לעבן חסידות · פרק 168 · 2025-03-11 · 23:23
פרשת כי תשא פורים (תשפ״ה) משה רבינו און מרדכי היהודי מאכן זיס די ביטערקייט פון אידן
תיאור הפרק
*תורה אור ד״ה חייב איניש *שבת חוה״מ פסח הש״ת * ד״ה ויבז בעיניו וד״ה זאת חוקת תשכ״ו * שיחת פורים תשכ״ו
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 בפורים תרס״ג היה אדמו״ר הרש״ב, רבי שלום דובער, בווינה שבאוסטריה. הוא שהה שם אז לצורכי רפואה, במשך כמה וכמה חודשים בחורף. כעבור שלושה חודשים הגיע פורים. באותה שנה חל פורים ביום שישי, וביום הפורים הגיעו כמה אורחים מחסידי רוסיה. הגיעו גם חסידים מפולין ומהונגריה. הייתה התוועדות נעימה שהחלה בפורים אחר הצהריים, בסביבות השעה שתיים. התוועדו עד ליל שבת. אחר כך עשו קידוש והמשיכו בהתוועדות עד אחרי חצות ליל שבת קודש. זו הייתה התוועדות עשירה ומהנה מאוד. למחרת, במוצאי שבת, מוצאי שושן פורים, רצו החסידים להמשיך להתוועד. הם הלכו לבקש מאדמו״ר הרש״ב, רבי שלום דובער, שימשיך את ההתוועדות לכבוד שושן פורים, אך אדמו״ר הרש״ב אמר שאינו יכול. החסידים הלכו לחדר צדדי וישבו להתוועד. במהלך הלילה נכנס הגבאי שהיה שם, שמו היה חיים מאיר, והביא את הדואר, את המכתבים. אדמו״ר הריי״צ היה שם וקיבל חבילת מכתבים. הוא ראה שביניהם יש מכתב מהנהלת ישיבת תומכי תמימים בליובאוויטש, ובו דו״ח על מצב הישיבה והבחורים, על כל אחד בנפרד ועל כולם יחד: מי לומד,
00:00 פורים תרס״ג איז דער רבי רש״ב, דער רבי שלום דובער, געווען אין ווין, אין עסטרייך. ער איז דעמאלט געווען דארטן צוליב רפואה. ער איז דארטן געווען א כמה וכמה חדשים, אינעם ווינטער. נאך דריי חדשים איז געווען פורים. אין יענעם יאר איז אויסגעפאלן פורים פרייטאג. און פורים בייטאג זענען געקומען צו גיין עטליכע אורחים פון די חסידים פון רוסלאנד. עס זענען אויך געווען חסידים געקומען פון פוילן, פון אונגארן. און עס איז געווען א געשמאקע פארברענגען וואס האט זיך אנגעהויבן פורים, נאך מיטאג, ארום צוויי אזייגער. מען האט פארבראכט ביז פרייטאג צונאכט. שפעטער האט מען געמאכט קידוש און ממשיך געווען די פארברענגען ביז נאך חצות ליל שבת קודש. עס איז געווען א זייער רייכע און געשמאקע פארברענגען. אויף מארגן, מוצאי שבת, מוצאי שושן פורים, אבער חסידים האבן געוואלט ווייטער פארברענגען. מען איז געגאנגען בעטן ביים רבי רש״ב, רבי שלום דובער, אז ער זאל ממשיך זיין די פארברענגען לכבוד שושן פורים. און דער רבי רש״ב האט געזאגט אז ער קען נישט. זענען די חסידים געגאנגען אין א זייטיגן צימער און זיך געזעצט פארברענגען. און במשך דער נאכט איז אריינגעקומען דער גבאי וואס איז דארטן געווען, חיים מאיר האט ער געהייסן, און האט געברענגט די פאסט, האט געברענגט בריוו. דער פריערדיקער רבי איז דארטן געווען, דער רבי ריי״צ, און האט באקומען א פעקל בריוו. און ער האט געזען אז צווישן די בריוו איז פאראן א בריוו פון דער הנהלת הישיבה פון תומכי תמימים פון ליובאוויטש, וואס דארטן איז געווען א דו״ח פון דעם מצב הישיבה, פון די בחורים, פון יעדן איינעם באזונדער, פון אלעמען צוזאמען, ווער לערנט,
02:01 מה לומדים ואיך לומדים, כיצד הדברים מתקדמים, ומהי הנהגתם של הבחורים. אדמו״ר הריי״צ, כשהסתכל במכתב, הבחין שזהו מכתב משמח שבוודאי יגרום נחת רוח לרבי. הוא הלך מיד, דפק בדלת ומסר את המעטפה, את המכתב, לאדמו״ר הרש״ב. אדמו״ר הרש״ב פתח את המכתב ועיין בו, ובינתיים חזר אדמו״ר הריי״צ להתוועד עם החסידים. כעבור זמן מה קרא רבי חיים מאיר הגבאי לאדמו״ר הריי״צ ואמר לו שאביו, אדמו״ר הרש״ב, מחפש אותו. הוא נכנס אל אדמו״ר הרש״ב וראה על פניו אור ושמחה, התרוממות רוח גדולה מאוד. הוא הבין שהמכתב בוודאי פעל את פעולתו וגרם נחת רוח. ואכן, רבי שלום דובער, אדמו״ר הרש״ב, אמר לו שהמכתב גרם לו נחת רוח גדולה, לראות כיצד הבחורים פורחים, גדלים ועולים בתורה ועבודה. הוא איחל שהמשפיעים יהיו משפיעים טובים והמקבלים יהיו מקבלים טובים, וכו׳. אדמו״ר הריי״צ הבין שזוהי עת רצון ואמר: נו, אולי אחרי המכתב, אחרי הנחת רוח, זה אכן הזמן שנזכה שהרבי יתוועד איתנו. אדמו״ר הרש״ב הסכים מיד. החסידים התאספו שם בחדר,
02:01 וואס מען לערנט און ווי מען לערנט, און ווי עס גייט, די הנהגה בנוגע ווי די בחורים פירן זיך. דער רבי ריי״צ האט, קוקנדיק אויפן בריוו, באמערקט אז עס איז א געשמאקער בריוו וואס וועט זיכער זיין א נחת רוח צום רבי׳ן. איז ער גלייך געגאנגען, ער האט געקלאפט אין טיר און איבערגעגעבן דעם קאנווערט, דעם בריוו, צום רבי׳ן רש״ב. דער רבי רש״ב האט געעפנט און אריינגעקוקט, און דערווייל איז דער פריערדיקער רבי צוריקגעגאנגען פארברענגען מיט חסידים. א משך זמן שפעטער רופט רבי חיים מאיר, דער גבאי, דעם פריערדיקן רבי׳ן און זאגט אים אז דער טאטע, דער רבי רש״ב, זוכט אים. איז ער אריינגעגאנגען צום רבי׳ן רש״ב און האט געזען אויפן פנים א ליכטיגן, פריילעכן, גאר, גאר אן אויפהייטערונג אויפן פנים. האט ער פארשטאנען אז דער בריוו וועט זיכער פועל זיין א פעולה, און האט געגעבן א נחת רוח. און דער רבי שלום דובער טאקע, דער רבי רש״ב, האט אים געזאגט אז דער בריוו האט ביי אים פועל געווען א גרויסע נחת רוח, צו זען ווי די בחורים בליען, וואקסן און שטייגן אין תורה ועבודה. און ער האט געוואונטשן אז די משפיעים זאלן זיין גוטע משפיעים, און די מקבלים זיין גוטע מקבלים, וכו׳. דער פריערדיקער רבי, דער רבי ריי״צ, האט איינגעזען אז עס איז אן עת רצון, און האט געזאגט: נו, אפשר, נאכן בריוו, נאכן נחת רוח, איז אפשר טאקע איצט די צייט, און מיר זאלן זוכה זיין אז דער רבי זאל מיט אונז פארברענגען. און דער רבי רש״ב האט גלייך מסכים געווען, יא, און חסידים זענען צוזאמען געקומען דארט אין א
03:39 התיישבו מסביב, ואדמו״ר הרש״ב בא להתוועד איתם. זו הייתה התוועדות עשירה ומהנה מאוד, באותו מוצאי שבת. אדמו״ר הריי״צ מספר שבהתוועדות היה אחד החסידים שהיו שם, חסידים שכבר אמרו קצת לחיים בפורים. בתוך הדברים פרץ אחד החסידים בבכי עז ואמר: ״רבי, איך נעשים נעלים יותר?״ כלומר, איך נעשים נעלים יותר? אדמו״ר הרש״ב השיב לאותו חסיד: ״כדי להיעשות נעלה יותר, היכנס אליי לעגלה. היכנס אליי לעגלה. העגלה שלי מקושטת״, כפי שנאמר שם, ״בזיעה ובדמעות של עבודה שבלב ושל עבודה שבמוח. היכנס אליי לעגלה, ותיעשה נעלה יותר.״ ואז פנה חסיד אחר ואמר: ״רבי, איפה המדרגות? איך עולים אל הרבי לעגלה?״ אדמו״ר הרש״ב השיב לו שיש ארבע מדרגות. הוא אמר, נדמה לי, ארבע מדרגות, ועל כל פנים ציין שתיים מהן. הראשונה היא שבכל דבר גשמי צריך להתבונן כיצד אפשר להפיק ממנו תועלת רוחנית. כלומר, להשתמש בדבר הגשמי שיש לנו כעת לא סתם לשם עצמו, אלא לראות בכל דבר גשמי איזו תועלת רוחנית יכולה להיות ממנו בעבודת השם. ועל מדרגה נוספת הוא
03:39 צימער, ארום זיך געזעצט, און דער רבי רש״ב איז געקומען פארברענגען מיט חסידים. און דאס איז געווען גאר א געשמאקע און רייכע פארברענגען, אין דעם מוצאי שבת. דערציילט דער רבי ריי״צ אז ביי דער פארברענגען איז געווען דארטן איינער פון די חסידים וואס האבן דארטן געווען, חסידים וואס זענען געגאנגען אביסל לחיים פורים. און צווישן די זאכן האט איינער פון די חסידים דארטן זיך מיט א שטארקייט צואוויינט און געזאגט: „רבי, ווי אזוי ווערט מען העכער?“ דאס הייסט, ווי אזוי ווערט מען העכער? און דער רבי רש״ב האט אים געענטפערט און געזאגט צו יענעם חסיד: „אויף צו ווערן העכער, קום אריין צו מיר אין וואגן. קום אריין צו מיר אין וואגן. מיין וואגן איז אויסגעצירט,“ ווי געזאגט דארט, „מיט שווייס און טרערן פון עבודה שבלב און פון עבודה שבמוח. קום אריין צו מיר אין וואגן, וועסטו ווערן העכער.“ און דאן האט א צווייטער חסיד זיך אנגערופן און געזאגט: „רבי, וואו זענען די טרעפ, ווי אזוי קומט מען ארויף צום רבי׳ן אין וואגן?“ האט אים דער רבי רש״ב געענטפערט אז עס זענען דא פיר טרעפ. ער האט געזאגט, דאכט זיך, פיר טרעפ. און על כל פנים האט ער געזאגט צוויי פון זיי, האט ער געזאגט, אז די ערשטע איז, אז יעדער דבר גשמי דארף מען באטראכטן, ווי אזוי מען קען פון דעם האבן א תועלת רוחני. דאס הייסט, אז מען זאל נוצן דעם ענין גשמי, וואס מיר האבן יעצט, נישט סתם פאר זיך, נאר ביי יעדער דבר גשמי זאל מען זען וואס פאר א תועלת רוחני דאס קען האבן אין עבודת השם. און נאך א טרעפ האט ער…
05:16 אמר שחסיד צריך ללמוד חסידות בכל יום במשך חמש עשרה דקות. זה היה בפורים תרס״ג. אנו מוצאים שכאשר פורים חל בקביעות כזאת, בסמיכות לשבת, קוראים את פרשת כי תשא. כשמתבוננים בקשר שבין ענייני פורים לפרשה, מוצאים דבר מעניין. הגמרא שואלת: ״מרדכי מן התורה מנין?״ ואומרת שלומדים זאת מפסוק בפרשת השבוע: ״קח לך בשמים ראש, מר דרור״, בפרשה העוסקת בשמן המשחה. הקב״ה אמר למשה רבינו: ״קח לך בשמים ראש, מר דרור.״ אומרת הגמרא ש״מר דרור״ מתרגמינן ״מירא דכיא״. כלומר, זהו הבושם ששימש להכנת שמן המשחה. את ״מר דרור״ התרגום מכנה ״מירא דכיא״, ומכאן שמו של מרדכי. ושם רואים ״מרדכי מן התורה״. אלא שאין זה מובן: מה משמעות השם? מהו הרמז? מה רוצים ללמד ב״מירא דכיא״, בקישורו למרדכי ובקשר שלו לפרשה? בפרשה אנו מוצאים גם את כל סיפור חטא העגל, ובכלל, הפרשה קשורה מאוד גם לסיפור המגילה.
05:16 געזאגט, אז א חסיד דארף יעדן טאג פופצן מינוט לערנען חסידות. און דאס איז געווען פורים תרס״ג. מיר געפינען, אז פורים, ווען עס קומט אויס אין אזא קביעות פון שבת, קומט עס אויס אין פרשת כי תשא. ווען מען קוקט אויפן קשר פון די ענינים פון פורים מיט דער פרשה, געפינט מען אן אינטערעסאנטע זאך. און דאס איז: די גמרא פרעגט, „מרדכי מן התורה מנין?“ און די גמרא זאגט, אז דאס לערנט מען ארויס פון א פסוק וואס שטייט אין דער היינטיגער פרשה. עס שטייט: „קח לך בשמים ראש, מר דרור“, אין דער פרשה פון שמן המשחה. דער אויבערשטער האט געזאגט צו משה רבינו: „קח לך בשמים ראש, מר דרור.“ זאגט די גמרא, אז „מר דרור“ מתרגמינן „מירא דכיא“. יא, דאס הייסט, אז דאס איז דער בושם וואס מען האט גענוצט צו מאכן דעם שמן המשחה. „מר דרור“ — דער תרגום זאגט „מירא דכיא“, וואס פון דעם רופט מען מרדכי ביים נאמען מרדכי. און דארטן זעט מען „מרדכי מן התורה“. וואס איז נישט פארשטענדלעך: וואס איז דער נאמען? וואס איז דער רמז? וואס וויל מען ארויסברענגען מיט דעם „מירא דכיא“, און פארבינדן דאס מיט מרדכי און דעם קשר מיט דער פרשה? אין דער פרשה געפינען מיר אויך דעם גאנצן סיפור פון חטא העגל, וואס בכלל איז די פרשה שטארק פארבונדן אויך מיטן סיפור המגילה.
07:01 בכלל, בפרשה אנחנו מוצאים את מה שאנחנו מוצאים בסיפור המגילה. בפרשה היה הסיפור של חטא העגל: היהודים רק קיבלו את התורה, וכעבור ארבעים יום התרחש החטא הנורא הזה. והיו לו השלכות של ״וביום פקדי ופקדתי״; זו כל החומרה של חטא העגל. זה היה עניין של עבודה זרה. זה היה דבר נורא, עד שהקב״ה אמר, חס ושלום, שהוא רצה, רחמנא ליצלן, להטיל על היהודים את העונש החמור ביותר. אבל משה רבינו התייצב בתוקף ואמר לקב״ה: עמוד לימינם של היהודים, ״זכור לאברהם ליצחק ולישראל עבדיך״. ״ויחל משה״ — הוא התפלל, והצליח להפוך את מצבם הקשה של היהודים. זה היה סיפור חטא העגל. בדומה לזה אנחנו מוצאים גם בפורים. בפורים היה חטא דומה, והגמרא שואלת: מה היה החטא בפורים? אומרת הגמרא שהם נהנו מסעודתו של אותו רשע. ויתרה מזו, הגמרא אומרת: ״השתחוו לצלם״. העניין של ״השתחוו לצלם״ דומה גם הוא לחטא העגל, ואף בפרטי העניינים.
07:01 בכלל, אין דער פרשה געפינען מיר דאס וואס מיר געפינען אין סיפור המגילה. אין דער פרשה איז דאך געווען דער סיפור פון חטא העגל: אידן האבן ערשט באקומען די תורה, און פערציג טעג שפעטער איז געווען דער גאנצער געפערלעכער חטא. און דאס האט געהאט א „וביום פקדי ופקדתי“; דאס איז די גאנצע שוועריקייט פון חטא העגל. יא, און דאס איז געווען אן ענין פון עבודה זרה. און דאס איז געווען א געפערלעכע זאך, און עס איז געגאנגען ביז דער אויבערשטער האט געזאגט, חס ושלום, אז ער האט געוואלט, רחמנא ליצלן, דעם ערגסטן עונש פאר אידן. און דורך דעם וואס משה רבינו האט זיך אוועקגעשטעלט, און משה רבינו האט זיך שטארק אוועקגעשטעלט און געזאגט צום אויבערשטן: נעם זיך אן פאר אידן, „זכור לאברהם ליצחק ולישראל עבדיך“ — „ויחל משה“ — האט ער זיך מתפלל געווען. און משה רבינו איז מצליח געווען איבערצוקערן דעם שלעכטן מצב פון אידן. און דאס איז געווען דער סיפור פון חטא העגל. בדומה לזה געפינען מיר אויך ביי פורים. ביי פורים איז געווען א חטא בדומה לזה, און די גמרא פרעגט: וואס איז געווען דער חטא פון פורים? זאגט די גמרא, אז עס איז געווען דער מצב וואס זיי האבן נהנה געווען מסעודתו של אותו רשע. און נאך מער, די גמרא זאגט: „השתחוו לצלם“. וואס דער ענין פון „השתחוו לצלם“ איז דאך אויך על דרך דעם ענין פון חטא העגל. נאך מער, אויך אין די פרטי ענינים.
08:36 הרבי אומר ש״השתחוו לצלם״ לא הייתה עבודה זרה ממש. זו הייתה דמותו של נבוכדנצר וכו׳; לא הייתה כאן עבודה זרה ממש, אלא עניין של שיתוף, נתינת חשיבות לנבוכדנצר. ומשום כך בא על היהודים עונש גדול, שהביא לאחר מכן לגזירה האיומה, רחמנא ליצלן, של ״להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים״. בדומה לזה, גם חטא העגל לא היה עבודה זרה במובנה הפשוט. היהודים לא חיפשו, חס ושלום, אל אחר. אבל כתוב בפסוק שהם חיפשו מי שיהיה במקום משה רבינו, שימלא את מקומו: ״כי זה משה האיש לא ידענו מה היה לו״. הם חיפשו ממוצע; הם חשבו שהעגל יהיה הממוצע. כלומר, בשני המקרים זה היה מעין עבודה זרה, ולא עבודה זרה ממש. ומה היה המצב? בשניהם העונש היה עניין של השמדה. כמו שנאמר במדרש — המדרש קושר בין שני הסיפורים: כאשר המן רצה ״להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים״, אומר המדרש שהקב״ה אמר לו: ״אני אמרתי להשמידם ולא יכולתי״. הקב״ה עצמו אומר — והמדרש מביא את הפסוק שבפרשה — ״לולא משה״, משום שהקב״ה...
08:36 דער רבי זאגט דאך, אז „השתחוו לצלם“ איז נישט געווען עבודה זרה ממש. דאס איז געווען די דמות פון נבוכדנצר וכו׳; דאס איז נישט געווען ממש עבודה זרה, נאר דאס איז אן ענין פון שיתוף, געבן חשיבות צו נבוכדנצר. און פון דעם וועגן איז געקומען פאר אידן א גרויסער עונש, און דאס האט שפעטער געברענגט דעם גאנצן ענין פון דער גזירה איומה, רחמנא ליצלן, פון „להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים“. על דרך זה איז ביי חטא העגל אויך נישט געווען עבודה זרה אין איר פשוטן זין. אידן האבן נישט געזוכט, חס ושלום, אן אנדערן גאט. אבער עס שטייט אין פסוק, אז זיי האבן געזוכט דעם וואס זאל זיין אנשטאט, זאל ממלא מקום זיין אנשטאט משה רבינו: „כי זה משה האיש לא ידענו מה היה לו“. זיי האבן געזוכט א ממוצע; זיי האבן געטראכט אז דער עגל וועט זיין דער ממוצע. הייסט דאס, אז אין ביידע ענינים איז דאס געווען א מעין עבודה זרה, און נישט ממש עבודה זרה. און וואס איז געווען דער מצב? ביי ביידע איז דער עונש געווען אן ענין פון להשמיד. ווי עס זאגט אין מדרש — דער מדרש זאגט אזוי, אז אין דעם זענען צוויי סיפורים: אז בשעת המן האט געוואלט „להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים“, ווי עס שטייט אין מדרש, איז ער געגאנגען צום אויבערשטן און געזאגט: „אני אמרתי להשמידו ולא יכולתי.“ דער אויבערשטער אליין זאגט — ער ברענגט דעם פסוק אין דער פרשה — „לולא משה“, וועגן דעם אז דער אויבערשטער...
10:04 רצה, רחמנא ליצלן, ״אמרתי להשמידם, לולא משה בחירו עמד בפרץ לפניו להשיב חמתו מהשחית״. אבל משה הפך את המצב. בזכותו של משה רבינו הקב״ה לא יכול היה לבצע זאת. אומר הקב״ה להמן: עליך לדעת שאפילו אני, ריבונו של עולם בעצמי, ״אמרתי״, רחמנא ליצלן, ״להשמידם, ולא יכולתי״. אז אתה חושב שתוכל? אדרבה, היזהר בראשך: היהודים ילכו ויגדלו, יתעלו יותר ויותר, ואתה, המן, תיתלה. כך אומר המדרש. יוצא שהסיפורים בפרשת כי תשא דומים מאוד לסיפור הפורים. ובשני המקרים אנחנו מוצאים: באמצעות מי התהפך המצב? באמצעות הנשיא, צדיק הדור. אצל משה רבינו, ״לולא משה בחירו עמד בפרץ לפניו להשיב חמתו מהשחית״ — משה רבינו הוא שהפך את המצב. וכך גם אצל מרדכי: באמצעותו היה העניין של ״להשיב חמתו מהשחית״. מרדכי אסף את היהודים, עמד בתוקף של ״לא יכרע ולא ישתחוה״ ושל ״כנוס את כל היהודים״. הוא פעל במסירות נפש כזו, עד שהפך את המצב כולו והביא לכך ש״ליהודים היתה אורה ושמחה״. היכן רואים את הנקודה הזו? מהי המהות שאנחנו מוצאים הן אצל משה רבינו והן אצל מרדכי? היא נמצאת בשם ״מרדכי״. כוחו של צדיק הוא בכך ש—
10:04 אז געוואלט, רחמנא ליצלן, אמרתי להשמידם, לולא משה בחירו עמד בפרץ לפניו להשיב חמתו מהשחית. אז משה האט אבער איבערגעקערט דעם מצב. משה האט אבער, דאס זכות פון משה רבינו, האט דער אויבערשטער נישט געקענט דורכפירן. זאגט דער אויבערשטער צו המן: דאס דארפסטו וויסן, אז אפילו איך, דער רבונו של עולם אליין, אמרתי, רחמנא ליצלן, להשמידם, ולא יכולתי. איז דו מיינסט אז דו וועסט קענען? אדרבה, זהר ראש, אידן וועלן ווערן גרעסער און גרעסער, העכער און העכער, און דו, רחמנא ליצלן, המן, וועסטו ווערן געהאנגען. אזוי זאגט דער מדרש. קומט אויס אז די סיפורים פון פרשת כי תשא זיינען זייער בדומה צו דעם סיפור פון פורים. און אין ביידע ערטער געפינען מיר, אז ס׳איז געווען דורך וועמען? דורך דעם נשיא, דורך דעם צדיק הדור. סיי ביי משה רבינו, ״לולא משה בחירו עמד בפרץ לפניו להשיב חמתו מהשחית״ — משה רבינו איז געווען דער וואס האט איבערגעקערט דעם מצב. און די זעלבע זאך ביי מרדכי: דורך מרדכי איז געווען דער ענין פון ״להשיב חמתו מהשחית״. מרדכי האט צוזאמענגענומען אידן, און ער האט געשטאנען מיט דער תוקף פון ״לא יכרע ולא ישתחוה״, און ״כנוס את כל היהודים״. ער איז געווען מיט אזא מסירות נפש, אז מרדכי האט מהפך געווען דעם גאנצן מצב, און געמאכט אז ס׳זאל ווערן ״ליהודים היתה אורה ושמחה״. וואו זעט מען אט די נקודה? וואס איז דער מהות וואס מיר געפינען סיי ביי משה רבינו, סיי ביי מרדכי? דאס איז אין דעם ווארט ״מרדכי״. דער כח פון א צדיק איז וואס
11:47 הוא יכול להפוך חשוכא לנהורא ומרירא למיתקא. הוא יכול לקחת עניין מר ולהפוך אותו למתוק; לקחת עניין של חושך ולהפוך אותו לאור. מהו העניין של ״מר דכי״? אדמו״ר הזקן מבאר במאמרי פורים שמור הוא סוג של בושם. זהו סוג בושם שמקורו בדם, כפי שמובא בראשונים: מור הוא סוג של דם שנלקח מחיה. ידוע על סוג של חיה שממנה מפיקים בשמים. לדעת רוב הפוסקים זו חיה טמאה. ממנה לוקחים את הבושם ומפיקים את המור, שהיה אחד מסממני הקטורת. בקטורת היה מור. עד כדי כך, אחד הטעמים לכך שחז״ל קוראים לבית המקדש ״מוריה״ הוא המור שבקטורת. כלומר, למור יש מקום מרכזי בקטורת ובבית המקדש. במה שונה המור מכל שאר הדברים? בכך שהוא נלקח דווקא משלוש קליפות הטמאות: לוקחים מן החושך העמוק ביותר ועושים ממנו קטורת לריבונו של עולם. כל הקרבנות הם מקליפת נוגה, מדברים המותרים. אבל כאן, בקטורת, יש עניין גדול עוד יותר: לוקחים מור מחיה מסוימת, שהיא חיה טמאה לדעת רוב הראשונים, וממנה עושים קטורת לריבונו של עולם, במקום הקדוש ביותר בבית המקדש. וזהו העניין הגדול של אתהפכא חשוכא לנהורא — להפוך את החושך הגדול ביותר ולעשות ממנו את האור הגדול ביותר. וזה בעצם הסיפור של חטא העגל,
11:47 ער קען מהפך זיין חשוכא לנהורא ומרירא למיתקא. ער קען נעמען אן ענין וואס דאס איז מרירות און מאכן פון דעם מתיקות; נעמען אן ענין וואס איז חשיכה, חושך, און מאכן פון דעם אור. וואס איז דער ענין פון ״מר דכי״? דער אלטער רבי איז מבאר אין פורים׳דיגע מאמרים, אז מור, דאס איז א סוג בשמים. און דאס איז אזא סוג בשמים וואס דאס איז דם, ווי ס׳שטייט אין די ראשונים, אז דער ענין פון מור איז א סוג דם וואס מען נעמט פון א חיה. ס׳איז ידוע, א סוג חיה וואס פון איר מאכט מען בשמים. די חיה איז א חיה טמאה לדעת רוב הפוסקים. און פון דעם נעמט מען דעם בושם, און פון דעם האט מען געמאכט דעם מור, וואס דאס איז געווען פון די סממני הקטורת. אין דער קטורת איז געווען מור. עד כדי כך, איינע פון די טעמים וואס די רבנן רופן דעם בית המקדש ״מוריה״, איז מצד דעם ענין פון מור פון דער קטורת. הייסט, אז מור שפילט א הויפט־ענין אין דער קטורת און אין דעם בית המקדש. וואס איז מור אנדערש פון אלע אנדערע ענינים? אז דאס איז דווקא אן ענין וואס מען נעמט פון שלוש קליפות הטמאות, מען נעמט פון דעם טיפסטן חושך און מען מאכט פון דעם קטורת פארן רבונו של עולם. אלע קרבנות זיינען פון קליפת נוגה, דברים המותרים. אבער דא, קטורת, איז אן ענין נאך גרעסער: מען נעמט מור פון א געוויסער חיה, אבער דאס איז א חיה טמאה לויט רוב ראשונים, און פון דער חיה טמאה מאכט מען קטורת פארן רבונו של עולם, אויפן מקום הכי קדוש אין בית המקדש. און דאס איז דער גרויסער ענין פון אתהפכא חשוכא לנהורא, איבערקערן דעם גרעסטן חושך און מאכן פון דעם דעם גרעסטן אור. וואס דאס איז בעצם דער סיפור פון חטא העגל,
13:38 בהמשך הפרשה היה מצב של חושך איום ונורא, בעקבות מצבו של עם ישראל והחטא שעשו. ומתוך כך הגיעו היהודים למדרגה גבוהה עוד יותר, כפי שרואים בהמשך הפרשה: מן החטא בא ״סלחתי כדברך״, וממנו הגיע לאחר מכן היום הגדול, יום הכיפורים הקדוש. זו הייתה אתהפכא חשוכא לנהורא גדולה: ״סלחתי כדברך״, שהקדוש ברוך הוא מוחל וסולח לעם ישראל, בזכות שמשה רבינו הפך את החושך לאור. ועל המילים ״ויחל משה״ אומר המדרש שאחד הפירושים של ״ויחל״ הוא מלשון חִלּוּי. אומר המדרש: חִלּוּי פירושו מתוק. דבש נקרא בלשון הגמרא חִלּוּי. ״ויחל״ — הוא המתיק. משה רבינו הפך את המרירות למתיקות. והמדרש מוסיף שזה היה הסיפור במרה: כשהיו שם מים מרים, משה רבינו שאל: ״מה עושים עם המים המרים?״ והקדוש ברוך הוא — ״ויורהו ה׳ עץ״ — הראה לו מה צריך לעשות. עץ הוא מלשון עצה. כך היה במרה: על ידי ״ויורהו עץ״ הוא הפך את המים המרים למתוקים. הקדוש ברוך הוא אמר למשה: ״יבוא זמן, ותראה שאפשר להפוך את המרירות למתיקות, ותדע מה לעשות״. וזה היה בחטא העגל. ״ויחל״ — משה רבינו לקח את מה שראה במרה, שאפשר להפוך את המרירות למתיקות, ועל ידי שעמד ועורר רחמים על עם ישראל, הפך את החושך לאור. לא רק שהקדוש ברוך הוא מחל וסלח לעם ישראל, אלא שבאו ימי הסליחות ויום הכיפורים, החג שבא פעם בשנה, וכל העניינים הקשורים בכך. וכך גם אצל מרדכי. מרדכי עשה את אותו הדבר. זו הייתה תקופה של חושך כפול ומכופל,
13:38 בהמשך הפרשה, וואס דאס איז געווען א מצב פון חושך איום ונורא, מיט דעם מצב פון עם ישראל און דעם חטא וואס זיי האבן געטאן. און פון דעם איז געווארן אז אידן זיינען געווארן נאך העכער, ווי מ׳זעט בהמשך הפרשה: פון דעם חטא איז געווארן ״סלחתי כדברך״, און פון דעם איז שפעטער געקומען דער גרויסער טאג, דער הייליקער יום הכיפורים. דאס איז געווען די גרויסע אתהפכא חשוכא לנהורא, און ״סלחתי כדברך״, אז דער רבונו של עולם איז מוחל וסולח דעם עם ישראל, בזכות דעם וואס משה רבינו האט מהפך געווען חשוכא לנהורא. און אויף די ווערטער ״ויחל משה״ זאגט דער מדרש, אז איינע פון די טעמים פון ״ויחל״ איז מלשון חִלּוּי. זאגט דער מדרש, חִלּוּי איז א לשון פון מתוק. דבש ווערט גערופן אין לשון הגמרא חִלּוּי. ״ויחל״ — ער האט געמאכט זיס. משה רבינו האט איבערגעקערט די מרירות צו מתיקות. און דער מדרש זאגט ווייטער, אז דאס איז געווען דער סיפור מיט מרה: ווען ס׳זיינען געווען די ביטערע וואסערן, האט משה רבינו זיך באקלאגט: ״וואס טוט מען מיט די ביטערע וואסערן?״ און דער רבונו של עולם — ״ויורהו ה׳ עץ״ — האט אים געוויזן וואס מען דארף טאן. עץ איז מלשון עצה. דאס איז געווען ביי מרה: דורך דעם וואס ״ויורהו עץ״, האט ער איבערגעקערט די ביטערע וואסערן צו זיסע. דער רבונו של עולם האט געזאגט צו משה: ״עס וועט קומען א צייט, און דו וועסט זען אז מען קען איבערקערן די מרירות צו מתיקות, און דו וועסט וויסן וואס צו טאן.״ און דאס איז געווען ביי חטא העגל. ״ויחל״ — משה רבינו האט גענומען דאס וואס ער האט געזען ביי מרה, אז מען קען איבערקערן די מרירות צו מתיקות, און דורך דעם וואס ער האט זיך געשטעלט און מעורר געווען רחמים אויף עם ישראל, האט ער איבערגעקערט די חשיכה צו אור. נישט נאר וואס דער רבונו של עולם איז מוחל וסולח דעם עם ישראל, נאר ס׳זיינען געקומען די ימי הסליחות און דער יום הכיפורים, דער חג איינמאל א יאר, און אלע ענינים וואס זיינען פארבונדן דערמיט. און דאס זעלבע איז דער ענין פון מרדכי. מרדכי האט געטאן די זעלבע זאך. דאס איז געווען א צייט פון חושך כפול ומכופל,
15:47 היהודים היו בגלות, והיו שקועים בעניינים שכפי שמובא בגמרא, חס ושלום, הגיעו עד למצב של השתחוויה לצלם. אחר כך השתלשל מכך העניין של ״נהנו מסעודתו של אותו רשע״. רואים, כפי שמבואר, שכל אלה עניינים שנתנו חשיבות למלך אחשוורוש, חשיבות לגוי, חשיבות לגויות — עניין הקשור לעבודה זרה, חס ושלום. ועל ידי שמרדכי עמד בתוקף של ״לא יכרע ולא ישתחוה״, הוא הפך את החושך לאור. האתהפכא הגדולה ביותר בסיפור פורים היא ״הפה שאסר הוא הפה שהתיר״. אותו אחשוורוש שגזר את הגזירה, ונתן את ביתו לממוכן, להמן הרשע, והיו הגזירות, רחמנא ליצלן, הגזירות הקשות ביותר על היהודים — אותו אחשוורוש הוא שציווה להביא את מרדכי אל המלך ואמר ״ככה יעשה״, ונתן את בית המן לאסתר ולמרדכי. זו האתהפכא הגדולה ביותר, מחשוכא לנהורא. ואת זה פעל מרדכי, בדיוק כפי שמשה רבינו פעל אחר כך את האתהפכא אצל היהודים. משה רבינו גילה שהחטא של היהודים בחטא העגל לא היה בפנימיות. הוא היה רק לפנים. משה רבינו, על ידי שמסר את נפשו על היהודים והתפלל עליהם, פעל — בשבירת הלוחות הוא גילה — שהיהודים בעצם, כל ה[לא ברור] שיש בפרשה, לא היה [לא ברור]. כל זה היה השפיכות [לא ברור], היה עוד [לא ברור] חשד על היהודים. הם חטאו. ומשה רבינו, על ידי ששבר את הלוחות, פעל שיראו את האמת: שיהודים אינם רוצים לחטוא. וגם בשעת החטא, היהודי באמת נמצא עם הקדוש ברוך הוא. יהודים עומדים תמיד יחד עם הקדוש ברוך הוא, וכל החטא שהיה אינו אלא דבר חיצוני, רוח שטות שחדרה פנימה; אבל בעצם היהודים עומדים יחד עם הקדוש ברוך הוא. ועל ידי כך משה
15:47 אידן זיינען געווען בגלות, און אידן זיינען געווען תקוע אין ענינים וואס זיינען שייך מיט, ווי די גמרא, חס ושלום. עס איז אנגעקומען צו א מצב פון השתחוויה לצלם. שפעטער איז געווארן אן השתלשלות דערפון, די זאך פון „נהנו מסעודתו של אותו רשע“. מען זעט, ווי עס ווערט מבואר, אז דאס זיינען אלץ ענינים וואס האבן געגעבן חשיבות פאר מלך אחשוורוש, חשיבות פאר א גוי, חשיבות פאר גוי'אישקייט, אן ענין וואס איז שייך מיט עבודה זרה, חס ושלום. און דורך דעם וואס מרדכי האט זיך אוועקגעשטעלט אויף „לא יכרע ולא ישתחוה“, האט ער מהפך געווען חשוכא לנהורא. די גרעסטע אתהפכא וואס דא איז אין דעם סיפור פון פורים איז: „הפה שאסר הוא הפה שהתיר“. דער זעלבער אחשוורוש וואס האט גוזר געווען, און האט געגעבן דעם ביתו לממוכן, להמן הרשע, און ס'זיינען געווען די גזירות, רחמנא ליצלן, די ערגסטע גזירות אויף אידן — דער זעלבער אחשוורוש איז געווען דער וואס האט געהייסן נעמען מרדכי צום מלך און „ככה יעשה“, און האט געגעבן דעם בית המן לאסתר ולמרדכי. די גרעסטע אתהפכא, חשוכא לנהורא. און דאס האט מרדכי געפועל'ט, פונקט אזוי ווי משה רבינו האט געפועל'ט די אתהפכא נאך דעם ביי אידן. משה רבינו האט מגלה געווען אז דאס וואס אידן האבן געזינדיגט מיטן חטא העגל, איז דאס נישט געווען בפנימיות. ס'איז געווען נאר לפנים. משה רבינו, דורך דעם וואס ער האט זיך מוסר נפש געווען אויף אידן, און מתפלל געווען אויף אידן, האט ער געפועל'ט, די שבירת הלוחות האט ער מגלה געווען — אז אידן בעצם, דער גאנצער [לא ברור] וואס איז דא אין דער פרשה, איז נישט געווען [לא ברור]. דאס אלעס איז געווען די שפיכות [לא ברור], ס'איז געווען נאך א [לא ברור] חשד אויף אידן. זיי האבן געזינדיגט. און משה רבינו, דורך דעם וואס ער האט צעבראכן די לוחות, האט ער געפועל'ט, אז מען זאל זען דעם אמת: אז אידן ווילן נישט זינדיגן. און אויך בשעת החטא איז ער באמת מיטן אייבערשטן. אידן שטייען תמיד צוזאמען מיטן אייבערשטן, און דער גאנצער חטא וואס ס'איז געווען איז נאר אן אויסערליכע זאך, א רוח שטות וואס איז אריינגעכאפט; אבער בעצם שטייען אידן צוזאמען מיטן אייבערשטן. און דורך דעם האט משה
17:53 רבינו הפך זאת, וממילא גילה את נקודת היהדות, גילה את הכוח הזה אצל היהודים, וזה הפך את המצב שהיה בחטא העגל. האתהפכא חשוכא לנהורא — זהו עניינה של הפרשה וסיפורה. ועל דרך זה מוצאים גם אצל מרדכי. כפי שאומרת הגמרא, כשהיא שואלת מה הייתה הסיבה לגזירה הקשה, ומביאה את שתי הטענות: ״נהנו מסעודתו של אותו רשע״ וגם ״השתחוו לצלם״. שואלת הגמרא: ״שאלו תלמידיו את רבי שמעון בן יוחאי: מפני מה נתחייבו שונאיהן של ישראל שבאותו הדור כליה?״ ומה עונה הגמרא? ״הם לא עשו אלא לפנים״, ולכן גם כל הגזירה הייתה רק לפנים. כלומר, מרדכי גילה שכל החטא שהיה היה רק לפנים, דבר חיצוני. מרדכי גילה שיהודי הוא יהודי. ״איש יהודי״ — כך מתחיל כל סיפור המגילה. העובדה שמרדכי ״לא יכרע ולא ישתחוה״, ושהוא הביא זאת לידי ביטוי, אינה שייכת רק למרדכי; זהו מרדכי. אפילו המן הבין זאת: ״ויבז בעיניו לשלוח יד במרדכי לבדו, כי הגידו לו את עם מרדכי״, כפי שכתוב במגילה עצמה. המן הבין מיד שלא די לו לצאת נגד מרדכי לבדו. זהו מרדכי. ומכוח הנקודה הזאת, כך הוא גם כל העם היהודי, כמו מרדכי. אצל משה, יהודי הוא ״לא יכרע ולא ישתחוה״. יהודי נמצא יחד עם הקדוש ברוך הוא; הוא אינו רוצה להינתק מאלוקות. והוא גילה את הנקודה הזאת, את ה״איש יהודי״. הוא היה האיש היהודי, האיש, בעל הבית, שהביא לידי ביטוי אצל היהודים,
17:53 רבינו דאס מהפך געווען, און האט ממילא מגלה געווען די נקודה פון אידישקייט, האט מגלה געווען ביי אידן דעם כח, און דאס האט מהפך געווען דעם מצב וואס איז געווען מיטן חטא העגל. די אתהפכא חשוכא לנהורא — דער ענין, סיפור פון דער פרשה. און על דרך זה געפינט מען ביי מרדכי אויך. ווי די גמרא זאגט, בשעת די גמרא פרעגט וואס איז געווען די ביטערע גזירה, און די גמרא זאגט די צוויי טענות: פון „נהנו מסעודתו של אותו רשע“, און אויך פון „השתחוו לצלם“. פרעגט די גמרא: „שאלו תלמידיו את רבי שמעון בן יוחאי: מפני מה נתחייבו שונאיהן של ישראל שבאותו הדור כליה?“ וואס ענטפערט די גמרא? ענטפערט די גמרא: „הם לא עשו אלא לפנים“, דעריבער איז די גאנצע גזירה געווען נאר לפנים. דאס איז, אז מרדכי האט מגלה געווען אז דער גאנצער חטא וואס איז געווען, איז אלץ לפנים, ס'איז אן אויסערליכע זאך. מרדכי האט מגלה געווען אז א איד איז א איד. „איש יהודי“ — אזוי הייבט זיך אן דער גאנצער סיפור המגילה. אז דאס וואס מרדכי „לא יכרע ולא ישתחוה“, און ער האט עס ארויסגעברענגט, דאס איז נישט נאר מרדכי, דאס איז א מרדכי. ווי ס'איז אפילו המן האט פארשטאנען: „ויבז בעיניו לשלוח יד במרדכי לבדו, כי הגידו לו את עם מרדכי“, ווי ס'שטייט אין דער מגילה אליין. המן האט גלייך געכאפט אז ער דארף נישט גיין קעגן מרדכי אליין. דאס איז א מרדכי. און דורך די נקודה איז דער גאנצער אידישער פאלק דער זעלבער זאך אזוי ווי מרדכי. ביי משה, א איד איז „לא יכרע ולא ישתחוה“. א איד איז צוזאמען מיטן אייבערשטן; ער וויל זיך נישט אפרייסן פון אלקות. און ער האט מגלה געווען די נקודה, דעם „איש יהודי“. ער איז געווען דער איש יהודי, דער איש, דער בעל הבית, וואס האט ארויסגעברענגט ביי אידן,
19:47 את היהודי שבפועל, את כוח האמונה, [לא ברור], „מודה בכל התורה כולה“ — ואת זה גילה מרדכי. ועל ידי זה נעשה כל ה„ונהפוך הוא“. הוא גילה את זה — וזה הנס הגדול ביותר, היום טוב הגדול ביותר של פורים. וזהו עניינו של הרבי. כפי שאנו מוצאים את הסדר: משה רבינו עמד בגאון, וכך — משה רבינו, הממוצע המחבר בין הקב"ה ליהודים — עמד בגאון ולקח אחריות על היהודים, גילה את עצם פנימיותו של יהודי, ועל ידי זה הפך חשוכא לנהורא. על דרך זה, זה מה שהפרשה מספרת לנו. מרדכי, שחולל את האתהפכא מחשוכא לנהורא, עשה זאת בכך שגילה את ה„איש יהודי“, גילה את המהות הפנימית של כל יהודי: שיהודי אינו רוצה להיפרד מהקב"ה בשום אופן. ועל ידי זה פרץ את החושך וחולל את ה„ונהפוך הוא“. וזהו העניין שנאמר על פורים: „וימי הפורים האלה לא יעברו מתוך היהודים וזכרם לא יסוף מזרעם“. למה פורים הוא יום טוב גדול כל כך? איך אומרים ש„כל המועדים עתידים ליבטל“, אבל פורים לא יתבטל? כי פורים מגלה את מהותו של יהודי. פורים מגלה את האתהפכא, את האתהפכא הגדולה ביותר מחשוכא לנהורא, שתהיה רק לעתיד לבוא. העניין הזה אינו קיים בשום יום טוב אחר. „כל המועדים עתידים ליבטל“. וזהו העניין, שהחושך בתוך ה־
19:47 דעם יהודי שבפועל, דעם כח האמונה, [לא ברור], „מודה בכל התורה כולה“, און דאס האט מגלה געווען מרדכי. און דורך דעם איז געווארן דער גאנצער „ונהפוך הוא“. דאס האט מגלה — דאס איז דער גרעסטער נס, דער גרעסטער יום טוב פון פורים. און דאס איז דער ענין פון הרבה. אזוי ווי מיר געפינען דעם סדר: משה רבינו האט זיך אוועקגעשטעלט שטאלץ, און דורך דעם — משה רבינו, דער ממוצע המחבר צווישן דעם אייבערשטן און אידן — ער האט זיך געשטעלט שטאלץ און אנגענומען פאר אידן, האט ער מגלה געווען די עצם פנימיות פון א אידן, און דורך דעם האט ער מהפך געווען חשוכא לנהורא. על דרך זה, דאס איז וואס די פרשה דערציילט אונז. מרדכי, וואס האט געמאכט די אתהפכא חשוכא לנהורא, דורך דעם וואס ער האט מגלה געווען דעם „איש יהודי“, מגלה געווען דעם מהות פנימית פון יעדן אידן: אז א איד וויל זיך נישט אפרייסן פון אייבערשטן בשום אופן. און דורך דעם האט ער דורכגעבראכן דעם חושך, און איבערגעמאכט דעם „ונהפוך הוא“. און דאס איז דער ענין וואס פורים זאגט מען: „וימי הפורים האלה לא יעברו מתוך היהודים וזכרם לא יסוף מזרעם“. פארוואס איז דער יום טוב פורים אזא גרויסער יום טוב? ווי אזוי מען זאגט אז „כל המועדים עתידים ליבטל“, אבער פורים וועט נישט נתבטל ווערן? ווייל פורים איז מגלה דעם מהות פון א אידן. פורים איז מגלה די אתהפכא, די גרעסטע אתהפכא חשוכא לנהורא, וואס דאס וועט זיין ערשט לעתיד לבוא. אז דער ענין איז נישט אין קיין שום יום טוב. „כל המועדים עתידים ליבטל“. אז דאס איז דער ענין, אז דער חושך אין דער
21:17 המצב החשוך ביותר ייהפך לאור. וזה היה הנס האלוקי הגדול ביותר שהיה בחג הפורים. ומי גילה זאת? מרדכי, בכך שעורר את היהודים — משה שבדורו, כמו שהמדרש אומר: „מרדכי בדורו שקול כמשה בדורו“ — וגילה אצל היהודים את התנועה של מסירות נפש. כפי שאדמו"ר הזקן אומר בלקוטי תורה, שכל השנה כולה של גזירת המן עמדו היהודים במסירות נפש, ו„לא עלתה על דעתם מחשבת חוץ“. יתרה מזו, הוא הקהיל קהילות ברבים ללמוד תורה במסירות נפש. וזה פרץ את כל המניעות והביא לניסים הגדולים ביותר של „ליהודים היתה אורה ושמחה וששון ויקר“. וזה אותו דבר בגאולה בדורנו אנו. וזהו העניין שאומרים שהרבי מחבר אותנו למשה רבינו, „בחר לנו אנשים“ — אנשי משה, כפי שנאמר בפרשה שקוראים בפורים, „ויבא עמלק“. שעל ידי ההתקשרות למשה רבינו, כן, זה נותן לנו כוח להפוך את החושך לאור, להפוך את המרירות למתיקות, ולעשות מהעולם דירה לו יתברך, לגלות את אור הגאולה. כן, שנוכל באמת לראות את ה„ליהודים היתה אורה“ בתשפ״ה. שעל ידי כך שיהודים עומדים בתוקף בחג הפורים, עומדים במלוא הגאון, בעקשנות של „לא יכרע ולא ישתחוה“, ומגלים את ה„פינטעלע איד“, כפי שרואים במוחש בזמן האחרון, שאצל יותר ויותר יהודים מתגלה ה„פינטעלע איד“.
21:17 דער גרעסטער פאל פון חושך זאל נהפך ווערן לאור. און דאס איז געווען דער גרעסטער ג־טליכער נס וואס איז געווען אין חג הפורים. און ווער האט דאס מגלה געווען? מרדכי, דורך דעם וואס ער האט אויסגערופן ביי אידן, דער משה שבדורו, ווי דער מדרש זאגט: מרדכי בדורו שקול כמשה בדורו, מגלה געווען ביי אידן די תנועה פון מסירות נפש. ווי דער אלטער רבי זאגט אין לקוטי תורה, אז כל השנה כולה פון גזירת המן זענען די אידן געשטאנען מיט א מסירות נפש, און ולא עלתה על דעתם מחשבת חוץ. נאך מער, ער האט מקהיל געווען קהלות ברבים צו לערנען תורה מיט מסירות נפש. און דאס האט דורכגעבראכן די אלע ענינים, און ס'האט ארויסגעברענגט די גרעסטע ניסים פון „ליהודים היתה אורה ושמחה וששון ויקר“. און דאס איז די זעלבע זאך אין דער גאולה בדורנו אנו. און דער ענין וואס מ'זאגט, אז דער רבי העפט אונז אן צו משה רבינו, „בחר לנו אנשים“ — אנשי משה, ווי ס'שטייט אין די פרשה וואס מ'ליינט אין פורים, „ויבא עמלק“. אז דורך די התקשרות צו משה רבינו, יא, דאס גיט אונז כח איבערצומאכן דעם חושך צו אור, איבערצומאכן די ביטערקייט צו זיסקייט, און מאכן פון דער וועלט א דירה לו יתברך, מגלה זיין דעם אור הגאולה. יא, אז מיר זאלן קענען טאקע זען דעם „ליהודים היתה אורה“ אין תשפ״ה. אז דורך דעם וואס אידן שטעלן זיך שטארק אין חג הפורים, מ'שטעלט זיך אוועק מיט דעם גאנצן שטאלץ, מיט אן עקשנות פון „לא יכרע ולא ישתחוה“, ווי מ'מגלה דעם פינטעלע איד, וואס מ'זעט במוחש בזמן האחרון, ווי ס'ווערט נתגלה ביי מער און מער אידן דער פינטעלע איד.
22:47 ויהודים עומדים בגאון עם יהדותם. „ונפל פחד היהודים עליהם“, כפי שמובא [לא ברור]. ה„פחד היהודים“ — זה שיהודי ירא מהקב"ה, יראת השמים של יהודי — „נפל עליהם“, על אומות העולם, „ויראו ממך“. ועל ידי זה נזכה לניסים האמיתיים שכולנו מצפים להם, לניסי הגאולה האמיתית והשלימה. וכן תהי רצון, שבתשפ״ה נזכה לניסים הגדולים ביותר ולנפלאות הגדולות ביותר שכולנו מצפים להם, למהפך האמיתי הזה בגאולה השלימה על ידי משיח צדקנו, אמן כן יהי רצון.
22:47 און אידן שטייען שטאלץ מיט זייער אידישקייט. „ונפל פחד היהודים עליהם“, ווי ס'ברענגט זיך [לא ברור]. אז דער פחד היהודים, דאס וואס א איד האט מורא פון דעם אייבערשטן, יראת שמים פון א איד, נפל עליהם, אויף די אומות העולם, „ויראו ממך“. וואס דורך דעם וועט מען זוכה זיין צו די אמתע ניסים וואס מיר אלע ווארטן, די ניסים פון די גאולה האמיתית והשלימה. און כן תהי רצון, אז אין תשפ״ה זאל מען זוכה זיין צו די גרעסטע ניסים און די גרעסטע נפלאות וואס מיר אלע ווארטן צו דעם, צו דעם, צו דעם נהפך האמיתי אין די גאולה השלימה דורך משיח צדקנו, אמן כן יהי רצון.