תמלולי פודקאסטים · חב"ד Englishחב"דפדיה

לעבן חסידות · פרק 150 · 2024-10-30 · 21:50

פרשת נח - דער מבול אלץ הכנה צו ימות המשיח

תיאור הפרק

מקורות: *תורה אור פרשת נח *התוועדות ראש חודש חשון תשמ״ו *לקוטי שיחות חלק ל' פרשת נח שיחה א'

תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.

00:00 היה חסיד גדול, רב, בתקופתו של אדמו"ר המהר"ש, ושמו היה ר' זלמן ניימארק, ר' זלמן מסטרדוב. הוא היה רבה של סטרדוב, יהודי חסידי ותלמיד חכם גדול. הרבי מספר ביומן שברשימות את מה ששמע מחותנו, אדמו"ר הריי"צ, על אותו חסיד, הרב ר' זלמן ניימארק: בתקופתו של אדמו"ר המהר"ש הייתה פעם עלילת דם שלמה. זהו סיפור שיש בו פרטים רבים; רצו להאשים את אדמו"ר המהר"ש בכך שהוא עוזר לבחורים צעירים לקבל פטור מן הצבא ברוסיה. אחר כך קיבל עליו הרב ר' זלמן ניימארק את כל העניין, את כל האשמה, את כל האחריות, וישב בכלא למשך זמן־מה. והוא אמר: כשהבנתי ששעותיו של אדמו"ר המהר"ש יקרות לי — כלומר, הוא לא רצה שיערבו את אדמו"ר המהר"ש בכל העניין, כדי שלא לקחת מזמנו הקדוש. אצל אדמו"ר המהר"ש כל שעה, כל דקה, הייתה בעלת ערך רב. לכן הוא קיבל עליו את כל העניין. ונראה שזה היה דבר שהרבנים [לא ברור] היו. אחר כך, כשכבר יצא מן הכלא, בשנת תרנ"ב, וזה כבר היה כמה שנים

00:00 ס'איז געווען א גרויסער חסיד, א רב, אין די צייטן פון רבי מהר"ש, און ער האט געהייסן ר' זלמן ניימארק, ר' זלמן סטרדובער. ער איז געווען דער רב פון סטרדוב, געווען א חסידישער איד, געווען א גרויסער תלמיד חכם. און דערציילט דער רבי אין דעם יומן פון די רשימות, וואס ער האט געהערט פון זיין שווער, דעם פריערדיקן רבי, וועגן דעם חסיד, דעם רב ר' זלמן ניימארק, אז ס'איז געווען אין די צייטן פון רבי מהר"ש, ווען ס'איז געווען אמאל א גאנצע עלילת דם. ס'איז א סיפור וואס גייט אין עמקות; מען האט געוואלט באשולדיגן דעם רבי מהר"ש אין דעם וואס ער העלפט די יונגע בחורים באקומען א פטור פון צבא אין רוסלאנד. און שפעטער האט דער רב ר' זלמן ניימארק גענומען אויף זיך דעם גאנצן ענין, די גאנצע אשמה, דעם גאנצן שולד, און איז געזעסן אין תפיסה, כמה זמן ער איז געזעסן. און ער האט געזאגט: ווען איך האב געהערט אז רבי מהר"ש'ס שעות זענען ביי מיר היקר, דאס הייסט, אין אנדערע ווערטער, ער האט נישט געוואלט אז מען זאל אריינמישן דעם רבי מהר"ש אין דעם גאנצן ענין, כדי נישט אוועקצונעמען פון זיין הייליקער צייט. און ביי רבי מהר"ש איז יעדער שעה, יעדער מינוט א גאנצע זאך פון ווערד. האט ער גענומען אויף זיך דעם גאנצן ענין. און עס ווייזט אויס אז עס איז געווען א זאך וואס די רבנים [לא ברור] געווען. שפעטער, ווען ער איז שוין ארויסגעגאנגען פון תפיסה, איז געווען אין דעם יאר תרנ"ב, דאס איז שוין געווען עטליכע יאר

01:45 אחרי הסתלקותו של אדמו"ר המהר"ש, הוא בא אז לחתונה בליובאוויטש. זו הייתה חתונתה של בת אדמו"ר המהר"ש, הרבנית חיה מושקא, שנישאה אז לר' משה הארנשטיין. את החתונה סידר אחיה; אביה כבר לא היה בחיים, אדמו"ר המהר"ש נפטר בגיל צעיר. ואדמו"ר הרש"ב סידר גם את כל ענייני החתונה. החתונה הייתה בליובאוויטש, והייתה שמחה גדולה. באותה חתונה אמר אדמו"ר הרש"ב חסידות, ובהרחבה גדולה. התוועדו לילה שלם. באותו לילה אמר אדמו"ר הרש"ב, נשמתו עדן, מאמר חסידות על מאמר חז"ל: ״כל הנהנה מסעודת חתן ואינו משמחו עובר בחמשה קולות״. הוא ביאר אז את מאמר חז"ל על פי חסידות, ודיבר על העניין במשך כל הלילה. זה היה מאמר עמוק מאוד; הוא היה מן הגילויים הראשונים שבהם נודע לחסידים עומקו של אדמו"ר הרש"ב, העומק והעושר שלו, ואופן אמירת החסידות המיוחד שלו. יש כמה סיפורים על אותה חתונה, אבל אנחנו מספרים זאת בהקשר לאותו חסיד, שישב כל הלילה באותה התוועדות ושמע את מאמר החסידות. כבר עלה השחר, כבר היה לפנות בוקר, בסוף הלילה, כשאדמו"ר הרש"ב סיים לומר את החסידות. ר' זלמן ניימארק יצא בהתפעלות גדולה כל כך, וקרא: ״ומשיח לא אכפת לי״.

01:45 נאך דער הסתלקות פון רבי מהר"ש, איז ער דעמאלט געקומען צו א חתונה אין ליובאוויטש. יענע חתונה איז געווען די חתונה פון רבי מהר"ש'ס טאכטער, הרבנית חיה מושקא, און זי האט דעמאלט חתונה געהאט מיט ר' משה הארנשטיין. און די חתונה האט מסדר געווען איר ברודער; דער טאטע איז נישט געווען, דער רבי מהר"ש איז אוועק יונג. און דער רבי רש"ב האט אויך מסדר געווען אלע עניני החתונה. די חתונה איז געווען אין ליובאוויטש, א גרויסע שמחה. און דעמאלט האט דער רבי רש"ב ביי יענער חתונה געזאגט חסידות, און געזאגט חסידות מיט א גרויסער הרחבה. א גאנצע נאכט האט מען פארברענגט. און יענע נאכט האט דער רבי רש"ב, נשמתו עדן, גערעדט א מאמר חסידות אויף דעם מאמר חז"ל: ״כל הנהנה מסעודת חתן ואינו משמחו עובר בחמשה קולות.״ און ער האט דעמאלט מבאר געווען דעם מאמר חז"ל על פי חסידות, און א גאנצע נאכט האט ער ארומגערעדט אויף דעם ענין. דאס איז געווען גאר א טיפער מאמר; דאס איז געווען פון די ערשטע גילויים וואס חסידים האבן זיך דערוואוסט פון דעם רבי רש"ב, זיין עומק, זיין טיפקייט, זיין רייכקייט און זיין ספעציעלן אופן ווי ער האט גערעדט חסידות. עס זענען דא כמה סיפורים אויף יענער חתונה, אבער מיר דערציילן דאס בקשר צו יענעם חסיד, אז ער איז געזעסן א גאנצע נאכט ביי יענעם פארברענגען און געהערט דעם מאמר חסידות. ס'איז שוין געווארן פארטאג, ס'איז שוין געווארן אין דער פרי, סוף נאכט, ווען דער רבי רש"ב האט געענדיקט זאגן די חסידות. איז ר' זלמן ניימארק ארויסגעגאנגען מיט אזא גרויסער התפעלות, און האט געמאכט א געשריי, געזאגט: ״און משיח לא איכפת לי.״

03:26 כבר לא צריך את משיח. כלומר, הוא התכוון לומר: הרי משיח כבר כאן. והוא אמר שהוא רוצה רק להיכלל בעצמות. כי אחרי חסידות כזאת כבר מוכנים ורוצים להיות דבר אחד עם הקב"ה עצמו, וגם בשבילי וגם בשבילו, [לא ברור], להיכלל בעצמות — זהו המבוקש, זה כל המבוקש שעלה מתוך מאמר החסידות הזה. אחר כך התכוננו ללכת למקווה; כבר היה בוקר, וכולם התכוננו ללכת למקווה. ואדמו"ר הרש"ב, נשמתו עדן, קם והלך בעצמו; החסידים חיכו בחוץ. ר' זלמן ניימארק אמר אז — מתוך התפעלות כזאת מתורת החסידות, מן הגילוי — מה הוא צריך את המקווה? הרבה יותר משהוא צריך את המקווה, המקווה צריך אותו. והוא השתמש בלשונו של הרמב"ם, שאומר בסוף הלכות מקוואות שטומאה וטהרה הן גזירת הכתוב. בכל דבריו הוא רצה לבטא את ההתפעלות וההתרגשות העצומות שאחזו בו בעקבות אותו מאמר. שנים אחר כך כתב הרבי במכתב את פרטי הסיפור לנכדו של ר' זלמן ניימארק, שהתגורר אז בירושלים, בארץ ישראל. הוא כתב את הסיפור, את הדברים,

03:26 מען דארף שוין נישט משיח. דאס הייסט, אין אנדערע ווערטער, ער האט געמיינט צו זאגן: אט איז שוין משיח דא. און ער האט געזאגט, אז ער וויל נאר נכלל ווערן אין עצמות. ווייל אז מ'איז שוין גרייט נאך אזא חסידות, וויל מען דאך ווערן איין זאך מיטן אויבערשטן אליין, און סיי פאר מיר, סיי פאר אים, [לא ברור], נכלל ווערן אין עצמות, און דאס איז דער מבוקש, דאס איז דער גאנצער מבוקש וואס איז ארויסגעקומען פון דעם מאמר חסידות. שפעטער האט מען זיך געשטעלט גיין אין מקוה, ס'איז שוין געווען אין דער פרי, און אלע האבן זיך געשטעלט כדי צו גיין אין מקוה. און דער רבי, נשמתו עדן, דער רבי רש"ב, איז קם אויף און געגאנגען אליין; חסידים האבן געווארט אינדרויסן. און ר' זלמן ניימארק האט דעמאלט געזאגט — ס'איז געווען אזא התפעלות פון דער תורה פון דער חסידות, פון דעם גילוי — אז ער האט געזאגט: וואס דארף ער די מקוה? פיל מער ווי ער דארף די מקוה, דארף די מקוה אים. און ער האט געזאגט דעם לשון פון דעם רמב"ם, אז דער רמב"ם זאגט אין סוף הלכות מקוואות, אז טומאה וטהרה זענען גזירת הכתוב. ער האט אלץ געוואלט ארויסברענגען, ארויסדריקן זיין געוואלדיגע התפעלות און התרגשות וואס האט אים דורכגענומען אין אט דעם מאמר. יארן שפעטער האט דער רבי אין א בריוו געשריבן דעם פרטי סיפור צו ר' זלמן ניימארק'ס אייניקל, וועלכער האט דעמאלט געלעבט אין ירושלים, ארץ ישראל, און ער האט געשריבן דעם סיפור, הדברים,

05:00 ששמע מחותנו, מאדמו"ר הריי"צ, והוסיף שיסודו של הסיפור מבוסס על מה שכתוב ברמב"ם. הרי הרמב"ם אומר בסוף הלכות מלכים ש״לא נתאוו החכמים לימות המשיח״ כדי להיות שליטים גדולים, ולא כדי שיוכלו לעשות וכו' וכו'. הטעם היחיד לכך שהחכמים נתאוו לימות המשיח הוא כדי להיות פנויים לתורה ולחכמתה, לדעת את ה' בלבד. כפי שאומר הרמב"ם בסיום הידוע של הלכות מלכים ומלחמותיהם, ומסיים שכל הרצון לביאת המשיח הוא כדי שיוכלו ללמוד תורה ולעבוד את הקב"ה: ״ולא יהיה עסק כל העולם כולו אלא לדעת את ה' בלבד״. ו״יהיו ישראל חכמים גדולים ויודעים דברים הסתומים״, שנאמר: ״ומלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים״. וממילא, זו הייתה הנקודה בדבריו: שעל ידי לימוד החסידות כבר יש לנו משיח, שהרי כל עניינו של משיח הוא ״ומלאה הארץ דעה את ה'״, ואת זה יש לנו על ידי לימוד החסידות. לעומת זאת, בסדר הלימוד של היום, בפרשת נח, מדובר על המבול — בניגוד לעניין של ״ומלאה הארץ דעה את ה'״. כשאנו לומדים את הפרשה על פי פשטות העניינים, סיפור המבול הוא סיפור על עונש שבא משום ש״השחית כל בשר את דרכו על הארץ״. והקב"ה אמר שהוא עומד להשחית את הארץ, ״והנני משחיתם את הארץ״, שהוא עומד להחריב

05:00 דאס וואס ער האט געהערט פון זיין שווער, פון פריערדיקן רבי'ן, און האט צוגעגעבן, אז דער יסוד הדבר פון דעם סיפור איז מיוסד אויף דעם וואס שטייט אין רמב"ם. דער רמב"ם זאגט דאך, אין סוף הלכות מלכים, אז לא נתאוו החכמים לימות המשיח, נישט אויף כדי צו קענען זיין גרויסע הערשער, און נישט כדי צו קענען אונטערנעמען וכו' וכו'. דער איינציגער טעם וואס חכמים נתאוו לימות המשיח, איז כדי צו זיין פנויים בתורה וחכמתה, לדעת את ה' בלבד. ווי דער רמב"ם זאגט דאך אין דעם באוואוסטן סיום, רמב"ם הלכות מלכים ומלחמותיהם, און דער רמב"ם פירט אויס, אז דער גאנצער רצון וואס מען האט געוואלט משיח'ן, איז כדי צו קענען לערנען תורה און דינען דעם אויבערשטן, „ולא יהיה עסק כל העולם כולו אלא לדעת את ה' בלבד“. און „יהיו ישראל חכמים גדולים, ויודעים דברים הסתומים“, שנאמר, „ומלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים“. און במילא דאס איז געווען די נקודה וואס ער האט געזאגט, אז דורך דעם לימוד החסידות האט מען שוין משיח'ן, און דער גאנצער ענין פון משיח איז דאך „ומלאה הארץ דעה את ה'“, און דאס האט מען דורך דעם לימוד החסידות. וואס אין דעם היינטיגן סדר פון פרשת נח רעדט זיך דאך, בניגוד צום ענין פון „ומלאה הארץ דעה את ה'“, דער ענין פון דעם מבול. וואס דער סיפור המבול, ווען מיר לערנען די פרשה על פי פשטות הענינים, איז דער סיפור המבול געווען אן עונש פון דעם וואס „השחית כל בשר את דרכו על הארץ“. און דער אויבערשטער האט געזאגט אז ער גייט משחית זיין די ערד, „והנני משחיתם את הארץ“, אז ער גייט חורבן מאכן

06:31 כביכול את העולם, להביא את המבול ולמחות את כל היקום, ונח ובניו שרדו בתיבה ופתחו עולם חדש. כשאנחנו לומדים את סיפור המבול על פי פשטות העניינים, נראה שזהו עניין של עונש. על כך בא אדמו"ר הזקן, כידוע, בתורה אור, במאמר ״מים רבים״, ובספרי חסידות מבואר שכל עניין המבול היה דווקא להפך: זה לא היה עניין של עונש, על כל פנים לא רק עניין של עונש, אלא עניין של טהרת הארץ. שהרי אילו רצה הקב"ה להביא עונש, היה יכול לעשות זאת באופן אחר לגמרי. זה נמשך שנה שלמה, עם ארבעים יום של מבול, עם מים, עם טובות ועם כל העניינים האלה — לכאורה זה היה מיותר. אם הקב"ה רוצה להיפטר מן העולם, הוא יכול לעשות זאת אחת, שתיים, שלוש, ולהפסיק לברוא אותו; לא צריך בשביל זה סיפור שלם. מוכרחים לומר שהיה כאן עניין עמוק יותר. וזה מה שמוסבר בחסידות, שעניין המבול קשור למקווה, שהוא על דרך עניין המקווה. הרי מקווה הוא עניין של ארבעים סאה, והמקווה מטהר. על דרך זה, ארבעים הימים של המבול הם על דרך ארבעים סאה של מקווה, והמבול בא לטהר את הארץ. מכיוון שהעולם היה מלא השחתה, העולם

06:31 כביכול די וועלט, ברענגען דעם מבול און מוחה זיין את כל היקום, און נח און בניו האבן איבערגעלעבט אין דער תיבה און אויפגעמאכט א נייע וועלט. אז ווען מיר לערנען דעם סיפור המבול על פי פשטות הענינים, קוקט אויס אז דאס איז גאר אן ענין של עונש. אויף דעם קומט צו גיין דער אלטער רבי, כידוע, אין תורה אור, אין מאמר „מים רבים“, און אין ספרי חסידות, וואס מען איז מבאר, אז דער גאנצער ענין המבול איז גאר געווען א פארקערטער ענין. דאס איז נישט קיין ענין פון עונש, על כל פנים נישט נאר אן ענין פון עונש; דאס איז גאר אן ענין פון לטהר את הארץ. ווארום אויב דער אויבערשטער וואלט געוואלט ברענגען אן עונש, האט ער דאס געקענט טאן באופן אחר לגמרי. עס איז געבליבן פאר א גאנץ יאר, מיט פערציג טעג פון מבול, מיט וואסער, מיט טובות און מיט די אלע ענינים — דאס איז געווען איבעריג. אז דער אויבערשטער וויל פטור ווערן פון דער וועלט, קען ער דאס מאכן איינס, צוויי, דריי, און אויפהערן באשעפן זי; עס דארף נישט קיין גאנצע מעשה. מוז מען זאגן, אז עס איז געווען עפעס א טיפערער ענין. וואס דאס איז וואס עס ווערט מסביר אין חסידות, אז דער ענין פון דעם מבול איז פארבונדן מיט מקוה. אז דאס איז על דרך דעם ענין המקוה. וואס די מקוה איז דאך אן ענין פון ארבעים סאה, און די מקוה איז מטהר. על דרך זה, די ארבעים יום פון דעם מבול, דאס איז על דרך די ארבעים סאה פון א מקוה, אז דאס איז געווען לטהר את הארץ. וויבאלד די וועלט איז געווען פול מיט השחתה, די וועלט

07:58 היה מלוכלך מן החטאים והעוונות שהיו אז, היה צריך לטהר את העולם, לזכך את העולם, כדי שיהיה עולם עדין יותר, מזוכך יותר, ושאפשר יהיה לעבוד איתו ולזכך אותו. לכן הביא הקב"ה מים, מקווה, כדי לטהר את כל זה. אבל כאן נשאלת השאלה: למה קוראים לזה ״מי נח״? לכאורה, אצל נח היה בדיוק להפך: הוא ניצל מן המבול; הוא לא היה חלק מן המבול. מדוע קוראים למבול ״מי נח״? כאן בא פנימיות העניין: המבול היה דווקא עניין של נייחא, עניין של מנוחה. כלומר, כאמור, המבול הביא טהרה לארץ, זיכך את העולם ויצר עולם חדש ורענן, ״עולם חדש״, כמו שאומר המדרש: ״נח עולם חדש ראה״. הוא חידש את העולם, רענן אותו ועשה אותו לעולם מזוכך; שהעולם יהיה עדין יותר, כלי מתאים יותר לכך שאחר כך יוכלו לעבוד איתו ולעשות מן העולם דירה לה' יתברך. כפי שמבואר בחסידות, כל סיפור המבול היה כדי שאחר כך יוכלו לעבוד ולזכך את העולם ולהכין אותו למתן תורה, עם כל המשך העניינים שאירעו בסיפורי התורה אחרי פרשת נח — לך לך וכן הלאה, אברהם וישראל, עם כל פרטי הסיפורים

07:58 איז געווען שמוציג דורך די חטאים ועוונות וואס זענען דעמאלט פארגעקומען. במילא האט מען געדארפט מטהר זיין די וועלט, מזכך זיין די וועלט, אז די וועלט זאל ווערן אן איידעלערע, מער מזוככ'דיקע, און מען זאל קענען מיט איר ארבעטן און מזכך זיין דאס. אז דערפאר האט דער אויבערשטער געברענגט וואסער, א מקוה, מטהר צו זיין דאס אלץ. אבער דא רעדט זיך די שאלה: פארוואס רופט מען דאס אן „מי נח“? לכאורה, נח איז דאך פארקערט, ער איז ניצול געווארן פון דעם מבול; ער איז נישט געווען א חלק פון דעם מבול. ווי רופט מען דעם מבול „מי נח“? אז דא קומט צו גיין דער פנימיות הענין, אז דער מבול איז געווען גאר אן ענין פון נייחא, גאר אן ענין פון מנוחה. דאס איז, כאמור, דער מבול האט געברענגט טהרה צו דער ערד, מזכך געווען די וועלט און געמאכט א נייע, פרישע וועלט, „עולם חדש“, ווי דער מדרש זאגט: „נח עולם חדש ראה“. דאס האט באנייט די וועלט, באפרישט די וועלט און געמאכט א מזוככ'דיקע וועלט; זי זאל ווערן איידעל, זי זאל זיין מער כלי אז מען זאל קענען שפעטער מיט איר ארבעטן און מאכן פון דער וועלט א דירה לה' יתברך. ווי עס ווערט אין חסידות מבואר, אז דער גאנצער סיפור המבול, דאס איז געווען כדי מען זאל קענען שפעטער ארבעטן און מזכך זיין די וועלט און צוגרייטן די וועלט פאר מתן תורה, מיט די אלע המשך הענינים וואס זענען פארגעקומען אין די סיפורי התורה, נאך פרשת נח, לך לך וכולי, אברהם און ישראל, מיט די אלע פרטי הסיפורים.

09:20 של עם ישראל. וזו אחת הסיבות לכך שכאשר מתפללים מוסף, את תפילת מוסף של ראש השנה, באחד הרגעים הראשונים של התפילה, בשעת רצון, אומרים בתפילת מוסף את עניינו של נח: ״וגם את נח באהבה זכרת, ותפקדהו בדבר ישועה ורחמים״. איך נכנס כאן סיפורו של נח למוסף, כשמדברים על כך שהקב"ה הוא מלך? בזה מרומז כל העניין: מה עשה המבול, כיצד הוא סידר את העולם והכין אותו, כדי שעם ישראל יוכל להיות אחר כך ״ובנו בחרת מכל עם ולשון״. וכל עניין הטהרה בא באמצעות תיבת נח. אם כן, כאמור, כשמדברים על עניינה של תיבת נח, הרי זה על דרך עניינו של מקווה. במקווה אנחנו מוצאים שני עניינים. כאן נכנס ביאור נפלא שהרבי אמר בתשרי — אם אני זוכר נכון, זה היה בתשרי תשמ״ו — אז אמר הרבי שיחה מעניינת מאוד והכניס עומק חדש, עושר חדש, בכל העניין של תיבת נח. כשמדמים את תיבת נח למקווה, הרי במקווה מוצאים שני עניינים: יש במקווה עניין של טהרה, להיטהר מטומאה, אבל ידוע שבמקווה יש גם

09:20 פון עם ישראל. און דאס איז איינע פון די סיבות דערפאר, פארוואס בשעת מ׳דאוונט מוסף, מ׳זאגט די תפילת מוסף פון ראש השנה, אין איינע פון די ערשטע מאמענטן פון דער תפילה, און עס איז רצון — דעמאלט זאגט מען אין תפילת מוסף דעם ענין פון נח: „וגם את נח באהבה זכרת, ותפקדהו בדבר ישועה ורחמים.“ ווי קומט דא אריין דער סיפור פון נח אין מוסף, בשעת מ׳רעדט וועגן דעם, אז דער הקדוש ברוך הוא איז מלך? אין דעם איז מרומז דער גאנצער ענין: וואס האט דער מבול געטאן, ווי אזוי האט ער מסדר געווען די וועלט און צוגעגרייט די וועלט, אז עם ישראל זאל קענען שפעטער זיין דער „ובנו בחרת מכל עם ולשון“. און דער ענין פון טהרה איז אלץ צוגעקומען דורך דער תיבה פון נח. איז, כאמור, ווען מ׳זאגט דעם ענין פון תיבת נח, איז דאס בדרך פון דעם ענין פון א מקוה. געפינען מיר אין מקוה צוויי ענינים. דא קומט אריין א ביאור נפלא וואס דער רבי האט געזאגט אין תשרי — וואס איז, אויב איך געדענק, געווען תשרי תשמ״ו — אז דער רבי האט דעמאלט געזאגט זייער א געשמאקע שיחה און אריינגעברענגט א נייעם עומק, א נייע רייכקייט, אין דעם גאנצן ענין פון תיבת נח. ווען מ׳איז מדמה די תיבת נח צו מקוה, געפינען מיר דאך אין מקוה צוויי ענינים. עס איז פאראן אין מקוה אן ענין פון טהרה, זיך מטהר זיין פון טומאה, אבער עס איז דאך ידוע אז אין מקוה איז אויך פאראן דער

10:47 עניין של תוספת טהרה. כי למקווה לא הולכים רק כדי להיטהר מטומאה, אלא הולך למקווה גם אדם טהור שרוצה לקבל תוספת טהרה. ומביאים לכך דוגמה מן הכהן הגדול: ביום הכיפורים הלך הכהן הגדול למקווה לא פעם אחת, אלא כמה וכמה פעמים, חמש פעמים. בכל פעם שהלך למקווה נוספה בו טהרה חדשה. כמובן, זו לא הייתה טהרה מטומאה, אלא כדי שתהיה תוספת טהרה. וזה כל העומק, כל התוכן של עניין המקווה, כפי שהדבר מבואר אפילו בהלכה, בהלכות יום הכיפורים. על דרך זה, כשאומרים שבעניין המקווה ישנם שני העניינים — מקווה כטהרה מטומאה ומקווה כתוספת טהרה — הרי מכיוון שמדמים את עניין המבול למקווה, גם כאן נמצאים שני העניינים. כי אנחנו מוצאים מדרש נפלא. המדרש בפרשתנו אומר על עניינה של תיבת נח דברים כאלה: בשעת תחילת בריאת העולם, כשהקב"ה ברא את העולם, הרי נאמר ״ורוח אלקים מרחפת על פני המים״. העולם היה מלא מים, היה העולם מים במים. אומר המדרש בפרשתנו: כאשר הקב"ה ברא את העולם, עוד לפני בריאת האדם, מה היה השבח של הקב"ה?

10:47 ענין פון תוספת טהרה. ווייל אין מקוה גייט מען נישט נאר מצד דעם ענין פון טהרה מטומאה, נאר אין מקוה גייט אויך א מענטש וואס ער איז טהור און ער וויל באקומען א תוספת טהרה. ווי מ׳ברענגט אויף דעם די דוגמא פון דעם כהן גדול, אז דער כהן גדול איז יום הכיפורים געגאנגען אין מקוה נישט איינמאל, כמה וכמה פעמים, פינף מאל. יעדעס מאל וואס ער איז געגאנגען אין מקוה איז צוגעקומען א נייע טהרה. כמובן, עס איז נישט געווען קיין טהרה מטומאה, נאר דאס איז געווען כדי עס זאל זיין א תוספת טהרה, און דאס איז דער גאנצער עומק, דער גאנצער תוכן פון דעם ענין פון מקוה, ווי דאס איז מבואר אין הלכה אפילו אין הלכות יום הכיפורים. על דרך זה, ווען מ׳זאגט אז אין דעם ענין פון מקוה זיינען פאראן די צוויי ענינים — מקוה אלס טהרה מטומאה און מקוה אלס א תוספת טהרה — איז, וויבאלד מ׳איז מדמה דעם ענין פון דעם מבול צו מקוה, געפינען זיך דאך אויך צוויי ענינים. ווייל מיר געפינען א מדרש נפלא. דער מדרש אין אונזער סדרה זאגט וועגן דעם ענין פון תיבת נח דברים כאלו. ער זאגט אז בשעת תחילת בריאת העולם, בשעת דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט, שטייט דאך „ורוח אלקים מרחפת על פני המים“. אז די וועלט איז געווען מלא מים, היה העולם מים במים. זאגט דער מדרש אין אונזער סדרה, אז בשעת דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט, נאך פאר בריאת האדם, וואס איז געווען דער שבח פון דעם אייבערשטן?

12:12 אומר המדרש: ״היה קילוסו של הקדוש ברוך הוא עולה מן המים״. כלומר, הכול היה מלא מים, מים במים, ועל ידי זה היה ״קילוסו של הקדוש ברוך הוא עולה מן המים״. כך היה בהתחלה. אחר כך, ביום השלישי, ״יקוו המים מתחת השמים אל מקום אחד ותראה היבשה״, כדי שתוכל להיות בריאת האדם. וביום השלישי הופיעה היבשה, כדי שתוכל להיות בריאת האדם, והאדם יוכל לחיות בעולם ולעבוד את הקדוש ברוך הוא. כשהגיע המבול, ראה הקדוש ברוך הוא שמצבם של בני האדם צריך להשתנות. הקדוש ברוך הוא ראה שצריך להיות מצב הפוך, ששוב יהיה ״קילוסו עולה מן המים״. אם כן, כשמעיינים במדרש הזה, רואים שיש במבול עניין נפלא. לא רק שאין הוא עניין של עונש בלבד; יתרה מזו, אין הוא אפילו רק עניין של טהרה מטומאה. המדרש אומר כאן עניין של קדושה: כשם שבתחילת בריאת העולם ״היה קילוסו של הקדוש ברוך הוא עולה מן המים״. אפשר לומר על כך [לא ברור]. היו רק מים, וזה היה ״קילוסו של הקדוש ברוך הוא״. כשאומרים שבמבול הכול שוב הפך למים, הרי ששוב היה ״קילוסו של הקדוש ברוך הוא״. זהו תוכנו של המבול. זהו עניין של קילוס

12:12 זאגט דער מדרש: „היה קילוסו של הקדוש ברוך הוא עולה מן המים.“ דאס הייסט, עס איז געווען מלא מים, מים במים, און דורך דעם איז געווען „קילוסו של הקדוש ברוך הוא עולה מן המים“. דאס איז געווען אין אנהייב. שפעטער, בימי שלישי, „יקוו המים מתחת השמים אל מקום אחד ותראה היבשה“, כדי עס זאל קענען זיין בריאת האדם. און ביים שלישי איז די יבשה ארויסגעקומען, כדי עס זאל קענען זיין בריאת האדם, און דער מענטש זאל קענען וואוינען אויף דער וועלט און דינען דעם אייבערשטן. בשעת עס איז געקומען דער מבול, האט דער אייבערשטער געזען אז דער מצב פון די מענטשן דארף זיך ענדערן. דער אייבערשטער האט געזען אז עס דארף ווערן א פארקערטער מצב, אז עס זאל נאך אמאל זיין „קילוסו עולה מן המים“. איז, ווען מ׳קוקט אריין אין דעם מדרש, איז דא א געוואלדיקער ענין אין דעם מבול. נישט נאר איז עס נישט קיין ענין פון עונש אליין; נאך מער, עס איז אפילו נישט נאר אן ענין פון טהרה מטומאה. דער מדרש זאגט דא אן ענין פון קדושה: אזוי ווי ס׳איז געווען בתחילת בריאת העולם „היה קילוסו של הקדוש ברוך הוא עולה מן המים“. מ׳קען זאגן אויף דעם [לא ברור]. עס איז געווען בלויז מים, און דאס איז געווען „קילוסו של הקדוש ברוך הוא“. בשעת מ׳זאגט אז ביים מבול איז ווידער אלץ געווארן מים, איז דאס ווידער געווארן „קילוסו של הקדוש ברוך הוא“. דאס איז דער תוכן פון מבול. דאס איז אן ענין פון קילוס

13:52 של הקדוש ברוך הוא. זה גם מעין עניינו של מקווה. המבול בא [לא ברור], ועל דרך זה יהיה לעתיד לבוא, בימות המשיח. ואדרבה, נאמר: ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״. זה על דרך המשל של ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״; יהיה ״כמים לים מכסים״. כשם שבתחילת הבריאה היו מים, והיה ״קילוסו של הקדוש ברוך הוא עולה מן המים״, על דרך זה היה אצל נח: כשהיה מצב המבול, שוב היה ״קילוסו עולה מן המים״. ועל דרך זה, לעתיד לבוא שוב יהיה העניין של ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״. [לא ברור] וזה מסביר את עניינה של תיבת נח. זה בדיוק העניין שיהיה לעתיד לבוא. והפסוקים אומרים לנו מה צריכה להיות הנהגתו של יהודי לעתיד לבוא. לעתיד לבוא יהיה העניין של ״וגר זאב עם כבש ונמר עם גדי ירבץ״, ״לא ירעו ולא ישחיתו בכל הר קדשי כי מלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״. לא יהיה שום עניין של מחלוקת ומלחמה, לא רק בין בני אדם, לא רק בין יהודים, אלא אפילו בין בהמות וחיות — כולן יהיו בשלום ובשלווה, ״לא ירעו ולא ישחיתו״, כי מלאה הארץ דעה את ה׳. [לא ברור]

13:52 של הקדוש ברוך הוא. דאס איז אויך מעין דעם ענין פון מקוה. דער מבול איז געקומען [לא ברור], און אויף דרך זה וועט זיין לעתיד לבוא, בימות המשיח. ואדרבה, עס שטייט: „ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים“. דאס איז אויף דרך דעם משל פון „ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים“; עס וועט זיין „כמים לים מכסים“. אזוי ווי אין תחילת הבריאה איז געווען מים, און עס איז געווען „קילוסו של הקדוש ברוך הוא עולה מן המים“, על דרך זה איז געווען ביי נח: בשעת עס איז געווען דער מצב פון דעם מבול, איז געווארן נאך אמאל „קילוסו עולה מן המים“. און על דרך זה וועט לעתיד לבוא נאך אמאל זיין דער ענין „ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים“. [לא ברור] און דאס מסביר דעם ענין פון תיבת נח. דאס איז פונקט דער ענין וואס וועט זיין לעתיד לבוא. און די פסוקים זאגן אונז וואס עס דארף זיין די הנהגה פון א אידן לעתיד לבוא. עס וועט זיין לעתיד לבוא דער ענין פון „וגר זאב עם כבש ונמר עם גדי ירבץ“, „לא ירעו ולא ישחיתו בכל הר קדשי כי מלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים“. עס וועט זיין קיין שום ענין פון מחלוקת און מלחמה, נישט נאר צווישן מענטשן, נישט נאר אפילו צווישן אידן, אפילו צווישן בהמות וחיות — זיי וועלן אלע זיין בשלום ובשלוה, „לא ירעו ולא ישחיתו“, כי מלאה הארץ דעה את ה׳. [לא ברור]

15:38 זה בדיוק מה שהיה בתיבת נח. בתיבת נח היה כך: כולם גרו יחד, האריה ושאר החיות היו יחד. ואף שאריה הוא חיה רעה, בכל זאת, כשהכניסו אותם לתיבה, היה שם מעין גן עדן, שלום ומנוחה. זה המצב ששלמה המלך מתאר, שיש שלום ושלווה, וזה על דרך מה שיהיה בימות המשיח. וכך כבר ראו בתיבת נח מקום של גילוי המשיח: ״לא ירעו ולא ישחיתו בכל הר קדשי, כי מלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״. כשתהיה דעה את ה׳, לא יהיה צורך במחלוקת, בכעס, בקנאה, בשנאה וברציחה. למה הזאב יוכל להיות עם הכבש? מפני שתהיה ״מלאה הארץ דעה״. כך גם בפשטות בין בני אדם. מחלוקת, פוליטיקה, מלחמה, כעס, שנאה, רציחה ותאוות — כל אלה באים מכך שחסרה דעת. כשכל אדם סגור בתוך עצמו, חסרה דעת. אפילו ילד קטן כועס כשחסרה לו דעת. כשאין דעת, כועסים מכל דבר, ומגיעים קנאה, שנאה, תאוות, רציחה וכל העניינים האלה. אבל כשיש ״מלאה הארץ דעה את ה׳״, יש דעת, ואפשר להתנהג

15:38 דאס איז בדיוק וואס ס׳איז געווען אין תיבת נח. אין תיבת נח איז געווען אויף דרך זה: עס איז געווען א דירה צוזאמען, אז דער לייב מיט די אנדערע חיות זענען געווען צוזאמען. און כאטש א לייב איז א חיה רעה, פונדעסטוועגן, ווען מען האט זיי אריינגענומען אין תיבה, איז געווען דארט אן ענין פון גן עדן, פון שלום און פון מנוחה. דאס איז דער מצב וואס שלמה המלך שילדערט, אז עס איז דא שלום ושלוה, און דאס איז אויף דרך ווי עס וועט זיין אין ימות המשיח. און אזוי האט מען שוין געזען אין תיבת נח אן ארט פון גילוי המשיח: ״לא ירעו ולא ישחיתו בכל הר קדשי, כי מלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״. ווען עס וועט זיין דעה את ה׳, וועט מען נישט דארפן מחלוקת, נישט כעס, נישט קנאה, שנאה און רציחה. פארוואס וועט דער וואלף קענען זיין מיטן כבש? ווייל עס וועט זיין ״מלאה הארץ דעה״. אזוי איז עס אויך בפשטות צווישן מענטשן. מחלוקת, פאליטיק, מלחמה, כעס, שנאה, רציחה און תאוות — דאס אלעס קומט דערפון וואס עס פעלט דעת. ווען יעדער מענטש זיצט ביי זיך אליין, פעלט דעת. אפילו א קליין קינד ווערט אין כעס ווען עס פעלט אים דעת. ווען עס איז נישטא דעת, ווערט מען פון יעדער זאך אין כעס, עס קומט קנאה, שנאה, תאוות, רציחה און אלע ענינים. אבער ביי ״מלאה הארץ דעה את ה׳״ איז דא דעת, און מען קען זיך פירן

17:11 מתוך דעה אחת, אפשר למצוא פתרונות ולחיות יחד, ולהבין איך לחיות עם העולם כולו. על דרך זה יהיה ב״לא ירעו ולא ישחיתו״. וזה מה שהיה בתיבת נח. כלומר, התיבה הייתה מוקפת במים. לכל עניינו של המבול יש כמה וכמה מדרגות. בגשמיות, המבול בא לכלות את הרשעים שהשחיתו את הארץ. אבל באופן עמוק יותר, הוא בא לנקות ולטהר את הארץ, לזכך את העולם ולהכין אותו, כדי שיוכלו לעשות דירה לבורא על ידי העבודה של תורה ומצוות. והפנימיות של כל סיפור תיבת נח היא הכנה לגילוי המשיח. מכך שהעולם חזר להיות ״מים במים״, אפשר היה לאחר מכן לזכך את העולם. זו העבודה של העולם, שמתקרב עכשיו לגילוי של ״לא ירעו ולא ישחיתו״, של ״מלאה הארץ דעה את ה׳״. אפשר לשאול שאלה: הרי כבר היה ״מים במים״ בתחילת הבריאה. לשם מה היה צורך שוב בעולם של מים בזמן נח? התירוץ פשוט. העניין של ״מים במים״ בבריאה הוא שעדיין לא התחיל להיות עולם בפני עצמו. עדיין לא הייתה מציאות של עולם. אבל בזמן נח זה היה אחרי שהעולם כבר היה מציאות, ויחד עם זה היה העניין של ״מים במים״. זה פעל שיהיה אפשר להכניס דעה את ה׳ לתוך העולם, לעשות את העולם כלי ל״לא ירעו ולא ישחיתו״. לא שהעולם יסתיים, כמו שאומרים, לא שזה לא ייכנס לעולם הזה, אלא בתוך העולם, כפי

17:11 מיט איין דעת, מען קען געפינען פתרונות און לעבן צוזאמען, און פארשטיין ווי אזוי צו לעבן מיט דער גאנצער וועלט. אויף דרך זה וועט עס זיין ביי ״לא ירעו ולא ישחיתו״. און דאס איז געווען אין תיבת נח. דאס מיינט, אז זי איז געווען ארומגענומען מיט וואסער. דער גאנצער ענין פון מבול האט כמה וכמה מדריגות. בגשמיות איז דער מבול געקומען צו פארלענדן די רשעים וואס האבן משחית געווען די ארץ. אבער אויף א טיפערן אופן איז ער געקומען צו רייניקן און מטהר זיין די ארץ, צו מזכך זיין די וועלט און צוגרייטן די וועלט, אז מען זאל קענען מאכן א דירה לבורא דורך דער עבודה פון תורה ומצוות. און די פנימיות פונעם גאנצן סיפור פון תיבת נח איז א הכנה צו גילוי המשיח. דורך דעם וואס די וועלט איז צוריק געווארן ״מים במים״, האט מען געקענט שפעטער מזכך זיין די וועלט. דאס איז די עבודה פון דער וועלט, וואס דערנענטערט זיך יעצט צום גילוי פון ״לא ירעו ולא ישחיתו״, פון ״מלאה הארץ דעה את ה׳״. אה, מען קען פרעגן א שאלה: עס איז דאך שוין געווען ״מים במים״ בתחילת הבריאה. וואס האט אויסגעפעלט נאך אמאל א וועלט פון וואסער אין דער צייט פון נח? דער תירוץ איז פשוט. דער ענין פון ״מים במים״ ביי דער בריאה איז, אז עס האט נאך נישט אנגעהויבן צו זיין א וועלט פאר זיך. עס איז נאך נישט געווען קיין מציאות פון וועלט. אבער אין דער צייט פון נח איז עס געווען נאכדעם וואס די וועלט איז שוין געווען א מציאות, און צוזאמען דערמיט איז געווען דער ענין פון ״מים במים״. דאס האט געפועלט אז מען זאל קענען אריינברענגען דעה את ה׳ אין דער וועלט, מאכן די וועלט פאר א כלי צו ״לא ירעו ולא ישחיתו״. נישט אז עס זאל אויס וועלט, ווי מען זאגט, נישט אז עס זאל נישט אריינקומען אין עולם הזה, נאר אין דער וועלט, ווי

18:49 העולם עומד במציאותו, ובתוך מציאות העולם צריך להתגלות האמת של ״מלאה הארץ דעה את ה׳״, האמת של אחדות ה׳, של ״אין עוד מלבדו״. זה צריך להיות בתוך העולם ובתוך מציאות העולם; שם צריכות להתגלות האמת ומציאותו של הקב״ה. הרבי אמר פעם בהתוועדות, שזה מה שמוצאים ברש״י: לאחר שחלפו ימי המבול, נשבע הקב״ה שלא יהיה עוד מבול שישחית את העולם. וכשהארץ התייבשה, אומר רש״י: ״גריד כהלכתה״. היא הייתה יבשה כהלכתה, ביום שני. מה פירוש ״כהלכתה״? בפשטות, הכוונה היא שהיא הייתה יבשה דיה כדי שנח יוכל כבר לצאת מן התיבה. זה היה בחודש חשוון, ביום השבעה עשר. אבל הרבי דייק שלמילים וללשונות התורה יש רמזים; גם רש״י רומז לכך בלשון הקודש הזאת. בפנימיות התורה — ״גריד כהלכתה״, שכן רש״י אומר דווקא את המילה ״הלכה״. העניין של ״מלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״ הוא גילוי פנימיות התורה, גילוי אחדות ה׳. אבל יחד עם זאת אומר רש״י ״גריד כהלכתה״. התורה לא צריכה למחוק את העולם, אלא להיכנס אל העולם של ההלכה, אל העולם כפי שהוא עומד במציאותו. זה כל עניינה של ההלכה: יש עולם, ובעולם הזה צריך לדעת כיצד להתנהג. זהו ״גריד כהלכתה״. תכלית הכוונה אינה להישאר ב״מים במים״, בלי שיהיה עולם. אכן צריך להיות עולם. וזוהי השבועה שנשבע הקב״ה, שלא יהיה עוד מבול.

18:49 די וועלט שטייט מיט איר מציאות, זאל אין דער מציאות פון וועלט זיך אנטפלעקן דער אמת פון ״מלאה הארץ דעה את ה׳״, דער אמת פון אחדות ה׳, פון ״אין עוד מלבדו״. דאס זאל זיין אינעווייניק אין דער וועלט און אין דער מציאות פון וועלט; דארט זאל זיך אנטפלעקן דער אמת און די מציאות פון דעם אויבערשטן. דער רבי האט אמאל געזאגט ביי א פארברענגען, אז דאס איז וואס מען געפינט ביי רש״י: נאכדעם וואס עס זענען פארביי די טעג פונעם מבול, האט דער אויבערשטער געשוואוירן אז עס וועט מער נישט זיין קיין מבול וואס זאל פארדארבן די וועלט. און ווען די ערד איז געווארן טרוקן, זאגט רש״י: ״גריד כהלכתה״. זי איז געווען טרוקן כהלכתה, אויף דעם מאנטאג. וואס איז דער פשט ״כהלכתה״? בפשטות מיינט עס, אז זי איז געווען גענוג טרוקן אז נח האט שוין געקענט ארויסגיין פון דער תיבה. דאס איז געווען אין חודש חשון, דעם זיבעצנטן טאג. אבער דער רבי האט מדייק געווען, אז די ווערטער און לשונות פון תורה האבן רמזים; רש״י איז אויך מרמז מיט דעם לשון הקודש. אין פנימיות התורה — ״גריד כהלכתה״, ווייל רש״י זאגט דווקא דאס ווארט ״הלכה״. דער ענין פון ״מלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״ איז דער גילוי פון פנימיות התורה, דער גילוי פון אחדות ה׳. אבער צוזאמען דערמיט זאגט רש״י ״גריד כהלכתה״. די תורה זאל נישט אויסמעקן די וועלט, נאר די תורה זאל אריינקומען אין דער וועלט פון הלכה, אין דער וועלט ווי די וועלט שטייט מיט איר מציאות. דאס איז דער גאנצער ענין פון הלכה: עס איז דא א וועלט, און אין דער וועלט דארף מען וויסן ווי אזוי זיך צו פירן. דאס איז ״גריד כהלכתה״. דער תכלית הכוונה איז נישט צו בלייבן ביי ״מים במים״ און קיין וועלט זאל נישט זיין. עס זאל טאקע יא זיין א וועלט. און דאס איז די שבועה וואס דער אויבערשטער האט געגעבן, אז עס וועט נישט זיין נאך א מבול.

20:27 ולאחר שהיה ביטול העולם לאלוקות, ״מלאה הארץ דעה את ה׳״, תכלית הכוונה היא ש״דעה את ה׳״ תאיר במציאות העולם, בכלים של העולם, שבעולם הגשמי תיראה האמת של ״אין עוד מלבדו״. זהו הגילוי האמיתי של ימות המשיח. כשנמצאים בזמן של נח, בחודש תשרי, ונכנסים לחודש חשוון — כפי שהרבי אמר פעם, שחודש תשרי הוא [לא ברור], ״מים במים״; תשרי הוא כולו קודש, כולו אלוקות, כולו יום טוב, כולו קדושה — כשיוצאים מחודש תשרי ונכנסים לחשוון, שהוא החודש של ימי החול, צריך לקחת את כל הביטול, את כל הדרך, את כל האלוקות שבגילוי של ״דעה את ה׳״, ולהכניס אותם לעולם, לחיים, באופן של ״גריד כהלכתה״. צריך למלא את העולם באלוקות, כך שבמציאות העולם תיראה ״מלאה הארץ דעה את ה׳״. לא שלא תהיה ארץ, אלא שבארץ עצמה ייראה ״כמים לים מכסים״. זוהי ההכנה לגילוי של ימות המשיח. ואפשר לראות זאת גם במה שאמר הקב״ה: ״וערבה לה׳ מנחת יהודה וירושלים כימי עולם וכשנים קדמוניות״. המדרש אומר שזה מוסב על ימי נח. זהו הגילוי של ״לא ירעו ולא ישחיתו״, הגילוי

20:27 און נאכדעם וואס עס איז געווען דער ביטול לאלקות פון דער וועלט, ״מלאה הארץ דעה את ה׳״, איז דער תכלית הכוונה אז ״דעה את ה׳״ זאל שיינען אין דער מציאות פון וועלט, אין די כלים פון וועלט, אז אין דער גשמי׳דיקער וועלט זאל זיך אנזען דער אמת פון ״אין עוד מלבדו״. דאס איז דער אמת׳ער גילוי פון ימות המשיח. בשעת מען שטייט אין דער צייט פון נח, אין חודש תשרי, און מען גייט אריין אין חודש חשון — ווי דער רבי האט אמאל געזאגט, אז חודש תשרי איז [לא ברור], ״מים במים״; תשרי איז כולו קודש, כולו אלקות, כולו יום טוב, כולו קדושה — בשעת מען גייט ארויס פון חודש תשרי און מען גייט אריין אין חשון, וואס חשון איז דער חודש פון די ימי החול, דארף מען נעמען דעם גאנצן ביטול, דעם גאנצן דרך, די גאנצע ג־טלעכקייט אין גילוי פון ״דעה את ה׳״, און דאס אריינברענגען אין דער וועלט, אין לעבן, ווי ״גריד כהלכתה״. מען דארף אנפילן די וועלט מיט אלקות, אז אין דער מציאות פון וועלט זאל זיך אנזען ״מלאה הארץ דעה את ה׳״. נישט אז עס איז נישטא קיין ארץ, נאר אין דער ארץ זאל זיך אנזען ״כמים לים מכסים״. דאס איז די הכנה צום גילוי פון ימות המשיח. און דאס קען מען זען אויך אין דעם וואס דער אויבערשטער האט געזאגט: ״וערבה לה׳ מנחת יהודה וירושלים כימי עולם וכשנים קדמוניות״. דער מדרש זאגט, אז דאס גייט אויף די טעג פון נח. דאס איז דער גילוי פון ״לא ירעו ולא ישחיתו״, דער גילוי

21:43 של משיח צדקנו. יהי רצון שאכן יהיה במהרה בימינו, ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״.

21:43 פון משיח צדקנו. זאל טאקע זיין במהרה בימינו, ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים.