פרשת חיי-שרה תשפ"ו "ויקם שדה עפרון" - זיין א מלך אויף דער וועלט

00:00 איך האב אמאל געהערט ביי א פארברענגען פון דעם חסיד הידוע, דעם משפיע רבי יואל כהן. ער האט דערציילט, אז ער האט געהאט א קשר מיט איינעם פון די שלוחים, דעם רבי'נס שלוחים. דער רבי שיקט אויף דער וועלט שלוחים צו בתי חב"ד, וואס זיי גייען אין א פלאץ, אוועק פון א שטאט, און דארטן טוען זיי אין אידישקייט. און די אלע זאכן וואס א שליח טוט, איז מיט איין ציל: אויפבויען די אידישקייט אין דעם ארט. ער האט דערציילט, אז ער, רבי יואל, איז געווען זיין משפיע, און דער שליח פלעגט קומען פון צייט צו צייט רעדן מיט רבי יואל וועגן זיינע ענינים און וועגן דער שליחות. רבי יואל האט דערציילט, אז ער האט אים געמאָנט, אז ער דארף לערנען יעדן טאג חסידות. ער איז גאר שטארק פארנומען מיט דער שליחות, און ער דארף טון און אויפטון און קענען, און ער האט גאר א סך ענינים. אבער רבי יואל האט געזאגט, אז א שליח פונעם רבי'ן מוז געפינען צייט יעדן טאג צו לערנען חסידות. און ער האט אים געמאָנט, אז ער זאל מאכן דערפון א סדר. נו, דער שליח האט זיך אונטערגענומען, וכולי וכולי. ער איז געווען א משך זמן, דערציילט ער, און ווען ער איז צוריקגעקומען, האט ער אים געפרעגט: זאג מיר, וואס טוט זיך? ווי גייט עס? פרעגט אים רבי יואל: זאג מיר, ווי גייט עס מיט דעם לערנען חסידות יעדן טאג? זאגט אים דער שליח: איך וועל דיר זאגן, איך וועל דיר זאגן דעם אמת. איך קען נישט זאגן, אז איך לערן יעדן טאג חסידות. אבער איך

01:32 וועל דיר זאגן, וואס איז דער חילוק צווישן א טאג וואס איך האב געלערנט חסידות און א טאג וואס איך האב נישט געלערנט חסידות. זאגט ער אים, אז איך, אלס א שליח אין דעם ארט, האב ענינים וואס איך דארף מסדר זיין. דא דארף איך פארן צו א אידן, בעטן אים א טובה, אז ער זאל העלפן צו דעם מנין; דא דארף איך פארן צו א מענטש פון די שרים פון דעם פלאץ, פון די אנשי המשרדים, פון דער ממשלה, פון דער עירייה, וכיוצא בזה. איך דארף בעטן כל מיני רישיונות, בעטן כל מיני זאכן. אז איך וויל, למשל, מאכן א חנוכייה אויף דער גאס, אויף רשות הרבים, ווי דער רבי האט געוואלט, דארף איך באקומען א רישיון, אז איך זאל קענען מאכן די חנוכייה. דארף איך באקומען די אלע פערמישאַנז, די אלע זאכן, די אלע רישיונות. דארף איך דורכגיין כל מיני משרדים, מיט כל מיני מענטשן, מיט דער גאנצער ביוראקראטיע. זאגט דער איד אזוי: א טאג וואס איך האב געלערנט חסידות, אין דער פרי בבוקר בין איך געשטאנען און געלערנט חסידות, אפילו א ביסל, האב איך געלערנט חסידות. געלערנט וועגן דעם אויבערשטן, איך האב געלערנט וועגן דעם אז די וועלט איז איבערגעגעבן צום אויבערשטן, איך האב געלערנט וועגן אחדות ה', איך האב געלערנט חסידות. יענעם טאג, אז איך גיי צום משרד, דארף זיך טרעפן מיט א מענטש, דארף זיך טרעפן מיט א חשובן מענטש, מיט א שר, מיט א שופט, מיט א מושל, מיט וועמען עס זאל נאר זיין — ביי מיר איז דא א געפיל, עס שטייט ביי מיר: איך בין

02:55 דא דער בעל הבית פון דער שטאט. ער ארבעט בעצם פאר מיר. רש"י זאגט אין חומש: בשביל התורה ובשביל ישראל. די גאנצע וועלט איז באשאפן געווארן פאר עם ישראל. די גאנצע וועלט איז דאך פאר מיר. איך בין דא דעם רבי'נס א מענטש, איך בין דער שליח, איך בין דא געקומען צו מאכן ליכטיג אויף דער וועלט און ברענגען דעם שם ה' צו דעם פלאץ. איז במילא, איך בין דא בעל הבית. און די גאנצע מעשה, די גאנצע מאכעריי, די גאנצע זאך וואס גייט דא פאר, דאס איז אלץ געמאכט געווארן פאר מיר, כדי איך זאל קענען דורכפירן מיין שליחות. איז יעדער איינער ארבעט פאר מיר. איך בין דא דער בעל הבית. און ער גייט צו מיט דעם שטעל, מיט דעם שטאלץ, די אלע טירן עפענען זיך. נישט אז איך זאג זיך דאס, אבער ביי מיר איז דא דער שטאלץ. און מיט דעם שטאלץ קען איך איבערקערן די וועלט. א טאג וואס איך לערן נישט קיין חסידות, זאגט ער, איז דעמאלט ביי מיר דער ענין שיינט נישט; דאס לייכט ביי מיר נישט. ביי מיר קוק איך אויף דער מציאות ווי דאס איז: ער איז א חשובער מענטש, ער איז א שר, ער איז א גאנצער מיניסטער, ער איז א גאנצער קנאקער, ער האט דאס געלט, און איך דארף זיך בעטן ביי אים, און זיך בייגן צו אים, און אים משכנע זיין, אפשר וועט ער רחמנות האבן אויף מיר. דער צוגאנג איז, אז איך דארף אנקומען צו יעדן. איז די גאנצע זאך גאר אנדערש. אט דער ענין, אט דער הערט פון [לא ברור].

04:17 חסידות. און דאס קען מען פארשטיין, אז דאס איז וואס א שליח איז. א שליח, שלוחו של אדם כמותו, אז ער גייט מיט כח המשלח, דורך דעם וואס ער איז מקושר, דורך דעם וואס ער לערנט די תורות און די חסידות פון משלח, האט ער דעם אויפלייג, דעם ריכטיגן אויפלייג, אז ער קומט אין א פלאץ, איז ער דער בעל הבית אויף דעם פלאץ. אין היינטיגער סדרה געפינען מיר א פסוק וואס רעדט בנוגע דעם ענין פון אברהם אבינו, דאס קויפן מערת המכפלה. די גאנצע דין ודברים מיט אברהם אבינו מיט מערת המכפלה, די תורה דערציילט: שרה אמנו איז נפטר געווארן. אברהם אבינו זוכט א פלאץ צו באגראבן שרה, און ער גייט זיך בעטן ביי בני חת: „תנו לי אחוזת קבר“, בעט זיך ביי זיי, קען איך דא געפינען א פלאץ צו באגראבן זיין ווייב, באגראבן שרה? און ס׳הייבט זיך אן א גאנצע דין ודברים. און אברהם אבינו, צום סוף, גיט דעם גאנצן כסף מלא פאר עפרון. שפטער שטייט אין פסוק: „ויקם שדה עפרון“. וואס איז דא „ויקם שדה עפרון“? „ויקם שדה עפרון אשר במכפלה אשר לפני ממרא, השדה והמערה אשר בו וכל העץ אשר בשדה“. קומט צו גיין רש״י. רש״י זאגט, דער פשט „ויקם שדה עפרון“ איז: „תקומה היתה לו, שיצא מיד הדיוט ליד מלך“. אז דא טייטש „ויקם“ איז נישט פשוט בלשון קנין, ס׳איז אריבערגעגאנגען פון איינעמס רשות צו אן אנדערן. ס׳שטייט דא בלשון „ויקם“, ווייל דאס איז נישט סתם קנין. דאס איז געווען בדרך תקומה, אויפהייבן. ס׳איז אריבער פון איין גדר, אן אנדער זאך, אריבערגעשטעלט אין גאר אן

06:10 העכערן עולם, דא אין מציאות. ס׳איז געווען ביי א הדיוט און ס׳איז געווארן ביי א מלך. און דא זאגט רש״י, דאס איז דא דער פשט, און פשוט „ויקם“ איז בלשון קנין, און געפינען מיר דא לשון קנין אין דער תורה. און דאס מיינט כפשוטו, אז אברהם האט אפגעקויפט דעם גאנצן ענין דא, די גאנצע זאך. וואס איז דא דער ווארט? וואס איז דא וואס קוועטשט רש״י, וואס רש״י וויל ברענגען דעם „ויקם“ אז דאס איז בלשון „תקומה היתה לו“? נו, דאס וויל רש״י ארויסברענגען. ווייל לכאורה דער גאנצער פסוק איז איבעריג. ס׳האט נישט געדארפט שטיין די גאנצע אריכות. ס׳שטייט שוין פריער אז אברהם אבינו האט געצאלט, אז מען גיט אים דאס, ס׳איז געווארן זיינס. עס קען שטיין איין ווארט. ס׳שטייט דער גאנצער פסוק: „ויקם שדה עפרון, המערה והשדה וכל העץ“. וואס וויל די תורה מיט אט דעם פסוק? אויף דעם קומט צו גיין רש״י זאגן, אז דא וויל די תורה אונז דערציילן וואס איז דא געשען אין דעם אופן הקנין פון מערת המכפלה. מערת המכפלה, דאס איז געווען דער ערשטער קנין פון אברהם אין ארץ ישראל. אברהם אבינו וויל באגראבן זיין ווייב שרה. שרה אמנו איז די שורש פון עם ישראל, די מאמע פון עם ישראל. ביי אברהם איז געווען אויך ישמעאל, אבער שרה האט נאר געהאט יצחק. און ביי יצחק איז געווען „כי ביצחק יקרא לך זרע“; „ביצחק“ און נישט כל יצחק, דאס הייסט יעקב. דאס הייסט אז דא הייבט זיך אן א נייע מציאות. שרה איז אין גאנצן איבערגעגעבן צו עם ישראל. אברהם אבינו, בשעת ער וויל קויפן שדה עפרון, וויל ער אפקויפן אן אופן אז עס זאל ווערן אין גאנצן איבערגעגעבן צו עם ישראל,

07:46 ס׳זאל נישט האבן קיין שום שייכות צו פריער. דערפאר שטעלט זיך דא אברהם אבינו אוועק ווי א מלך. אין קנינים, ביי א מלך איז דער גדר הקנין, ווי ס׳שטייט אין הלכות אין רמב״ם, נישט די זעלבע זאך ווי דער קנין פון סתם א מענטש. בשעת א מלך איז קונה א זאך, איז ער מפקיע די בעלות פונעם פריערדיקן בעלים בתכלית. סתם א מוכר און א קונה איז א מוכר און א קונה, צוויי מענטשן. דער קנין ווערט געטאן דורך ביידע: דעת המוכר, דעת הקונה. עס זענען דא קנינים וואו עס איז מער דעת המוכר, עס זענען דא קנינים וואו עס איז דעת הקונה; דאס דארף מען יעצט נישט מפלפל זיין. יא, וואס איז דער גדר הקנין פון יעדן קנין? יא, ס׳איז קנין כסף, קנין שטר, קנין חזקה, די קנינים, דער קנין, אמור לי לו. אבער דאס איז אלעמאל דער צירוף פון דעת נותן און דעת מוכר, דעת המוכר, דעת הקונה. און דורך דעם ווערט דער קנין. אז ממילא, אפילו ער גיט עס אפ, בלייבט איבער א שייכות פון דעם מוכר נאך. דאס האט אברהם אבינו געוואלט: דאס איז געווען פון א נכרי, אז ס׳זאל אריבערגיין פון רשות פון די היידן צו רשות פון אברהם און שרה, זאל עס זיין באופן כזה, אז ס׳ווערט אינגאנצן אפגעריסן, אז ס׳שטייט נישט בכלל אין דעם קנין פון א פריוואטן קנין. און דאס איז דער גדר פון א מלך. דאס איז אויך תקיף. אברהם האט נישט געווען קיין מלך פון א הדיוט. אברהם איז געווען „נשיא אלקים אתה בתוכנו“, ער איז געווען א חשובער אדם. אבער ביחס צו א מלך, איז דאס אלץ א הדיוט. דאס איז נישט קיין רעגולער, דאס איז נישט קיין נארמאלער קנין פון א מוכר און א קונה. לגבי אברהם איז עפרון א הדיוט.

09:30 און בשעה שאברהם נעמט איבער די מערה, נעמט ער עס איבער בדרך מלך. ווייל דאס איז דער מלך: תקומה היתה לו. דאס הייבט זיך, דאס שפרינגט צו אן אנדערע רשות. אויס, עס איז נישטא קיין שייכות צו א פרטי. ער איז דער מלך פון דעם מקום, ער איז דער איינציקער בעל הבית אויפן מקום. און דאס האט אברהם געוואלט, אז דער אופן הקנין פון חברון זאל פועל׳ן, אז זיין שייכות צו ארץ ישראל זאל זיין אזא שייכות, וואס בלייבט אן קיין שום יחס צו א פרטי. און בפירוש, איך וועל אויך מסביר זיין, פארוואס אברהם אבינו האט געצאלט בכסף מלא. א נארמאלן קנין קען מען מאכן מיט א פרוטה אחת, שוה פרוטה וכו׳. יא. ניין, אברהם אבינו האט געוואלט אז עס זאל זיין דווקא בכסף מלא, ווייל ער האט געוואלט אז עס זאל נישט בלייבן קיין שום זכות טענה, אז יענער זאל קענען זאגן: איך האב דיר געטאן א גוטע טובה, איך האב דיר געגעבן, איך האב דיר [לא ברור]. דאס איז איין קנין. אבער ס׳איז דא א טיפערער ווארט: נישט סתם א קנין, נישט סתם דער קנין פון א קונה. דאס איז דער קנין פון א מלך. און דער מלך, אויף [לא ברור], איז מפקיע די רשות פונעם פרטי בעל הבית, ווייל ער איז דער איינציקער בעל הבית אויפן מקום. און דאס איז דער אופן און די מידה פון בעל הבית אויף ארץ ישראל. די בעל־הבית׳דיקייט פון עם ישראל אויף ארץ ישראל, דאס איז אזא בעל־הבית׳דיקייט פון א מלך. עס האט נישט קיין שייכות צו אנדערע. און וואס איז דער חידוש אינעם פסוק? דער חידוש אינעם פסוק איז אז נאך פאר מ׳האט באגראבן שרה׳ן, איז שוין „ויקם“. דער „ויקם“ איז געווען נאך מיט שדה עפרון. מ׳האט נאך נישט באגראבן; שפעטער שטייט „ואחרי כן“.

11:13 „קבר אברהם את שרה אשתו“. אזוי שטייט שפעטער. פאר דעם „ואחרי כן“ איז שוין געווען דער קנין. די מינוט וואס אברהם האט איבערגעגעבן די געלט פאר דעם מקום, איז דער מקום געווארן אן אחוזת קבר; איז שוין געווארן בדרך תקומה. דאס איז איבערגעשפרונגען צו אזא מין אופן, וואס דער פרטי אדם האט שוין נישט קיין שום שייכות דערצו, אויף קיין שום אופן. און דער ענין איז א הוראה נצחית צו יעדער איינעם, בכל מקום בעולם, פאר אידן: דאס איז די עבודה אויף דער וועלט הגשמית. דער איד איז דער מלך. „כל ישראל בני מלכים“, דאס זאגט די גמרא. רבי ישמעאל, רבי עקיבא וכו׳, [לא ברור], תנאים זאגן: „כל ישראל בני מלכים“. און עס שטייט אין תיקוני זוהר: „כל ישראל מלכים“. און דאס איז נישט קיין מלוכה קיימת [לא ברור]. דער איד איז דער מלך. דער איד אין דער וועלט איז דער מלך [לא ברור]. דער איד איז דער בעל הבית דא. דער אייבערשטער האט עם ישראל איבערגעגעבן די וועלט, אז זיי זאלן זיין אויף דער וועלט, מאכן פון דער גאנצער וועלט ארץ ישראל, ווי דער צמח צדק האט געזאגט. אז ווען א איד פירט אויס די שליחות, ווען א איד קומט אין א פלאץ, וואו ער קומט אריין אין דער וועלט, ער איז דער מלך פון דער מדינה, ווייל ער איז דער שליח לדבר ה׳. ער קומט און מאכט ליכטיג, מאכט הייליג, און ער ברענגט אריין דעם אייבערשטנס קדושה אין די וועלט. איז די גאנצע וועלט, מיט אלע מענטשן, מיט אלע זאכן, מיט אלע ענינים, אלץ וואס גייט פאר אין דער וועלט, געבן זיך איבער אינגאנצן צו דעם מענטש. ער האט די איינציקע בעל־הבית׳דיקייט, וואס מאכט די וועלט זאל ווערן א מקום, א דירה לו יתברך, א מקום קדוש, ארץ ישראל, א וועלט פאר דעם אייבערשטן.

12:51 און דאס דערציילט אונז די גאנצע פרשה. [לא ברור] דאס איז די שליחות פון די אידן בעולם: אז דער אייבערשטער גיט יעדן איד די שליחות צו מאכן פון דער וועלט א דירה לו יתברך. יעדער איד, דער אלטער רבי זאגט אין לקוטי תורה, ווי [לא ברור], יעדער איד איז א שליח. און שלוחו של אדם כמותו — דער איד איז כביכול ווי דער אייבערשטער אליין. דער אייבערשטער האט אונז געגעבן נשמות, חלק אלוקה ממעל ממש. און ווען א איד פירט אויס אויף דער וועלט, וואו ער גייט און וואו ער שטייט, דארף ער געדענקען אז מיר זענען בני מלכים. אז ווען ער קומט אריין אין דער וועלט, ער איז דער מלך. וואס איז דער טייטש אז ער איז דער מלך? אז ער האט די יכולת, ער דארף עס איבערמאכן, און מאכן די וועלט אז זי זאל ווערן א מקום לה׳, א דירה לו יתברך, א מקום קדוש, דורך קיום המצוות, דורך עבודה לשם שמים, „כל מעשיך לשם שמים“, „בכל דרכיך דעהו“; מאכן פון דעם מקום א מקום פאר דעם אייבערשטן, אז די וועלט זאל ווערן א געטלעכע וועלט, א הייליקע וועלט, א וועלט וואס דארטן איז דער אייבערשטער, „המקום אשר יבחר ה׳“, און דארטן „המקום אשר ישכן ה׳“. און דאס איז אונזער תכלית בעולם. און אז היינט מאכן מיר יעדן ענין בין קיים [לא ברור], איז קערט מען איבער די וועלט, און מען מאכט אז די וועלט זאל ווערן א וועלט, א געטלעכע וועלט, א הייליקע וועלט; אז די גאנצע וועלט וועט זיין איין גרויסע ארץ ישראל, „שעתידה ארץ ישראל שתתפשט בכל הארצות“, און עס זאל ווערן א דירה לו יתברך דורך דער גאנצער וועלט, „והיה ה׳“

14:15 „למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד“. אמן, כן יהי רצון.