לעבן חסידות · פרק 154 · 2024-12-04 · 22:27
פרשת ויצא תשפ"ה - ופרצת, די עבודה וואס ברענגט דעם גילוי פון משיח
תיאור הפרק
*מכתב כד אלול תשטז *ד״ה מי מנה תשח״י *לקוטי שיחות חלק א פרשת תרומה *יט כסלו תשכ״ד
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 זה היה בחודש אלול תש"ז, כשהרבי שלח מכתב לראש השנה לסבא־רבא שלי, ר' עמרם בלוי עליו השלום, שהיה ממנהיגי נטורי קרתא בירושלים. הרבי שלח לו מכתב, ובו ביקש ממנו להנהיג שיעור חסידות בקהילה שלו. הרבי כותב לו ששמע, שהוא יודע על פעולותיו ועל מעשיו וכו' וכו'. הוא גם יודע שהוא צאצא של חסידי אדמו"ר הצמח צדק. סבי ר' עמרם היה צאצא של ר' אורי אהרן שטיין. משפחת אהרן שטיין הייתה ידועה כחסידים של אדמו"ר הצמח צדק, שהגיעו מרוסיה לארץ ישראל בימים ההם, עוד בתקופתו של אדמו"ר הצמח צדק. והוא היה צאצא של המשפחה הזאת. אומר לו הרבי: הרי ידוע מה שהמשנה אומרת, ש״האב זוכה לבן בנוי ובכח ובעושר ובחכמה ובשנים״. יש כמה וכמה עניינים, כוחות ועניינים גשמיים, שההורים מעבירים לילדיהם. ממילא יש לו שייכות לחסידות. והרבי מבקש ממנו להנהיג שיעור חסידות בקהילה שלו, שילמדו תורת החסידות, תורת הבעל שם טוב, בפרט [לא ברור] לקראת הגאולה, שהרי צריכה להתקיים כאן ההבטחה שניתנה לבעל שם טוב, ״יפוצו מעיינותיך חוצה״. ו[לא ברור] שאז יהיה ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״. הרי צריך לפעול בזה. ו
00:00 דאס איז געווען חודש אלול תש"ז, אז דער רבי האט געשיקט א בריוו פאר ראש השנה צו מיין עלטער זיידע. דאס איז געווען ר' עמרם בלוי עליו השלום, וואס ער איז געווען פון די מנהיגים פון די נטורי קרתא אין ירושלים. דער רבי האט אים געשיקט א בריוו, און אין בריוו בעט דער רבי ביי אים אז ער זאל איינפירן א שיעור חסידות אין זיין קהילה. דער רבי שרייבט אים אז ער האט געהערט, ער ווייסט פון זיינע פעולות, פון זיינע מעשים וכו' וכו'. און ער ווייסט אויך אז ער איז אן אייניקל פון חסידים פונעם צמח צדק. דער זיידע ר' עמרם איז געווען אן אייניקל פון ר' אורי אהרן שטיין. משפחת אהרן שטיין זענען געווען באוואוסט אלס חסידים פונעם צמח צדק, וואס זענען געקומען פון רוסלאנד קיין ארץ ישראל בימים ההם, אין די צייטן נאך פונעם צמח צדק. און ער איז געווען אן אייניקל פון דער משפחה. זאגט אים דער רבי, איז דאך ידוע וואס די משנה זאגט, אז האב זוכה לבן בנוי ובכח ובעושר ובחכמה ובשנים. כמה וכמה ענינים, חושים וגשמיות, וואס די עלטערן פירן אריבער צו די קינדער. אז במילא האט ער א שייכות צו חסידות. און דער רבי בעט ביי אים אז ער זאל איינפירן א שיעור חסידות אין זיין קהילה, מען זאל לערנען תורת החסידות, תורת הבעל שם טוב, בפרט [לא ברור] פאר די גאולה, וואס עס דארף דא זיין די הבטחה פונעם בעל שם טוב, ״יפוצו מעיינותיך חוצה״. און [לא ברור] אז דעמאלט וועט זיין ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״. דארף מען דאך טאן אין דעם. און
01:36 הרבי כותב לו שהוא יודע שבכמה עניינים השיטות של נטורי קרתא אינן זהות לשיטות של חב״ד, אבל לעניין הזה אין לכך שום שייכות. לימוד פנימיות התורה, תורת החסידות, בפרט [לא ברור] ימות המשיח, הוא דבר שנמצא מעל לשיטות ולעניינים האלה. והוא מבקש ממנו שאכן יסדר את העניין. באותו יום שלח הרבי גם מכתב לחסיד שגר קרוב מאוד, במאה שערים, חסיד ליובאוויטש ידוע, הרב ר' אברהם הירש כהן עליו השלום. הוא היה תלמיד חכם גדול, ובשנים מאוחרות יותר ראש כולל בכפר חב״ד. קודם לכן היה מתלמידי תורת אמת, מתלמידיו של ר' אלתר שמחוביץ. הוא היה תלמיד חכם גדול וגם חסיד גדול. הרבי שלח לו מכתב וכתב לו בעניין הזה. הרבי ביקש ממנו שיסדר זאת עוד לפני ראש השנה, שידבר עם [לא ברור], ויערוך שיעור עם אנשי נטורי קרתא וקהילתם. הרבי מסביר ש[לא ברור] חילוקים. זה מכתב מעניין, כן. והוא נותן לו להבין שהתפקיד שלנו הוא להאיר ולהביא את פנימיות התורה [לא ברור]. וממילא שידבר ויסדר שיהיה שיעור בקהילה שלהם.
01:36 דער רבי שרייבט אים אז ער ווייסט אז אין כמה ענינים זענען די שיטות פון די נטורי קרתא נישט די זעלבע ווי די שיטות פון חב״ד, אבער דעם ענין האט עס קיין שייכות נישט. דער ענין פון לימוד פנימיות התורה, תורת החסידות, בפרט [לא ברור] ימות המשיח, דאס איז א זאך וואס איז העכער פאר שיטות און ענינים. און ער בעט ביי אים אז ער זאל טאקע מסדר זיין דעם ענין. אין זעלבן טאג האט דער רבי געשיקט אויך א בריוו צו א חסיד וואס האט געלעבט זייער נאנט, אין מאה שערים, א ליובאוויטשער חסיד, א באוואוסטער חסיד, הרב ר' אברהם הירש כהן עליו השלום. ער איז געווען א גרויסער תלמיד חכם, ראש כולל אין כפר חב״ד אין שפעטערדיגע יארן. פריער איז ער געווען פון די תלמידים פון תורת אמת, פון די תלמידים פון ר' אלטער שמחוביץ. געווען א גרויסער תלמיד חכם און אויך א גרויסער חסיד. דער רבי האט געשיקט צו אים א בריוו, און דער רבי שרייבט צו אים בנוגע דעם ענין. און דער רבי בעט ביי אים אז ער זאל מסדר זיין נאך פאר ראש השנה, אז ער זאל רעדן מיט [לא ברור], מאכן א שיעור מיט די נטורי קרתא און זייער קהילה. דער רבי איז מסביר אז [לא ברור] חילוקים. דאס איז אן אינטערעסאנטער בריוו, יא. און ער גיט אים צו פארשטיין אז אונזער תפקיד איז צו מאכן ליכט און ברענגען פנימיות התורה [לא ברור]. וממילא זאל ער רעדן און מסדר זיין אז עס זאל זיין א שיעור אין זייער קהילה.
03:11 המכתב הגיע באותו יום, ערב ראש השנה. כן, כפי ששמעתי במשפחה, כך אכן היה: בערב ראש השנה הגיע ר' אברהם הירש כהן, דפק על הדלת, נכנס לביתו של ר' עמרם ודיבר איתו על העניין. ומיד בעשרת ימי תשובה, אחרי ערב ראש השנה, [לא ברור], הם אכן הלכו לבית הכנסת שם והתחילו מיד שיעור תניא, שנמשך שנים רבות. כך שלעניין הזה של ״יפוצו מעיינותיך חוצה״, [לא ברור] מלכא משיחא, זו הייתה ההבטחה שהבעל שם טוב קיבל ממלך המשיח בראש השנה תק״ז, בעליות הנשמה, כפי שהבעל שם טוב כותב לגיסו. זהו מכתב ידוע שבו הוא כותב לו בעניין הזה: שהייתה לו עליית הנשמה בראש השנה תק״ז, והוא נכנס אל המשיח ושאל וביקש, ״אימתי קאתי מר?״ ואמרו לו ש״לכשיפוצו מעיינותיך חוצה״, זה יביא את הגאולה. ואת זה ראינו אצל הרבי בדורנו, שהשקיע כוחות גדולים ומאמצים גדולים כדי שבכל מקום ומקום יהיה [לא ברור] פנימיות התורה, לימוד תורת החסידות, כהכנה לגילוי של [לא ברור] במהרה בימינו ממש. כפי שהרבי
03:11 דער בריוו איז אנגעקומען אין זעלבן טאג, עס איז געווען ערב ראש השנה. יא, ווי אזוי איך האב געהערט אין די משפחה, איז געווען טאקע אזוי: ערב ראש השנה איז געקומען צו גיין ר' אברהם הירש כהן, געקלאפט אין טיר, געקומען צו ר' עמרם אין שטוב, און ער האט מיט אים גערעדט בנוגע דעם ענין. און גלייך, אין עשרת ימי תשובה, נאך ערב ראש השנה, [לא ברור], זענען זיי טאקע געגאנגען אין שול דארטן און גלייך אנגעהויבן א שיעור תניא, וואס האט זיך געצויגן א סך יארן. אז אויף דעם ענין פון ״יפוצו מעיינותיך חוצה״, [לא ברור] מלכא משיחא, וואס דאס איז געווען וואס דער בעל שם טוב האט באקומען די הבטחה פון מלך המשיח אין ראש השנה תק״ז, אין די עליות הנשמה, ווי דער בעל שם טוב שרייבט צו זיין שוואגער. א באוואוסטער בריוו, וואס ער שרייבט אים דארטן בנוגע דעם ענין, אז ער האט געהאט אן עליית הנשמה ראש השנה תק״ז, און ער איז אריינגעגאנגען צו משיח און ער האט געפרעגט און געבעטן, ״אימתי קאתי מר?״ און מען האט אים געזאגט אז ״לכשיפוצו מעיינותיך חוצה״ וועט עס ברענגען די גאולה. וואס דאס האט מען געזען ביים רבי'ן אין אונזער דור, וואס האט משקיע געווען גרויסע כחות און גרויסע ענינים אויף דעם אז בכל מקום ומקום זאל זיין [לא ברור] פנימיות התורה, לימוד תורת החסידות, אלס הכנה צו דעם גילוי פון [לא ברור] במהרה בימינו ממש. ווי דער רבי האט
04:49 דיבר על כך, הכול היה מיוסד על פסוק בפרשת השבוע. וזה הפסוק שכתוב בפרשה שלנו: כשיעקב אבינו הלך לחרן, הוא חלם חלום. ומה ראה בחלום? הוא ראה ״והנה ה׳ נצב עליו״, הקדוש ברוך הוא עמד מעליו, והקדוש ברוך הוא אומר לו ״כי אתך אנכי ושמרתיך בכל אשר תלך והשבתיך״ — כל הברכות האלה שהקדוש ברוך הוא נותן לו. ובין הפסוקים נמצא הפסוק הידוע. אצל הרבי, הפסוק הזה היה פסוק יסודי, יסוד לבניית ולהבאת העניין של ״יפוצו מעיינותיך חוצה״, להבאת יהדות, קודש הקודשים וענייני חסידות לעולם כולו. וזה הפסוק: ״והיה זרעך כעפר הארץ ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה ונברכו בך כל משפחות האדמה ובזרעך״. כן, כולם יודעים ש״ופרצת״ הוא מיסודות חסידות חב״ד, בפרט בדורנו. הניגון הידוע שאנחנו, החסידים, שרים — הכול התחיל, המקור היה בשנת תש״ח. בהמשך לסיפור שדיברנו עליו קודם, נגיע קצת אחר כך לתש״י, כשהרבי יצא אז בסערה לעולם כולו עם ה״ופרצת״. זה היה בתש״י. בקיץ תש״ח, החל מי״ב תמוז, בהתוועדות י״ב תמוז, חג הגאולה של אדמו״ר הריי״צ. הרבי היה עורך תמיד התוועדות גדולה, ו
04:49 גערעדט וועגן דעם איז דאס געווען אלץ מיוסד אויף א פסוק אין היינטיקער סדרה. וואס דאס איז דער פסוק וואס שטייט אין היינטיקער פרשה: אז ווען יעקב אבינו איז געגאנגען קיין חרן, איז ביי אים געווען דער חלום. און וואס האט ער געזען אין דעם חלום? האט ער געזען, „והנה ה׳ נצב עליו“, דער אויבערשטער איז געשטאנען איבער אים, און דער אויבערשטער זאגט אים אז ער גייט זיין „כי אתך אנכי ושמרתיך בכל אשר תלך והשיבותיך“ — די אלע ברכות וואס דער אויבערשטער גיט אים. און אין די פסוקים איז פאראן דער באוואוסטער פסוק. אז דער פסוק איז געווען ביים רבי׳ן דער פסוק היסודי, אלס א יסוד אויף אויפבויען און מאכן זיין און, און, און אריינברענגען דעם ענין פון „יפוצו מעינותיך חוצה“, אויף ברענגען אידישקייט און קודש קדשים און עניני חסידות אויף דער גאנצער וועלט. וואס דאס איז דער פסוק: „והיה זרעך כעפר הארץ ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה ונברכו בך כל משפחות האדמה ובזרעך“. וואס יא, יעדער איינער ווייסט אז דאס איז פון די יסודות פון חסידות חב״ד, בפרט אין אונזער דור, דער „ופרצת“. דער באוואוסטער ניגון וואס מיר זינגען, חסידים, וואס דאס האט זיך אלץ אנגעהויבן — דער מקור איז געווען די יאר תש״ח. בהמשך צו דעם סיפור וואס מען האט פריער גערעדט, אז מיר קומען א ביסל שפעטער אין תש״י, וואס דער רבי איז דעמאלט ארויסגעגאנגען מיט א שטורעם אויף דער גאנצער וועלט מיט דעם „ופרצת“. וואס דאס איז געווען אין תש״י. אין זומער תש״ח, אנגעהויבן י״ב תמוז ביים פארברענגען, י״ב תמוז, דער חג הגאולה פון רבי׳ן ריי״צ, פון פריערדיקן רבי׳ן. דער רבי האט שטענדיג געמאכט א גרויסן פארברענגען, און
06:27 באותה התוועדות דיבר הרבי על הפסוק. זה היה מאמר חסידות. במאמר ביאר הרבי באריכות רבה את הפסוק על פי חסידות, על פי קבלה, על פי פנימיות העניינים ועל פי מדרש. הפסוק אומר ״ופרצת״ דווקא על יעקב אבינו. אצלו נאמר ״ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה״, בשונה מאברהם, שאצלו נאמר ״הר״, ״בהר ה׳ יראה״, ובשונה מיצחק, שאצלו מדובר על שדה, ״ויצא יצחק לשוח בשדה״. דווקא אצל יעקב ישנו העניין של נחלה בלי מצרים. ״יעקב קראו בית״, ״אין זה כי אם בית אלקים״. וכמו שאומרת הגמרא במסכת שבת על יעקב אבינו — נחלת יעקב. ומהי נחלת יעקב? נחלה בלי מצרים: ״ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה ונברכו בך כל משפחות האדמה ובזרעך״. וצריך להבין: מהי הברכה המיוחדת הזאת? מהו תוכנה? מה פירוש ״ופרצת״? מה הקשר בין ״והיה זרעך כעפר הארץ״ לבין ״ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה״? מהו המשך הפסוק? מה הייתה הברכה המיוחדת [?] שהקב״ה נתן כאן ליעקב אבינו? ולמה דווקא יעקב אבינו צריך לקבל כאן את הברכה? מה טמון בעניין הזה? אחרי שהרבי [?], הוא דיבר על כך בצורה מרתקת. ראשית,
06:27 יענעם פארברענגען האט דער רבי גערעדט אויף דעם פסוק. עס איז געווען א מאמר חסידות. אין דעם מאמר חסידות האט דער רבי ארומגערעדט באריכות אויף דעם ביאור פון דעם פסוק על פי חסידות, על פי קבלה, על פי פנימיות הענינים, על פי מדרש, ארויסגעברענגט גאר א גרויסע אריכות דעם ביאור אויף דעם פסוק. וואס דער פסוק זאגט „ופרצת“ — דוקא יעקב אבינו. ביי אים איז געווען דער ענין פון „ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה“. לאפוקי אברהם, וואס ביי אים שטייט „הר“, „בהר ה׳ יראה“; לאפוקי יצחק, וואס ביי אים שטייט דער ענין פון שדה, „ויצא יצחק לשוח בשדה“. דוקא ביי יעקב איז דער ענין פון נחלה בלי מצרים. „יעקב קראו בית“, „אין זה כי אם בית אלקים“. און יעקב האט זיך געווען, ווי די גמרא זאגט אין מסכת שבת, אז יעקב אבינו — נחלת יעקב. אז וואס איז דער נחלת יעקב? דאס איז א נחלה בלי מצרים: „ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה ונברכו בך כל משפחות האדמה ובזרעך“. אז דא דארף מען פארשטיין: וואס איז דאס די ספעציעלע ברכה? וואס איז דער תוכן פון דער ברכה? וואס איז דאס דער „ופרצת“? וואס איז דער המשך „והיה זרעך כעפר הארץ ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה“? וואס איז דער המשך הפסוק? וואס איז געווען די ספעציעלע ברכה [לא ברור] וואס דער אויבערשטער האט געגעבן דא צו יעקב אבינו? און פארוואס דארף דוקא יעקב אבינו דא באקומען די ברכה? וואס ליגט דא באהאלטן אין דעם ענין? נאך דעם וואס דער רבי [לא ברור], איז דאס געשמאק ארומגערעדט. ערשטנס,
08:08 על העניין שמופיע במדרש. המדרש על הפסוק, בפרשת השבוע שלנו, אומר: מדוע דווקא יעקב ראה את הנבואה הזאת, את העניין הזה? הדבר רמוז בשמו, יעקב. הוא הרי נקרא יעקב, כפי שנאמר בפרשה הקודמת, ״וידו אוחזת בעקב עשו״. יעקב קשור לעקביים. העקביים הם החלק הנמוך ביותר בגוף, שבו יש הכי מעט חיות. כידוע, המדרש קורא לעקביים ״מלאך המות שבאדם״, מפני שאין בהם אותה רגישות, אותה תחושה שיש בגוף. תחושת החיות בעקביים היא החלשה ביותר. והעקביים רומזים לזמננו, דווקא לעקבתא דמשיחא. וזו מעלתו של יעקב אבינו: שמו יעקב רומז לכך שגם כשנמצאים בעקבתא, בבחינת עקביים, ישנה היו״ד שבעקב — יעקב. אדמו״ר הזקן מסביר בתורה שיעקב הוא יו״ד עקב. היו״ד היא היו״ד שבשם הוי׳. זו היו״ד של הנשמה, היו״ד של יהודי. יהודי הוא חלק אלוקה ממעל ממש, שמקורו בחלק הגבוה ביותר, ביו״ד שבשם הוי׳. ומשם הוא יורד עד לעקב. כלומר, הנשמה יורדת מהמדרגה הגבוהה ביותר ובאה למטה, אל הגוף. ״ויצא יעקב מבאר שבע וילך חרנה״ — בדרושי חסידות מבואר, מסבירים שזה מבאר [?], שהדברים מדברים על ירידת הנשמה,
08:08 דער ענין וואס שטייט אין דעם, פון א מדרש. דער מדרש זאגט אויף דעם פסוק, דער מדרש אין היינטיקער סדרה: וואס דוקא יעקב האט געזען דעם, דעם, דעם נבואה, דעם ענין? דאס איז מרומז אין דעם נאמען יעקב. וואס יעקב איז דאך אנגערופן בשם יעקב, ווי עס שטייט אין דער פרשה הקודמת, אז דאס איז „וידו אוחזת בעקב עשו“. יעקב איז דער ענין פון עקביים. וואס עקביים, דאס איז דער נידעריגסטער חלק אין דעם גוף, וואס דארט איז דא די ווייניגסטע חיות. כידוע, די עקביים רופט זיך אן אין מדרש „מלאך המות שבאדם“, ווייל עס איז נישט דא דארט די גאנצע סענסיטיווקייט, דער גאנצער הרגש וואס איז דא אין גוף. הרגש החיות אין די עקביים, דאס איז אין שוואכסטן אופן. און די עקביים, דאס איז מרמז אויף אונזער זמן, דוקא עקבתא דמשיחא. און דאס איז די מעלה פון יעקב אבינו, וואס זיין נאמען יעקב איז מרמז אויף דעם ענין, וואס אפילו בשעת מ׳שטייט אין עקבתא, אין דעם בחינה פון עקביים, איז דא דער יו״ד עקב — יעקב. דער אלטער רבי איז מסביר אין דער תורה, אז יעקב דאס איז יו״ד עקב. דער יו״ד, דאס איז דער יו״ד בשם הוי׳. דאס איז דער יו״ד פון דער נשמה, דאס איז דער יו״ד פון א אידן. אז א איד איז א חלק אלוקה ממעל ממש, נמצא אין דעם חלק הכי גבוה, דער יו״ד בשם הוי׳. און פון דעם יו״ד קומט ער אראפ ביזן עקב. דאס הייסט, די נשמה קומט אראפ פון דעם חלק הכי גבוה, און קומט אראפ דא למטה אין גוף. „ויצא יעקב מבאר שבע וילך חרנה“, אין דרושי חסידות מבואר. מען איז מסביר, דאס איז מבאר [לא ברור], דאס גייט אויף דער ירידת הנשמה,
12:40 מעומק רום, מהמדרגה הגבוהה ביותר. הנשמה יוצאת מבאר שבע ויורדת לחרן. והדברי חיים הקדוש מבאר: באר שבע היא השבועה. משביעים את הנשמה בשעה שהיא יורדת למטה. והרבי מסביר בתניא: במה משביעים אותה? ״תהי צדיק ואל תהי רשע״. משביעים את הנשמה, ואחר כך מוליכים אותה לחרן. חרן היא הנשמה בגוף, בעולם הגשמי. ויותר מזה: חרן היא זמן הגלות, ״חרון אף של מקום״. עומדים בחושך הגלות, בעקבות משיחא. וזהו סיפור החלום של יעקב. הרבי אומר: יעקב אבינו, בשעה שהלך לחרן, ״וישם מראשותיו״. מגיע זמן שבו היהודי יהיה ״כעפר הארץ״, במדרגה הנמוכה ביותר, כעפר הארץ. זוהי עקבתא דעקבתא. אבל צריך לדעת: ״ואתה אל תירא עבדי יעקב״. דווקא באותו זמן תתקיים ההבטחה ״ופרצת״ — היהדות והיהודים יגדלו, יתפשטו ויתחזקו. ״ופרצת״ הוא, ראשית, לשון של עוצמה וחיזוק. וגם תרגומו של ״ופרצת״ הוא לשון של פריצת דרך: ״פורצת לך פרץ״. זהו עניינו של מלך המשיח, שבא מבני פרץ. הוא פורץ את הגבולות, המחיצות והחומות של חושך הגלות ומביא את הגאולה. ועל כך אומר הרבי דבר מעניין: אם מסתכלים בפסוק, ״ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה״, רואים שארבע הרוחות אינן מופיעות לפי הסדר. הוא מתחיל ב״ימה״, במערב. המערב הרי הוא האחרון, בחינת אחוריים; והמזרח, ״קדמה״, הוא הפנים. וכאן מתחילים מימה, כלומר מהים המערבי, מצד מערב, ומימה קופצים מיד לקדמה, למזרח. זה לא הסדר הרגיל שבו אדם הולך מצד אחד לצד השני. כאן קופצים מימה
12:40 מעומק רום, פון דער העכסטער מדריגה, גייט די נשמה אראפ פון באר שבע און זי קומט אראפ קיין חרנה. און דער דברי חיים הקדוש מבאר: באר שבע איז די שבועה. מען משביע די נשמה בשעת זי קומט אראפ למטה. און דער רבי מסביר אין תניא: וואס משביעים אותה? ״תהי צדיק ואל תהי רשע״. מען שטעלט די נשמה אויף, און דערנאך פירט מען זי קיין חרנה. חרנה איז די נשמה בגוף, אין דער וועלט הגשמי. און נאך שטערקער, חרנה איז בזמן הגלות, ״חרון אף של מקום״. מען שטייט אין חושך הגלות, בעקבות משיחא. און דאס איז דער סיפור פון דעם חלום פון יעקב. דער רבי זאגט: יעקב אבינו, בשעה ער איז געגאנגען קיין חרן, ״וישם מראשותיו״. עס קומט א צייט ווען דער איד וועט זיין ״כעפר הארץ״, אויף דער נידעריגסטער מדריגה פון עפר הארץ. דאס איז עקבתא דעקבתא. מען דארף אבער וויסן: ״ואתה אל תירא עבדי יעקב״. דווקא אין יענער צייט וועט זיך מקיים זיין די הבטחה ״ופרצת״, אז אידישקייט און אידן וועלן וואקסן, זיך פארשפרייטן און זיך פארשטארקן. ״ופרצת״ איז, ערשטנס, א לשון פון שטארקייט און חיזוק. און דער תרגום פון ״ופרצת״ איז א לשון פון דורכברעכן, פריצה: ״פורצת לך פרץ״. דאס איז דער ענין פון מלך המשיח, וואס ער קומט פון בני פרץ. ער ברעכט דורך די גבולות, די מחיצות און די חומות פון חושך הגלות, און ברענגט די גאולה. און אויף דעם זאגט דער רבי אן אינטערעסאנטע זאך: אויב מען קוקט אין פסוק, ״ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה״, זעט מען אז די פיר רוחות גייען נישט אין סדר. עס הייבט זיך אן פון ״ימה״, מערב. מערב איז דאך דער לעצטער, בחינת אחוריים; מזרח, ״קדמה״, איז די פנים. און דא הייבט מען אן פון ימה, וואס מיינט דעם ים המערבי, דעם מערב־זייט, און פון ימה שפרינגט מען גלייך צו קדמה, צום מזרח. דאס איז נישט דער געוויינליכער סדר, ווען א מענטש גייט ארום פון איין זייט צו דער צווייטער. דא שפרינגט מען פון ימה
14:56 ישר לקדמה. וכך גם ״צפונה ונגבה״, שהם שני קצוות, מקצה אל קצה. זהו הסבר נוסף, וזהו ממש העניין של ״ופרצת״. העניין של ״ופרצת״ קיים גם בעבודת הנפש. יהודי צריך לדעת: גם כשהוא נמצא בזמן של חושך כפול ומכופל, בזמן הגלות, זוהי בחינת אחוריים. כשהוא עורך חשבון נפש ורואה את המרירות שבמצבו, הוא עומד בבחינת מערב, בבחינת ערב וחושך, במדרגה הנמוכה ביותר בעבודת השם. אבל אסור לו ליפול, חס ושלום. להפך, עליו לדעת שבתנועה אחת, בקפיצה אחת, הוא יכול לקפוץ מעומק תחת לעומק רום, מימה היישר לקדמה. זהו כוחה של התשובה, כפי שמבואר בחסידות. תשובה אינה מתנהלת בסדר והדרגה, לא לפי סדר קבוע ומסודר. כל עניינה של תשובה הוא שהאדם מדלג. מכוח הנשמה שטמון בו, יהודי שמחליט שהוא רוצה לעשות תשובה יכול להיעזר בכוח שיש לו, וגם כשהוא נמצא בעקבתא דעקבתא, בתחתון שבתחתון, לזנק לקדמה, מעומק תחת לעומק רום. זוהי הקפיצה בעבודת השם. ואחר כך ישנו ״צפונה ונגבה״: מקו השמאל — הצפון הרי הוא צד שמאל — אל הנגב, צד הימין. גם זו קפיצה מגבורות וצמצומים, מקו השמאל, אל ההרחבה הגדולה של קו הימין. כי בעבודת השם צריכים להיות
14:56 גלייך צו קדמה. און אזוי אויך ״צפונה ונגבה״, וואס זענען צוויי קצוות, מקצה אל קצה. דאס איז אן אנדער הסבר, און דאס איז ממש דער ענין פון ״ופרצת״. דער ענין פון ״ופרצת״ איז אויך אין עבודת הנפש. א איד דארף וויסן: אפילו ווען ער געפינט זיך אין א זמן פון חושך כפול ומכופל, בזמן הגלות, איז דאס בחינת אחוריים. ווען ער מאכט א חשבון הנפש און זעט די מרירות פון זיין מצב, שטייט ער בבחינת מערב, בבחינת ערב און חושך, אויף דער נידעריגסטער מדריגה אין עבודת השם. ער טאר אבער נישט אראפפאלן, חס ושלום. פארקערט, ער דארף וויסן אז מיט איין תנועה, מיט איין קפיצה, קען ער שפרינגען מעומק תחת לעומק רום, פון ימה גלייך צו קדמה. דאס איז דער כח התשובה, ווי עס ווערט מבואר אין חסידות. תשובה גייט נישט בסדר והדרגה, נישט אין א געוויסן מסודר׳דיגן סדר. דער גאנצער ענין פון תשובה איז אז א מענטש שפרינגט איבער. מצד דעם כח פון דער נשמה, וואס ליגט אין אים, קען א איד, בשעת ער מאכט אפ אז ער וויל תשובה טאן, זיך נעמען מיט דעם כח וואס ער האט, און אפילו ווען ער געפינט זיך אין עקבתא דעקבתא, אין תחתון שבתחתון, געבן א שפרונג קיין קדמה, מעומק תחת לעומק רום. און דאס איז דער שפרונג אין עבודת השם. און דערנאך איז דא ״צפונה ונגבה״, פון קו השמאל — צפון איז דאך דער צד שמאל — צו נגבה, דער צד הימין. דאס איז אויך א שפרונג פון גבורות וצמצומים, פון קו השמאל, צו דער גרויסער הרחבה פון קו הימין. ווייל אין עבודת השם דארפן זיין
16:58 שני העניינים. ישנה העבודה הנדרשת מצד קו השמאל: אדם צריך שתהיה לו בחינת ״שמאל דוחה״, להיות תקיף ומחמיר, ולעיין בשולחן ערוך כדי לוודא שמה שהוא עושה הוא הדרך הנכונה על פי ההלכה. זהו השמאל. ויחד עם זאת נדרש גם עניין הימין, ״נגבה״: עבודה מתוך אהבה, מתוך הרחבה והתפשטות, ומתוך השפעה ברוחניות והשפעה בגשמיות. אלו שני הקצוות, מצפונה ועד נגבה. ועל כך נאמר כאן ״ופרצת״. הרבי דיבר רבות על העניין הזה, שמשמעותו בפועל ממש היא: מכיוון שנמצאים בזמן של ״כעפר הארץ״, ודווקא בזמן הזה נדרש ״ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה״, הדבר צריך להתבטא בעבודה, קודם כול אצל האדם עצמו. ״ופרצת״ בעבודה עם עצמו היא העבודה של פריצת המדידות, הגבולות והצמצומים הקיימים בכל עניין בנפש. הכוונה בפועל ממש היא הן בקו התורה, לימוד התורה, הן בקו העבודה, עבודת התפילה, והן בקו גמילות חסדים — שלושת העמודים שעליהם העולם עומד. בכל אחד מהעניינים האלה יש מדידות והגבלות, אפילו מצד הקדושה ועל פי ההלכה. בלימוד התורה, לכל אדם יש הזמן שלו; כתוב בשולחן ערוך: ״פרק אחד שחרית, פרק אחד ערבית״. אפשר לצאת ידי חובת
16:58 ביידע ענינים. עס איז דא די עבודה וואס מען פאדערט מצד קו השמאל, אז א מענטש דארף האבן דעם ״שמאל דוחה״, זיין שטארק און שטרענג, און קוקן אין שולחן ערוך, זיכער צו מאכן אז דאס וואס ער טוט איז דער ריכטיגער וועג על פי הלכה. דאס איז דער שמאל. און צוזאמען דערמיט פאדערט מען אויך דעם ענין פון ימין, ״נגבה״: די עבודה מיט אהבה, מיט הרחבה, מיט התפשטות, מיט השפעות ברוחניות און השפעות בגשמיות. דאס זענען די צוויי קצוות, פון צפונה צו נגבה. און דאס איז וואס מען זאגט דא, ״ופרצת״. דער רבי האט אסאך גערעדט אויף דעם ענין, אז דאס מיינט בפרט ממש: וויבאלד מען געפינט זיך אין א צייט פון ״כעפר הארץ״, און דווקא אין דער צייט פאדערט מען ״ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה״, דארף דאס ארויסקומען אין דער עבודה, ערשטנס ביי זיך אליין. ״ופרצת״ אין דער עבודה מיט זיך אליין איז די עבודה פון דורכברעכן ביי זיך די מדידות, גבולות און צמצומים וואס געפינען זיך אין יעדן ענין בנפש. דאס מיינט בפרט ממש, סיי אין קו התורה, לימוד התורה, סיי אין קו העבודה, עבודת התפילה, און סיי אין קו גמילות חסדים — די שלשה עמודים שעליהם העולם עומד. אין יעדן פון די ענינים זענען פאראן מדידות והגבלות, אפילו מצד קדושה, על פי הלכה. לימוד התורה: יעדער מענטש האט זיין זמן, עס שטייט אין שולחן ערוך: ״פרק אחד שחרית, פרק אחד ערבית״. מען קען יוצא זיין די
18:26 זמן המצווה, כפי שלימוד התורה שלו צריך להיות, ובכך מקיימים את מצוות לימוד התורה על פי תורה. אבל אז בא ה״ופרצת״ ואומר: כאן צריך לשבור את ההגבלות, לצאת מן המדידות וההגבלות שעל פי ההלכה. אפילו שעל פי דין אפשר לצאת ידי חובה בפרק אחד שחרית ופרק אחד ערבית, וללכת לעבודה, להגיע בזמן ולעשות את המלאכה באמונה. וכאן בא ה״ופרצת״, שעליו השתמש הרבי בלשון ״גזלן״: לקחת מן הזמנים שהוא צריך לעניינים אחרים, ולהשקיע אותם בלימוד התורה. למה התכוונו בכך? שאפילו לא יסתכל בשעון. אצל כל יהודי נדרשת בפנימיותו העבודה של ״ופרצת״, יציאה מן המדידות וההגבלות. ובעיקר זהו עניין הלימוד, לא רק נגלה דתורה אלא גם פנימיות התורה. גם אדם שלומד פנימיות התורה יודע שיש מדידות והגבלות. הוא מביא איתו את הגמרא שלמד קודם לכן, אבל צריך לסיים אותה, ויש לו כל מיני תנאים וכל מיני דברים כדי שיוכל ללמוד את העניין של פנימיות התורה. ובכל זאת, כפי שהבעל שם טוב הראה לנו, יש לעבור את כל הגבולות. ואדמו"ר הזקן כותב בתניא, ומביא בשם ר׳ חיים ויטאל, שבזמנים האלה, שבהם נמצאים בעקבתא דמשיחא, לא רק שמותר, אלא מצווה לגלות כמה שיותר חכמה, וללמוד ולפרש את החכמה של פנימיות התורה, של תורת
18:26 זמן פון א מצוה, ווי אזוי עס דארף זיין זיין לימוד התורה, מיט דעם איז מען מקיים מצות לימוד התורה על פי תורה. קומט אבער צו דער ופרצת און זאגט: דא דארף מען ברעכן די הגבלות, ארויסגיין פון די מדידות והגבלות על פי הלכה. אפילו על פי דין קען מען יוצא זיין מיט פרק אחד שחרית ופרק אחד ערבית, דאס גיין צו ארבעט, דאס גיין אין צייט, דאס טאן די מלאכה באמונה. און דא קומט דער ופרצת, וואס אויף דעם האט דער רבי גענוצט דעם לשון גזלן: אוועקנעמען פון די זמנים וואס ער דארף פאר אנדערע ענינים און דאס אריינלייגן אין לימוד התורה. ווי אזוי האט מען געמיינט דעם ווארט, אז מען זאל נישט קוקן נאך דעם זייגער אפילו. ביי יעדער אידן באדערפט זיך פנימה די עבודה פון ופרצת, ארויס פון די מדידות והגבלות. און בעיקר איז דאס דער ענין פון לימוד, נישט נאר נגלה דתורה, נאר אויך פנימיות התורה, וואס א מענטש וואס לערנט פנימיות התורה, דאך ווייסט ער אז עס זענען דא מדידות והגבלות. ער ברענגט זיך זיינע גמרא וואס ער האט געלערנט פאר דעם, אבער דאס זיין אפגעטאן, און דאס זיין כל מיני תנאים און כל מיני זאכן כדי צו קענען לערנען דעם ענין פון פנימיות התורה. און דאך, ווי דער בעל שם טוב האט אונז געוויזן, איבער אלע גבולות. און דער אלטער רבי שרייבט אין תניא, וואס ער ברענגט בשם ר׳ חיים ויטאל, אז אין יענע זמנים וואס מען געפינט זיך אין עקבתא דמשיחא איז נישט נאר מותר, נאר א מצוה לגלות ווי סך חכמה, און לערנען און מפרש זיין די חכמה פון פנימיות התורה, פון תורת
20:59 חיים. בזה מתבטאת התנועה של ״ופרצת״ באופן הזה. וכל זה עבודה עם עצמו. ומשם צריך לעבור לעבודה עם הזולת. ה״ופרצת״ הוא בפועל ממש, ובפרט העניין של ״יפוצו מעיינותיך חוצה״, כפי שרואים בפרשת השבוע: ללכת לחרן, שהיא ״חרון אף של מקום״ בעולם, כשהחרון תפס את העולם, ולחפש יהודי שייתכן שכעת אינו יודע דבר על יהדות ואינו מכיר כלל את הדרכים. ושם, במסגרת ה״ופרצת״, לגלות אצלו את מעיינותיו, את מעיינות הנשמה; לגלות אצלו את האלוקות שלו, להאיר בו ולהוציא אותו מן המדידות וההגבלות שלו בכל ענייני התורה והמצוות ופנימיות התורה. כדי שייעשה כלי לפנימיות התורה, לבשורתו של משיח. וכך מכינים את העולם כולו לגילוי: ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״. וזו ההוראה שלומדים מפרשת השבוע, ממה שהקב״ה הבטיח לאברהם וליעקב אבינו. וכך, על ידי העבודה של ״ופרצת״ בנפש, נזכה ל״ופרצת״ הגדול של ״פורץ״, שהוא עניינו של מלך המשיח, ״עלה הפורץ לפניהם״. הדברים אמורים על מלך המשיח, שיפרוץ את כל המחיצות והגבולות של הגלות ויכניס אותנו אל הגאולה השלמה על ידי משיח צדקנו במהרה בימינו, בגאולה השלמה, על ידי בניין בית המקדש. אמן.
20:59 חיים. וואס אין דעם מאניפעסטירט זיך די תנועה פון ופרצת אויף דעם אופן. און דאס איז אלץ עבודה מיט זיך אליין. און פון דארט דארף מען אריבערגיין צו טאן עבודה מיט זולת. דער ופרצת, בפרט ממש דער ענין פון יפוצו מעינותיך חוצה, ווי מען זעט אין היינטיגער סדרה: גיין צו חרן, וואס דער חרן איז חרון אף של מקום בעולם, וואס דער חרון האט גענומען די וועלט, און אויפזוכן א אידן וואס קען זיין אז ער ווייסט איצט גארנישט וועגן אידישקייט און ווייסט גארנישט וועגן אלע וועגן. און דארטן, אויף דעם ופרצת, מגלה זיין ביי אים זיינע מעיינות, די מעיינות פון נשמה, מגלה זיין ביי אים זיין ג־טלעכקייט, זיין אלקות, און מאיר זיין ביי אים און ארויסנעמען אים פון זיינע מדידות והגבלות אין אלע ענינים פון תורה און מצוות און פנימיות התורה. אז ער זאל ווערן א כלי צו פנימיות התורה, בשורתו של משיח. און אזוי גרייט מען צו די גאנצע וועלט צו דעם גילוי: „ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים“. און דאס איז די הוראה וואס מען לערנט פון היינטיגער סדרה, וואס דער אויבערשטער האט צוגעזאגט צו אברהם און צו יעקב אבינו. און אזוי וועט מען זוכה זיין, דורך די עבודה פון ופרצת בנפש, וועט מען זוכה זיין צו דעם גרויסן ופרצת פון פרץ, וואס דאס איז דער ענין פון מלך המשיח, פון „עלה הפורץ לפניהם“. וואס דאס גייט אויף מלך המשיח, וואס ער וועט דורכברעכן די אלע מחיצות וגבולות פון גלות, און ער וועט אונז אריינפירן צו דער גאולה שלמה על ידי משיח צדקנו במהרה בימינו, אין דער גאולה שלמה, דורך דעם בנין בית המקדש. אמן.
22:25 כן יהי רצון.
22:25 כן יהי רצון.