ואביו שמר את הדבר דער מעזריטשער מגיד און דער אלטער רבי, יעקב ויוסף - פרשת וישב י״ט כסלו תשפ״ה אידיש

00:00 איינער פון די סיפורים וואס מ׳דערציילט בקשר צו דעם גרויסן טאג פון י״ט כסלו, דער טאג פון דער הילולא רבה פונעם מעזריטשער מגיד און דער טאג פון דער גאולה פונעם אלטן רבי׳ן. דערציילט מען א סיפור וואס דער רבי ריי״צ האט דערציילט, די פרטי הסיפור. איז געווען איינער פון די חסידים פונעם אלטן רבי׳ן וואס האט געהייסן רבי יחזקאל, וואס איז געווען א מקושר. פריער איז ער געווען פון די חסידים פון רבי מענדל וויטעבסקער, רבי מענדל האראדאקער. שפעטער איז ער געווארן א מקושר צום אלטן רבי׳ן, און ער איז געווען פון די גרעסטע חסידים פונעם אלטן רבי׳ן. דערציילט ער, אז דער חסיד איז געווען ביים אלטן רבי׳ן אין תשרי תקנ״ט. און דאס איז געווען דער תשרי וואס מען האט דעם אלטן רבי׳ן צוגענומען אין תפיסה. [לא ברור] און דער חסיד איז דארטן געווען, און ווי ס׳איז מען געקומען דאמאלט מיטן וואגן, דעם שווארצן וואגן, ווי ס׳איז ידוע, וואס דאס איז געווען דער וואגן פון די וואס מען האט גענומען די שווערע מורדים במלכות, וואס איז געווען סכנת נפשות ממש, און מען האט גענומען דעם אלטן רבי׳ן אין תפיסה. האט דער חסיד געחלש׳ט. און ער האט אזוי געחלש׳ט אז ס׳איז נישט געווען קיין וועג אים צו דערמונטערן. רחמנא ליצלן, מ׳האט געמיינט אז דאס וועט זיין דער [לא ברור]. דאן איז געווען אן עצה: מען האט מיט אים גערעדט, מען האט אים אריינגעזאגט אין די אויערן, אין די אויערן, אז דער אלטער רבי גייט דא ארויס, און דאס האט אים אויפגעוועקט, און אין

01:30 דעם זכות האט מען אים געקענט אביסל דערמונטערן, אבער ער איז שוין געווען זייער שוואך. ער איז צוריקגעפארן צו זיך אין שטעטל, און דערנאך איז געווען במשך הזמן וואס חסידים האבן געפאסט, געפראוועט תעניתים, געדאוונט, געזאגט תהלים און מתפלל געווען אז דער אלטער רבי זאל ארויסקומען לחירות. און ביז ס׳איז געקומען די נאכט פון י״ט כסלו. ס׳איז געקומען די נאכט פון י״ט כסלו, האבן חסידים פארברענגט. חסידים האבן פארברענגט, ווייל ס׳איז געווען די הילולא פונעם מעזריטשער מגיד. תקנ״ט, י״ט כסלו, דאס איז געווען זעקס און צוואנציק יאר פון דער הסתלקות פונעם רבי׳ן מגיד. ס׳איז געווען דער טאג פון דער יארצייט, האבן חסידים זיך צונויפגעזאמלט און פארברענגט, געזאגט לחיים און געוואונטשן אז דער רבי זאל ארויסגיין לחירות. האט דער חסיד, וואס איז געווען זייער שוואך, איינגענימלט, איינגעשלאפן ביים פארברענגען. דערנאך האט ער זיך אויפגעוועקט און האט געזאגט אז צו אים איז געקומען דער הייליקער צדיק, רבי מענדל וויטעבסקער, רבי מענדל האראדאקער. צו אים איז ער נתגלה געווארן און אים געזאגט: ״דו ביסט דאך געווען מיינער א חסיד. איז במילא קומט דיר דערציילן, זאלסט וויסן זיין אז דעם אלטן רבי׳ן גייט מען ארויסלאזן לחירות.״ און ער האט אים געזאגט וואס איז פארגעקומען אין הימל. ער האט אים געזאגט אז, אזוי ווי ס׳איז דאך דעם הייליקן מגיד׳ס יארצייט, זענען אלע נשמות, די צדיקים וואס זענען פארבונדן מיט תורת החסידות, און די תלמידים, אלע צוזאמענגעקומען צו זיין צוזאמען מיטן הייליקן מגיד ביי אים אין היכל אין גן

03:12 עדן. איז געזעסן אויף דער רעכטער זייט דער בעל שם טוב, אויף דער לינקער זייט איז געזעסן דער אריז״ל, דער מגיד איז געזעסן אינמיטן און האט געזאגט תורה. ער האט געזאגט תורה אויפן פסוק ״פדה בשלום נפשי מקרב לי כי ברבים היו עמדי״. און אויף יענער תורה האט ער אויסגעטייטשט אז דער ״פדה בשלום נפשי״ גייט אויף נפש דוד, און אויף נפש פון משה. עס איז בפשטות דער משה שבכל דור, וואס זיין ענין איז, זיין נפש דארף זיין צו מקשר זיין נשמות ישראל מיט געטליכקייט. דוד המלך איז געווען די נשמה וואס האט געפירט מלחמות, וואס זיינע מלחמות, ״מקרב לי״, איז געווען אויך מלחמות צו מקשר זיין נשמות פון אידן מיט אלקות. און ער האט מסביר געווען דעם פסוק. און נאכדעם וואס ער האט גערעדט אויפן פסוק, האט זיך דער הייליקער מגיד שטארק צוגעוויינט, און ער האט געזאגט: ״מיין תלמיד, דער מנהיג, דער אלטער רבי, רבי זלמן, געפינט זיך אין א מצב, געפינט זיך אין תפיסה. מען דארף נישט ביישטיין פאר אים.״ און דערנאך, האט ער ממשיך געווען דעם סיפור, איז אריינגעקומען רשב״י, רבי שמעון בר יוחאי, האט געשטעלט א בית דין און האט געפסק׳נט אז ער דארף ארויסגיין לחירות. במילא קענסטו שוין וויסן זיין אז ער וועט זיכער ארויסקומען לחירות. און דער חסיד איז געקומען גלייך פארברענגען מיט דער גרויסער שמחה, הגם אז מען האט נאך נישט געוואוסט למטה, [לא ברור], דעם מצב. יא. און ערשט א וואך שפעטער איז אנגעקומען די בשורה, יא, אז, אז, אז דער,

04:41 אז דער קץ, דער קץ איז געווען, אז ביום י״ט כסלו האט מען דעם אלטן רבי ארויסגעפירט לחירות, און דאס איז געווארן דער גרויסער טאג פון חג הגאולה פון י״ט כסלו. וואס על כל פנים, דער סיפור איז דא אין [לא ברור], אבער דאס איז מער ווייניקער דער כללות הסיפור, ווי דער פריערדיקער רבי דערציילט אין א פארברענגען, נאך אין פוילן, אין שנת תרצ״ו. וואס דער סיפור ברענגט ארויס, דער געוואלדיגער קירוב וואס איז פארגעקומען, וואס איז געווען פון דעם מעזריטשער מגיד צו דעם אלטן רבי, און ווי ער האט געזען, די ענינים האבן זיך אויפגעטאן למעלה, אויף ארויסצוברענגען די גאולה, ברענגען לחירות, ארויסברענגען די גאולה פון דעם אלטן רבי. און וואס איז נאך דא, א געשיכטע וואס דער רבי ריי״צ דערציילט אין אן אנדער פארברענגען אמאל אין י״ט כסלו. אז ווי עס איז געווען נאך בחיים חיותו פון דעם מעזריטשער מגיד, ווען דער מגיד האט נאך געלעבט דא אויף דער וועלט, אין דעם לעצטן שבת, דער שבת פאר י״ט כסלו, [לא ברור] אדער די נאכט פון י״ט כסלו, איך געדענק נישט יעצט דעם דיוק, ווי דאס איז, דעם פרט. אבער דער מעזריטשער מגיד האט גענומען דעם אלטן רבי ביי דער האנט און האט אים געזאגט: ״י״ט כסלו, דאס איז אונזער יום הילולא.״ דאס הייסט, ער האט מחבר געווען זיין הילולא מיט זיין הילולא, די שמחה, די שמחה פון הילולא, פון דעם יארצייט פון דעם צדיק, די הסתלקות פון דעם מעזריטשער מגיד, וואס

06:01 איז געווען י״ט כסלו, יענעם יאר תקל״ג. און ער האט געזען ברוח הקודש אז דער טאג וועט זיין די הילולא, די שמחה פון דעם חג הגאולה פון דעם אלטן רבי. דאס איז אונזער הילולא. וואס אין דעם ענין געפינען מיר אויך א קשר, דער רבי האט אמאל גערעדט אין א פארברענגען, בהמשך צו י״ט כסלו, פרשת וישב. אין דער זעלבער פרשה געפינען מיר א זאך, אין דער זעלבער סדרה. גאר אן אינטערעסאנטער פסוק מיט אן אינטערעסאנטן רש״י, וואס איז פארבונדן מיט דעם ענין פון דעם הייליגן טאג פון י״ט כסלו און מיט דעם סיפור וואס מיר האבן דא דערציילט. דאס איז וואס די תורה דערציילט, ווי עס איז געווען יוסף הצדיק. ״אלה תולדות יעקב יוסף״, וואס יוסף איז געווען, יא, ער איז געווען, ער איז געווען ״זיו איקונין״, דער לשון הידוע, ברענגט עס דארט, יא, ״זיו איקונין״. און וואו שטייען מיר? איך גיי צו יוסף, אזוי איך קום צו דעם, מיט די חלומות. און ער האט געחלומט איין חלום און נאך א חלום. און ״ותשתחוין לאלומתי״, די תורה זאגט, אז נאך דעם וואס עס איז געווען דא, ״ותשתחוין לאלומתי״, איז ״ואביו שמר את הדבר״. יא. וואס איז דער טייטש ״ואביו שמר את הדבר״? ווי רש״י ברענגט, ״ממתין ומצפה״. אזוי ״שמר את הדבר״ מיינט, אז ער איז געשטאנען און געווארט. ער איז ״ממתין ומצפה״, ווען וועט שוין קומען און עס וועט מקוים ווערן, די אלע חלומות וואס יוסף האט געהאט. און רש״י זאגט נאך מער, אז ער האט גענומען

07:36 א קולמוס, גענומען א פענסיל, א פעדער, גענומען א קולמוס און האט אראפגעשריבן, יא, דעם טאג און די שעה, אזוי ברענגט רש״י. וואס דא דארף מען פארשטיין כמה ענינים. ערשטנס דארף מען פארשטיין, וואס איז דאס דער פשט, ״ואביו שמר את הדבר״, ״ממתין ומצפה״? וואס האט ער דא אזוי געווארט? וואס איז די ציפייה? וואס ווארט ער? וואס וויל ער? וואס זוכט ער? לכאורה, מיט א ראיה, לכאורה בפשטות, דער חלום איז געווען אז וואס? אז יעקב און די מאמע, יא, ״אבי ואמך״, און די ברידער גייען זיך בוקן צו אים. וואס איז ער זאגט א געוואלדיגע זאך אין דעם ענין, אז ״שומר את הדבר״, וואס איז אז ״שומר את הדבר״, וואס איז ״ממתין ומצפה״? ווען מ׳זאגט ״ממתין ומצפה״, דאס איז א זאך, דאס איז א גרויסע זאך, א געוואלדיגע זאך, א טייערע זאך, וואס א מענטש איז ממתין ומצפה ווען וועט עס שוין קומען. וואס איז יעקב ממתין ומצפה געווען אז ס׳וועט קומען די צייט וואס ער וועט זיך דארפן בוקן צו זיין זון? וואס איז אזוי שיין אין דעם, וואס איז אזוי רייך אין דעם, אז ער מיט די מאמע, די קינדער? און נאך מער דארף מען פארשטיין וואס ער זאגט, אז ער האט דאס אראפגעשריבן, די שעה און דעם יום. לכאורה, וואס טוט דא די שעה ויום? וואס האט דא געדארפט אראפשרייבן די שעה, אראפשרייבן דעם טאג? אלע מפרשים פרעגן דאס: שרייב אראפ דעם חלום, שרייב אראפ אז ס׳איז דא א חלום, איך ווייס בכלל וואס דארף שרייבן? דאס איז שוין פאסירט.

09:10 אפשר קען מען פארגעסן וואס איז דער תכלית. אבער אפילו דא, שרייבט מען דעם מקרה און שרייבט די דאטע — וואס איז דאס נוגע, וועלכע שעה און וועלכן יום דאס איז פאסירט? פרעגן די מפרשים. אבער דער רבי האט שוין עטלעכע פעמים גערעדט וועגן דעם ענין, און דאס איז שטארק פארבונדן מיט דעם גרויסן טאג פון י״ט כסלו. און דער ענין איז ערשטנס אין דעם פשט: ווי חז״ל זאגן, אז יעקב האט ממתין ומצפה געווען צו דעם, אביו ואחיו זאלן קומען בוקן צו יוסף, איז דאס ניט נאר דער פשט פון דעם גשמיותדיקן בוקן זיך. אין דעם השתחוויה צו יוסף איז דא א טיפערער ענין רוחני. ווי חז״ל רעדן וועגן יוסף: יוסף הצדיק איז געווען דער ערשטער וואס איז אנגעקומען אין מצרים. און ער איז געווען, ווי די גמרא זאגט אין מסכת סוטה, אז דער גאנצער ענין פון יוסף׳ס קומען אין מצרים איז געווען צוצוגרייטן דעם גלות מצרים. די גמרא זאגט, אז יוסף איז געווען דער צדיק וואס האט זיך געפונען אין מצרים, כדי צו קענען דורכפירן דעם גלות מצרים. און יוסף׳ס קומען אין מצרים האט גע׳פועל׳ט אז די אידן זאלן קומען קיין מצרים. און אויב יוסף וואלט נישט געקומען קיין מצרים, וואלט מען געדארפט גיין בשלשלאות של ברזל. דורך דעם וואס יוסף איז שוין געווען אין מצרים, איז מען אנגעקומען אויף א גרינגערן אופן, בכבוד גדול. וואס דאס קען זיין איינער פון די פרטים אין „ממתין ומצפה“: אז יעקב האט געווארט, זאל דאס ווערן אויף דעם אופן, אז זיי זאלן קומען בכבוד גדול.

10:38 אבער דאס איז נישט גענוג ביאור. ס׳איז א ריכטיגער ענין, אבער זאגן אז יעקב האט נאר געווארט אויף דעם, אז דאס גיין אין גלות זאל זיין בכבוד גדול — נו, ס׳איז שווער צו זאגן אז דאס איז די איינציקע זאך וואס האט גע׳פועל׳ט דעם „ממתין ומצפה“: ער זאל ווארטן, אז דער גלות זאל זיין בכבוד גדול. נאר דא קומט צו א טיפערער ענין, ווי ס׳איז מבואר אין חסידות און דער רבי מסביר: דורך דעם וואס יוסף איז שוין געקומען אין מצרים, האט דאס גע׳פועל׳ט אז אידן זאלן קיינמאל נישט ווערן נשתכח אין גלות; אז אידן זענען בעלי־בתים אויף מצרים. דורך דעם וואס יוסף איז געווען דער משנה למלך, און יוסף איז געווען דער וואס „ובלעדיך לא ירים איש את ידו ואת רגלו“, איז יוסף געווארן דער פירער און דער אנפירער. ער האט גע׳פועל׳ט אויף מצרים, ביז אז ער האט גע׳מל׳ט, ווי רש״י זאגט אין פסוק. דאס הייסט, אז יוסף איז געווען דער וואס האט אויפגעהויבן און איבערגעמאכט, און איז געווארן דער בעל־הבית אויף דעם מציאות פון מצרים. דאס האט גע׳פועל׳ט אויף כלל ישראל, אויף אלע אידן, אלע יארן וואס זיי זענען געווען אין גלות מצרים, אז אידן זענען בעלי־בתים אויפן גלות, און חס ושלום, דער גלות איז נישט קיין בעל־הבית אויף אידן. נאך מער, ווי ס׳איז מבואר אין חסידות, אז יוסף הצדיק איז געווען דער איינציקער פון די שבטים וואס האט געהאט אין זיך דעם כח צו קענען זיין אין וועלט און פונדעסטוועגן זיין צוגעבונדן צו גדלות. די שבטים האבן דאס נישט געקענט פארשטיין: ווי קען מען זיין?

11:57 די שבטים זענען געווען רועי צאן. די אבות זענען אויך געווען רועי צאן. רועי צאן זענען אפגעריסן, העכער אין העכערע וועלטן, זייענדיג אין די ארבע אמות. און דארטן, אין די ארבע אמות, קען מען זיין בדביקות אין גדלות. דאס איז א זאך וואס די אבות און די שבטים האבן נישט געקענט פארשטיין. דער רבי שרייבט, דערפאר איז דער פשט אז יעקב אבינו „שמר את הדבר“: „נטל קולמוס וכתב היום והשעה“ איז דער טייטש, אז ער האט דאס געשריבן אויף א פאפיר. „היום והשעה“ האט גע׳פועל׳ט אז דער ענין זאל ווערן פארבונדן מיט זמן און מיט מקום. דאס הייסט, עס זאל נישט בלייבן עפעס א העכערער ענין. די אלע זאכן, דאס זענען ענינים נפלאים, אבער דאס קען בלייבן העכער. דאס קען בלייבן אין א העכערער וועלט, אין דער נשמה, אין אצילות; דאס זענען העכערע עולמות. דורך דעם וואס יעקב אבינו, וואס ער איז געווען דער טאטע פון די שבטים, האט גענומען און געשריבן „היום והשעה“, האט ער דאס גענומען אין עולם הזמן, אין עולם הזה הגשמי, און געשריבן אויף א פאפיר. ער האט געמאכט דעם חיבור, אז א איד, זייענדיג דא אין דער וועלט, זאל ביי אים שטענדיג לייכטן אט די נקודה. ביי אים זאל שטענדיג זיין צוגעבונדן צו אט די נקודה, די נקודה וואס קומט פון יוסף הצדיק. ער זאל קענען זיין העכער פון גלות, קענען לעבן מיט דער גאולה און קענען זיין מיט דער שטארקייט און דעם צמאון, און ווארטן בכל רגע ורגע תיכף צום גאולה שלמה, און מען זאל נישט מיואש ווערן. האט ער...

16:24 יעקב אבינו, דורך דעם שרייבן [לא ברור], אין יעדער נקודה פון זמן, אין יעדער לעבן, אין דעם אופן. וואס דער ענין איז פארבונדן מיט דעם י״ט כסלו, מיטן טאג פון י״ט כסלו כידוע. וואס איז דא, כידוע, ווי ס׳ברענגט זיך, אז דער מעזריטשער מגיד, וואס ער האט געהאט כמה וכמה תלמידים, און דער אלטער רבי, וואס ער האט גענומען פון דעם מעזריטשער מגיד דעם ענין פון חסידות חב״ד, דאס הייסט, ער האט גענומען חסידות און עס אראפגעטראגן אין חכמה, בינה, דעת, אין שכל, אין אהבה והשגה. דער „יפוצו מעינותיך חוצה“, כידוע, דאס איז געווען דעם בעל שם טוב׳ס ענין. ס׳איז באקומען פון מלך המשיח. אבער וואס ער האט אראפגעברענגט אין וועלט, אין זמן און אין מקום און אין חוצה, אז וואו א איד גייט און שטייט זאל ביי אים זיין דאס לעבן מיט ג־טלעכקייט און זיין צוגעבונדן צו ג־טלעכקייט, און אראפברענגען אין וועלט, אין שכל און אין די מדות, און אין וועלט, און אין חושך, אין רשות הרבים, זאל דארטן זיין די צוגעבונדנקייט צו אלקות. און דאס האט אויסגעפירט דער אלטער רבי דורך דעם תניא, דורך די מאמרים, דורך די תורת החסידות וואס דער אלטער רבי האט מגלה געווען. וואס דאס איז דער „ואביו שמר את הדבר“, אין דעם ענין. דאס איז דער מעזריטשער מגיד, וואס, ווי ער האט געזאגט, אין דעם טאג פון י״ט כסלו, זיין הסתלקות, דאס איז אונזער הילולא. ער האט

17:51 מחבר געווען, דער מעזריטשער מגיד, זיך מיט דעם אלטן רבי׳ן, אונזער הילולא. האט ער מקשה געווען אויף דעם דרך החסידות חב״ד וואס דער אלטער רבי האט מגלה געווען, אויפנעמען ענינים פון אלקות און ג־טלעכקייט און אמונה, סודות, סתרים, און אראפטראגן אין שכל אנושי, אין חכמה, בינה, דעת, און נעמען דעם ענין חסידות און עס זאל זיין „יפוצו“ און זיך פארשפרייטן בכל מקום ומקום. ווי שבעים לשון, ווי ס׳רעדט זיך די אלע ענינים אין די שיחות. וואס איז געווען דער ענין פון דעם אלטן רבי, אז חסידות זאל אנקומען בכל מקום, כדי עס זאל זיין א הכנה פון דער וועלט צו דעם זמן הגאולה. אט דאס איז דער „ואביו שמר את הדבר“, ממתין ומצפה. אז דורך דעם וואס מ׳לערנט חסידות, לערנט דעם תניא, לערנט די מאמרים, לערנט תורת החסידות, קומט מען צו דעם דרך, אויף קענען זיך אויסלערנען פון יוסף הצדיק, אויף קענען זיין אין גלות און זיין צוגעבונדן העכער, אנגעהויבן פון דעם גלות פון שכל ביז דעם גלות פון עולם הזה הגשמי, רשות הרבים, אויף מאכן ליכטיג די וועלט און מאכן די וועלט, מצרים, זאל נתהפך ווערן צום מקום פון א דירה לו יתברך, א ג־טלעכע וועלט. און דאס פילט זיך אויס אין יעדער פרט. יא, אז א איד זאל טאקע לעבן מיט דער גאולה, אז א איד זאל, זייענדיג אין גלות, אין יעדער רגע ורגע, „אחכה לו בכל יום שיבוא“, ממתין ומצפה. און רש״י ברענגט דא דעם פסוק „שומר אמונים“, וואס איז דער פסוק וואס רעדט זיך פון דער גאולה, אז עס זאל זיין „שומר אמונים“, די אמונה אין הקדוש ברוך הוא. אז א איד איז

19:14 בטוח ומובטח אז מ׳וועט זוכה זיין תיכף ומיד צו דער אמת׳ער גאולה, צו דער גאולה שלמה פון משיח צדקנו, און צו דעם וואס וועט זיין „מלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים“. אמן כן יהי רצון.