניצוצות הקדושה שנמצאים בעולם הזה, בקליפה וסטרא אחרא. ויצחק רצה יותר לתת זאת לעשו. הוא חשב שהבירור ייעשה ישירות על ידי עשו, ואילו העניין היה שצריך לעבור דרך יעקב, כדי שיוכל לברר את ניצוצות הקדושה. כלומר, הוא היה נותן זאת לעשו מיד, וזה לא היה מסתבר. לכן פעלו שיעקב יבוא וייקח את הברכות, כדי שיוכל לברר את עשו ולהוציא את ניצוצות הקדושה שנמצאים בבירורים, בהעלמות ובהסתרים. ועל ידי גילוי ניצוצות הקדושה מגלים אור חדש, את אור הגאולה העתידה. הדבר גם מרומז ומבואר בברכות שנתן יצחק ליעקב, ב״ויתן לך״ שבפרשה של היום. ושהקב״ה יעזור שנזכה כבר לגאולה, לאחר שעברנו את כל ההעלמות וההסתרים ואת כל היגיעות, ושנראה כבר בגאולה את קיום כל הברכות הללו בגילוי: ״ויתן לך האלוקים מטל השמים ומשמני הארץ, ורוב דגן ותירוש״, הן בגשמיות והן ברוחניות, בגאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו.
15:16 קומען צו דווקא דורך די יגיעה. און דאס וואס מען זאגט אז יצחק האט עס געוואלט געבן צו עשו — אמת׳דיג, לפי פשוטו, געבן צו עשו — דאס מיינט אז דאס זענען אזעלכע עניינים וואס זענען פארבונדן מיט עשו. דאס איז פארבונדן מיט די ניצוצות קדושה וואס געפינען זיך אין עולם הזה, אין קליפה וסטרא אחרא. און יצחק האט עס געוואלט מער זיין צו געבן צו עשו. ער האט געמיינט אז דער בירור וועט גיין דירעקט דורך עשו, און דאס איז געווען דער ענין אז מען דארף דורכגיין דורך יעקב, כדי אז ער זאל קענען מברר זיין די ניצוצות קדושה. הייסט, ער וואלט געגעבן עס צו עשו און גלייך, און דאס האט נישט מסתבר געווען. דערפאר האט מען געמאכט יעקב קומען און ארויסנעמען די ברכות, כדי צו קענען מברר זיין עשו, כדי ארויסצונעמען די ניצוצות קדושה וואס געפינען זיך אין די בירורים, די העלמות והסתרים. און דורך דעם וואס מען מגלה די ניצוצות קדושה, רופט מען ארויס אן אור חדש, דעם אור פון די גאולה העתידה. דאס איז אויך מרומז ומבואר אין די ברכות וואס יצחק האט געגעבן יעקב, אין „ויתן לך“ פון היינטיקער פרשה. און דער אויבערשטער זאל דא העלפן, אז מען זאל זוכה זיין שוין בגאולה, נאך דעם וואס מען איז דורכגעגאנגען די אלע העלמות והסתרים און די אלע יגיעות, אז מען זאל שוין זען בגאולה דעם קיום פון די אלע ברכות בגילוי: „ויתן לך האלוקים מטל השמים ומשמני הארץ, ורוב דגן ותירוש“, סיי בגשמיות סיי ברוחניות, אין דער גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו.