לעבן חסידות · פרק 201 · 2025-11-05 · 20:21
פרשת וירא (תשפ״ו) "וה׳ אמר המכסה אני מאברהם" דער עילוי וואס מקומט דורך עבודת הנסיונות
תיאור הפרק
*ד״ה וה׳ אמר תרס״ז ד״ה וה׳ אמר תרע״ו ד״ה וה׳ אמר תשלז
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 בשנת תרע״ו, בחודש חשוון, בסביבות י״ז בחשוון, עזב אדמו״ר הרש״ב את ליובאוויטש. זו הייתה הפעם האחרונה שבה היה בליובאוויטש. לאחר מכן, עם הזמן, הגיע לרוסטוב. זה היה שינוי גדול, מהפך גדול, שהיה קשור למלחמה באותה תקופה. זו הייתה תקופת מלחמת העולם הראשונה, והמצב היה מצב של סכנת נפשות, עד שלא היה אפשר להמשיך לגור בליובאוויטש כפי שהיה עד אז. אדמו״ר הרש״ב וכל המשפחה נאלצו לעבור למקום אחר. באותה תקופה אמר אדמו״ר הרש״ב את ההמשך המפורסם, המשך מאמרי החסידות הידוע, אחד ההמשכים הארוכים ביותר בחסידות, ואולי הארוך שבהם: המשך ״בשעה שהקדימו״ תרע״ב. אדמו״ר הרש״ב התחיל את ההמשך בשנת תרע״ב, ומאמרי ההמשך נמשכו מתרע״ב עד לאותה שבת, שבת פרשת וירא תרע״ו. כלומר, אמירת ההמשך נמשכה כארבע שנים. זהו המשך עשיר ומופלא, העוסק בעניינים עמוקים בחסידות. הוא מציג סדר שלם ומסייע להבין את העניינים העמוקים ביותר באמצעות המחשות, משלים, ביאורים והסברים רבים, בלשון עשירה מאוד. כידוע, הרבי היה שקוע מאוד בהמשך הזה, עד שהרבי עצמו
00:00 אין יאר תרע״ו, חודש חשון, ארום דעם י״ז חשון, איז דער רבי רש״ב אוועקגעפארן פון ליובאוויטש. דאס איז געווען דאס לעצטע מאל וואס ער איז געווען אין ליובאוויטש, און דעמאלט איז ער אוועקגעפארן; שפעטער, מיט דער צייט, איז ער אנגעקומען קיין ראסטאוו. און דאס איז געווען א גרויסער שינוי, א גרויסער מהפך. דאס איז געווען פארבונדן מיט דער מלחמה אין יענער תקופה. דאס איז געווען די תקופה פון דער ערשטער וועלט־מלחמה, און ס׳איז געווען א מצב פון סכנת נפשות, אז מ׳האט נישט געקענט ממשיך זיין צו וואוינען אין ליובאוויטש ווי ס׳איז געווען ביז יעמאלט. און דער רבי רש״ב און די גאנצע משפחה האבן זיך געדארפט אריבערפירן צו אן אנדער פלאץ, אריבערקלייבן זיך צו אן אנדער פלאץ. אין יענער תקופה האט דער רבי רש״ב געזאגט דעם באוואוסטן המשך. דער המשך הידוע פון די מאמרי חסידות, איינער פון די, אפשר דער לענגסטער המשך וואס איז דא אין חסידות, און דאס איז דער המשך הידוע ״בשעה שהקדימו״ תרע״ב. דער רבי רש״ב האט אנגעהויבן דעם המשך אין יאר תרע״ב, און די מאמרים פון דעם המשך האבן זיך געצויגן פון תרע״ב ביז יענעם שבת, שבת פרשת וירא תרע״ו. יא, דאס הייסט בערך פיר יאר וואס עס האבן זיך געצויגן די, די, די אמירה פון דעם המשך. דאס איז א רייכער, גאר א געוואלדיגער המשך פון די טיפע ענינים אין חסידות, וואס מאכט א גאנצן סדר און העלפט צו פארשטיין די טיפסטע ענינים מיט די מערסטע המחשות, משלים, ביאורים און הסברים, אין גאר א רייכער שפראך. ווי ס׳איז ידוע, דער רבי האט זיך שטארק געקאכט אין דעם המשך, ביז דער רבי אליין האט
01:43 מסר את נפשו כדי להדפיס את ההמשך, ויש מאחורי זה סיפור שלם. על כל פנים, ההמשך נמשך, כאמור, עד השבת האחרונה שבה היה אדמו״ר הרש״ב בליובאוויטש, שבת וירא תרע״ו. לאחר שעזב את ליובאוויטש, לא המשיך עוד לומר את ההמשך. יש חלק שלם נוסף שנכתב בכתב יד קודשו, וממנו יצא לאור כרך נוסף של מאמרי המשך ע״ב. המאמרים האלה לא נאמרו בדיבור, אלא קיימים רק בכתב, ויש בהם אותה עשירות ואותה עמקות וכו׳. היה באותה תקופה אחד מגדולי החסידים, חסיד מבני משפחת בית הרב, ושמו ר׳ ברוך שניאור, ר׳ ברוך שניאור שניאורסון. הוא היה הרב״ש. כלומר, הוא היה נכדו של אדמו״ר הצמח צדק, דרך בנו הבכור, ר׳ ברוך שלום. הוא היה גם בן דודו של אדמו״ר הרש״ב. הוא היה מקורב מאוד לבית המלכות ולביתו של אדמו״ר הרש״ב, ובאותה תקופה כתב יומן רחב היקף. זהו היומן שנדפס בשנים האחרונות בשם ״רשימת הרב״ש״. הוא כתב בו על כל מיני עניינים מאותן שנים — דיבורים, אמרות, פתגמים וסיפורים ששמע ושרשם
01:43 זיך מוסר נפש געווען צו דרוקן דעם המשך, וואס איז געווען אין דעם א גאנצע סיפור הדברים. על כל פנים, דער המשך האט זיך געצויגן, כאמור, ביז דעם לעצטן שבת וואס דער רבי רש״ב איז געווען אין ליובאוויטש, און דאס איז געווען שבת וירא תרע״ו. שפעטער, ווען ער איז שוין אוועקגעפארן פון ליובאוויטש, האט ער נישט מער ממשיך געווען צו זאגן דעם המשך. ס׳איז דא נאך א גאנצער חלק וואס איז געשריבן געווארן בכתב יד קדשו, וואס פון דעם איז ארויסגעקומען נאך א גאנצער כרך פון מאמרים פון דעם המשך ע״ב, וואס זענען נישט געזאגט געווארן בדיבור, ס׳איז דא מער נישט ווי בכתב, דאס האט אין זיך די זעלבע רייכקייט און די טיפקייט וכו׳. ס׳איז דא געווען איינער פון די גרעסטע חסידים פון יענער תקופה, וואס איז געווען א חסיד פון דער משפחה פון בית הרב, וואס האט געהייסן ר׳ ברוך שניאור, ר׳ ברוך שניאור שניאורסאהן. ער איז געווען דער רב״ש, יא, דער רב״ש, דאס הייסט ער איז געווען אן אייניקל פונעם צמח צדק, פונעם עלטסטן זון פונעם צמח צדק, פון ר׳ ברוך שלום. ער איז געווען אויך א שוועסטער־קינד פונעם רבי רש״ב. ער איז געווען זייער מקורב צו בית המלכות און דער שטוב פונעם רבי רש״ב, און פון דעמאלט האט ער זייער אסאך געשריבן א יומן פון יענער תקופה. דאס איז דער יומן וואס איז געדרוקט געווארן די לעצטע יארן, ״רשימת הרב״ש״, וואס ער האט געשריבן פון יענע יארן כל מיני ענינים, דיבורים, ווערטלעך, פתגמים, סיפורים וואס ער האט געהערט, וואס ער האט זיך פארצייכנט פון
03:18 מאדמו״ר הרש״ב בשנותיו האחרונות בליובאוויטש. שם הוא מספר, וזהו הסיפור האחרון ברשימה, מה אירע ביום שישי ובשבת של אותה נסיעה. הוא מספר שהיה שם באותה שבת, ומתאר כמה עניינים שדיברו עליהם באותה שבת, ולפני התוועדות וכו׳. הוא מספר גם שהיה ביחידות ושמע ממנו עניינים. עוד הוא מספר על היום שבו יצא אדמו״ר הרש״ב לדרך: כל הקהל בא להיפרד ממנו, לקבל ברכת פרידה ולאחל לו איחולים. באותו רגע אמר אדמו״ר הרש״ב לאותו חסיד, לר׳ ברוך שניאור, את הדברים האלה: ״שכולם יחזרו חסידות. בכל מקום שהולכים ובכל מקום שעומדים, שידברו חסידות. העיקר שידברו חסידות״. וסיים: ״יפוצו מעינותיך חוצה״. כל זה היה, כמובן, בעת הפרידה ואיחולי הברכות. מתוכן דבריו אפשר להבין את העניין. כלומר, אדמו״ר הרש״ב הרגיש אז ברוח הקודש שמתחילה תקופה חדשה. הוא עזב את ליובאוויטש, המקום שבו היו הרבי׳ם מאז אדמו״ר האמצעי, אדמו״ר הצמח צדק ואדמו״ר הרש״ב, למעלה ממאה שנים של גילוי חסידות. בכך הסתיימה תקופה מסוימת.
03:18 דעם רבי רש״ב אין יענע יארן, די לעצטע יארן אין ליובאוויטש. וואס דארט דערציילט ער, און דאס איז דער לעצטער סיפור אין דער רשימה, ווי אזוי ס׳איז געווען דעם פרייטאג און דעם שבת פון יענער נסיעה. ער דערציילט אז ער איז געווען דארטן יענעם שבת, און עטליכע ענינים וואס מ׳האט גערעדט יענעם שבת, און פאר א התוועדות וכו׳. און נאך דערציילט ער אז ער איז געווען אויף יחידות, יא, און האט געהערט פון אים ענינים. און נאך, ווען ס׳איז שוין געווען דער טאג וואס דער רבי רש״ב איז ארויסגעגאנגען אוועקצופארן, און דער גאנצער עולם איז געקומען זיך געזעגענען און האט מקבל געווען די ברכה פון ברכת פרידה וכו׳, און וואונטשן. יא, און דעמאלט, אין יענעם מאמענט, האט דער רבי רש״ב געזאגט צו דעם חסיד, צו ר׳ ברוך שניאור, האט ער געזאגט אט די ווערטער: ״זאלן אלע חזרן חסידות. אז ווי מ׳גייט און ווי מ׳שטייט, זאל מען רעדן חסידות. אבי מ׳זאל רעדן חסידות.״ און האט אויסגעפירט: ״יפוצו מעינותיך חוצה.״ דאס הייסט, פארשטייט זיך, דאס איז געווען פארן געזעגענען, און געוואונטשן אלע ברכות. פארשטייט זיך פון די ווערטער דער תוכן הענין. דאס הייסט, אין אנדערע ווערטער, דער רבי רש״ב, וואס דעמאלט האט ער געפילט ברוח הקודש אז ס׳הייבט זיך אן א נייע תקופה. דאס איז אוועקפארן פון ליובאוויטש. דאס איז אוועקפארן פון דעם ארט וואס דאס איז געווען דער פלאץ וואו דארטן זענען געווען די רביים פונעם מיטעלער רבי, צמח צדק,
04:52 מה פירוש הדבר — חסידות בכל מקום בעולם? כאמור, ראו זאת במוחש בהמשך אצל נשיאי ליובאוויטש, במה שהרבי כינה ״עשרה גליות״, הגלות מליובאוויטש. הרבי׳ם החלו לנסוע ולעזוב את ליובאוויטש, ונסעו למקומות אחרים. הגיעו לרוסטוב, אחר כך נסעו ללנינגרד, לפטרבורג, בהמשך יצאו מרוסיה והיו במדינות אחרות, בפולין וכן הלאה, עד אלינו כאן באמריקה. אלה הן עשר הגלויות של נשיאי רבותינו, כדי להביא את החסידות ולהפיץ אותה בכל העולם כולו. וכך אכן היה. גם החסידים זכו להפיץ את ענייני תומכי תמימים ואת ענייני החסידות בכל העולם כולו, באופן של ״יפוצו מעינותיך חוצה״. זה מה שאמר אדמו״ר הרש״ב באותו רגע: שכולם יחזרו חסידות, שידברו חסידות, ושיתקיים ״יפוצו מעינותיך חוצה״. המאמר האחרון שאמר אדמו״ר הרש״ב באותה שבת היה ״וה׳ אמר המכסה אני מאברהם״. אדבר רק על נקודה אחת מן המאמר, נקודה עשירה מאוד שקשורה לכל העניין שאנחנו מדברים עליו כאן. הוא מביא את הפסוק ואת פירושו הפשוט: הקב״ה אומר ״וה׳ אמר המכסה אני מאברהם״ — מדוע שאסתיר מאברהם אבינו את מה
04:52 דער רבי רש״ב, איבער הונדערט יאר פון דעם גילוי חסידות. דאס איז געווען צו א געוויסער תקופה. וואס איז פשט, חסידות בכל מקום בעולם? כאמור, ווי מ׳האט געזען במוחש, אז אונטער די נשיאי ליובאוויטש איז שפעטער געווען ווי דער רבי האט געזאגט פון די עשרה גליות, דער גלות פון ליובאוויטש. די רביים האבן אנגעהויבן פארן, אוועקגעפארן פון ליובאוויטש, מ׳איז געפארן אויפן וועג אין קיין אנדערע ערטער. ווי מ׳איז געקומען קיין ראסטאוו, און שפעטער געפארן קיין לענינגראד, פעטערבורג, און שפעטער איז מען ארויסגעפארן פון רוסלאנד, און שפעטער געווען אין מדינות, אין פוילן, אין... וכולי וכולי, ביז אונז דא אין אמעריקע. אה, און דאס איז די, די, די עשרה גליות פון נשיאי רבותינו, צו ברענגען חסידות, און עס זאל זיך פארשפרייטן בכל העולם כולו. און דאס האט טאקע געווען, כאמור, און כלפי חסידים, אז די ענינים פון תמיכת תמימים, די ענינים פון חסידות, האט מען זוכה געווען זיי מפיץ צו זיין בכל העולם כולו, אין א אופן פון יפוצו מעינותיך חוצה. און דאס האט דער רבי רש״ב געזאגט אין יענעם מאמענט: זאלן אלע חזרן חסידות, און מ׳זאל רעדן חסידות, און ס׳זאל זיין דער יפוצו מעינותיך חוצה. אין דעם לעצטן מאמר וואס דער רבי רש״ב האט גערעדט אין יענעם שבת, דער מאמר איז געווען ״וה׳ אמר המכסה אני מאברהם״. איך וועל נאר רעדן א נקודה פון דעם מאמר, וואס דאס איז א זייער רייכע נקודה, און דאס איז פארבונדן טאקע מיטן גאנצן ענין וואס מיר רעדן דא. ער רעדט און ער ברענגט דעם פסוק, דעם פשוטן טייטש, אז דער אויבערשטער זאגט: ״וה׳ אמר המכסה אני מאברהם״ — פארוואס זאל איך פארשטעלן, פארדעקן פון אברהם אבינו, וואס
06:29 אשר אני... בפשוטו של מקרא, הקב״ה כאילו אומר לעצמו: למה שאשמור בסוד את מה שאני עומד להפוך את סדום, ואת כל המשך העניינים? ״המכסה אני מאברהם״ — למה שאסתיר מאברהם את כל הסוד הזה? ואחר כך הוא ממשיך: ״ואברהם היו יהיה לגוי גדול ועצום ורב״. מאברהם אבינו עתיד לצאת עם גדול, ״גוי גדול ועצום ורב״. הלאה הוא אומר: ״כי ידעתיו למען אשר יצוה את בניו״ — זו חיבה. ״ידעתיו״, אומר רש״י, הוא לשון חיבה. חיבה עצמית; הקב״ה אוהב את אברהם אבינו. ״ושמרו דרך ה׳ לעשות צדקה ומשפט״. אלו כל המעלות שהקב״ה מונה באברהם אבינו בקשר למה שעומד לקרות בסדום, ולכל המשך העניינים. וכאן נשאלת השאלה הפשוטה: מהו הקשר בין הדברים? ובכלל, מה פירוש ״וה׳ אמר המכסה אני מאברהם״? בפשטות, צריך להבין את הלשון. אם הוא רוצה לספר לו, שיספר לו. אין צורך בנימוק. בפסוקים שלפני כן ואחרי כן כתוב ״ויאמר ה׳״. למה הקב״ה בא ואומר את כל הדברים בלשון שלילה: ״וה׳ אמר המכסה אני מאברהם״? למה שאסתיר? מהי ההסתרה כאן, ולמה הדברים צריכים להיאמר בלשון תמיהה, ״המכסה אני מאברהם״? ומהו באמת הקשר בין הדברים? שהרי ״ואברהם היו יהיה לגוי גדול ועצום ורב״ — איך זה נכנס לכאן? מה העניין בזה? וכי חסרים
06:29 אשר אני... פשוטו של מקרא, אז דער אויבערשטער כאילו זאגט צו זיך: אה, פארוואס זאל איך האלטן בסוד? אט דעם סוד, אט דעם סוד, אז ער גייט איבערקערען סדום, דעם גאנצן המשך הענינים. ״המכסה אני מאברהם״ — פארוואס זאל איך פארשטעלן פון אברהם דעם גאנצן סוד? אה? און דערנאך פירט ער אויס: ״ואברהם היו יהיה לגוי גדול ועצום ורב״. אה, אברהם אבינו, עס וועט זיין פון אים א גרויסער פאלק, ״גוי גדול ועצום ורב״. ווייטער זאגט ער: ״כי ידעתיו למען אשר יצוה את בניו״ — דאס איז א חיבה. ״ידעתיו״, רש״י זאגט, ״ידעתיו״ לשון חיבה. אן עצם׳דיגע חיבה, דער אויבערשטער האט ליב אברהם אבינו. ״ושמרו דרך ה׳ לעשות צדקה ומשפט״. דאס איז אלץ די גדולות וואס דער אויבערשטער גייט און ער ציילט ביי אברהם אבינו, וואס גייט פארקומען דא מיט סדום, דעם גאנצן המשך הענינים. איז דאך פרעגט זיך די פשוטע שאלה: וואס איז דא דער המשך הענינים? בכלל, וואס איז דער פשט אין ״וה׳ אמר המכסה אני מאברהם״? פשוט, פשוט, מ׳דארף פארשטיין דעם לשון. ווי לאנג ער וויל דערציילן, זאל ער דערציילן. קיין טעם. ״ויאמר ה׳״, ״ויאמר ה׳״, שטייט אין די פסוקים פריער און נאכדעם. פארוואס זאגט דער אויבערשטער, קומט ער גיין און זאגן דעם גאנצן לשון בדרך שלילה: ״וה׳ אמר המכסה אני מאברהם״? פארוואס זאל איך פארשטעלן? וואס איז דא דער פארשטעלונג, און וואס דארף זיין בלשון תמיה, ״המכסה אני מאברהם״? וואס איז דער קשר הענינים טאקע? ווייל ״ואברהם היו יהיה לגוי גדול ועצום ורב״ — וואס, ווי קומט דאס אריין דא? וואס איז דאס? עס פעלט
08:05 עניינים באברהם אבינו, שצריך למנות את מעלותיו ואת שבחיו? האם אין יודעים מי היה אברהם אבינו ומה עשה? הרי יש ריבוי עניינים ומעלות באברהם אבינו מצד עצמו. ״כי ידעתיו למען אשר יצוה את בניו ואת ביתו אחריו ושמרו דרך ה׳ לעשות צדקה ומשפט״ — העניין של חינוך הילדים ללכת בדרכים טובות. מהו הקשר בין הפסוקים, שמצריך להביא זאת כאן? דרך אגב, העניין הזה מופיע במאמרי אדמו״ר הרש״ב. כאמור, זהו המאמר האחרון שנאמר בהמשך תרס״ו, ונאמר בליובאוויטש. ויש גם המשך קודם, ההמשך הידוע של תרס״ו. כידוע, בתרס״ו אמר אדמו״ר הרש״ב אחד ההמשכים העמוקים ביותר בחסידות, הקשור לקץ של משיח וכו׳. אדמו״ר הרש״ב אמר אז שזהו זמן הקץ, והוא יתגלה בהמשך תרס״ו. ואכן, זהו אחד ההמשכים היסודיים הגדולים ביותר בחסידות. ובהמשך תרס״ו יש גם מאמר ״וה׳ אמר״, מתרס״ז, גם הוא קשור לזמן של פרשת וירא, בחשוון, שבו חל יום הולדתו של אדמו״ר הרש״ב. וגם שם מדובר בעניינים דומים. ומה שמעניין הוא שהרבי סיפר פעם בקשר למאמר הזה, שבשנת תרס״ז אדמו״ר הרש״ב היה
08:05 ענינים אין אברהם אבינו? וואס מ׳דארף אויסברענגען זיינע מעלות, זיינע שבחים? מ׳ווייסט נישט ווער אברהם אבינו איז געווען, וואס ער האט געטאן? דאך דא א ריבוי ענינים, מעלות אין אברהם אבינו מצד עצמו. ״כי ידעתיו למען אשר יצוה את בניו ואת ביתו אחריו ושמרו דרך ה׳ לעשות צדקה ומשפט״ — דער ענין פון מחנך זיין קינדער, גיין אין גוטע וועגן. וואס איז דא דער המשך הפסוקים, וואס מ׳מוז אויסברענגען? אז דרך אגב, דער ענין איז דא אין רבי רש״ב׳ס מאמרים, איז דא, כאמור, דאס איז דער לעצטער מאמר וואס איז געזאגט געווארן אין המשך תרס״ו, געזאגט געווארן אין ליובאוויטש. און ס׳איז דא אויך א פריערדיגער המשך, דער באוואוסטער המשך תרס״ו. תרס״ו איז דאך ידוע, דער רבי רש״ב האט דעמאלט גערעדט איינעם פון די שטארקסטע המשכים אין חסידות, פארבונדן מיטן קץ פון משיח וכולי, וואס דעמאלט דער רבי רש״ב האט געזאגט, דאס איז א זמן הקץ, און מ׳וועט אין מגלה זיין אין דעם המשך תרס״ו. און דאס איז טאקע איינער פון די גרעסטע יסודות׳דיגע המשכים וואס איז פאראן אין חסידות. און דארט איז אויך פאראן אין המשך תרס״ו א מאמר ״וה׳ אמר״, אין תרס״ז, אויך פארבונדן מיט דעם זמן פון פרשת וירא, חשון, וואס איז דער יום הולדת פון דעם רבי רש״ב. און ס׳רעדט דארט על דרך זה ענינים בדומים. וואס איז אינטערעסאנט, דער רבי האט דערציילט אמאל בקשר צו דעם מאמר, אז דאס יאר תרס״ז איז געווען דאס יאר וואס דער רבי רש״ב איז געווען
09:34 רוב השנה מחוץ לליובאוויטש. הוא נסע מליובאוויטש ושהה בווירצבורג. יש סיפור ארוך על מה שהיה סביב זה; אין לנו כעת מקום להאריך בכך. אבל באותה שנה, תרס״ז, אדמו״ר הרש״ב היה כמעט כל השנה בווירצבורג שבגרמניה. רק זמן קצר מאוד הוא היה בליובאוויטש. רובו של המשך תרס״ו הוא משנת תרס״ו, מראש השנה ועד ראש השנה. אבל יש עוד כמה וכמה מאמרים שנאמרו בתרס״ז. המאמרים שנאמרו בתרס״ז ונכללו בהמשך תרס״ו הם המאמרים שעד שבת פרשת וירא, כאשר הוא היה בליובאוויטש, מראש השנה ועד שבת פרשת וירא. מיד אחר כך נסע לווירצבורג. אז יש הפסקה, ורק לאחר מכן, בשבועות, הוא חוזר. זו הייתה תקופה ארוכה שבה לא היה בליובאוויטש. יש סיפור שלם ומעניין מאוד סביב הדבר, הקשור לפירוש הפסוקים שהוא מפרש במאמר על פי המדרש. המדרש אומר שהעניין של ״המכסה אני״ קשור לברית מילה. ובברית מילה יש כיסוי — הערלה המכסה על הברית. והרבי מראה שכאשר הקב״ה נתן לאברהם אבינו את מצוות המילה — ״סוד ה׳ ליראיו״, סוד ה׳ זו ברית מילה — זהו הסוד שבו מסירים את הכיסוי. על ידי
09:34 רוב יאר איז ער נישט געווען אין ליובאוויטש. ער איז אוועקגעפארן פון ליובאוויטש, געווען אין ווירצבורג. א גאנצע אריכות איז דער סיפור וואס איז געווען דא דערביי; אונז האבן היינט קיין מקום נישט להאריך בזה. אבער יענעם יאר, תרס״ז, איז כמעט דעם גאנצן יאר דער רבי רש״ב געווען אין ווירצבורג, אין דייטשלאנד. גאר א ביסל צייט איז ער געווען אין ליובאוויטש. און דער המשך תרס״ו, רוב דער המשך איז פון תרס״ו, פון ראש השנה ביז ראש השנה. אבער פאראן נאך כמה וכמה מאמרים וואס זיינען געזאגט געווארן אין תרס״ז. די מאמרים וואס זיינען געזאגט געווארן אין תרס״ז און זיינען אריינגעשטעלט אין המשך תרס״ו, זיינען די פון די פאר שבת וירא, ווען ער איז געווען אין ליובאוויטש, פון ראש השנה ביז שבת וירא. גלייך נאך דעם איז ער געפארן קיין ווירצבורג. דאן ווערט א הפסק, און ערשט נאך דעם, שבועות, קומט ער צוריק. דאס איז געווען א לאנגע צייט וואס ער איז נישט געווען אין ליובאוויטש. דאס איז א גאנצער סיפור דערביי, זייער אינטערעסאנט, פארבונדן מיט דעם טייטש פון די פסוקים וואס ער טייטשט אין מאמר על פי המדרש. וואס דער מדרש זאגט, אז דער ענין פון „המכסה אני“ איז פארבונדן מיט דעם ענין פון ברית מילה. און ברית מילה איז דאך א כיסוי, די ערלה שמכסה על הברית. און דער רבי ווייזט, אז אברהם אבינו, ווען דער אויבערשטער האט אים געגעבן די מצוה פון מילה — „סוד ה׳ ליראיו“, סוד ה׳ זה ברית מילה — דאס סוד וואס מען נעמט אראפ דעם כיסוי, דורך דעם וואס
11:08 הסרת כיסוי הערלה מתגלה הברית, הקשר העצמי של יהודי עם הקב״ה. וזהו יסוד עיקרי בעבודת ה׳ של יהודי. כדי להגיע לעומק העמוק ביותר של התקשרות יהודי עם הקב״ה, צריך להסיר את ההעלמות וההסתרים. וזהו בעצם עומק הפסוק ״וה׳ אמר המכסה אני מאברהם״. מה בא עומק הפסוק להדגיש במילים ״המכסה אני״? את כל עניין הכיסויים שיש בעולם: הקב״ה ברא את העולם באופן שיש בו הצמצום הראשון, שהוא היסוד לכל הצמצומים, וריבוי מחיצות, העלמות והסתרים ופרסאות, כלשון הקבלה. פרסאות הן וילון המפסיק, מחיצות המסתירות. כל סוגי המחיצות, העניינים המעלימים ומסתירים וההפסקות שבכל סדר ההשתלשלות. כל שכן וקל וחומר ההעלמות וההסתרים שבעולם הזה הגשמי, עד ההסתרים הבאים מצד הגוף, הנפש הבהמית והיצר הרע. כפי שאדמו״ר הזקן כותב בתניא, העולם הזה הגשמי הוא עולם הקליפות וסטרא אחרא, שהרשעים גוברים בו. וכל ההעלם וההסתר נועדו לכך שיהודי, על ידי עבודתו, יפרוץ את ההעלם וההסתר ויעשה את ברית המילה. וברית מילה אינה רק המצווה הגשמית של ברית מילה, אלא בעבודה היא כללות העניין של יציאה מכל ההעלמות וההסתרים ועמידה בניסיונות,
11:08 מען נעמט אראפ דעם כיסוי פון דער ערלה, ווערט אנטפלעקט דער ברית, דער קשר עצמי פון א איד מיטן אויבערשטן. וואס דאס איז א יסוד עיקרי אין עבודת השם פון א איד. כדי צוצוקומען צו דער טיפסטער עומק ההתקשרות פון א איד מיטן אויבערשטן, איז דאס דורך דעם וואס מען נעמט אראפ די העלמות והסתרים. וואס בעצם דאס איז דער עומק פון דעם פסוק: „וה׳ אמר המכסה אני מאברהם“. וואס וויל ארויסברענגען דא דער עומק פון דעם פסוק, דעם „המכסה אני“? אז דער גאנצער ענין וואס עס איז דא אין וועלט כיסויים, וואס דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט באופן כזה, אז עס איז פאראן דער צמצום הראשון, וואס דאס איז דער יסוד פון אלע צמצומים, און ריבוי מחיצות און העלמות והסתרים און פרסאות, ווי ס׳שטייט אין לשון הקבלה. פרסאות, דאס איז א וילון המפסיק, פארשטעלונגען. די אלע סוגי פארשטעלונגען, ענינים און מעלימים ומסתירים, הפסקות אין גאנצן סדר השתלשלות. כל שכן וקל וחומר די העלמות והסתרים וואס גייען פאר אין עולם הזה הגשמי, ביז די הסתרים וואס קומען מצד דעם גוף, די נפש הבהמית, דער יצר הרע. ווי דער אדמו״ר שרייבט אין תניא, אז עולם הזה הגשמי, דאס איז עולם הקליפות וסטרא אחרא, וואס רשעים גוברים בו. און דער גאנצער העלם והסתר איז כדי דער איד, דורך זיין עבודה, דורך דעם וואס ער ברעכט דורך דעם העלם והסתר, מאכט דעם ברית מילה. און דער ברית מילה, דאס איז נישט נאר די גשמיות׳דיקע מצוה פון ברית מילה, נאר אין עבודה איז דאס דער כללות הענין פון ארויסגיין פון די אלע העלמות והסתרים, ביישטיין די נסיונות,
12:44 כפי שמוצאים אצל אברהם אבינו, היהודי הראשון: עשרה נסיונות נתנסה אברהם אבינו. כל ניסיון הוא כיסוי, הסתרה של אלוקות, העלם והסתר על אלוקות. ובכך שאברהם אבינו עמד בכולם, לא רק שהוא התחזק, גילה את הקשר שלו עם הקב"ה והצליח לפרוץ את ההעלמות וההסתרים הללו, אלא שעל ידי זה הוא הגיע לעומק הפנימיות, לגילוי אלוקות שלמעלה מכל העניינים. וזהו הרמז בפסוק ״המכסה אני״. הגילוי של ההעלם העצמי גילה את עומק החושך, שדווקא דרכו הגיעו ליתרון האור מן החושך, ליתרון האור העמוק ביותר, שבא דווקא על ידי ההעלמות וההסתרים הללו. וזהו העניין שהרבי מסביר באריכות. וכפי שהוא מבאר באריכות בהמשך תרס״ו, על דרך מה שמוצאים בגשמיות: כשיש נהר, זרם של מים, והמים זורמים בשקט, ואחר כך נוצר העלם, נוצר מחסום. הם מגיעים לאבנים או לדברים שעוצרים את המים, כך שאינם יכולים להמשיך לזרום. המים נאספים במקום אחד, וכשהם נאספים במקום אחד, עוצמת הזרם פורצת את כל ההעלמות וההסתרים של
12:44 ווי מען געפינט ביי אברהם אבינו, דער ערשטער איד. עשרה נסיונות נתנסה אברהם אבינו. יעדער נסיון איז א כיסוי, א פארשטעלונג פון געטלעכקייט, אן העלם והסתר אויף אלקות. און דורך דעם וואס אברהם אבינו עמד בכולם, נישט נאר איז ער געווארן שטארקער און האט ארויסגערופן זיין קשר מיטן אויבערשטן, און האט מצליח געווען דורכצוברעכן אט די העלמות והסתרים, נאר דורך דעם איז ער צוגעקומען צו דעם עומק פנימיות, א גילוי פון אלקות וואס איז העכער פון אלע ענינים. און דאס איז דער רמז אין דעם פסוק „המכסה אני“. דער גילוי פון העלם העצמי האט מגלה געווען דעם עומק פון דעם חושך, וואס דורך דעם חושך איז מען געקומען צו דעם יתרון האור מן החושך, דעם טיפסטן יתרון האור וואס קומט דווקא דורך אט די העלמות והסתרים. און דאס איז דער ענין וואס דער רבי איז מסביר באריכות. און ווי ער מבאר באריכות אין המשך תרס״ו, אז מען געפינט, על דרך ווי מען געפינט בגשמיות, אז בשעת ס׳פאראן א נהר, א טייך פון וואסער, און די וואסער גייט, און די וואסער גייט רואיג, זי גיסט זיך, און נאכדעם ווערט א העלם, ווערט א הפסק. זי קומט צו שטיינער אדער זאכן וואס האלטן אפ די וואסער, אז זי קען נישט שוין גיין. קלייבט זיך צוזאם דאס וואסער במקום אחד. און דורך דעם וואס די וואסער קלייבט זיך צוזאם במקום אחד, איז דעמאלט דער תוקף פון דעם שטראם, פון דער זרימה פון די וואסער, ברעכט דורך די אלע העלמות והסתרים פון
14:15 האבנים שחוסמות. וכשהמים פורצים את המחסום הזה, הם מתחילים לזרום בשטף עז. הם לוקחים את ההעלם וההסתר עצמו והופכים אותו לכוח של השטף. המים זורמים וממשיכים הלאה, ועוברים את כל הגבולות. וזו אחת הדוגמאות בעבודה: דווקא דרך הנסיונות וההעלמות וההסתרים הגיע אברהם אבינו לעומק פנימיות הנשמה. כפי שדיברנו בפרשה הקודמת, לך לך — ״לך לך״, אל עצמך — אברהם אבינו הגיע לפנימיות האמיתית שלו דווקא דרך ההעלמות וההסתרים הללו. ועל דרך זה אצל כל אחד: לעומק פנימיות הנשמה מגיעים דווקא כשעוברים את ההעלמות וההסתרים ואת הנסיונות ופורצים אותם; אז מתגלה העומק העצמי. וכפי שהרבי נשמתו עדן מביא בהמשך [לא ברור] את העניין הזה בעבודה, הוא מביא זאת בהקשר של מה שמוצאים בזוהר. הזוהר אומר על הגילויים של משיח, שעליהם נאמר בפסוק — פסוק ידוע המדבר על גילוי המשיח — ״עין לא ראתה אלקים זולתך יעשה למחכה לו״. הגילויים של משיח הם גילויים עצומים כאלה ש״עין לא ראתה״. כל הנביאים נתנבאו, אבל הם לא ראו את הגילויים של ״זולתך״. והגילוי האמיתי שיהיה, ״זולתך״,
14:15 פון די שטיינער וואס פארשטעלן. און ווען זי ברעכט זיך דורך אט דעם מסך, אט דעם ענין, דעמאלט הויבט זיך דאס וואסער אן גיסן מיט א שטארקן שטורם. זיי נעמען דעם העלם והסתר גופא און זיי מאכן פון דעם א כח פאר דעם שטורם. און זי גיסט זיך און זי גייט, און זי גייט אריבער אויף אלע גבולות. און דאס איז איינע פון די דוגמאות אין עבודה, אז דווקא דורך די נסיונות און דורך די העלמות והסתרים קומט מען, איז אברהם אבינו צוגעקומען צו דעם עומק פנימיות הנשמה. ווי מ'האט גערעדט אין דער פריערדיקער פרשה, לך לך, „לך לך“ — צו זיך אליין, אז אברהם אבינו איז צוגעקומען צו זיין אמת'ער פנימיות דווקא דורך אט די העלמות והסתרים. וואס על דרך זה ביי יעדער איינעם: אנצוקומען צו דעם עומק פנימיות הנשמה איז דאס דווקא דורך דעם וואס מ'גייט דורך די העלמות והסתרים און די נסיונות און מ'ברעכט זיי דורך; ווערט נתגלה דער עומק העצמי. און ווי דער רבי נשמתו עדן איז מביא אין המשך [לא ברור], דער ענין וואס איז אין עבודה, ער ברענגט דאס אין דעם ענין וואס מ'געפינט אין זוהר. דער זוהר זאגט וועגן די גילויים פון משיח, וואס דער פסוק זאגט — א פסוק ידוע וואס רעדט פון גילוי המשיח — „עין לא ראתה אלקים זולתך יעשה למחכה לו“. אז די גילויים פון משיח איז דאס אזעלכע געוואלדיגע גילויים וואס „עין לא ראתה“. כל הנביאים נתנבאו, אבער זיי האבן נישט געזען די גילויים פון „זולתך“. און דער אמת'ער גילוי וואס וועט זיין „זולתך“
15:44 בעולם הבא, הוא ״עין לא ראתה״. בהמשך הפסוק נאמר: ״יעשה למחכה לו״. בפשטות, מי שמחכים לגאולה יזכו לכך. הזוהר מפרש את ״מחכה״: ״מחכה״ אינו רק ממתין, אלא מצפה. ביידיש יש הבדל בין להמתין לבין לצפות. להמתין פירושו לחכות בנחת. לצפות פירושו שהוא מחפש, תובע, עומד בציפייה לדבר. [לא ברור], אומר הזוהר. מי יזכה לגילויים האמיתיים של אלוקות שיהיו ״זולתך״, לגילויים של ״עין לא ראתה״, הגילויים העליונים והעמוקים ביותר של הקב"ה? מי שבמשך זמן הגלות עמל, כפי שכל אחד מגלה אלוקות על ידי כל מצווה, כל עבודה בתורה ומצוות, ובפרט לימוד התורה, כפי שכל אחד ש[לא ברור] באריכות. וזו גם הנקודה שאנו אומרים: ״וה׳ אמר המכסה אני״. דרך הכיסויים הללו — הקב"ה התכסה — אבל מה הוא גם קלט שוב? שכל הכיסויים הללו נמשכים, ומהיכן הם נמשכים? הם נמשכים דווקא מן הפנימיות, מן העצמיות, מן הכוונה העליונה, כדי לפרוץ את הכיסויים הללו ולהפוך אותם. והיהודי מגלה את ה״אני״, את הקב"ה עצמו, שנמצא בכל הכיסויים הללו. ועל ידי זה ״ואברהם היו יהיה לגוי גדול ועצום״ — כל עבודת הבירורים הזאת: מהו ״גוי גדול״? ״גוי גדול״ אינו רק עם ישראל בגשמיות,
15:44 אין עולם הבא, דאס איז „עין לא ראתה“. שטייט ווייטער אין פסוק: „יעשה למחכה לו“. פשוט, די וואס ווארטן אויף דער גאולה וועלן זוכה זיין. טייטשט דער זוהר אויף „מחכה“: „מחכה“ איז נישט נאר ווארטן, נאר „מחכה“ איז ערווארטן. אין אידיש איז דא ווארטן און איז דא ערווארטן. ווארטן איז ווארטן, רואיגערהייט. ערווארטן איז: ער זוכט, ער מאנט, ער שטייט אפן אויף דעם. [לא ברור], זאגט דער זוהר. ווער וועט זוכה זיין צו די אמת'ע גילויים פון אלקות, וואס וועלן זיין „זולתך“, די „עין לא ראתה“, די העכסטע, טיפסטע גילויים פון דעם אויבערשטן? דער וואס במשך דעם זמן הגלות הארעוועט, ווי יעדער איינער איז מגלה אלקות דורך יעדע מצוה, יעדע עבודה אין תורה ומצוות, בפרט לימוד התורה, ווי יעדער איינער וואס [לא ברור] באריכות. און אויך דאס איז די נקודה וואס מיר זאגן: „וה' אמר המכסה אני“. אז דורך אט די כיסויים — דער אויבערשטער האט זיך מכסה געווען — אבער וואס האט ער אויך ווידער דערהערט? אז די אלע כיסויים נמשכים, און פון וואנען נמשך דאס? דאס נמשך גאר פון דער פנימיות, עצמיות, דער כוונה עליונה, אויף דורכצוברעכן און איבערמאכן אט די כיסויים. און דער איד איז מגלה דעם „אני“, דעם אויבערשטן אליין, וואס געפינט זיך אין די אלע כיסויים. און דורך דעם „ואברהם היו יהיה לגוי גדול ועצום“ — די אלע עבודת הבירורים: וואס איז דער „גוי גדול“? „גוי גדול“ איז נישט נאר בגשמיות עם ישראל,
17:16 אלא גם כל ניצוצי הקדושה שנמצאים בקליפת סטרא אחרא בגלות. ועל ידי כך שהוא עובר אתכפיא ואתהפכא, עובר את מלחמות היצר, את הנסיונות, את ההעלמות וההסתרים, ופורץ אותם, הוא מוציא משם את ניצוצי הקדושה, מעלה אותם והופך את כל זה — ״לגוי גדול ועצום״ — את כל ניצוצי הקדושה, את כל העניינים הללו. וזהו הגילוי דלעתיד, גילוי המשיח, שבא על ידי העבודה הזאת. וזהו העניין שאנו אומרים: כל ההעלם וההסתר של הגלות, שאנו רואים עכשיו, כשאנו מתבוננים — כפי שהמילה ״גלות״ אומרת, יש בה העלם והסתר, ויש חושך, ואנו נמצאים במצב של ״מפני חטאינו גלינו מארצנו״. ואף על פי כן, וזו הנקודה, דווקא דרך כל ההעלמות וההסתרים של זמן הגלות, עם כל החושך הכפול ומכופל, מתעורר עומק פנימיות כוח המסירות נפש שיש ביהודים, עומק פנימיות היחידה שבנפש. הדבר מגלה את עומק פנימיות התורה, עד שמגלים שדווקא בזמן הקשה ביותר של חושך הגלות התגלו העניינים העמוקים ביותר. [לא ברור] זה היה, בפרט בדורנו, בתקופה שבה אדמו"ר הרש"ב, הרבי [לא ברור], גילה את העניינים העמוקים ביותר בחסידות, דווקא בזמן שבו היה,
17:16 נאר דאס איז די אלע ניצוצי קדושה וואס געפינען זיך אין קליפת סטרא אחרא אין גלות. און דורך דעם וואס ער גייט דורך אתכפיא און אתהפכא, ער גייט דורך די מלחמות היצר, די נסיונות, דורך די העלמות והסתרים, און ער ברעכט זיי דורך, איז דורך דעם נעמט ער ארויס די ניצוצי קדושה פון דארט, הויבט זיי אויף, און ער מאכט איבער דאס אלעס — „לגוי גדול ועצום“ — די אלע ניצוצי קדושה, די אלע ענינים. און דאס איז דער גילוי דלעתיד, גילוי המשיח, וואס קומט דורך אט די עבודה. און דאס איז דער ענין וואס מיר זאגן: דער גאנצער העלם והסתר פון גלות, וואס מיר זעען יעצט, ווען מיר געבן א קוק, ווי דאס ווארט „גלות“ זאגט, איז העלם והסתר, און דאס איז א חושך, און מיר געפינען זיך אין א מצב וואס איז ווי „מפני חטאינו גלינו מארצנו“. און פון דעסטוועגן, און דאס איז די נקודה, דווקא דורך אט די אלע העלמות והסתרים פון זמן הגלות, מיט דעם גאנצן חושך כפול ומכופל, אט דאס רופט ארויס דעם עומק פנימיות כח המסירות נפש וואס איז דא ביי אידן, דער עומק פנימיות יחידה שבנפש. דאס איז מגלה דעם עומק פנימיות התורה, וואס אויף איין מאל געפינט מען, אז דווקא בזמן הכי קשה פון חושך הגלות איז נתגלה געווארן די טיפסטע ענינים. [לא ברור] דאס איז געווען, בפרט דורנו אין דער תקופה, אז דער רבי רש"ב, דער רבי [לא ברור], וואס האט מגלה געווען די טיפסטע ענינים אין חסידות, דווקא אין זמן וואס עס איז געווען,
18:33 המלחמה, מלחמת העולם, והיו אלה הזמנים הקשים ביותר, שבהם רואים במוחש איך החושך הולך וגובר. במיוחד ברוסיה, באותה תקופה התחיל כל העידן של הקומוניסטים וכו'. ודווקא באותו זמן הרבי [לא ברור] גילה את העניינים העמוקים ביותר בחסידות, והתחיל להכין את העולם לגילוי המשיח. ועל כך הוא מדבר באריכות במאמר האחרון, כדי להבין: רואים במוחש בנפש האדם שכאשר יש העלם והסתר, האדם אינו נעשה חלש יותר; להפך, הוא נעשה חזק עוד יותר. הדבר מעורר בו כוחות עמוקים יותר, את הכוח העצמי, כפי שהוא מסביר באריכות. כשמבינים את עניינו של הכוח העצמי, מבינים שדווקא בזמן הגלות מתעורר הכוח העצמי, שבו הוא מחפש את הקב"ה ומתחנן אליו. וככל שהחושך גדול יותר, האהבה נעשית עמוקה יותר, בסערה גדולה יותר ובעושר רב יותר. וזה עצמו העניין שמתעורר אצל כל יהודי דווקא בזמן הגלות. רואים במוחש בימים אלה איך הנשמה מאירה אצל יהודים, גם אצל יהודים שהיו רחוקים לגמרי, מנותקים וקטועים מן היהדות. ודווקא ההעלמות וההסתרים גילו אצלם את הקשר העמוק יותר עם הקב"ה. וזה גם העניין שאומר כאן הפסוק: ״וה׳ אמר המכסה אני מאברהם״. הקב"ה גילה לאברהם מה
18:33 די מלחמה, די וועלט־מלחמה, און ס׳איז געווען די שווערסטע זמנים, וואס מ׳זעט במוחש ווי פיל דער חושך ווערט גרעסער און גרעסער. ספעציעל אין רוסלאנד, אין יענער תקופה האט זיך אנגעהויבן די גאנצע תקופה מיט די קאמוניסטן וכולי. און דווקא אין יענער זמן האט דער רבי [לא ברור] מגלה געווען די טיפסטע ענינים אין חסידות, און אנגעהויבן צוגרייטן די וועלט צום גילוי פון משיח. און דאס איז וואס ער רעדט אין דעם לעצטן מאמר, דארט אין באריכות, צו פארשטיין: אז מ׳זעט במוחש בנפש האדם, אז ווען ס׳איז פאראן העלם והסתר, ווערט א מענטש נישט שוואכער; פארקערט, ער ווערט נאך שטערקער פון דעם. דאס רופט ארויס ביי אים טיפערע כוחות, דעם כח העצמי, ווי ער רעדט אין באריכות. אז מ׳פארשטייט דעם ענין פון כח העצמי, אז דווקא אין זמן הגלות רופט זיך ארויס דער כח העצמי, וואס ער זוכט דעם אויבערשטן, בעטלט ביים אויבערשטן. און דווקא וואס מער חושך, ווערט טיפער די אהבה, מיט א גרעסערן שטורעם, מיט א גרעסערער רייכקייט. און דאס איז גופא דער ענין, וואס דווקא אין זמן הגלות רופט זיך ארויס ביי יעדער אידן. מ׳זעט במוחש אין היינטיקע טעג ווי ס׳לייכט ביי אידן די נשמה, און אידן וואס זענען געווען אין גאנצן ווייט, אפגעריסן, אפגעשניטן פון אידישקייט. און דורך דעם דווקא האבן די העלמות והסתרים ביי זיי מגלה געווען דעם טיפערן קשר מיטן אויבערשטן. און דאס איז אויך דער ענין וואס דער פסוק זאגט דא: ״וה׳ אמר המכסה אני מאברהם״. דער אויבערשטער האט מגלה געווען ביי אברהם וואס
19:51 הכוונה הפנימית של כל ההעלם וההסתר של הגלות: שעל ידי ההעלם וההסתר מגיעים לגילויים העמוקים ביותר. זהו ״וה׳״ — הגילויים שלעתיד לבוא, גילויי המשיח, גילויי אחדות ה׳, ה״כי ידעתיו״ שהוא לשון חיבה, החיבה העצמית, האהבה העצמית, החיבה העצמית, התענוג העצמי. שהקב"ה [לא ברור], ומזה הוא לוקח את הפנימיות, את התענוג, את פנימיות התורה, תורתו של משיח, שתתגלה בקרוב במהרה בימינו על ידי משיח צדקנו.
19:51 איז די כוונה פנימית פון דעם גאנצן העלם והסתר פון גלות: אז דורך דעם העלם והסתר דערגרייכט מען צו די טיפסטע גילויים. דאס הייסט ״וה׳״, די גילויים פון לעתיד לבוא, די גילויים פון משיח, די גילויים פון אחדות ה׳, דער ״כי ידעתיו״ לשון חיבה, די חיבה עצמית, די אהבה עצמית, די חיבה עצמית, די תענוג עצמי. אז דער אויבערשטער [לא ברור], און פון דעם נעמט ער די פנימיות, תענוג, פנימיות התורה, תורתו של משיח, וואס וועט נתגלה ווערן בקרוב במהרה בימינו על ידי משיח צדקנו.