לעבן חסידות · פרק 164 · 2025-02-11 · 22:45
פרשת יתרו תשפ״ה "וכל העם רואים את הקולות" דער חידוש פון מתן תורה
תיאור הפרק
*התוועדות שבועות תשכ״ו לקוטי שיחות חלק ו יתרו ב התוועדות פרשת פרה תשמ״ה
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 [לא ברור] פרשת יתרו תשפ״ה. שבת, [לא ברור]. הרבי דיבר בהתוועדות על ההבדל בין משה לאהרן. משה רבינו הוא עניין התורה, ואהרן הכהן הוא עניין התפילה. משה רבינו נקרא ״שושבינא דמלכא״, ואהרן הכהן ״שושבינא דמטרוניתא״. כלומר, אהרן הכהן הוא זה שמביא את המטרוניתא, את המלכה — מביא את היהודים אל הקדוש ברוך הוא. זוהי תפילה, שבה יהודי מתעלה מלמטה למעלה. ומשה רבינו הוא ״שושבינא דמלכא״, המביא את הקדוש ברוך הוא אל היהודים באמצעות התורה. והרבי דיבר על ההבדל בין עבודתו של משה לעבודתו של אהרן, כפי שהוא בא לידי ביטוי בעבודת האדם. כלומר, כשמדברים על תפילה, יהודי מתעלה: ״סולם מוצב ארצה״. בתפילה יהודי עומד בתוך העולם ומתעלה. התפילה היא סולם: הוא עולה עוד שליבה ועוד שליבה, עוד מדרגה ועוד מדרגה, גבוה יותר ויותר, קרוב יותר לקדוש ברוך הוא. זה עניינו של אהרן הכהן: הוא מעלה יהודים מלמטה למעלה, מן העולם אל הקדוש ברוך הוא. אצל משה רבינו, לעומת זאת, העניין הוא תורה. התורה מתחילה מלכתחילה מלמעלה למטה. תורה היא ״מן השמים דברתי עמכם״. זו תורתו של הקדוש ברוך הוא: ״אנכי ה׳ אלקיך״. הקדוש ברוך הוא בא ומדבר אל היהודים. ולכן בתורה, מלכתחילה, [לא ברור] עולם,
00:00 [לא ברור] פרשת יתרו תשפ״ה. שבת, אה, [לא ברור]. דער רבי האט גערעדט אין א פארברענגען וועגן דעם חילוק צווישן משה און אהרן. משה רבינו איז דער ענין פון תורה, אהרן הכהן איז דער ענין פון תפילה. משה רבינו רופט זיך אן „שושבינא דמלכא“, און אהרן הכהן „שושבינא דמטרוניתא“. וואס הייסט, אז אהרן הכהן איז דער וואס ברענגט די מטרוניתא, די מלכה, ברענגט אידן צו דעם אייבערשטן, וואס דאס איז תפילה, וואס א איד הייבט זיך אויף מלמטה למעלה. און משה רבינו איז א שושבינא דמלכא, וואס ער ברענגט אראפ דעם אייבערשטן צו אידן דורך תורה. און דער רבי האט גערעדט דעם חילוק צווישן די עבודה פון משה, די עבודה פון אהרן, ווי דאס קומט ארויס אין עבודת האדם. דאס הייסט, ווען מ׳רעדט וועגן תפילה, איז א איד הייבט זיך אויף, „סולם מוצב ארצה“. אין דאווענען שטייט א איד אין וועלט, און ער הייבט זיך אויף. דאווענען איז א סולם: ער גייט ארויף נאך א שליבה, נאך א שליבה, נאך א טרעפ, נאך א טרעפ, און אלץ העכער און העכער, נענטער צום אייבערשטן. דאס איז דער ענין פון אהרן הכהן, ער הייבט אויף אידן מלמטה למעלה, פון וועלט צו דעם אייבערשטן. משה רבינו, פארקערט, משה רבינו איז תורה. תורה הייבט זיך אן מלכתחילה פון אויבן אראפ. תורה איז „מן השמים דברתי עמכם“. ס׳איז תורתו של הקדוש ברוך הוא, „אנכי ה׳ אלקיך“. דער אייבערשטער קומט צו גיין און רעדט זיך צו אידן. און דערפאר ביי תורה מלכתחילה איז [לא ברור] וועלט,
01:39 יש הקדוש ברוך הוא, והקדוש ברוך הוא יורד מלמעלה, והוא זה שמדבר אל היהודים. הרבי ביאר זאת ביחס לעבודתו של משה רבינו, לימוד התורה. הרבי אמר שאצל יהודי שקשור לתורה, נקודת המוצא שלו, מלכתחילה, היא שיש הקדוש ברוך הוא. אין עולם, אין עולם הזה, מפני שכל עניין העולם מוטל בספק לחלוטין, כי כל המציאות שלו אינה אלא המציאות של התורה. וכפי שהביא את העניין שמובא בחסידות: בעצם, כשיהודי אומר ״שמע ישראל ה׳ אלקינו ה׳ אחד״, פירוש הדבר שהקדוש ברוך הוא הוא היחיד בעיניו. הקדוש ברוך הוא יחיד ומיוחד, ואין שום דבר חוץ ממנו. ״אתה הראת לדעת כי ה׳ הוא האלקים בשמים ממעל ועל הארץ מתחת אין עוד מלבדו״. אין שום דבר חוץ מהקדוש ברוך הוא. עד שפתאום באים ואומרים שיש עולם. מניין יודעים שיש עולם? מי אומר שיש עולם? רק משום שהתורה עצמה אומרת ״בראשית ברא אלקים״; התורה מגלה שיש עולם. והרבי אמר: ילד, כל מי שעדיין לפני בר מצוה, או בחור שיושב בישיבה והוריו דואגים לכל צרכיו — הוא אינו צריך לדאוג לפרנסתו, הוא אינו צריך לדאוג לצרכיו הגשמיים — כל מה שעליו לעשות הוא לשבת וללמוד. כל מציאותו אינה אלא [לא ברור], אלוקות ותורה.
01:39 ס׳איז פאראן דער אייבערשטער, און דער אייבערשטער קומט אראפ פון אויבן, און ער איז דער וואס רעדט זיך צו אידן. דער רבי האט דאס אויסגעטייטשט צו דער עבודה פון משה רבינו, לימוד התורה. דער רבי האט געזאגט, אז א איד וואס איז פארבונדן מיט תורה, איז ביי אים מלכתחילה, וואס ער האלט זיך, איז אז ס׳איז דא דער אייבערשטער. ס׳איז נישט קיין וועלט, נישט קיין עולם הזה, ווייל, מען זאגט, די גאנצע זאך פון וועלט איז אינגאנצן אפגעפרעגט, ווייל זיין גאנצע מציאות איז מער נישט די מציאות פון תורה. און ווי ער האט געברענגט דעם ענין וואס מ׳געפינט אין חסידות, אז מ׳זאגט אז בעצם, מצד דעם וואס א איד זאגט „שמע ישראל ה׳ אלקינו ה׳ אחד“, הייסט דאס אז דער אייבערשטער איז איינציג פאר אים. דער אייבערשטער איז יחיד ומיוחד, ס׳איז נישט קיין שום זאך חוץ פון אים. „אתה הראת לדעת כי ה׳ הוא האלקים בשמים ממעל ועל הארץ מתחת אין עוד מלבדו“. ס׳איז נישט קיין שום זאך חוץ פון דעם אייבערשטן. ביז עס קומט צו גיין, פלוצלינג זאגט מען אז ס׳איז פאראן א וועלט. פון וואנען ווייסט מען אז ס׳איז דא א וועלט? ווער זאגט אז ס׳איז דא א וועלט? ס׳איז מער נישט, ווייל די תורה אליין זאגט „בראשית ברא אלקים“; די תורה מאכט אויף די וועלט. און דער רבי האט געזאגט: א קינד, סיי ווער עס איז פאר בר מצוה, אדער א בחור וואס זיצט אין ישיבה, און די עלטערן דאגה׳ען פאר אים אלע זיינע ענינים — ער דארף נישט דאגה׳ען פאר זיין פרנסה, ער דארף נישט דאגה׳ען פאר זיין גשמיות — ער דארף מער נישט ווי זיצן און לערנען. זיין גאנצע מציאות איז מער נישט [לא ברור], אלקות און תורה.
03:10 מניין הוא יודע שיש עולם? רק מפני שכך כתוב בפסוק. ואז, באותה התוועדות, הרבי הפנה פתאום מבט אל הילדים שעמדו מלפנים. מול הרבי עמד ילד בן שתים עשרה. והרבי הצביע באצבעו הקדושה על הילד ואמר לו: ״אתה, מניין אתה יודע שיש עולם?״ הרבי עצמו השיב: ״רק מפני שאתה יודע את הפסוק ‘בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ’.״ אילו לא היה כתוב בתורה שיש עולם, מניין היו יודעים שיש עולם? מי יימר? הרי ״אין עוד מלבדו״; אין שום דבר חוץ מהקדוש ברוך הוא. וזה עניינו של משה רבינו. משה רבינו גילה ליהודים את עניין התורה. התורה היא שיש הקדוש ברוך הוא, שהוא ״אין עוד מלבדו״, ואיתו [לא ברור]. רק מפני שהתורה אמרה שיש, שיש, שיש עולם. הילד הזה הוא — זהו המוכר, אחד מגדולי ה[לא ברור], הרב יוסף יצחק יעקבסאן. ועל כך מדובר בפרשה שלנו, פרשת יתרו. אנו מוצאים בה את הפסוק, [לא ברור], אחד הפסוקים שבפרשה שלנו: ״וכל העם רואים את הקולות ואת הלפידים ואת קול השופר ואת ההר עשן, וירא העם וינועו ויעמדו מרחוק״.
03:10 פון וואנען ווייסט ער אז ס׳איז פאראן א וועלט? מער נישט, ווייל אזוי שטייט אין פסוק. איז דעמאלט, אזוי ביי דעם פארברענגען, אין יענעם פארברענגען, האט דער רבי פלוצלינג א קוק געטאן אויף די קינדער וואס האבן געשטאנען אין יענעם פארברענגען אין פראנט. קעגן דעם רבי׳ן איז געשטאנען א קינד, צוועלף יאר אלט. און דער רבי האט מיט זיין הייליגן פינגער געוויזן אויף דעם קינד און געזאגט צו דעם קינד: „דו, פון וואנען ווייסטו אז ס׳איז פאראן א וועלט?“ דער רבי האט אליין געענטפערט: „מער נישט, ווייל דו ווייסט פון דעם פסוק ‘בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ’.“ ווען ס׳וואלט נישט געשטאנען אין תורה אז ס׳איז דא א וועלט, פון וואנען ווייסט מען אז ס׳איז דא א וועלט? מי יימר? ס׳איז דאך „אין עוד מלבדו“; ס׳איז נישט קיין שום זאך חוץ פון דעם אייבערשטן. און דאס איז דער ענין פון משה רבינו. משה רבינו האט מגלה געווען אידן דעם ענין פון תורה. תורה איז אז ס׳איז דא דער אייבערשטער, וואס איז „אין עוד מלבדו“, און מיט אים [לא ברור]. וואס תורה האט געזאגט אז ס׳איז דא, אז ס׳איז דא, אז ס׳איז דא א וועלט. דער קינד איז — דאס איז דער באוואוסטער, איינער פון די גרויסע [לא ברור], הרב יוסף יצחק יעקבסאן. איז וועגן דעם רעדט מען אין אונזער פרשה, פרשת יתרו, געפינען מיר דעם פסוק, [לא ברור], איינער פון די פסוקים וואס רעדט זיך אין אונזער פרשה, דער פסוק: „וכל העם רואים את הקולות ואת הלפידים ואת קול השופר ואת ההר עשן, וירא העם וינועו ויעמדו מרחוק“.
04:56 מהו הפסוק שמופיע מיד אחרי מתן תורה? ״וכל העם רואים את הקולות״. ועל כך יש מכילתא ידועה. מכילתא דרשב״י אומרת שם: מה פירוש ״וכל העם רואים את הקולות ואת הלפידים״? מה הם ראו? קולות הרי אינם דבר שרואים. קולות הם דבר ששומעים. העניין של קול הוא שמיעה. לפידים, אש, הם דבר שרואים. איך מפרשים את הפסוק ״וכל העם רואים את הקולות ואת הלפידים״? במדרש יש על כך מחלוקת בין רבי ישמעאל לרבי עקיבא. רבי ישמעאל אומר שיש לפרש את הפסוק: ״רואין את הנראה ושומעין את הנשמע״. אין פירוש הדבר שהם ראו את הקולות. קולות הם דבר ששומעים. את מה ששומעים — שמעו. מה שראו הוא הלפידים. אין צורך לשנות כאן את סדר הדברים בפסוק. ״רואין את הנראה ושומעין את הנשמע״. הפסוק אינו בא לומר שהיה כאן שינוי כלשהו בסדרי בראשית. לשם מה צריך לעשות שינויים? הקדוש ברוך הוא אינו עושה ניסים למגנא, כפי שעוד אומר לכם, והקדוש ברוך הוא אינו עושה ניסים סתם כך. לכן ודאי שבפשטות ״רואים״ אינו מוסב על הקולות, אלא על הלפידים. ואת הקולות שמעו. זו דעת רבי ישמעאל. רבי עקיבא אומר: ״רואין את הנשמע ושומעין את הנראה״. הוא שינה את כל סדר ההשתלשלות. לא, זה עצמו
04:56 וואס איז דער פסוק גלייך נאך מתן תורה? „וכל העם רואים את הקולות“. איז אויף דעם פאראן א באוואוסטע מכילתא. מכילתא דרשב״י זאגט דארט: וואס איז דער פשט, „וכל העם רואים את הקולות ואת הלפידים“? וואס האבן זיי געזען? קולות איז דאך נישט די זאך וואס מ׳זעט. קולות איז די זאך וואס מ׳הערט. דער ענין פון א קול איז דער ענין פון שמיעה. לפידים, פייער, דאס איז די זאך וואס מ׳זעט. ווי טייטשט מען דעם פסוק, „וכל העם רואים את הקולות ואת הלפידים“? איז אין מדרש אויף דעם א מחלוקת, רבי ישמעאל און רבי עקיבא. רבי ישמעאל זאגט, אז דעם פסוק דארף מען איינטייטשן: „רואין את הנראה ושומעין את הנשמע“. עס איז נישט אז זיי האבן געזען די קולות. קולות איז די זאך וואס מ׳הערט. די זאך וואס מ׳הערט, האט מען געהערט. דאס וואס מ׳האט געזען, גייט אויף די לפידים. מ׳דארף דא נישט משנה זיין דעם סדר אין ענינים אין דעם פסוק. „רואין את הנראה ושומעין את הנשמע“. דער פסוק קומט נישט זאגן אז דא איז געווען עפעס א שינוי אין סדרי בראשית. וואס איז וויכטיג, וואס מ׳דארף מאכן שינויים? דער אויבערשטער מאכט נישט ניסים למגנא, ווי איך וועל דיר נאך זאגן, און דער אויבערשטער מאכט נישט ניסים סתם אזוי. איז במילא זיכער געווען בפשטות אז דאס „רואים“ גייט נישט אויף די קולות, עס גייט אויף די לפידים. און אויף די קולות איז געווען אן ענין פון שמיעה. איז דאס רבי ישמעאל. רבי עקיבא זאגט: „רואין את הנשמע ושומעין את הנראה“. ער האט משנה געווען די גאנצע סדר השתלשלות. ניין, דאס גופא
06:33 רוצה התורה לומר: היה כאן נס. דבר ששומעים, קולות, היה אצלם באופן של ראייה, ״רואין את הנשמע״. ודברים שהיו שייכים לראייה, הלפידים, שמעו אותם. דבר משונה, אבל זה היה הנס של מתן תורה: ״רואין את הנשמע ושומעין את הנראה״. זה דבר שאינו שייך לכאורה, אבל זה היה החידוש של מתן תורה: בדיוק להפך. וכאן נשאלת השאלה הפשוטה: מה העניין בזה? הרי הקב״ה אינו עושה ניסים למגנא. למגנא פירושו, כמו שאומרים, לחינם. ומה העניין בנס הזה? למה שיהיה ״רואין את הנשמע ושומעין את הנראה״? מהי שיטתו של רבי עקיבא? מהי הסברה שבמחלוקת בין רבי ישמעאל לרבי עקיבא? לכאורה, אם הדבר היה כפשוטו, מה מספרים לנו בזה? לכאורה, מאי קא משמע לן ש״רואין את הנראה ושומעין את הנשמע״? מה הפירוש בזה? וכאן יש דבר מעניין. מה עושה רש״י? רש״י, על הפסוק ״וכל העם רואים את הקולות ואת הלפידים״, מביא: ״רואין את הנשמע״. כלומר, רש״י נוקט את שיטתו של רבי עקיבא. רש״י לומד שכיוון שבפשוטו של מקרא כתוב ״רואים את הקולות״, ממילא צריך לומר שאכן היה כאן ״רואים את הקולות״, ״רואין את הנשמע״, ״שאי אפשר לראות במקום אחר״, כלשונו של רש״י. זה היה חידוש מיוחד, נס מיוחד שלא היה מעולם, ש״רואין את הנשמע״.
06:33 וויל די תורה זאגן: עס איז געווען דא א נס. א זאך וואס איז נשמע, קולות, איז געווען ביי זיי באופן פון ראיה, „רואין את הנשמע“. און זאכן וואס זענען געווען באופן פון ראיה, די לפידים, האט מען געהערט. א מאדנע זאך, אבער דאס איז געווען דער נס פון מתן תורה: „רואין את הנשמע ושומעין את הנראה“. איז א זאך וואס איז נישט שייך, אבער דאס איז געווען דער חידוש פון מתן תורה, איז פונקט פארקערט. וואס פרעגט זיך דאך די פשוטע קשיא: וואס איז דער ענין? כלומר, דער אויבערשטער מאכט דאך נישט ניסים למגנא. למגנא מיינט, ווי מ׳זאגט, לחינם. און וואס איז דער ענין פון דעם נס? פארוואס זאל זיין „רואין את הנשמע ושומעין את הנראה“? וואס איז די שיטה פון רבי עקיבא? וואס איז די סברא פון דער מחלוקת פון רבי ישמעאל און רבי עקיבא? לכאורה, אויב די זאך איז געווען בפשטות, וואס דערציילט מען אונז? לכאורה, מאי קא משמע לן אז „רואין את הנראה ושומעין את הנשמע“? וואס איז דער פשט אין דעם? און דא קומט אן אינטערעסאנטע זאך. וואס טוט רש״י? רש״י, אויף דעם פסוק „וכל העם רואים את הקולות ואת הלפידים“, ברענגט: „רואין את הנשמע“. איז רש״י נעמט אן די שיטה פון רבי עקיבא. וואס רש״י לערנט, ווייל אין פשוטו של מקרא שטייט „רואים את הקולות“, איז במילא דארף מען זאגן אז עס איז געווען דא, „רואים את הקולות“, „רואין את הנשמע“, „שאי אפשר לראות במקום אחר“, דאס לשון פון רש״י. דאס איז געווען א ספעציעלער חידוש, וואס איז געווען א ספעציעלער נס, וואס איז נישט געווען לעולמים, אז „רואין את הנשמע“.
08:11 מה שמעניין הוא, קודם כול, למה רש״י צריך לנקוט את שיטתו של רבי עקיבא? גם על שיטתו של רבי עקיבא אפשר לומר שהיא דבר פלאי, בלתי רגיל כלל. ולכן, לכאורה, פשוט יותר לשאול: למה צריך לעשות ניסים כשאין בכך צורך? ודווקא רש״י, שעוסק בפשוטו של מקרא — אם אפשר לומר זאת בפשטות רבה יותר, למה צריך לומר שהייתה מהפכה כזאת? אפשר לומר כל מיני תירוצים, אבל סוף כל סוף, מה העניין בזה? למה רש״י צריך לנקוט את שיטתו של רבי עקיבא? אבל מעניין עוד יותר שרש״י מביא רק חצי מדבריו של רבי עקיבא. רש״י מביא ״רואין את הנשמע״, אבל אינו מביא ״שומעין את הנראה״. וזה בדיוק הדבר המעניין: מה העניין בזה? ועל כך, כשהרבי [לא ברור] שבועות, [לא ברור], כשהרבי מביא את המדרש הזה ואת רש״י הזה, [לא ברור], הוא מביא שזהו היסוד בכל האופן של מתן תורה. כי מתן תורה חולל מהפכה בכל המציאות של יהודים. זה לא דבר צדדי כאן. במדרש הזה, בסיפור הזה, במחלוקת בין רבי ישמעאל לרבי עקיבא, מתגלה יסוד שלם בעבודת השם, יסוד שלם במה שמתן תורה צריך לפעול. ובזה יש שתי שיטות באשר לאופן של מתן תורה: שיטת רבי ישמעאל ושיטת רבי עקיבא, שכל אחד מהם הולך לשיטתו. ואחר כך יש גם את רש״י, שלומד פשוטו של מקרא עם
08:11 וואס איז אינטערעסאנט איז, ערשטנס, וואס דארף רש״י אננעמען די שיטה פון רבי עקיבא? אויך די שיטה פון רבי עקיבא, קען מען זאגן, איז דאך א פלא׳דיגע זאך, בלתי רגיל כלל, און דערפאר פשוט׳ער איז דאך, פארוואס דארף מען מאכן ניסים ווען עס איז נישט וויכטיג? און רש״י דווקא, פשוטו של מקרא, אויב מ׳קען זאגן מער פשוט, פארוואס דארף מען זאגן אז עס איז געווען אזא מהפכה? מ׳קען זאגן כל מיני תירוצים, אבער סוף כל סוף, יא, וואס איז דער ענין? וואס דארף רש״י אננעמען די שיטה פון רבי עקיבא? אבער נאך מער אינטערעסאנט איז, אז רש״י ברענגט נאר האלב פון רבי עקיבא׳ס ווערטער. רש״י ברענגט „רואין את הנשמע“, אבער רש״י ברענגט נישט „שומעין את הנראה“. איז דאס דווקא די אינטערעסאנטע זאך: וואס איז דער ענין? און אויף דעם, וואס דער רבי [לא ברור] שבועות, [לא ברור], וואס דער רבי ברענגט אויף דעם, אויף דעם מדרש און אויף דעם רש״י, [לא ברור], ברענגט ער וואס דאס איז דער יסוד אין דעם גאנצן אופן פון מתן תורה. ווייל מתן תורה האט געמאכט א מהפכה אין דער גאנצער מציאות פון אידן. דאס איז נישט א זייטיגע זאך דא. אין דעם מדרש, אין דעם סיפור, אין דער מחלוקת פון רבי ישמעאל און רבי עקיבא, זעט מען ארויס א גאנצן יסוד אין עבודת השם, א גאנצן יסוד וואס עס דארף אויפטאן דער מתן תורה. און אין דעם זענען פאראן צוויי שיטות וואס איז דער אופן פון מתן תורה: שיטת רבי ישמעאל און שיטת רבי עקיבא, וואס יעדער איינער גייט אין זיין שיטה. און דערנאך נאך איז דא רש״י, וואס רש״י לערנט פשוטו של מקרא מיט
09:44 ילד; רש״י אינו מדרש. רש״י מלמד את הבן חמש למקרא. אומר רש״י שהבן חמש למקרא, ילד שרק מתחיל ללמוד חומש, צריך להבין מה פירוש ״רואים את הנשמע ושומעים את הנראה״. מה ההבדל בין ראייה לשמיעה? כדי להבין מה היה הנס כאן, צריך קודם להבין את ההבדל בין ראייה לשמיעה, כפי שהוא אצל בני אדם בפשטות. ראייה שייכת בעיקר לדבר גשמי. רואים בעיניים מציאות גשמית; דבר רוחני לא רואים. שמיעה היא להפך. קול הוא דבר רוחני: לא רואים את הקול, אלא שומעים את מה שמועבר באמצעות הקול. כך גם בעניין רוחני. זהו ההבדל הפשוט בין ראייה לשמיעה: ראייה תופסת את הגשמי, ושמיעה תופסת את הרוחני. יש עוד הבדל בין ראייה לשמיעה, שרואים אצל האדם עצמו כשהוא רואה או שומע דבר. ראייה תופסת את האדם בעומק אחר לגמרי משמיעה. כשאדם שומע משהו,
09:44 א קינד, רש״י איז נישט קיין מדרש. רש״י לערנט דעם בן חמש למקרא. זאגט רש״י אז דער בן חמש למקרא, א קינד וואס לערנט ערשט חומש, דארף פארשטיין וואס עס מיינט ״רואים את הנשמע ושומעים את הנראה״. וואס איז דער חילוק צווישן ראייה און שמיעה? צו פארשטיין וואס דער נס איז געווען דא, דארף מען פריער פארשטיין דעם חילוק צווישן ראייה און שמיעה, ווי עס איז בפשטות ביי מענטשן. ראייה איז בעיקר אויף א דבר גשמי. מען זעט מיט די אויגן א גשמיות׳דיגע מציאות; א רוחניות׳דיגע זאך זעט מען נישט. שמיעה איז פארקערט. א קול איז א רוחניות׳דיגע זאך: מען זעט נישט דעם קול, נאר מען הערט וואס ווערט איבערגעגעבן דורך דעם קול. אזוי איז אויך ביי א רוחניות׳דיגן ענין. דאס איז דער פשוט׳ער חילוק צווישן ראייה און שמיעה: ראייה כאפט זיך אן אין גשמי, און שמיעה כאפט זיך אן אין רוחני. עס איז דא נאך א חילוק צווישן ראייה און שמיעה, וואס מען זעט ביי דעם מענטש אליין, ווען ער זעט אדער הערט א זאך. ראייה נעמט דעם מענטש גאר אין אן אנדער טיפקייט ווי שמיעה. ווען א מענטש הערט עפעס, איז
11:22 העניין אינו דבר ברור אצלו. הוא דבר נוסף אצלו. אפשר לראות במוחש שגם אחרי שאדם שמע משהו, הוא עדיין יכול לשמוע סברות לכאן וסברות לכאן. אפילו אם כבר גיבש עמדה מסוימת, כי מה ששמע השפיע עליו באופן מסוים, יכול לבוא אדם אחר ולהוכיח לו שאולי טעה, ושהוא צריך לחשוב בדיוק להפך. הרי הוא לא ראה זאת בעצמו. מה שאין כן כשאדם רואה משהו, זהו דבר ברור אצלו. מכיוון שהראייה חודרת אל הנפש באופן כזה, הדבר נעשה אצלו פשוט ובטוח, עד שלא שייך שיהיה אחרת. מוצאים זאת בהלכה: ״אין עד נעשה דיין״. אדם שראה את הדבר כעד אינו יכול להיות דיין. למה? דיין צריך להיות מסוגל לשמוע סברות, ״ושפטו העדה והצילו העדה״.
11:22 דער ענין ביי אים נישט קיין דבר ברור. עס איז ביי אים א דבר נוסף. אפילו מען קען זען במוחש אז א מענטש האט געהערט עפעס, קען ער נאך הערן סברות לכאן און סברות לכאן. אפילו ווען ער האט זיך שוין באשטימט אויף אן אופן מסוים, ווייל דאס וואס ער האט געהערט האט ביי אים געווירקט אויף אן אופן מסוים, קען קומען א צווייטער און אים מוכיח זיין אז אפשר האט ער געמאכט א טעות, און ער דארף טראכטן פונקט פארקערט. ער האט דאך נישט אליין געזען. משא״כ ווען א מענטש זעט עפעס, איז דאס ביי אים א דבר ברור. וויבאלד ראייה נעמט דורך דעם נפש אויף אזא אופן, ווערט די זאך ביי אים פשוט און זיכער, אז עס איז נישט שייך אנדערש. מען געפינט דאס אין הלכה: ״אין עד נעשה דיין״. א מענטש האט געזען אן עדות, קען ער נישט זיין קיין דיין. פארוואס? א דיין דארף קענען הערן סברות, ״ושפטו העדה והצילו העדה״.
12:15 דיין צריך להיות מסוגל לשמוע לכאן ולכאן. אדם שראה דבר כבר אינו יכול לראות בו שני צדדים. הרי הוא ראה אותו בעצמו; לא שייך להפריך זאת בעיניו. הוא אינו יכול לשמוע סברה הפוכה. יוצא שהראייה חודרת אל הנפש באופן פנימי ועצמי יותר, עד שהדבר נעשה שלי עצמי, כי ראיתי אותו בעצמי. ומה פשר שני ההבדלים האלה? הראייה תופסת את הגשמי, והראייה היא דבר פנימי יותר; מה שאין כן השמיעה תופסת את הרוחני, וממילא זהו דבר נוסף, שאינו תלוי באדם עצמו. אלה אינם שני הבדלים נפרדים, אלא האחד תלוי בשני. מכיוון שאנחנו אנשים גשמיים, הגשמי הוא אצלנו דבר פשוט. ולכן, כשאני רואה דבר בעיניים הגשמיות, הוא אצלי דבר פשוט, דבר ברור; לא יכולים להיות בו שני צדדים. הרוחני הוא דבר רחוק יותר. אדם אינו רואה רוחניות ואינו יודע מה היא; זהו משהו מעולם אחר. ממילא היא אצלו דבר נוסף. היא אינה נתפסת אצלו כדבר שנמצא כאן. ממילא קל יותר להפריך אותה. היא אינה מתיישבת אצלו באותה מידה, ואפשר להפריך אותה. יוצא שהעניין הכללי של ראייה ושמיעה קשור לגישה הכללית של האדם אל הגשמי ואל הרוחני. הגישה אל הגשמי היא גישה של ראייה; הגישה אל הרוחני היא שמיעה.
12:15 א דיין דארף קענען הערן לכאן ולכאן. א מענטש וואס האט געזען א זאך, קען ער שוין נישט זען צוויי פנים. ער האט עס דאך אליין געזען; עס איז נישט שייך אז מען זאל אים אפפרעגן. ער קען נישט הערן קיין סברא פארקערט. קומט אויס אז ראייה נעמט דורך דעם נפש אויף א מער פנימיות׳דיגן, עצמי׳דיגן אופן, אז עס ווערט מיין אייגענע זאך, ווייל איך האב עס אליין געזען. וואס האט דא די צוויי חילוקים? אז ראייה כאפט זיך אן אין גשמי, און אז ראייה איז א זאך מער בפנימיות; משא״כ שמיעה כאפט זיך אן אין רוחני, און ממילא איז עס א דבר נוסף, וואס איז נישט תלוי אין אים. דאס זענען נישט קיין צוויי באזונדערע חילוקים, נאר איינס איז תלוי אינעם צווייטן. ווייל מיר זיינען גשמיות׳דיגע מענטשן, איז ביי אונז גשמי א דבר פשוט. און דערפאר, ווען איך זע א זאך מיט די גשמיות׳דיגע אויגן, איז דאס ביי מיר א דבר פשוט, א דבר ברור; עס קען נישט קיין צוויי צדדים האבן. רוחני איז א ווייטערע זאך. א מענטש זעט נישט רוחני, ווייסט נישט וואס דאס איז; עס איז עפעס אן אנדערע וועלט. ממילא איז עס ביי אים א דבר נוסף. עס לייגט זיך נישט ביי אים ווי א זאך וואס איז דא. ממילא איז גרינגער אז עס זאל ווערן אפגעפרעגט. עס לייגט זיך נישט אזוי ביי אים, און מען קען עס אפפרעגן. קומט אויס אז דער כללות׳דיגער ענין פון ראייה און שמיעה איז פארבונדן מיט דעם כללות׳דיגן צוגאנג וואס א מענטש האט צו גשמי און צו רוחני. דער צוגאנג צו גשמי איז א צוגאנג פון ראייה; דער צוגאנג צו רוחני איז שמיעה.
13:39 ועל זה אומרים לנו מה היה החידוש העצום של מתן תורה. כך מובא במדרש: רבי עקיבא אומר שהחידוש העצום של מתן תורה היה ״רואים את הנשמע ושומעים את הנראה״. בשעת מתן תורה, כשהיה גילוי אלוקות, ״וירד ה׳ על הר סיני״ — הקב״ה בעצמו ירד על הר סיני — ראו היהודים בעיני בשר את הדבר הזה. מה הם ראו? את עניין האלוקות, את האור האלוקי. מה נעשה אצלם לדבר המובן מאליו? בדיוק ההפך ממה שהיה עד אז. עד אז הגשמיות הייתה דבר פשוט, והרוחניות הייתה דבר רחוק יותר. מתן תורה הפך את כל התמונה. פתאום, במתן תורה, הייתה ראייה. ״ויראו״ — ״רואים את הנשמע״ — הדבר נתן ליהודים גישה חדשה. הוא הפך את כל המציאות. העניינים שעד אז נקלטו רק בשמיעה — רוחניות, אלוקות, עניינים רוחניים שהיו רחוקים, משהו מרוחק, דבר שנוסף מבחוץ — נעשו פתאום דבר שרואים אותו, דבר פשוט, דבר שנעשה המציאות שלהם עצמם. וענייני הגשמיות נעשו אצלם דבר רחוק יותר. כשיהודי רואה אלוקות בפשטות, הוא שואל את עצמו פתאום: למה זה כאן? מתעורר אצלו ספק: האם יש עולם? מי אומר שיש?
13:39 און אויף דעם זאגט מען אונז וואס איז געווען דער געוואלדיגער אויפטו פון מתן תורה. דאס קומט אין מדרש אזוי: רבי עקיבא זאגט וואס איז געווען דער געוואלדיגער אויפטו פון מתן תורה — ״רואים את הנשמע ושומעים את הנראה״. בשעת מתן תורה, ווען עס איז געווען דער גילוי פון אלקות, ״וירד ה׳ על הר סיני״, דער אויבערשטער אליין איז אראפגעקומען אויפן בארג סיני, האבן אידן געזען מיט די פליישיגע אויגן דעם ענין. וואס האבן זיי געזען? דעם ענין פון אלקות, די געטליכקייט. וואס איז געווארן די הנחה בפשיטות? פונקט פארקערט ווי עס איז געווען ביז דעמאלט. ביז דעמאלט איז גשמי געווען א דבר פשוט, און רוחני איז געווען עפעס א ווייטערע זאך. מתן תורה האט איבערגעקערט די גאנצע מעשה. פלוצלינג, ביי מתן תורה, איז געווארן ראייה. ״ויראו״ — ״רואים את הנשמע״ — דאס האט געפילט ביי אידן א נייעם צוגאנג. עס האט איבערגעקערט די גאנצע מציאות. די ענינים וואס ביז דעמאלט זענען געווען נאר מיט שמיעה — רוחניות, אלקות, געטליכקייט, רוחניות׳דיגע ענינים וואס זענען געווען ווייט, עפעס א ווייטערע זאך, אן אנגעטראגענע זאך, א דבר נוסף — פלוצלינג איז דאס געווארן א זאך פון ראייה, א דבר פשוט, א זאך וואס איז געווארן זייער אייגענע מציאות. און די ענינים פון גשמיות זענען געווארן ביי זיי עפעס א ווייטערע זאך. בשעת א איד זעט אלקות בפשיטות, פרעגט ער זיך פלוצלינג: פארוואס איז דאס דא? עס ווערט ביי אים א ספק: פאראן א וועלט? ווער זאגט אז עס איז דא?
15:16 עולם? אולי באמת אין עולם? וכאן עולה השאלה: הרי אנחנו אומרים ״שמע ישראל ה׳ אלקינו ה׳ אחד״, והרי הקב״ה הוא אחד יחיד ומיוחד — אז אולי העולם הוא דמיון? אולי העולם הוא רק מראית עין? כך מתעוררת השאלה. והתשובה היא: ״בראשית ברא אלקים״. התורה אומרת שהעולם הוא מציאות, אבל כוח המציאות שלו בא מן התורה. לתורה יש מציאות; לעולם מצד עצמו אין מציאות. וזה מה שטוען רבי עקיבא: מתן תורה הרי לא היה נס זמני. הנס הוא המהות של מתן תורה. מתן תורה הפך אצל היהודים את כל המציאות, כך שהעניינים של ״רואים את הנשמע״ — עניינים רוחניים ואלוקות — נעשו דבר שרואים, נעשו אצלם מובנים מאליהם, דבר שרואים בעיניים. והעניינים של ״הנראה״, הגשמיות, נעשו אצלם דבר מרוחק. מה צריך הדבר להביא לידי ביטוי בעבודת האדם? שאצל אדם שקשור לתורה, עולם הזה אינו תופס מקום; הגשמיות אינה תופסת אצלו מקום. מבחינתו אין דבר מלבד זה: תורה. מה שהתורה אומרת — זו האמת. וחוץ מזה אין שום מציאות. וכשהוא מסתכל על העולם, הוא רואה בו מלכתחילה רק מציאות של תורה. עיקר חייו הם תורה ומצוות, ועניינים גשמיים, למעשה, אינם תופסים אצלו מקום כלל. לא באור של הדבר, לא
15:16 א וועלט? אפשר טאקע איז נישטא קיין וועלט? און דא קומט זיך אן די שאלה: ווייל באלד אז מיר זאגן שמע ישראל ה׳ אלקינו ה׳ אחד, ווייל באלד אז דער אויבערשטער איז אחד יחיד ומיוחד, איז אפשר די וועלט א דמיון? אפשר די וועלט א חזות עינים? ווי ס׳פרעגט זיך די שאלה? דער תירוץ איז: בראשית ברא אלקים. תורה זאגט אז וועלט איז א מציאות, אבער דאס איז דער תורה׳ס כח המציאות. תורה האט מציאות; וועלט האט מציאות נישט. און דאס טענה׳ט רבי עקיבא: מתן תורה איז דאך נישט געווען קיין צייטווייליקער נס. דער נס איז דער מהות פון מתן תורה. מתן תורה האט איבערגעקערט ביי אידן די גאנצע מציאות, אז ענינים פון רואין את הנשמע, ענינים רוחניים און אלקות, זענען געווארן רואין, געווארן ביי זיי בפשיטות, א זאך וואס מ׳זעט. און ענינים פון נראה, גשמיות, זענען געווארן ביי זיי א אפגעריסענע זאך. וואס דארף דאס ארויסברענגען אין עבודה של אדם? אז א מענטש וואס איז צוגעבונדן צו תורה, איז ביי אים עולם הזה נישט תופס מקום, גשמיות איז ביי אים נישט תופס מקום. ביי אים איז דא מער נישט ווי דאס: תורה. וואס תורה זאגט, דאס איז דער אמת. און חוץ פון דעם איז דא קיין שום מציאות. און אז ער קוקט אויף דער וועלט, דא זעט ער לכתחילה נאר א תורה׳דיגע מציאות. זיין עיקר החיים איז תורה, מצוות, און ענינים גשמיים, למעשה, דאס אלעס איז ביי אים נישט תופס מקום. נישט אין דעם ליכט, נישט
16:34 בכוחו של הדבר. וזו שיטת רבי עקיבא. בא רבי ישמעאל. רבי ישמעאל אומר: לא. מה אומר רבי ישמעאל? אבל צריך להבין את שיטת רבי ישמעאל. בא רבי ישמעאל ואומר: במתן תורה אכן היה גילוי גדול של אלוקות. אבל אל תשכח מה הייתה התכלית של מתן תורה. התכלית של מתן תורה הרי לא הייתה לשבור את הטבע. להפך, כל התכלית של מתן תורה הייתה להוריד את התורה אל העולם שלנו, ״וירד ה׳ על הר סיני״. את ההלכה צריך לקיים על פי הטבע. מצווה צריך לקיים על פי הטבע. כן, מצווה שנעשית באמצעות נס אינה מצווה; היא צריכה להיעשות דווקא בדרך הטבע. מבואר באריכות בכל העניינים שכל עניינן של תורה והלכה הוא דווקא באמצעות עולם הזה הגשמי, עם גדריו ותכונותיו. לכן בא רבי ישמעאל וטוען: לא. במתן תורה היה גילוי אלוקות עצום, אבל הגילוי לא היה באופן ששבר את הגדרים. הוא גילה שבתוך גדרי הטבע, כפי שהטבע קיים במציאות — ״רואין את הנראה ושומעין את הנשמע״ — הגשמיות היא מציאות, והרוחניות עומדת מן הצד. ובתוך המסגרת הזאת, שבה העולם עומד בגדריו, דווקא שם צריך לגלות אלוקות בתוך גדרי העולם. צריך לקיים את הלכות התורה ואת מצוות התורה בתוך תכונות העולם, כפי שתכונות העולם עומדות, ו
16:34 אין דעם כח פון דער זאך. און דאס איז שיטת רבי עקיבא. קומט צו גיין רבי ישמעאל. רבי ישמעאל זאגט: ניין. וואס זאגט רבי ישמעאל? אבער דאס דארפן מיר פארשטיין, שיטת רבי ישמעאל. קומט צו גיין רבי ישמעאל, רבי ישמעאל זאגט: מתן תורה, איינס, אין אמת׳ן איז געווען א גרויסער גילוי פון אלקות. אבער פארגעס נישט וואס איז געווען דער תכלית פון מתן תורה. דער תכלית פון מתן תורה איז דאך נישט געווען צו ברעכן דעם טבע. פארקערט, דער גאנצער תכלית פון מתן תורה איז געווען צו אראפברענגען תורה אין אונזער וועלט, וירד ה׳ על הר סיני. הלכה, טבע, הלכה דארף מען מקיים זיין על פי טבע. א מצוה דארף מען מקיים זיין על פי טבע. יא, א מצוה מיט א נס איז נישט קיין מצוה; ס׳דארף זיין דווקא בדרך הטבע. ס׳שטייט באריכות אין אלע ענינים, אז דער גאנצער ענין פון תורה און הלכה איז דווקא דורך עולם הזה הגשמי, מיט אירע גדרים, מיט אירע תכונות. דערפאר קומט רבי ישמעאל און טענה׳ט: ניין, מתן תורה, דא איז געווען א מורא׳דיגער גילוי אלקות, אבער דער גילוי אלקות איז נישט געווען באופן אז דאס האט געבראכן די גדרים. דאס האט מגלה געווען אז אין די גדרי הטבע, ווי טבע שטייט אין מציאות — רואין את הנראה ושומעין את הנשמע — דא איז גשמיות א מציאות, און רוחניות איז אויף דער זייט. און אין דעם גדר, ווי וועלט שטייט אין אירע גדרים, אט דארטן דארף מען מגלה זיין אלקות אין אירע גדרים. מ׳דארף מקיים זיין הלכה׳ס התורה און מצוות התורה אין די תכונות פון וועלט, ווי די תכונות פון וועלט שטייען, און
18:03 שם צריך להוריד אלוקות, ״דירה לו יתברך״. בתוך העולם, כפי שהעולם עומד בתכונותיו ובגדריו. ואלו שתי שיטות כלליות בעבודת ה׳, שתי דרכים לעבוד את הקב״ה. הדבר קשור ליסודות של רבי עקיבא ורבי ישמעאל, והרבי מאריך בזה: זו כל שיטתם. אין כאן מקום להאריך בזה. אבל אנחנו רוצים רק להדגיש איך הדבר התבטא בחייהם: רבי ישמעאל היה צדיק וכהן, והוא בא ממשפחת כהנים גדולים. כידוע, רבי ישמעאל בן אלישע, וכו׳ וכו׳. עבודתו הייתה עבודת הצדיקים. עבודת הצדיקים היא, כפי שמבואר בחסידות, עבודה מסודרת, עבודה של הליכה מחיל אל חיל, עבודה בתוך העולם, והורדת אלוקות לתוך גדרי העולם — דירה בתחתונים. לכן טוען רבי ישמעאל: ״רואין את הנראה ושומעין את הנשמע״. צריך להוריד את הקב״ה לתוך תכונות העולם. רבי עקיבא היה בן גרים. רבי עקיבא היה בעל תשובה. רבי עקיבא התחיל ללמוד רק בגיל ארבעים, כפי שכולם מכירים את הסיפור. לכן דרך העבודה של רבי עקיבא הייתה בתנועה של דילוג, של בעל תשובה. עבודתו של בעל תשובה היא לצאת מן העולם, לפרוץ החוצה מעולם הזה, לדלג, לקפוץ, [לא ברור]. אצלו כל העבודה היא בדרך של ״בשעה אחת״, ״ברגע אחד״, למעלה מן העולם. ״כל יומאי״, כפי שאומר רבי עקיבא במסכת ברכות, בסיפור המובא שם בגמרא: ״כל יומאי הייתי מצטער על פסוק זה, בכל נפשך — אפילו נוטל את נשמתך. אמרתי: מתי יבוא לידי ואקיימנו״. אצל רבי עקיבא הייתה התנועה,
18:03 דארטן דארף מען אראפברענגען אלקות, דירה לו יתברך. אין וועלט, ווי וועלט שטייט אין אירע תכונות און גדרים. און דאס זיינען צוויי כללות׳דיגע שיטות אין עבודת ה׳, און אזוי דינען דעם אויבערשטן. און דאס איז פארבונדן מיט די יסודות פון רבי עקיבא און רבי ישמעאל, און דער רבי איז מאריך. אז דאס איז זייער גאנצע שיטה. ס׳איז נישט קיין מקום להאריך בזה. אבער מיר ווילן נאר ארויסברענגען אין זייער חיים, זייער לעבן: רבי ישמעאל איז געווען א צדיק און א כהן, און ער קומט פון די כהנים גדולים. ווי ס׳איז באוואוסט, רבי ישמעאל בן אלישע, וכו׳ וכו׳. איז זיין עבודה געווען עבודת הצדיקים. אז עבודת הצדיקים איז, ווי ס׳שטייט אין חסידות, א עבודה מסודרת, א עבודה פון חיל אל חיל, א עבודה אין וועלט, און אראפברענגען אלקות אין די גדרים פון וועלט, דירה בתחתונים. דערפאר טענה׳ט רבי ישמעאל: רואין את הנראה ושומעין את הנשמע. מ׳דארף אראפברענגען דעם אויבערשטן אין די תכונות פון וועלט. רבי עקיבא איז געווען א בן גרים. רבי עקיבא איז געווען א בעל תשובה. רבי עקיבא, ערשט פערציג יאר, האט ער אנגעהויבן צו לערנען, ווי אלע ווייסן די מעשה. איז ביי רבי עקיבא געווען דער דרך עבודה אין דער תנועה פון דילוג, בעל תשובה. בעל תשובה, זיין עבודה איז ארויס פון וועלט, ארויסברעכן פון עולם הזה, דילוג, א שפרונג, [לא ברור]. ביי אים איז די גאנצע עבודה בדרך, אין א שעה אחת, אין א רגע אחד, העכער פון וועלט. כל יומאי, ווי רבי עקיבא זאגט אין מסכת ברכות, די מעשה, די גמרא דארט: כל יומאי הייתי מצטער על פסוק זה, בכל נפשך, אפילו נוטל את נשמתך, אמרתי מתי יבא לידי ואקיימנו. איז ביי רבי עקיבא געווען די תנועה,
19:29 [לא ברור]. רואין את הנשמע ושומעין את הנראה. הוא רואה איך הדברים נמצאים, מצד אחד, בעולם. אלוקות היא המציאות. הגשמיות מתבטלת לגמרי. את זה צריך [לא ברור], שהתורה אומרת, אבל בלי התורה העולם אינו יכול לתפוס את המציאות. וזה ההבדל בין רבי עקיבא לרבי ישמעאל. אלו שתי שיטות ודרכים כלליות בעבודת השם: דרך עבודת הצדיקים ודרך עבודת בעלי התשובה. ושתיהן דרכים אמיתיות בעבודה שצריכות להיות אצל יהודי. בא רש"י, ורש"י לומד עם ילד. רש"י מדבר אל ילד, וכאן יש הוראה נפלאה בחינוך. איך מחנכים ילד? לחנך ילד שהגשמיות לא תתפוס אצלו מקום? שומעין את הנראה — ה״נראה״ הוא הגשמיות. שהגשמיות לא תתפוס אצלו מקום כלל, זה לא שייך. ילד הוא ילד. לילד אין החושים והכוחות לכך שהגשמיות לא תהיה אצלו דבר פשוט. הוא אוהב לאכול, הוא אוהב לשחק, הוא אוהב גשמיות, וכך צריך להיות. ילד צריך להיות ילד, בהחלט. מה שכן אפשר לחנך ילד הוא שבאותו הזמן, אלוקות, רוחניות, תורה ומצוות יהיו אצלו דבר פשוט. שאלוקות תהיה אצלו בפשיטות. רואין את הנשמע — את זה אפשר וצריך להקנות לילד. אלו צריכים להיות יסודות החינוך, אומר רש"י. [לא ברור]
19:29 [לא ברור]. רואין את הנשמע ושומעין את הנראה. ער זעט ווי די זאכן זיינען מצד אחד אין וועלט. אלקות איז די מציאות. גשמיות איז אין גאנצן אפגעפרעגט. דאס דארף מען [לא ברור], אז תורה זאגט, אבער אן תורה קען די וועלט די מציאות נישט. און דאס איז דער חילוק צווישן רבי עקיבא און רבי ישמעאל. דאס זיינען צוויי כללות'דיגע שיטות און דרכים אין עבודת השם: דרך עבודת הצדיקים, דרך עבודת הבעלי תשובה. און ביידע זיינען דרכים אמיתיים אין עבודה וואס דארף זיין ביי א איד. קומט צו גיין רש"י, און רש"י לערנט מיט א קינד. רש"י רעדט מיט א קינד, און דא קומט א מורא'דיגע הוראה אין חינוך. ווי אזוי מחנך זיין א קינד? מחנך זיין א קינד אז גשמיות ביי אים זאל נישט תופס מקום זיין? שומעין את הנראה — נראה איז גשמי. אז גשמיות ביי אים זאל גאר נישט תופס מקום זיין איז נישט שייך. א קינד איז א קינד. א קינד האט נישט די חושים און די כוחות, אז ביי אים גשמיות זאל נישט זיין קיין דבר פשוט. ער האט ליב עסן, ער האט ליב שפילן, ער האט ליב גשמיות, און דאס דארף זיין. א קינד דארף זיין א קינד, טאקע. וואס מ'קען יא מחנך זיין א קינד, און אין דער זעלבער צייט, אז ג־טלעכקייט, רוחניות, תורה ומצוות זאלן זיין א דבר פשוט. אז אלקות זאל זיין ביי אים בפשיטות. רואין את הנשמע — דאס קען מען יא און מ'דארף איבערגעבן א קינד. דאס דארף זיין די יסודות פון חינוך, זאגט רש"י. [לא ברור]
20:56 רואין את הנשמע. בא רש"י ואומר לו בפירושו לחומש: זו צריכה להיות הפעולה של מתן תורה — רואין את הנשמע. עד מתן תורה הסתכלו על תורה ומצוות, על אלוקות, על רוחניות אלוקית, כעל דבר ששואלים לגביו: מה השייכות שלו אליי? הרי זו רוחניות. היום, למי שיש לו שייכות לתורה, לימוד התורה וקיום המצוות צריכים להיות דבר פשוט, דבר משלו, דבר טבעי. אלו החיים שלי; לא שייך אחרת. ואת זה אפשר להחדיר בילד, כי אלו החיים שלו. להסיר ממנו את כל הדאגות ואת כל טרדות החיים, כדי שאצלו [לא ברור], תורה ומצוות יהיו אצלו דבר פשוט. אבל רש"י אינו אומר ״שומעין את הנראה״, כי אי אפשר לפעול זאת אצל ילד עד כדי כך. וזהו החינוך בדרך העבודה שהפרשה של היום באה ללמד: זו צריכה להיות דרך החינוך שמתן תורה פעל — שצריך לחנך את ילדינו שיהיה אצלם ״רואין את הנשמע״. שענייני אלוקות יהיו בפשיטות. שאחדות הוי' תהיה כמו דבר פשוט. כי האמת היא שאלוקות היא בפשיטות. אלוקות היא דבר פשוט, רוחניות היא דבר פשוט, תורה ומצוות הן דבר פשוט. כך צריך לחיות; לא שייך אחרת. זו האמת, זו האמת של העולם, וזו האמת האחרונה. אחר כך, כשאפשר
20:56 רואין את הנשמע. עס קומט צו גיין רש"י און זאגט אים אין חומש למקרא, דאס דארף זיין די פעולה פון מתן תורה: רואין את הנשמע. אז ביז מתן תורה האט מען געקוקט אויף תורה ומצוות, אויף אלקות, אויף ג־טלעכע רוחניות, ווי אויף א זאך: ווי שייך איז עס צו מיר? דאס דארף זיין רוחניות. היינט, וואס האט א שייכות צו תורה, ביי אים דארף זיין לימוד התורה און קיום המצוות ווי א פשוטע זאך, ווי אן אייגענע זאך, ווי א נאטירלעכע זאך. דאס איז מיין לעבן, ס'איז נישט שייך אנדערש. און דאס קען מען אריינברענגען אין א קינד, ווייל דאס איז זיין לעבן. נעמען פון אים ארויס אלע דאגות און אלע טרדות החיים, כדי ביי אים [לא ברור], תורה ומצוות זאלן ביי אים זיין א דבר פשוט. אבער רש"י זאגט נישט שומעין את הנראה, ווייל דאס קען מען נישט פויעלן ביי א קינד, עד כדי כך. און דאס איז די חינוך אין דרך העבודה וואס די היינטיגע סדרה קומט צו גיין און לערנט און זאגט, וואס דאס דארף זיין די דרך החינוך וואס מתן תורה האט אויפגעטאן: אז מ'דארף מחנך זיין אונזערע קינדער, אז דאס זאל זיין רואין את הנשמע. אז ענינים פון אלקות און ג־טלעכקייט זאלן זיין בפשיטות. אז די אחדות הוי' זאל זיין ווי א דבר פשוט. אז דער אמת איז, אז אלקות איז בפשיטות. אלקות איז א דבר פשוט, רוחניות א דבר פשוט, תורה ומצוות א דבר פשוט. אזוי דארף מען לעבן; ס'איז נישט שייך אנדערש. דאס איז דער אמת, דאס איז דער אמת פון דער וועלט, און דאס איז דער אמת האחרון. שפעטער, אז מ'קען
22:14 להגיע לדרגות הגבוהות יותר בעבודה — קודם למדרגת העבודה של הצדיקים, של רבי ישמעאל, ״רואין את הנראה ושומעין את הנשמע״, ולמדרגה של רבי עקיבא, ״רואין את הנשמע ושומעין את הנראה״. וכך עולים מדרגה אחר מדרגה, עד שנזכה לגילוי המשיח, שאז יהיה הגילוי האמיתי של אחדות השם כאן למטה בעולם. אז יתקיים ״ומלאה הארץ דעה את הוי' כמים לים מכסים״. שנזכה אכן לגילוי המשיח תיכף ומיד, אמן כן יהי רצון.
22:14 צוקומען צו די העכערע דרגות אין עבודה, די מדרגות עבודה פון, קודם, צדיקים, רבי ישמעאל, פון רואין את הנראה ושומעין את הנשמע, און די מדרגה פון רבי עקיבא, פון רואין את הנשמע ושומעין את הנראה. און דאס איז מדרגה אחר מדרגה, ביז מ'וועט זוכה זיין צו דעם גילוי המשיח, וואס דעמאלט וועט זיין דער אמת'ער גילוי פון אחדות השם דא למטה אין דער וועלט. דעמאלט וועט זיך מקיים זיין באופן פון ״ומלאה הארץ דעה את הוי' כמים לים מכסים״. אז מ'זאל טאקע זוכה זיין צו דעם גילוי המשיח תיכף ומיד, אמן כן יהי רצון.