פרשת שלח (תשפ"ה) "עלה נעלה וירשנו אותה" - דעם כח צו מחבר זיין וועלט מיט אלוקות

00:00 ס'איז געווען ט"ו סיון אין יאר תרפ"ז. און דאס איז געווען די נאכט וואס מ'איז אריינגעקומען אין דער שטוב פון דעם פריערדיקן רבי'ן, פון דעם רבי'ן ריי"צ, און מ'האט אים ארעסטירט. דאס איז געווען די באוואוסטע תפיסה, די שווערע, שווערע תפיסה, וואס דער פריערדיקער רבי איז געזעסן דארט אכצן טעג ביז ג' תמוז, וואס דעמאלט איז געווען די גאולה בדרך נס, למעלה מדרך הטבע לגמרי, כידוע. אז יענע נאכט, ט"ו סיון, ווי מ'האט ארעסטירט דעם רבי'ן ריי"צ, איז געווען די מורא אז באותה הלילה, רחמנא ליצלן, וועט מען, וועט מען חס ושלום, ווייל זיי האבן געוואלט היפך החיים ממש. דאס איז געווען די יראה וואס איז געקומען דארטן פון דער ממשלה. און בדרך נס גדול, כידוע, ווי דער רבי ריי"צ דערציילט באריכות אין זיינע רשימות היומן, ווי ער דערציילט די מעשה, רשימות המאסר, ער דערציילט דארטן די גאנצע אריכות הפרטים וויאזוי, אריינקומענדיק אין דעם מבצר, אין דעם פלאץ, אין דער תפיסה, אין דעם געפערלעכן ארט, וואס דארטן זענען געגאנגען די מוראות, איז געווען [לא ברור] און גלייך שיקן, רחמנא ליצלן, און אויספירן דאס וואס זיי האבן געוואלט אויספירן, רחמנא ליצלן. און פונדעסטוועגן איז געווען בנס גדול אז בטעות האבן זיי אים געלאזט גיין אליין, גיין אין א פאר, אין א פארט, און ער איז אריינגעגאנגען איבער א טיר, איבער א זונדערן רוט. נישט אין דעם ריכטיקן פלאץ וואו מ'האט אים געשיקט, נאר זיך אוועקגעזעצט אין א פלאץ און דארטן געבליבן זיצן פאר א וויילע, פאר א משך זמן. און דערווייל איז אריבער די נאכט, און בכלל אזוי איז געווען יעדער פרט, איז געווען אזוי מדויק, אז איז

01:40 געגאנגען אריבער די נאכט, איז אריבער די גזירה, און דאס האט אים געראטעוועט דאס לעבן. ווי דער רבי ריי"צ דערציילט אין דער רשימה, אז זייענדיק דארטן, זיצנדיק אין יענעם פלאץ וואס ער איז אריינגעגאנגען, זיך פארזעצט געווארן אין א קארידאר, אין א קליין צימער, און ער איז געזעסן דארטן א פערטל שעה, און ער האט גענומען טראכטן זיין מצב. און האט אנגעהויבן טראכטן דעם ביטערן מצב וואו ער געפינט זיך. וואס טוט זיך מיט אים אליין, וואס טוט זיך מיט דער ווייב, מיט דער מאמען וואס האט נאך דעמאלט געלעבט, און די קינדער, וואס וועט זיין מיט זיינע חסידים. און ס'איז געווארן א שטארקע, שטארקע צובראכנקייט וואס גייט פאר. יא, אז ער האט שטארק געוואלט וויינען. און ביז ס'איז פלוצלינג געגאנגען, ווי ער זאגט דארטן דעם לשון, ס'איז אריינגעבליצט א מחשבה אין קאפ: וואס איז מיטן אויבערשטן? [לא ברור]. און אז ער האט זיך דעמאלט מעורר געווען אין דעם ענין, אין דער תורה פון בעל שם טוב, אין דעם ענין פון השגחה פרטית, וואס דער בעל שם טוב האט דאך געזאגט אז אפילו א בלעטעלע וואס פאלט אראפ פון א בוים, און דער ווינט וואס פירט דאס בלעטעלע, איז דאס אלץ השגחה פרטית פונעם אויבערשטן. און דאס, אין דעם ענין, האט ביי אים ארויסגערופן אזא שטארקע חיזוק, ווי ס'האט דער פריערדיקער רבי דעמאלט געזאגט, אז ער האט גענומען די החלטה אז איך דא, אין דעם מאסר, אין דעם פלאץ, דעם געפערלעכן, ביטערן פלאץ, וואו דאס איז בגשמיות ורוחניות, וועט ביי מיר אריינלייכטן די נקודה פון דעם אין עוד מלבדו.

03:08 אז ס'איז דא נאר דער רבונו של עולם אליין, אז ס'איז דא קיין שום זאך חוץ פון אים. און ער האט זיך אוועקגעשטעלט מיט דער תנועה, אז די גאנצע אכצן טעג וואס ער איז דעמאלט געווען במאסר, איז ביי אים געשטאנען בגלוי, יא, אין דעם צוגאנג, אז ס'איז נישט קיין שום מציאות חוץ פון אויבערשטן אליין. און אז ער זיצט דא אין טומאה, זיצט דא אין תפיסה, איז פונקט אזוי ווי ער זיצט ביי זיך אין קאבינעט, ביי זיך אין אפיס, ביי זיך אין צימער. דער פריערדיקער רבי האט דעמאלט ביי זיך געפאדערט, אז ביי אים זאל זיין דער הערן, דער אין עוד מלבדו: ס'איז נישט קיין שום זאך חוץ פון אויבערשטן, דא אין דעם חושך, פונקט אזוי ווי ס'איז נישט קיין שום זאך חוץ פון אויבערשטן ווען ער זיצט ביי זיך אין דעם הייליקן צימער. און דאס האט ביי אים איבערגעקערט די גאנצע זאך, און אזוי איז געווען די גאנצע אויפפירונג זיינע. כידוע, [לא ברור], ווי דער פריערדיקער רבי, זייענדיק אין תפיסה, האט זיך געפירט, יא, מיט דעם גרעסטן תוקף, מיט דער גרעסטער שטארקייט, מיט דער גרעסטער אמונה, און דער וועג ווי ער האט געענטפערט, ווי ער האט דורכגעפירט ענינים, ביז אז ער האט זיך געקענט איבערמאכן דעם גאנצן חושך. אז זיי אליין, ווי דער רבי האט געזאגט דעם לשון, הפה שאסר הוא הפה שהתיר, אז זיי אליין וואס האבן אים ארעסטירט מיט דער מחשבה פון היפך החיים, כידוע, האבן זיי אליין אים ארויסגענומען פון דארטן, און זיי האבן אים ארויסגעפירט פון דעם גלות צו דער גאולה, צו דער גאולה פון י"ב־י"ג תמוז.

04:28 און שפּעטער י״ב תמוז, און שפּעטער איז ער ארויסגעפארן פון דער מדינה און איז געפארן אויף דער וועלט. און דעמאלט האט זיך אנגעהויבן דער „יפוצו מעיינותיך חוצה“, אין דעם גרעסטן שטורעם פון פארשפרייטן חסידות. ווי עס איז ידוע, עס ברענגט זיך אין די שיחות, דער לשון איז „כיתרון האור מן החושך“, אז דווקא פון דער גאנצער ביטערקייט פון דעם מעשה, פון דעם חושך, איז ארויסגעקומען דער גרעסטער אור, דער אור פון ברענגען דעם אור פון חסידות און פנימיות התורה אויף דער גאנצער וועלט. נישט נאר אין חצי כדור העליון, נאר עס איז אראפגעקומען אויך אין חצי כדור התחתון, וואס במשך, גלייך נאך דעם, א שטיקל צייט שפעטער, איז דער ריי״צ געפארן אין אמעריקע, נאך אין תר״צ, גלייך נאך דעם מעשה. שפעטער איז ער געפארן נאך אמאל, צען יאר שפעטער, צום באזעצן, און דעמאלט איז געווארן די גאנצע זאך פון „יפוצו מעיינותיך חוצה“ פון חצי כדור התחתון, אז דער אור חסידות זאל דערגרייכן בכל מקום ומקום, אויפצוגרייטן די וועלט פאר דער גאולה פון משיח. איז דער רבי האט גערעדט כמה פעמים אין שיחות, אז דער סיפור המעשה, דאס וואס דער פריערדיקער רבי האט געשריבן אין דעם יומן און האט געשריבן בפרטי פרטים וואס עס האט זיך אפגעטאן דער גאנצער מעשה, איז כדאי צו לערנען דאס, ווייל עס איז א הוראה-דרך, ווי אזוי צו וויסן, זייענדיג אין גלות, זייענדיג אין חושך, ספעציעל ווען עס קומען שווערע, ביטערע צייטן, אז אויב דער פריערדיקער רבי איז דעמאלט געווען אין אזא מין מצב פון א חושך כפול ומכופל, און פון

05:57 דעסטוועגן, בשעת ער האט געזען דעם ענין במילואו, און ער זאגט, מיט דעם ענין פון השגחה פרטית על פי תורת הבעל שם טוב, אז עס איז נישטא קיין שום איין איינציקע זאך וואס פאסירט פון זיך אליין בדרך מקרה, חס ושלום. און אפילו א בלעטל וואס פאלט פון א בוים, א יעדע צמח, איז דאס אינגאנצן בהשגחה פרטית. כל שכן וקל וחומר ישראל עם קדוש, אז יעדער ענין וואס טוט זיך מיט זיי, דאס אלץ פירט זיך מלמעלה. און בשעת ער האט געזען אויף דעם אופן, אז דעמאלט וועט אויס חושך, און דעמאלט, אפילו ווען מען געפינט זיך דא אין דעם, אין דעם, אין דעם חושך, וועט באלד זיין די גאולה. און דאס אליין גרייט אונז צו צו דער אמתער גאולה וואס מיר אלע ווארטן. און דאס איז דער ענין וואס מיר געפינען אויך אין דעם סיפור וואס מיר לערנען בהשגחה פרטית אין פרשת שלח. שטענדיק שבת מברכים חודש סיון לערנט מען בדרך כלל — עס קומט אזוי אויס אז מיר לערנען פרשת שלח שבת מברכים חודש תמוז, אנטשולדיגט. לערנט מען די פרשת שלח, דאס תמוז איז דער חודש פון גאולה. שבעה תמוז — די טעג, דער צוועלפטער סיון איז געווען דער טאג וואס מען האט דעם ריי״צ ארעסטירט אין תפיסה, און דאס זענען געווען די שווערע טעג, די ביטערע טעג. און דער רבי האט גערעדט כמה פעמים, אז דאס וואס איז געווען דעמאלט, איז דאס געווען א מין חושך, אבער נאך דעם וואס עס איז נתגלה געווארן די פנימיות, נאר

07:22 די גאולה פון ג׳ תמוז און שפעטער י״ב תמוז, איז דעמאלט געווארן דער ענין פון יתרון האור מן החושך, אז דווקא די טעג, די טעג וואס האבן צוגעפירט צו דעם יתרון האור, פון [לא ברור], אז דאס איז געווען אן ענין של גאולה, אז דאס איז געווען אן ענין וואס האט געברענגט א תוספת אור אין „יפוצו מעיינותיך חוצה“, אויף מחבר זיין חצי כדור העליון און חצי כדור התחתון, אז די גאנצע וועלט זאל ווערן דורכגענומען מיט פנימיות התורה, מיט די רצון של משיח, צוגרייטן די וועלט צו דער גאולה שלמה. איז אין אונזער סדר געפינען מיר טאקע דעם גאנצן ענין. ווייל דאס איז דער סיפור פון כיבוש ארץ ישראל וואס ערציילט זיך אין פרשת שלח. ווייל דארט געפינען מיר דעם ויכוח צווישן די מרגלים און צווישן כלב, וואס די מרגלים האבן נישט געוואלט אריינגיין אין ארץ ישראל, און זיי האבן גע'טענה'ט „כי חזק הוא ממנו“. ובגמרא, סוגיא מסכת סוטה, וואס איז געווען די טענה פון די מרגלים? „כביכול אפילו בעל הבית אינו יכול להוציא כליו משם“. די טענה פון די מרגלים איז געווען אז דער אויבערשטער קען, אפשר, נישט קענען זיך מיט זיי, מיט די אומות. די מרגלים זענען געגאנגען זען ארץ ישראל. אז זיי האבן דארטן געזען שבע אומות, הכנעני, החתי, האמורי, די אלע שבע אומות, ביז זיי האבן געזען עמלקים דארטן, און זיי האבן געזען דעם גאנצן חושך דארטן. זיי האבן געזען, דאס איז „כי עז העם“, דאס שווערע, ביטערע פאלק, „כי חזק הוא ממנו“. ובמילא איז די טענה אז „לא נוכל לעלות“, מיר וועלן נישט קענען. און דא האט זיך געשטעלט כלב בן יפונה: „ויהס כלב את העם אל משה“. כלב האט

09:06 הגשמיות... און זיי האבן געזאגט: „ארץ זבת חלב ודבש היא“. „עלה נעלה וירשנו אותה כי יכול נוכל לה“. „אבל עז העם היושב בארץ, והערים בצורות גדולות מאד, וגם ילידי הענק ראינו שם“. און שפעטער, ווען זיי זענען צוריקגעקומען, האבן זיי נאכאמאל געזאגט: „והארץ טובה מאד מאד. אם חפץ בנו ה'...“ דארף מען פארשטיין: וואס איז געווען דער דו־שיח? וואס איז געווען דער ויכוח צווישן די טענות פון די מרגלים, און וואס האט כלב זיי געענטפערט? דאס איז בפשוטו של מקרא שווער צו פארשטיין. ס'איז שווער צו פארשטיין וואס איז געווען די טענה פון די מרגלים, בפרט אז מיר ווייסן אז די מרגלים זענען שרים געווען. וואס איז געווען זייער טענה? בכלל, די לשון חז"ל: „אפילו בעל הבית אינו יכול להוציא כליו משם“ — וואס איז דער ענין? וואס מיינט דאס? „אפילו בעל הבית אינו יכול להוציא כליו משם“ — וואס מיינט דאס? און אויף דעם האט כלב געענטפערט: „עלה נעלה וירשנו אותה כי יכול נוכל לה“. וואס איז דער ענטפער פון כלב? און פארוואס האט ער געזאגט מיט א כפל הלשון, „עלה נעלה“, „יכול נוכל“? וואס איז דער כפל הלשון, וואס כלב האט אונז געזאגט? וואס איז דער ענטפער וואס ער האט געענטפערט זיי? אויף דעם דערציילן די תלמידי הבעל שם טוב, און דער מאור עינים, רבי נחום פון טשערנאביל, איז מסביר. דער מאור עינים ברענגט אן אריכות צו פארשטיין וואס איז געווען די טענה פון די מרגלים. ער איז דאס מבאר מיט כמה פסוקים אין פרשה, די לשונות הפסוקים און די מאמרי חז"ל, ביז ער איז מסביר וואס די גמרא זאגט, אז נאך דעם משל איז געווען די ענין פון די מרגלים. זאגט די גמרא, וואס איז געווען די ענין?

10:56 אז די לשון הרע וואס זיי האבן גערעדט אויף ארץ ישראל איז נישט געווען בלויז וועגן טבע הדברים. ביז וואו זיי זענען אנגעקומען צו דעם, וואס איז דער ענין פון דער ענין? איז מסביר דער מאור עינים, ברענגט ער צו פארשטיין: אויף דעם איז געווען די חטא המרגלים, אז זיי האבן געטענה'ט אז ס'זענען דא צוויי חלקים, גשמיות ורוחניות. די טענה איז געווען: „השמים שמים לה' והארץ נתן לבני אדם“. זיי האבן געטענה'ט אז די ניצוצות הקדושה, וואס זענען געווען ביי דער שבירת הכלים — כידוע, אז ס'איז געווען דער ענין פון שבירת הכלים — די ניצוצות הקדושה זענען אראפגעפאלן פון עולם התהו. ס'זענען אראפגעפאלן ניצוצות קדושים נעלים אין עולם הקליפות און סטרא אחרא, און דערפון איז געווארן די גאנצע עולם הזה הגשמי, מיט אלע ענינים פון קליפה וסטרא אחרא. ובכללות, דאס זענען די ז' אומות. כידוע, ווי ס'איז מבואר אין חסידות, אז די ז' אומות, דער מושג פון די ז' אומות, איז מושרש אין די ז' מדות דתהו, די ז' ספירות דתהו. און עולם התהו, דאס איז א וועלט וואו זאכן זענען דארט מיט א שטארקן תוקף. און דארטן זענען אראפגעפאלן די ניצוצות אין א זאמען נידעריקן גרוב, און אויף זיי איז דא א שטארקער כח. און דאס האבן זיי געזאגט: „כי חזק הוא ממנו“. דאס הייסט, ארץ ישראל — דארט איז דא די ז' אומות. דאס איז א געוואלדיג שטארקער כח וואס מ'קען נישט מטהר זיין. די ניצוצות זענען נידעריק געפאלן אונטער דעם כח. ווי אזוי וועט מען אויפהייבן די ניצוצות? און דאס האבן זיי געזאגט: „אנשי מדות“. זיי האבן געמיינט, דאס איז מדות דתהו. „ארץ זבת חלב ודבש“ — דאס איז ארץ הגשמית, וואו ניצוצות זענען נידעריק געפאלן.

12:51 אז אויב מ'וועט זיך מתעסק זיין מיט ארץ ישראל, אפשר וועלן מיר קענען דאס אויפהייבן. אבער חס ושלום, אפשר וועט עס מאכן פארקערט: די ארץ החומרית, די טומאה פון ארץ ישראל, וועט אראפציען למטה. און וואס מיינט דאס? דאס איז וואס די גמרא זאגט. די גמרא ברענגט וואס דער אפיקורס האט געטענה'ט: אז, רחמנא ליצלן, דער אויבערשטער איז נאר מחצי למעלה און נישט מחצי למטה. דאס הייסט, אויבן, ביי די הויכע מדרגות, דארט איז גילוי רבו, דארט זענען ענינים נעלים, מדרגות גבוהות. אבער מחצי למטה זענען די אומות. די גמרא ברענגט דעם ענין. דאס האט צו טאן מיט אנדערע כוחות, כוחות הטומאה. דאס זענען צוויי אנדערע ענינים, און אונטן קען מען נישט פועל'ן. און דאס איז געווען די חטא פון זייער טענה: „אפילו בעל הבית אינו יכול להוציא כליו משם“. דאס הייסט, די ניצוצות קדושה זענען אזוי נידעריק געפאלן דורך דער שבירת הכלים, אז אפילו בעל הבית קען נישט ארויסנעמען זיינע כלים. די ניצוצות קדושה זענען טאקע כלים, זיי זענען ניצוצות, אבער מצד דעם ריבוי הנפילה זענען זיי אזוי נידעריק געפאלן. דאס איז געווען א חלק פון דער טענה פון די מרגלים: ס'איז נישט שייך, מ'קען נישט, מ'קען נישט עומד זיין בזה. אויף דעם האט כלב געטענה'ט: „עלה נעלה, יכול נוכל לה“. דאס וואס כלב טענה'ט איז גאר א אנדערע טענה. וואס מיינט דאס? די מרגלים האבן נישט געזאגט אז אויב מ'וואלט זוכה געווען, וואלט מען נישט געוואלט גיין קיין ארץ ישראל מיט משה רבינו. משה רבינו וואלט מצליח געווען, און די חטא המרגלים וואלט מבער געווען אלע ניצוצות קדושה וואס ליגן אין דער וועלט און זיי מחבר געווען צו אלקות. ער האט געוואלט אריינגיין קיין ארץ ישראל, און דער מדרש ברענגט וועגן משה רבינו: ער האט געוואלט אריינגיין קיין ארץ ישראל, עס זאל זיין די גאולה שלימה, וואס דורך דעם וואלטן אלע ניצוצות נתעלה געווארן און נהפך געווארן לאור, באמת. אלע ניצוצות...

15:06 הכל נכנס במעמד סגור [לא ברור]. אויך קענען מיר אויפהייבן די וועלט און מטהר זיין אלע ניצוצות קדושה, און מאכן די וועלט א דירה פארן אויבערשטן. אבער די מרגלים האבן מקלקל געווען מיט זייערע טענות. זיי האבן פארבלבלט דעם גאנצן ענין פון דער עבודה. און דאס איז דער טענה: „עלה נעלה“ — דאס איז נישט נאר איין עלייה. ערשט איז געווען די עלייה דורך יהושע בן נון, און דערנאך נאך א עלייה. אין מאמר גייט מען דורך דעם גאנצן סדר פון עלייה און ירידה, גלות און גאולה. נאך אמאל איז געווען א שווערע עבודה, און נאכאמאל איז געווען א עלייה מיט ישראל, דורך עזרא. און דערנאך „יכול נוכל“ — דאס גייט אויף דער גאולה השלימה דורך משיח צדקנו. „יכול נוכל לה“ וועט זיין דעמאלט די אמתע שלימות הבירור. דער כפל הלשון ווייזט אויף שלימות הבירור און תכלית השלימות, „יכול נוכל“, די גאולה השלימה דורך משיח צדקנו. דעמאלט וועט זיין דער תכלית הבירור, און אלע ניצוצות וועלן ווערן אויפגעהויבן אין יחוד גמור דורך דער גאולה השלימה. און אין דוגמא כזו געפינען מיר [לא ברור]. דאס איז ווי דער רבי טייטשט עס אנדערש. כלב האט געזאגט „עלה נעלה“. כלב כפל הלשון: „עלה נעלה“. דאס איז געווען אן ענטפער אויף די טענה פון די מרגלים. די מרגלים האבן געזאגט „לא נוכל לעלות“, ווייל, לויט זיי, קען מען גארניט טאן דארטן. ער טייטשט דאס אין זיין שפראך, אין דעם ענין פון [לא ברור]. ס׳זענען דא אורות, ס׳זענען דא כלים. די אורות

17:03 געפינען זיך למעלה. דאס הייסט די ענינים, „השמים שמים לה׳“. די כלים געפינען זיך דא למטה. ס׳זענען נשמות, ס׳זענען גופים. ס׳זענען אורות, ס׳זענען כלים. ס׳זענען עליונים, ס׳זענען תחתונים. ס׳זענען שמים, ס׳זענען ארץ. אויף דעם האבן די מרגלים געזאגט אז „לא נוכל לעלות“. מען קען נישט אויפהייבן די זאכן וואס געפינען זיך דא למטה. און אויף דעם האט כלב געזאגט: „עלה נעלה“. די כלים, די גשמיות, חומריות, די זאכן וואס געפינען זיך דא למטה — „יכול נוכל לה“. מען קען זיי אויפהייבן, מען קען זיי מעלה זיין. ער ברענגט דארטן, ער טייטשט די משנה: „הבית והעלייה“. די משנה אין מסכת בבא מציעא: ס׳איז דא א בית, ס׳איז דא א עלייה, וואס זענען צובראכן געווארן. און דער בעל הבית זוכט נישט צו פאררעכטן, איז דער בעל העלייה גייט אראפ און וואוינט ביים בעל הבית אין שטוב. דאס הייסט אזוי: דער בית, דאס איז ווי די נשמה וואס קומט דא למטה; די עלייה, דאס איז וואס איז אויבן. און די נשמה קומט אריין דא למטה אין גוף, וואס איז צובראכן געווארן, די כלים וואס טוען נישט וואס איז דארטן די כוונה. און זי זעט אז זי וויל נישט פאררעכטן, איז דער אויבערשטער אליין קומט אריין, און ער גיט די כח, און ער העלפט. און מען קען נאך אמאל צוריק בויען דעם בית מיט דער עלייה צוזאמען. וואס דאס איז בכללות דער רעיון פון ירידת הנשמה למטה. און דאס האט כלב געגעבן צו פארשטיין די מרגלים, וואס איז דא דער טעות. די מרגלים האבן געזאגט „לא נוכל לעלות“, אז דער גוף איז א גשמיות, און די ניצוצות געפאלן זענען נידעריג, און מען קען זיי נישט אויפהייבן. האט כלב

18:38 געזאגט אז „עלה נעלה“. דער רבי טייטשט אז „עלה נעלה“, די צוויי ווערטער, איז עיל למטה ועיל למעלה. אז דער כח פון אידן איז אז זיי קענען מעלה זיין, סיי די עליונים און סיי די תחתונים. ער ברענגט דארטן דעם ענין פון די שרים פון די אומות העולם. די גמרא שטייט, דער מדרש, אז יעדע שר שלמעלה — בשעה שלמטה [לא ברור] — דער שר שלמעלה פאלט אראפ, איז דעמאלט פאלט אראפ אויך דער שר שלמטה. איז דאס וואס ער האט געזאגט „עלה נעלה“: סיי שר שלמעלה, סיי שר שלמטה, סיי אורות, סיי כלים. א איד האט דעם כח אויפצוהייבן די גאנצע וועלט, עליונים ותחתונים. און דא קומט דער פירוש פון דעם אלטן רבי. וואס דער אלטער רבי טייטשט אויף „עלה נעלה“, וואס כלב האט געזאגט, אז דאס איז די צוויי עליות. און דער אלטער רבי איז מסביר אז אויב מיר געפינען „אנכי ארד עמך מצרימה ואנכי אעלך גם עלה“, שטייט צוויי מאל „אנכי“, „אעלך גם עלה“. די עלייה פון גאולה ראשונה און די עלייה פון גאולה שנייה. און דער אלטער רבי איז מבאר אז אויב מיר געפינען דא, אז דאס איז אלץ געווען בשביל דעם ענין פון תורה. דער גלות מצרים, די „ירוד ירדנו“ — די ירידה פון גלות מצרים איז געווען כדי צו קומען צו דעם גילוי פון מתן תורה, פון תורה שבנגלה. על דרך זה „עלה נעלה“, די צווייטע עלייה, וואס קומט דורך די צווייטע ירידה, די ירידה פון דעם גלות האחרון, וואס איז אזא גלות איום ונורא, א לענגערער, קאמפליצירטער, לענגערער גלות. מיר זיינען נישט

20:23 דעם סוף, איז דאס די הקדמה צו קומען צו דעם גילוי פון פנימיות התורה, די אורו של משיח. יא, דערפאר איז טאקע אזא לענגערער ביטערער גלות, ווייל דער גילוי פון לעתיד לבוא, דאס איז די אורו של משיח, דאס איז תורה, דאס איז אין־סוף, דאס איז די טעמי פנימיות התורה, און דערפאר איז אויך דער גלות אזא לענגערער שווערער גלות. און על דרך ווי מ׳זאגט, דאס איז געווען די עבודה קשה, און דאס איז געווען דער הכנה דורך דעם וואס אידן האבן געארבעט אין עבודה קשה אין דעם גלות פון מצרים, אז דאס האט זיי צוגעגרייט צו קענען זיין כלים צו דעם גילוי פון תורה. על דרך זה די עבודה קשה פון דעם חושך הגלות. און ווי דער אלטער רבי טייטשט דארטן, אז עבודה קשה מוז נישט זיין דורך צרות און יסורים גשמיים רחמנא ליצלן. נאר עבודה קשה קען זיין אויך, ווי מ׳זאגט אין סדר, דורך ״בחומר״ — דא קל וחומר, ״ובלבנים״ — דא ליבון הלכתא, דורך לימוד התורה ביגיעה, בעיון, בהתמדה, און דאס איז עבודה קשה אין תורה, און דאס מאכט אונז כלים צו דעם גילוי פון פנימיות התורה, און דאס איז די תורה פון לעתיד לבוא. און דאס איז וואס מ׳זעט אין דער מעשה מיט די מרגלים, אז די מרגלים האבן גע׳טענה׳ט דווקא אז ״לא נוכל״, ״אין בעל הבית יכול להוציא כליו משם״, אז מ׳וועט נישט קענען מברר זיין די ניצוצות קדושה פון דער וועלט, ווייל דאס איז אראפגעפאלן צו נידעריק. און על דרך זה האבן זיי גע׳טענה׳ט ״ארץ אוכלת יושביה״, און דערפאר איז דווקא דער

21:44 עונש פון די מרגלים מידה כנגד מידה. דאס טייטשט דער [לא ברור], אז דערפאר איז נשתרבב לשונם עד טבורם, ווייל זיי האבן אפגעשיידט, אפגעריסן, יא, זיי האבן אפגעטיילט צווישן די העכערע מדרגות און די נידעריקע מדרגה, און דאס איז אויך געפילט אין דעם עונש, ״עד טבורם״, וואס מ׳באוואוסט, אז דאס איז דאך צוטיילן דעם גוף אויף צוויי חלקים, חצי למעלה, חצי למטה, און דאס איז געווען דער עונש כנגד דעם וואס זיי האבן מחלק געווען צווישן למעלה ולמטה. דאס איז אבער די תיקון פון חטא המרגלים, און דאס איז פונקט פארקערט, דער חיבור. און דאס איז געווען וואס כלב האט געזאגט: ״טובה הארץ מאד מאד״, אז אדרבה, מ׳קען מאכן פון דער וועלט, פון עולם הזה הגשמי, מ׳קען מאכן פון דער וועלט א דירה לו יתברך, אז ס׳דארף זיין דער ענין פון ממשיך זיין אור התורה אין אלע חלקי העולם, באווייזן אז ס׳איז נישטא קיין שום ארט אין דער וועלט וואו מ׳קען נישט האבן גילוי אלקות. יא, און דער בעל שם טוב האט מגלה געווען ״יפוצו מעיינותיך חוצה״, אז אויך אין חוצה, אויך אין די ערטער וואו דאס איז אינגאנצן ווייט פון ג־טלעכקייט, דארטן קען מען אויך ברענגען די אלקות. יא, אדרבה, ״עלה נעלה כי יכול נוכל לה״, ״טובה הארץ מאד מאד, אם חפץ בנו ה׳״, אז מ׳האט ממש וואס צו מורא האבן? ״אל תיראו את עם הארץ כי לחמנו הם״, אז מ׳קען מברר זיין די אלע ניצוצות קדושה וואס געפינען זיך אין עולם הזה הגשמי, ״סר צלם מעליהם״, אז די גאנצע וועלט וועט ווערן א דירה לו יתברך. וואס דערפיל, גלייך

23:12 נאך דעם חטא המרגלים איז געקומען די מצוה פון מצוות נסכים און די מצות חלה, וואו דאס איז אלץ מצוות וואס באווייזן ווי אזוי, אדרבה, ווי אזוי מ׳קען נעמען פון דברים גשמיים, בהמה גשמית, קרבנות גשמיים, נסכים פון וויין און שמן און סולת, און פון פשוטע ברויט וואס א מענטש עסט און מאכט פון דעם מזון בבשר, מאכט ער פון דעם ״חלה לה׳״, מאכט ער פון דעם מתנות צו דעם אויבערשטן, און מ׳איז מחבר וועלט מיט ג־טלעכקייט, גשמיות מיט רוחניות, און מאכן פון וועלט א דירה לו יתברך. און דאס וועט מען זען בגילוי אין דער גאולה שלמה דורך משיח צדקנו, אז ס׳וועט נתגלה ווערן דא אין עולם הזה הגשמי, ווי איך זאג אין היינטיגן סדר, אז ס׳וועט זיין דווקא ״אל תיראו״, ווי דו זעסט דווקא בעיני בשר [לא ברור], ״אל תיראו את עם הארץ״, נאר ״אך בה׳ אל תמרודו״, און אז מ׳וועט דווקא קענען איבערנעמען און מאכן פון דער וועלט, ברענגען די גאולה שלמה דורך משיח צדקנו, אז דאס זאל זיין דווקא במהרה בימינו, אמן.