לעבן חסידות · פרק 136 · 2024-07-10 · 31:38
פרשת חוקת - די ריכטיגע וועג ווי צו מוכיח זיין אידן
תיאור הפרק
בעל שם טוב על התורה פרשת קדושים* קדושת לוי פרשת חוקת* התוועדות שבת פרשת ויקרא תש״נ*
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:01 זה ידוע, אבל הרבי מביא גם בשיחותיו את הפתגם „מה אתה זוכר?“. כלומר, היה סדר, מנהג אצל רבותינו נשיאינו, שעבר מרבי לרבי: מפעם לפעם היה האב שואל את הבן, הסב היה שואל את הנכד: „מה אתה זוכר?“. מובא שהדבר עבר בקבלה מרבי לרבי, אצל כל רבותינו נשיאינו. מה עניינו של שחזור החוויה? ה„מה אתה זוכר?“ לא היה סתם סיפורים, אלא באמצעותו חזרו וחוו את הדברים שוב ושוב, והם נעשו דבר חי, דבר נצחי. וזהו סדר בחינוך, בחינוך החסידי של „מה אתה זוכר?“. והרבי מביא בכמה וכמה מכתבים ושיחות, שחסיד צריך להיות [לא ברור] בסדר הזה של לחוות שוב במחשבתו דברים שראה אצל הרבי שלו, דברים ששמע מהרבי שלו, דברים שהיו שם בבית משיח, תנועות; שיחווה אותם שוב, יחשוב עליהם ויחיה אותם. ה„מה אתה זוכר?“ גורם לכך שענייני החסידות ודרכי החסידות ייעשו לדברים חיים. וכך גם, יש דברים שבזמנים כאלה, בפרט בזמן שבו אנו עומדים כעת, בימי סגולה, בימי ג׳ תמוז ובימים הסמוכים להם, עולים כל מיני חוויות, כל מיני עניינים שעברנו. אני רוצה לספר כאן על התוועדות, על
00:01 דאס איז ידוע, אבער דער רבי ברענגט אויך אין זיינע שיחות דעם פתגם „וואס געדענקסטו?“ דאס הייסט, אז ס׳איז געווען דער סדר, דער מנהג ביי די רביים, וואס איז געגאנגען רבי מפי רבי, אז פון צייט צו צייט פלעגט א רבי פרעגן דעם טאטן צום זון, דער זיידע צום אייניקל פרעגן: „וואס געדענקסטו?“ מען ברענגט אז עס איז געווען בקבלה רבי מפי רבי, ביי אלע רביים. וואס איז דער ענין פון איבערלעבן? דאס „וואס געדענקסטו?“ איז געווען נישט סתם סיפורים, נאר „וואס געדענקסטו?“ איז געווען אז דורך דעם האט מען דעם ענין איבערגעלעבט און איבערגעלעבט, און ס׳איז געווארן א דבר חי, א דבר נצחי. און דאס איז א סדר הויה אין חינוך, אין דעם חסידישן חינוך פון דעם „וואס געדענקסטו?“ און דער רבי ברענגט אין כמה וכמה מכתבים און שיחות, אז א חסיד דארף זיין [לא ברור] אויף דעם סדר פון איבערלעבן במחשבה זיינע זאכן וואס ער האט געזען ביי זיין רבי׳ן, זאכן וואס ער האט געהערט פון זיין רבי׳ן, זאכן וואס זענען געווען דארט אין בית משיח, תנועות, אז ער זאל איבערלעבן דאס און טראכטן דאס און זיך איינלעבן אין דעם. דורך „וואס געדענקסטו?“ דאס מאכט אז די עניני החסידות און די דרכי החסידות זאלן ווערן לעבעדיגע זאכן. איז אויך, עס געפינט זיך זאכן אז אין אזעלכע זמנים, בפרט אין דעם זמן וואס מען שטייט יעצט אין די טעג פון ימי סגולה, אין די טעג פון ג׳ תמוז און ימים הסמוכים, איז דאך קומט מען זיך כל מיני איבערלעבענישן, כל מיני ענינים וואס מען איז דורכגעגאנגען. וויל איך דא דערציילן פון א פארברענגען, פון
01:25 דבר שזכיתי להיות נוכח בו בעת מעשה. ולספר אותו כפי שחוויתי אותו אז, כפי שהיה, ולקשר אותו עם התורה, כדי שנוכל להפיק ממנו, כן, דוגמה חיה. כן, זהו עיקר העניין. כי כשמתבוננים וחווים שוב דברים שזכינו להיות שם ולראות ולשמוע, הרי החוויה החוזרת הזאת מנציחה בתוכנו את אותה חיות, כדי שנלמד מכך הלכה למעשה בחסידות ובדרך אשר יורנו, נצח סלה ועד. זה היה בחודש ניסן בשנת תש״נ. זכיתי להיות אצל הרבי במשך כל חודש ניסן; מראש חודש אדר־ניסן הייתי פעם אצל הרבי למשך זמן. ואותו חודש ניסן היה חודש סוער, עם כמה וכמה עניינים. כאן צריך גם לומר שזה היה בשנת תש״נ, שבה הרבי הדגיש בסערה במשך כל השנה שזהו זמן של „תש״נ — תהא שנת נסים“. זו שנה של ניסים, וראו אז בגלוי את הניסים באותה שנה בכמה וכמה עניינים. זה היה בשבת פרשת ויקרא, ה׳ ניסן. הייתה אז התוועדות, כנהוג: הרבי היה מתוועד בכל שבת, שנה אחר שנה על פי הסדר הזה, בכל שבת אחרי התפילה. אחרי אחת ושלושים היה הרבי יורד להתוועד עם הקהל, כן, עם קהל גדול, והרבי התוועד. בכלל צריך לומר גם שבאותה תקופה, זו
01:25 א זאך וואס איך האב זוכה געווען צו זיין ביים אלס מעשה. און דאס דערציילן מיט דעם ווי איך האב דאס איבערגעלעבט אמאל, וואס דאס איז געווען, און פארבינדן מיט דעם תורה, מען זאל פון דעם קענען ארויסנעמען, יא, א לעבעדיגן ביישפיל. יא, וואס דאס איז דער עיקר ענין. ווייל בשעת מען איז זיך מתבונן און מען לעבט איבער זאכן וואס מען האט זוכה געווען צו זיין דארט און זען און הערן, איז דאס, דאס איבערלעבן, און פאראייביגן אין זיך דעם זעלבן חיות, כדי אז מען זאל טאקע לערנען הלכה למעשה בחסידות ובדרך אשר יורנו, נצח סלה ועד. איז דאס געווען אין חודש ניסן אין יאר תש״נ. איך האב זוכה געווען צו זיין ביים רבי׳ן דעם גאנצן חודש ניסן; פון ראש חודש אדר־ניסן בין איך געווען אמאל ביים רבי׳ן א משך זמן. און יענער חודש ניסן איז געווען א שטורעמדיקער חודש ניסן מיט גאר כמה וכמה ענינים. אז דא מוז מען זאגן אז עס איז געווען אין יאר תש״נ, וואס דער רבי האט תמיד געשטורעמט דעם גאנצן יאר אז עס איז א זמן פון „תש״נ — תהא שנת נסים“. דאס איז א יאר פון נסים, און מען האט געזען בגלוי די נסים אמאל אין דעם יאר אין כמה וכמה ענינים. דאס איז געווען שבת פרשת ויקרא, ה׳ ניסן. איז געווען דעמאלט א פארברענגען, ווי דער סדר פלעגט זיין, אז דער רבי פלעגט פארברענגען יעדן שבת, יעדער יאר אין דעם סדר, יעדן שבת נאך דאווענען. נאך איינס־דרייסיג פלעגט דער רבי אראפקומען צו פארברענגען מיטן עולם, יא, מיט א גרויסן עולם, און דער רבי האט פארברענגט. בכלל דארף מען אויך זאגן אז אין יענער תקופה, דאס איז
03:00 כבר הייתה תקופה שבה לא היה קל כל כך לשמוע את קולו של הרבי, כי הרבי דיבר מעט בשקט יותר מבעבר. בשנים האחרונות היה, כן, קשה יותר לשמוע; היה צריך לעמוד קרוב מאוד, ממש לידו, כדי לשמוע היטב את דברי הרבי, ובפרט בשבת, כשלא היו רמקול או מיקרופון, היה קשה יותר לשמוע. באותה שבת ירד הרבי להתוועד כרגיל, עשה קידוש והתחיל את ההתוועדות בניגון. אחר כך התחיל לומר שיחה. ומיד התחיל להתוועד באופן שונה במקצת מהרגיל, בשינוי כלשהו: בקול רם יותר, בטון גבוה יותר, דבר שלא היה רגיל באותם ימים. הרבי התחיל מיד לדבר בטון גבוה, והיה אפשר לשמוע שזה שלא כרגיל. הבינו שעומדים לשמוע דברים, שיחה, שלא כדרך הרגיל. וכך אכן היה: הרבי דיבר אז באש להבה, בשיחה בוערת. כן, הטון של הרבי, הדיבור של הרבי, היו בלהט גדול. בכלל דיבר הרבי, כן, בחיות מיוחדת, כמובן. אבל באותה שבת, את השיחה ההיא אמר הרבי בסערה גדולה מאוד ובטון נחרץ מאוד. היה אפשר לשמוע את הדברים בכל האולם. והרבי פתח את השיחה מיד במילים שאנחנו עומדים היום — זו הייתה פרשת ויקרא, ה׳ ניסן — והרבי מיד
03:00 געווען שוין אין די תקופה וואס ס׳איז געווען נישט אזוי גרינג צו הערן דעם רבי׳נס קול, ווייל דער רבי האט גערעדט א ביסל שטילער ווי פריער. אין די לעצטע פאר יאר איז געווען דער, יא, דאס איז געווען שווערער צו קענען הערן; מען געדארפט שטיין נאנט און זייער דערנעבן כדי צו קענען גוט הערן דעם רבי׳נס רייד, בפרט שבת וואס עס איז נישט געווען קיין רמקול, קיין מיקראפאן, איז געווען שווערער צו הערן. יענעם שבת איז דער רבי אראפגעקומען צו פארברענגען ווי כרגיל, געמאכט קידוש און אנגעהויבן פארברענגען מיט א ניגון. און האט אנגעהויבן רעדן א שיחה. און האט גלייך אנגעהויבן פארברענגען עפעס נישט אויפן שטייגער ווי אמאל, עפעס מיט א שינוי: אויף א העכערן קול, אויף א העכערן טאן, וואס דאס איז נישט געווען רגיל אין יענע צייטן. דער רבי האט אנגעהויבן פארברענגען גלייך אויף עפעס א הויכן טאן, וואס מען האט געהערט אז עס איז שלא כרגיל. מען האט פארשטאנען אז דא גייט זיין עפעס א רייד, א שיחה, וואס עס איז שלא כדרך הרגיל. און אזוי איז טאקע געווען, אז דער רבי האט דעמאלט גערעדט באש להבה, א פייערדיגע שיחה. יא, וואס דעם רבי׳נס טאן, דעם רבי׳נס דיבור איז געווען מיט א גרויסן פלאם פייער. בכלל האט דער רבי גערעדט, יא, מיט א חיות מיוחדת, כמובן. אבער יענעם שבת און יענע שיחה האט דער רבי דאס געזאגט מיט גאר א גרויסן שטורעם און מיט גאר א גרויסן טאן. מען האט געקענט הערן אין גאנצן זאל די דיבורים. און דער רבי האט אנגעהויבן די שיחה גלייך מיט די ווערטער, אז מען האלט היינט — עס איז געווען פרשת ויקרא, ה׳ ניסן — און דער רבי האט גלייך
04:28 פתח בכך שקראנו היום, בפרשת ויקרא, את ההפטרה. וההפטרה של פרשת ויקרא נפתחת במילים „עם זו יצרתי לי תהילתי יספרו“. זהו הפסוק הראשון בהפטרה של פרשת ויקרא. פירוש הדברים הוא שהקב״ה אומר על עם ישראל: „עם זו יצרתי לי“ — בראתי, יצרתי, את העם הזה בשבילי; „עם זו יצרתי לי תהילתי יספרו“ — שהם, עם ישראל, יספרו על גדולתי, יספרו את תהילותיי. על כך התעכב הרבי ודיבר על הפירוש ועל העומק שבפסוק הזה. מה מבקש הפסוק לומר כאן, שעם ישראל הוא „תהילתי יספרו“? אפשר לחשוב בפשטות שהכוונה היא לכך שיהודי לומד תורה, שמקיימים מצוות, שמפיצים את האמונה בקב״ה, שהוא [לא ברור] לגויים, ממלא את תפקידו — וזהו „תהילתי יספרו“: מספרים לכל העמים ולכל העולם שיש אלוקים בעולם. וזה אכן נכון, אבל כאן אמר הרבי: לא זה מה שכתוב בפסוק. כאן בפסוק כתוב דבר אחר לגמרי. בפסוק הזה כתוב „עם זו יצרתי לי תהילתי יספרו“: הקב״ה אומר שבראתי את עם ישראל, ועצם הבריאה, עצם המהות, עצם קיומו של עם ישראל בעולם, בלי שום פעולות נוספות ופעולות
04:28 אנגעהויבן אז מ'האט היינט געלערנט די סדר. פרשת ויקרא האט מען געלערנט די הפטרה. און די הפטרה פון פרשת ויקרא הייבט זיך אן מיט די ווערטער „עם זו יצרתי לי תהילתי יספרו“. דאס איז דער ערשטער פסוק אין דער הפטרה פון פרשת ויקרא. וואס דאס זאגט, אז דער אויבערשטער זאגט, אז דעם אידישן פאלק, „עם זו יצרתי לי“, איך האב פאר מיר באשאפן, געמאכט, דעם פאלק, „עם זו יצרתי לי תהילתי יספרו“. אז זיי, דער אידישער פאלק, זאל דערציילן פון מיין גרויסקייט, זאל דערציילן פון מיינע תהילות. און אויף דעם האט זיך דער רבי אפגעשטעלט, דערויף גערעדט דעם טייטש און דעם עומק פון דעם פסוק. וואס וויל דער פסוק דערציילן דא? אז דער אידישער פאלק איז „תהילתי יספרו“. קען מען דאך מיינען בפשטות, אז דאס מיינט דורך דעם, אז א איד לערנט תורה, אז מען מקיים מצוות, אז מען פארשפרייט די אמונה אין דעם אויבערשטן, אז ער [לא ברור] לגוים, איז ממלא זיין הנהגה, איז „תהילתי יספרו“, דערציילט אלע פעלקער און דערציילט די גאנצע וועלט וועגן דעם אז עס איז דא א גאט אויף דער וועלט. וואס דאס איז טאקע ריכטיג, אבער דא האט דער רבי געזאגט: נישט דאס שטייט אין דעם פסוק. דא אין דעם פסוק שטייט גאר אן אנדער ווארט. אין דעם פסוק דא שטייט, אז „עם זו יצרתי לי תהילתי יספרו“. אז דער אויבערשטער זאגט, אז איך האב באשאפן דעם אידישן פאלק, און דער עצם באשאפן, דער עצם וועזן, דער עצם זיין פון דעם אידישן פאלק וואס עקזיסטירט אויף דער וועלט, אן קיין שום פעולות נוספות און פעולות
05:59 מיוחדות. עצם העניין של ״עם זו יצרתי לי״ — עצם זה שיהודי הולך ברחוב, זהו ״תהילתי יספרו״. עצם מציאותו של יהודי, העובדה שיהודי נמצא בעולם, הולך ברחוב והולך בגאווה — עצם העניין הזה הוא ״תהילתי״, השבח והתהילה הגדולים ביותר לקב״ה: ״תהילתי יספרו״. והרבי הסביר שבנוסף לכל זה, ידועה מעלתו של יהודי ומציאותו של יהודי. כמו שאומרים תמיד בנוסח הידוע שאומרים ב״מענה לשון״ כשהולכים לציונים, לקברי צדיקים: הזוהר אומר על גופי צדיקים, אבל הרבי דיבר על גופו של כל אחד ואחד מישראל, שיהודי הוא ״גופא דילהון קדישא״. ליהודי יש גוף קדוש. לא רק נשמתו קדושה, גם גופו קדוש, גוף קדוש. והרבי הסביר בתניא ש״אתה בחרתנו מכל העמים״ אינו נאמר על נשמתו של יהודי, אלא דווקא על גופו של יהודי. הגוף החומרי, הנדמה בחומריותו לגופי אומות העולם — עצם מציאות גופו של יהודי היא דבר קדוש. זהו דבר טהור, דבר שהקב״ה עצמו בחר בו [לא ברור], בחר בגופו של יהודי. וזהו עניין שתמיד קיים, בכל הזמנים ובכל
05:59 מיוחדות. דער עצם „עם זו יצרתי לי“, אז דאס אליין, אז א איד גייט אין גאס, איז „תהילתי יספרו“. דער עצם זאך פון א אידן, דער עצם מציאות פון א אידן, אז א איד געפינט זיך אויף דער וועלט און ער גייט אין גאס און ער גייט מיט א שטאלץ, און דער עצם ענין וואס א איד גייט אין גאס, אז דאס אליין איז תהילתי, דאס איז דער גרעסטער שבח ותהילה פון דעם אויבערשטן, „תהילתי יספרו“. און דער רבי האט געגעבן צו פארשטיין, אז חוץ פון דעם אלעם, דאך ידוע די מעלה פון א אידן און די מציאות פון א אידן, ווי מען זאגט אייביג אין דעם נוסח הידוע וואס מען זאגט דאס אין מענה לשון, אז מען גייט אויף די ציונים, אויף די קברי צדיקים: דער זוהר זאגט וועגן גופי צדיקים, אבער דער רבי האט גערעדט וועגן גופי כל אחד ואחד מישראל, וואס א איד איז „גופא דילהון קדישא“. א איד איז א גוף קדוש. נישט נאר זיין נשמה איז קדוש, דער גוף איז קדוש, א הייליגער גוף. און דא האט דער רבי מסביר געווען אין תניא, אז דער „אתה בחרתנו מכל העמים“ גייט נישט אויף די נשמה פון א אידן, נאר גאר אויף דעם גוף פון א אידן. דער גוף החומרי, הנדמה בחומריותו לגופי אומות העולם, דער עצם מציאות פון א גוף פון א אידן איז א הייליגע זאך. דאס איז א ריינע זאך, דאס איז א זאך וואס דער אויבערשטער אליין האט אויסגעקליבן [לא ברור], האט געקליבן א גוף פון א אידן. און דאס איז אן ענין שטענדיג, אין אלע זמנים און
07:18 המצבים. וכאן נוסף עניין מיוחד בדורנו זה: בדור שלנו, בזמן הזה, עצם מציאותו של יהודי מספרת את גדולתו ואת הפלאים הגדולים, הניסים והנפלאות של הקב״ה. כי הדור שלנו הוא דור שקם מן החורבן, מן ה״לא תקום פעמיים צרה״, מן המלחמה. זהו דור שבא אחרי מלחמת העולם השנייה, שבה קם המן של דורנו, כמו בדורות אחרים — היטלר יימח שמו — שרצה כפשוטו ״להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים, מנער ועד זקן, טף ונשים״. טף ונשים, הכול. זו הייתה תוכניתו, זו הייתה מטרתו. ורחמנא ליצלן, נהרגו רבים כל כך, אלפים ומיליונים מנשמות ישראל שנהרגו על קידוש השם. כל יהודי שנשאר היום — כשבדרך נס גמור, בחסדיו הגדולים של הקב״ה, נותרה שארית הפליטה, העם היהודי שהתייצב אחרי השואה, אחרי מלחמת העולם, הקים משפחות על גבי משפחות ובנה מחדש את העם היהודי — הוא בעצם, יהיה מי שיהיה, ״אוד מוצל מאש״. כל יהודי הוא ״אוד מוצל מאש״; כל יהודי הוא בעצם ״תהילתי יספרו״, בעצם היותו. זה נוסף על כך שהוא לומד תורה ומקיים מצוות, ונוהג את הנהגתו [לא ברור] ועושה מעשים טובים. כל אלה עניינים גדולים, נעלים, קדושים ונכונים, אבל
07:18 אלע מצבים. און דא קומט צו א ספעציעלער ענין בדורנו זה. אז אין אונזער דור איז דאס בזמן הזה דא, וואס דער עצם מציאות פון א אידן דערציילט די גרויסקייט און די גרויסע פלאים, נסים ונפלאות פון דעם אויבערשטן. ווייל אונזער דור, דאס איז א דור וואס איז אויפגעשטאנען פון דעם חורבן, פון „לא תקום פעמיים צרה“, פון די מלחמה. דאס איז א דור וואס קומט נאך די צווייטע וועלט־מלחמה, וואס דעמאלט איז געווען דער המן ימח שמו וואס איז אויפגעשטאנען בדורנו, ווי אין אנדערע דורות, וואס ער איז געקומען, היטלער ימח שמו, וואס ער האט געוואלט כפשוטו „להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים, מנער ועד זקן, טף ונשים“, טף ונשים, די גאנצע זאך. דאס איז געווען זיין פלאן, דאס איז געווען זיין מטרה. און רחמנא ליצלן, זענען אומגעקומען אזוי פיל, טויזנטער און מיליאנען נשמות פון אידן וואס זענען אומגעקומען על קידוש השם. איז יעדער איד וואס איז היינט געבליבן, וואס בדרך נס גמור, בחסדי הגדולים פון דעם אויבערשטן, זענען געבליבן די שארית הפליטה, דער אידישער פאלק וואס האט זיך אוועקגעשטעלט נאך די שואה, נאך דער וועלט־מלחמה, און זיך אוועקגעשטעלט און אויפגעבויט משפחות און משפחות, און צוריק אויפגעבויט דעם אידישן פאלק פון דאס ניי, איז בעצם יעדער איד היינט, וועלכער ער זאל נאר זיין, איז אן „אוד מוצל מאש“. יעדער איד איז אן „אוד מוצל מאש“, יעדער איד איז בעצם א „תהילתי יספרו“, דער עצם זיין. דאס זענען דאס וואס ער לערנט תורה ומקיים מצוות און ער טוט זיין הנהגה [לא ברור] און ער טוט גוטע זאכן. דאס זענען אלץ גרויסע ענינים, הויכע ענינים, הייליגע ענינים, ריכטיגע ענינים, אבער
09:01 לא בזה טמון ה״תהילתי״, אלא בעצם יצירתו של יהודי, יהיה מצבו אשר יהיה. אפילו, רחמנא ליצלן, יהודי שלעת עתה רחוק מיהדות, הוא תינוק שנשבה, אינו יודע על תורה ומצוות, או שלא חונך לכך, או תהיה הסיבה אשר תהיה. אבל היהודי הזה נולד לאם יהודייה, יש לו גוף יהודי ונשמה יהודית, ועצם יצירתו היא ״עם זו יצרתי לי תהילתי יספרו״. זו הייתה הנקודה שסביבה דיבר הרבי אז, ואמר במפורש: כך צריך להסתכל על יהודי, כך צריך לאהוב יהודי, כך צריך להוקיר יהודי, ורק כך צריך להיות הדיבור במעלותם של ישראל. ורחמנא ליצלן, כשהרבי דיבר אז, ממש כל השומעים... אף שבגשמיות לא היו אז בנמצא הכוחות, הכוחות הקדושים של הרבי ב... אבל הדברים נאמרו ממש מקרב לבו פנימה: רחמנא ליצלן שיהודי ידבר בחריפות ובבוטות, במילים בלתי רצויות, על יהודי, יהיה מי שיהיה. זאת בעקבות מי שהתבטא היפך שבחן של ישראל, ביקש להחיות את העניין ולדבר, ודיבר בשפה שבה, מתוך אמירת דברים שהם היפך שבחן של ישראל, התבטאו גם עניינים בלתי רצויים בגינם. והדבר נגע לרבי בנפשו פנימה וטלטל אותו.
09:01 נישט אין דעם באשטייט דער „תהילתי“, נאר דער עצם יצירה פון א איד, ווי ער זאל נאר נישט זיין. אפילו, רחמנא ליצלן, א איד וואס ער איז דערווייל ווייט פון אידישקייט, איז א תינוק שנשבה, ער ווייסט נישט פון תורה ומצוות, אדער ער איז נישט מחונך געווארן אויף דעם, אדער ווי ס'זאל נאר נישט זיין די סיבה וואס. אבער דער איד, ער איז געבוירן געווארן צו א אידישע מאמע, האט דעם אידישן גוף מיט דער אידישער נשמה, איז זיין עצם יצירה „עם זו יצרתי לי תהילתי יספרו“. און דאס איז געווען די נקודה, ארום וואס דער רבי האט דעמאלט גערעדט, און האט מפורש געזאגט: אזוי דארף מען קוקן אויף א איד, אזוי דארף מען ליב האבן א איד, אזוי דארף מען מייקר זיין א איד, און נאר דאס דארף זיין דער דיבור במעלותם של ישראל. און, רחמנא ליצלן, דער רבי האט דעמאלט גערעדט, איז געווען ממש כל השומעים ממש. דאך, אמאל בגשמיות איז נישט געווען אפיר די כוחות, די הייליגע כוחות פון רבי'ן אין זיין... אבער דאס איז געווען ממש גערעדט מקרב לבו פנימה, אז רחמנא ליצלן אז א איד זאל רעדן שארף ובוטה, ווערטער בלתי רצויים, אויף א איד, ווי ער זאל נאר נישט זיין. וואס איז געווען פון דעם וואס איינער וואס ער האט זיך ארויסגערעדט היפך שבחן של ישראל, געוואלט מחיה זיין און רעדן און גערעדט אין א שפראך וואו דאס האט ארויסגעברענגט, דורך היפך שבחן של ישראל זאגן, און פון דעם ארויסגעדריקט זיך ענינים בלתי רצויים בגינם. און דאס האט דעם רבי'ן אנגערירט בנפשו פנימה און אויפגערודערט.
10:32 הרבי דיבר אז בחריפות על חומרתו של עניין כזה. הוא הביא את מה שמסופר על ישעיהו הנביא. מסופר בתנ״ך שכאשר הגיע זמנו של ישעיהו הנביא ללכת, והיה מראה המרכבה שראה ישעיהו הנביא, ושם מתוארת ההתגלות לישעיהו הנביא — הקב״ה דיבר אליו ואמר שהוא רוצה לשלוח אותו לשליחות, לנבואה. וישעיהו הנביא אמר: ״כי איש טמא שפתים אנכי ובתוך עם טמא שפתים אנכי יושב״. כלומר, הוא נמצא — מי אני בכלל? כך אמר כשהתנבא — אני ״איש טמא שפתים אנכי״, ואני נמצא בתוך ״עם טמא שפתים״. כשעמד מול המרכבה העליונה, עם השרפים שהיו שם, כפי שהפרק מספר את כל הפרטים, הרגיש ישעיהו: מי אני ומה אני? והוא אמר את הביטוי הזה. נאמר בפסוק ״ויעף אלי אחד מן השרפים״ — המלאכים עמדו שם ליד המרכבה העליונה, במראה המרכבה של ישעיהו. אחד השרפים, אחד המלאכים, ניגש ולקח גחלת מן הגחלים שהיו מונחות על גבי המזבח, הניח אותה על פיו וצרב אותו. והוא אמר לו: מדוע אתה אומר מילים כאלה? וכפי שהמדרש...
10:32 דער רבי האט דעמאלט גערעדט אט די שארפקייט פון אזא שארף עסק. ער האט געברענגט וואס ברענגט זיך אויף ישעיהו הנביא. דערציילט זיך אין תנ״ך, אז ווען ס'איז געקומען צו גיין ישעיהו הנביא, און ס'איז געווען די מרכבה וואס ישעיהו הנביא האט געזען, און דארט שטייט אז ס'איז געווען די התגלות ביי ישעיהו הנביא, דער רבונו של עולם האט גערעדט צו אים און דער רבונו של עולם האט געזאגט אז ער וויל אים שיקן אויף א שליחות, א נבואה. און ישעיהו הנביא האט געזאגט: „כי איש טמא שפתים אנכי ובתוך עם טמא שפתים אנכי יושב.“ אז ער געפינט זיך — ווער בין איך בכלל? ס'איז געווען מיט זיין נבואה — איך בין „איש טמא שפתים אנכי“, און איך געפין זיך צווישן „עם טמא שפתים“. אז ער האט זיך געפילט, שטייענדיג ביי די מרכבה עליונה, וואס איז דעמאלט געווען שרפים, ווי דער קאפיטל דערציילט די אלע פרטים, איז ישעיהו האט זיך געפילט: מי אני ומה אני? און ער האט געזאגט אט דעם אויסדרוק. שטייט אין פסוק אז ס'איז געקומען „ויעף אלי אחד מן השרפים“ — ס'איז געווען דארט די מלאכים זענען געשטאנען ביי די מרכבה עליונה, ביי דער מרכבה פון ישעיהו. איז צוגעקומען איינער פון די שרפים, פון די מלאכים, און גענומען א קויל, גענומען פון די גחלים וואס זענען געלעגן על גבי המזבח, און ער האט אים געלייגט אויף זיין מויל, און ער האט אים אפגעבריט. און ער האט אים געזאגט: וואס זאגסטו אזעלכע ווערטער? און ווי דער מדרש...
11:55 ...אז זו הייתה טענה כלפי ישעיהו הנביא, מפני שדיברת היפך שבחן של ישראל. איך אתה אומר, חס ושלום, את המילים האלה: ״בתוך עם טמא שפתים אנכי יושב״? הוא קיבל על כך את העונש הנורא הזה, שצרבו את פיו כדי שלא ידבר דברים כאלה, כי יהודי אינו מדבר... חס ושלום לומר דבר שהוא היפך שבחן של ישראל. וזה היה ישעיהו הנביא, אמר הרבי. כל שכן וכל שכן בזמננו זה, בזמנים שלנו, בדור שלנו — איך יכול יהודי, חס ושלום, להרשות לעצמו לדבר דברים שהם היפך שבחן של ישראל? והרבי שוב המשיך לדבר, ושוב ושוב החדיר בנו את יוקרם של יהודים, את יוקרה של נשמת היהודי, את יוקרו של גופו של היהודי, את יוקרה של עצם מציאותו של היהודי. בפרט בדורנו זה, כל יהודי — הוא תהילתו של הקדוש ברוך הוא. וממילא צריך לדבר בשבחם. ואכן, כשאפשר לפעול בענייני תורה ומצוות, צריך לקרב לתורה ולמצוות, ויש עניינים שצריך לטפל בהם. אבל כפי שהרבי אומר בתניא פרק ל״ב: ״והן לא, לא הפסיד שכר מצות אהבת ריעים״. עצם העניין של אהבת ריעים הוא לאהוב את היהודי כפי שהוא, את עצם מציאותו. והייתה סערה כזאת בהתוועדות: אחרי שהרבי אמר את השיחה הזאת, הדברים נאמרו ממש בלהט כזה, והקהל התחיל לשיר ניגון. כך היה בהתוועדות, שאחרי הדברים, כן...
11:55 ...אז דאס איז געווען א טענה צו ישעיהו הנביא, ווייל דו האסט גערעדט היפך שבחן של ישראל. וואס זאגסטו, חס ושלום, אט די ווערטער, אז „בתוך עם טמא שפתים אנכי יושב“? האט ער באקומען אט דעם געפערליכן עונש, אז מ'האט אים אפגעבריט דעם מויל פון רעדן אזעלכע זאכן, ווייל א איד רעדט נישט בשבח... חס ושלום צו זאגן אזאך היפך שבחן של ישראל. און דאס איז געווען ישעיהו הנביא, דער רבי האט געזאגט. כל שכן וכל שכן בזמנינו זה, אין אונזערע צייטן, אין אונזער זמן, ווי חס ושלום קען זיך א איד ערלויבן רעדן ענינים אויף שבחן של ישראל? און דער רבי האט נאכאמאל אנגעהויבן רעדן ווייטער און ווידער און נאכאמאל אריינברענגען אין אונז די טייערקייט פון אידן, די טייערקייט פון דער נשמה פון אידן, די טייערקייט פון דעם גוף פון אידן, די טייערקייט פון דעם עצם מציאות פון אידן. בפרט בדורנו זה איז יעדער איד — דאס איז תהילתו של הקדוש ברוך הוא. וממילא דארף מען רעדן מיט שבחים, און טאקע זיין אז מ'קען פועל'ן אויף תורה ומצוות, מ'דארף טאקע מקרב זיין צו תורה, צו מצוות, און ס'זענען דא ענינים. אבער ווי דער רבי זאגט אין תניא פרק ל״ב: „והן לא, לא יפסיד שכר מצות אהבת רעים.“ דער עצם ענין פון אהבת רעים איז ליב האבן דעם ווי ער איז, דער עצם מציאות פון אידן. און דאס איז געווען אזא שטורעם ביי דער התוועדות, וואס נאך דעם וואס דער רבי האט גערעדט אט די שיחה, איז דאס געווען ממש מיט אזא ברען, און דער עולם האט גענומען זינגען א ניגון. דאס איז געווען ביי דער התוועדות, אז נאך דעם רעדן, יא...
13:23 אחרי שנאמרה שיחה, היה ניגון. הקהל התחיל לשיר ניגון שמח, והרבי קם בשמחה גדולה, רבה ועצומה — דבר שלא היה רגיל. והרבי היה בתנועה של התלהבות. ברגע שהתחילו לשיר את הניגון השמח, הרבי קם והתחיל לשיר ולרקוד בשמחה רבה ועצומה, בשמחה הגדולה ביותר. כן, ניגון של שמחת תורה. והקהל עמד כל הזמן בהתלהבות כזאת. אז הרגישו כאילו זה שמחת תורה. כן, אני זוכר איך הקהל עמד צפוף, ראש על ראש, על השולחנות. הייתה שמחה גדולה כזאת בישראל. ואת ה״אשרינו מה טוב חלקנו״, את התחושה, כן, שאפשר לקלוט את ההדר ואת העושר, את התחושה, את ההרגש, את היוקר שיש ביהודים, איך צריך להסתכל על יהודים — את ה״אשרינו מה טוב חלקנו״ הזה הרגישו באופן גלוי ומוחשי באותו רגע, בהתוועדות. ובהמשך לזה אכן היה אחר כך עניין שלם [לא ברור]. זה היה בחודש ניסן, שלושה שבועות לאחר מכן, בסוף חודש ניסן. והרבי פתאום — אני זוכר, זה היה אותו סיפור — פתאום אמר אחרי מנחה, כ״ז ניסן, כ״ח ניסן, כ״ח ניסן תש״נ. והרבי ביקש אחרי מנחה לומר כמה מילים. זה היה ללא הכנה כלל וכלל, איש לא התכונן לכך. זו הייתה הפתעה, סורפרייז, כמו שאומרים. והרבי דיבר על כך שיש, רחמנא ליצלן,
13:23 גערעדט א שיחה, געווען א ניגון. דער עולם האט גענומען זינגען א פרייליכן ניגון, און דער רבי האט זיך אויפגעשטעלט בשמחה גדולה רבה ועצומה, וואס עס איז נישט געווען קיין דבר הרגיל, נאר דער עולם. יא, דער רבי איז געווען אז אין אים א תנועה פון א התלהבות. ווי נאר מען האט אנגעהויבן זינגען דעם פרייליכן ניגון, האט דער רבי זיך אויפגעשטעלט און אנגעהויבן זינגען און טאנצן בשמחה רבה ועצומה, די גרעסטע שמחה. יא, א שמחת־תורה׳דיקער ניגון. און דער עולם איז געשטאנען תמיד מיט אזא התלהבות. וואס דעמאלט האט מען געפילט ווי א שמחת תורה. יא, איך געדענק ווי דער עולם איז געשטאנען קאפ אויף קאפ, אויף די טישן. עס איז געווען אזא שמחה גדולה בישראל. און דעם ״אשרינו מה טוב חלקנו״, דעם געפיל, יא, אז מען קען אנטפאנגען דעם הדר און די רייכקייט, דעם געפיל, דעם הרגש, די טייערקייט וואס איז אין אידן, ווי אזוי מען דארף קוקן אויף אידן, דעם ״אשרינו מה טוב חלקנו״, אז מען פילט דאס באופן גלוי ומוחשי אין דעם, אינעם מאמענט, אינעם פארברענגען. וואס בהמשך לזה איז טאקע געווען שפעטער א גאנצע [לא ברור]. דאס איז געווען חודש ניסן, דריי וואכן נאך דעם, סוף חודש ניסן. און דער רבי פלוצלינג — איך געדענק, דאס איז געווען די זעלבע מעשה — פלוצלינג האט דער רבי געזאגט נאך מנחה, כ״ז ניסן, כ״ח ניסן, כ״ח ניסן תש״נ. און דער רבי האט נאך מנחה געבעטן רעדן א פאר ווערטער. דאס איז געווען שלא בהכנה כלל וכלל, קיינער האט זיך נישט געגרייט. עס איז געווען א הפתעה, א סורפרייז, ווי מען זאגט. און דער רבי האט גערעדט אז עס איז דא, רחמנא ליצלן,
14:53 מצב, כן, שרוצים [לא ברור] את עם ישראל, חס ושלום, [לא ברור], חס ושלום, שלא יהיה רחוק מדי. והרבי אמר: ״הנה לא ינום ולא יישן שומר ישראל״. דרך החסידות היא הדרך שאדמו״ר הצמח צדק לימד אותנו: ״תחשוב טוב, יהיה טוב״. וממילא, הגישה צריכה להיות שצריך להיות בשמחה, צריך להיות בביטחון, צריך להיות באהבת ישראל ובאחדות ישראל. ובפרט ביקש הרבי להוסיף בתורה ובמצוות: צריך לעסוק בלימוד התורה, כן, צריך לעסוק בעבודה שבלב, אפילו לומר עוד שלושה פרקי תהילים. וגם כאן הוא נתן סכום לסעודה. וכאן [לא ברור] סעודה — דיברו אז, דיברו, דיברו [לא ברור] על ערב חג השבועות, שהיה יום לאחר מכן. וכפי שכולם יודעים את ההמשך, אחרי זה התחיל כל התהליך שהתפתח מיד לאחר מכן; כעבור כמה שבועות וחודשים היה כל המצב שהוביל למלחמה, שנקראה אז מלחמת המפרץ. כן, המלחמה שבה ראו אז ניסים גלויים ממש. הרבי דיבר אז על כך שזה חל בשנה של ״שנת ניסים״ ושל ״שנת אראנו נפלאות״, תש״נ, תשנ״א. אז ראו בעיני בשר: ״יכירו וידעו כל יושבי תבל״ — ניסים גלויים ממש. כן, כפי שהרבי אמר אז, ״הנה לא ינום״, בארץ ישראל המקום הכי בטוח. זה [לא ברור] שאז...
14:53 א מצב, יא, אז עם ישראל וויל מען [לא ברור], חס ושלום, [לא ברור], חס ושלום, צו ווייט נישט זיין. און דער רבי האט געזאגט: ״הנה לא ינום ולא יישן שומר ישראל״. דער דרך פון חסידות איז, דער דרך וואס דער צמח צדק האט אונז אויסגעלערנט: ״טראכט גוט, וועט זיין גוט״. און במילא, דער צוגאנג דארף זיין, מען דארף זיך זיין אין שמחה, מען דארף זיין אין ביטחון, מען דארף זיין אין אהבת ישראל ואחדות ישראל. און בפרט האט דער רבי געבעטן צו זיין א מוסיף בפרט אין תורה ומצוות, מען דארף זיין אין לימוד התורה, יא, מען דארף זיין אין עבודה שבלב, אפילו זאגן נאך דריי קאפיטלעך תהילים. און אויך האט ער דא געגעבן א סכום פון א סעודה. און דא [לא ברור] סעודה איז געווען דעמאלט גערעדט, גערעדט, גערעדט [לא ברור] דעם ערב של חג שבועות, וואס איז געווען א טאג נאך דעם. וואס ווי אלע ווייסן דעם המשך, אז נאך דעם האט זיך אנגעהויבן דער גאנצער תהליך וואס איז געגאנגען גלייך נאך דעם, נאך א פאר וואכן און חדשים שפעטער, איז געווען דער גאנצער מצב וואס האט צוגעפירט צו דער מלחמה, וואס דאס האט דעמאלט געהייסן די מלחמת המפרץ. יא, די מלחמה וואס מען האט דעמאלט געזען ניסים גלויים ממש. דער רבי האט דעמאלט גערעדט אז עס פאלט אין א יאר שנת ניסים און שנת אראנו נפלאות, תש״נ, תשנ״א. האט מען דעמאלט געזען בעיני בשר: ״יכירו וידעו כל יושבי תבל״, די ניסים גלויים ממש. יא, ווי דער רבי האט דעמאלט געזאגט, ״הנה לא ינום״, אין ארץ ישראל איז דער מקום הכי בטוח. דאס איז [לא ברור] וואס דעמאלט וואס
16:19 שם יודעים שהקדוש ברוך הוא — ״עיני ה׳ אלקיך בה מראשית השנה ועד אחרית שנה״. ובמשך השנה, וגם לאחר מכן, היו שיחות רבות שבהן הרבי ממש לחם מלחמות ה׳, כלשון הרמב״ם: ״וילחום מלחמות ה׳ וינצח״, בנוגע למעלתם של ישראל. היו כאלה שחשבו, חס ושלום, להפך, וניצלו אז את הרגע כדי להוכיח באופן שלילי. אבל הרבי ממש נלחם והדגיש שצריך שלא לדבר עוד דברי שטנה על ישראל, ושצריך לזכור מה להביא, כדי שיראו בגלוי את הניסים שאכן ראו בעיני בשר באותה שעה. ובהשגחה פרטית, כל העניין שעליו מדברים נמצא בפרשת השבוע שלנו, בפרשת חוקת. יש תורה של הבעל שם טוב על מה שכתוב בפסוק בסדרה של היום, בפרשת חוקת: היהודים דיברו — ״ותקצר נפש העם בדרך״. היהודים התעייפו, ״וידבר העם באלקים ובמשה״. הם מתחילים לדבר לשון הרע, מתחילים לדבר שלא כראוי. ״וישלח ה׳ בעם את הנחשים השרפים״. בפרשה מסופר הסיפור הזה, שהקדוש ברוך הוא שלח נחשים שרפים; היינו, מה היה העניין? שדיברו לשון הרע, שדיברו רע על משה רבינו וכו׳. ובעניין הסיפור הזה מובא מהבעל שם טוב, ש״וישלח ה׳ בעם את הנחשים השרפים״ מכוון למגידים ולמוכיחים שמדברים היפך שבחן של
16:19 דארטן ווייסט מען, אז דער אויבערשטער איז, איז, איז, איז ״עיני ה׳ אלקיך בה מראשית השנה ועד אחרית שנה״. און במשך די יאר, שפעטער אויך, איז געווען ריבוי שיחות וואס דער רבי האט דעמאלט ממש לחם מלחמות ה׳, ווי עס שטייט דער לשון אין רמב״ם, ״וילחום מלחמות ה׳ וינצח״, בנוגע דעם ענין פון מעלתם של ישראל, וואס עס זענען געווען אזעלכע וואס האבן, חס ושלום, גוט טראכט פארקערט, און דעמאלט אויסגענוצט דעם מאמענט אויף צו מוכיח זיין באופן שלילי. אבער דער רבי האט געפירט א מלחמה ממש און ארויסגעברענגט אז מען דארף מער נישט רעדן משׂטינים של ישראל, און מען דארף געדענקען וואס צו ברענגען, אז מען זאל זען בגלוי די ניסים וואס מען האט טאקע געזען בעיני בשר אין יענעם מאמענט. און השגחה פרטית, דער גאנצער ענין וואס מען רעדט איז דא אין די פרשה פון היינטיקער וואך, אין פרשת חוקת. ס׳איז פאראן א תורה פון בעל שם טוב, וואס דער בעל שם טוב ברענגט אויף דעם וואס עס שטייט אין פסוק אין היינטיקער סדר, אין פרשת חוקת, אז אידן האבן גערעדט, ״ותקצר נפש העם בדרך״. אידן זענען געווארן פארמאטערט, ״וידבר העם באלקים ובמשה״. הייבן זיי אן רעדן לשון הרע, הייבן אן רעדן נישט וואס מען דארף. ״וישלח ה׳ בעם את הנחשים השרפים״, וואס אין פרשה דערציילט מען די סיפור, אז דער אויבערשטער האט צוגעשיקט נחשים השרפים, היינו, וואס איז געווען דער ענין, אז מען האט גערעדט לשון הרע, אז מען האט גערעדט שלעכט אויף משה רבינו וכולי. און אין דעם סיפור שטייט פון בעל שם טוב, אז ״וישלח ה׳ בעם את הנחשים השרפים״ גייט אויף די מגידים ומוכיחים וואס זיי רעדן היפך שבחן של
17:53 ישראל. והבעל שם טוב אומר שיש שני סוגים של מוכיחים. יש שני סוגים של יהודים שמוכיחים אנשים, שמדברים איתם כדי לקרב אותם ולחזק אותם בענייני תורה ומצוות. יש מי שמדברים בשפה של אהבה, ויש מי שמדברים בשפה של גבורות, של דינים. הם מדברים בשפה קשה. הבעל שם טוב מביא על כך משל: היה מלך, ולמלך היה בן יחיד. הוא אהב אותו ונתן לו כל [לא ברור]. עד שהגיע הזמן שבו שלח המלך את בן המלך, את הנסיך, לדרך רחוקה. הוא שלח אותו ללכת בדרך רחוקה — רחוקה בגשמיות ורחוקה ברוחניות — ולהיפגש עם כל מיני אנשים ירודים. הוא שלח איתו שניים מעבדיו ומשרתיו, שיהיו איתו, ישגיחו עליו, יחנכו אותו ויישארו לצידו. הם הלכו איתו, והם [לא ברור]. אבל בן המלך, רחמנא ליצלן, התקרב והתחבר לכל מיני אנשים ירודים, אנשים רעים שהורידו אותו מדרך הישר. בן המלך התלכלך ונלכד שם.
17:53 ישראל. און דער בעל שם טוב זאגט אז ס׳זענען דא צוויי סארטן מוכיחים. ס׳זענען דא צוויי סארטן אידן וואס זיי מוסרן, זיי רעדן צו די מענטשן וועגן זיין, אה, אה, אה, ברענגען נענטער און מחזק זיין אין ענינים פון תורה ומצוות. ס׳זענען דא די וואס רעדן אין א שפראך פון ליבשאפט, און ס׳זענען דא די וואס רעדן אין א שפראך פון גבורות, פון דינים. זיי רעדן א שווערע שפראך. זאגט דער בעל שם טוב אויף דעם א משל, אז ס׳איז געווען א מלך, און דער מלך האט געהאט א בן יחיד. און ער האט אים ליב געהאט, ער האט אים געגעבן כל [לא ברור]. ביז עס איז געקומען די צייט וואס דער מלך האט געשיקט דעם בן מלך, דעם פרינץ, דעם נסיך, לדרך רחוקה. ער האט אים געשיקט גיין א ווייטע וועג, א ווייטע וועג בגשמיות, א ווייטע וועג ברוחניות, זיך טרעפן מיט כל מיני נידעריגע מענטשן. און ער האט מיטגעשיקט מיט אים צוויי פון זיינע עבדים ומשרתים. זיי זאלן זיין מיט אים און אכטונג געבן אויף אים און מחנך זיין אים, און זיין צוזאמען מיט אים. זיי זענען מיטגעגאנגען מיט אים, און זיי האבן [לא ברור]. אבער דער בן מלך, רחמנא ליצלן, האט זיך דערנענטערט, זיך פארחברט מיט כל מיני נידעריגע מענטשן, שלעכטע מענטשן, און מענטשן וואס האבן אים אראפגעפירט פון דרך הישר. און דער בן מלך איז פארשמוצט געווארן, פארכאפט געווארן.
19:20 הוא נלכד ב[לא ברור]. אחד העבדים והמשרתים [לא ברור]. הוא יצא מהמקום שבו היה עם בן המלך וחזר אל המלך. כשחזר, סיפר למלך את כל האמת. הוא אמר לו מה קרה שם. המלשין סיפר לו את כל הדברים. המלך נשבר מאוד. מה קרה? הוא סיפר לו שבן המלך הולך עם אנשים לא ראויים, מתחבר איתם, סוטה מן הדרך, התלכלך ו[לא ברור], ויורד מדרך הישר. הוא סיפר את כל האמת; הוא רצה שהאב יֵדע מה עובר על הילד. האב התמלא דינים, גבורות וכעס. אחר כך גם העבד השני יצא לדרך בחזרה אל המלך. כשהגיע אל המלך, סיפר לו מה עובר על הילד. אבל במקום להדגיש את הרע, במקום להדגיש כמה רע הילד מתנהג, הוא ניגש אל האב ואמר לו: ״ראה את הילד היקר שלך. למה הכנסת אותו למצב כזה?״ ובמקום לספר על עבירותיו של הילד, הוא רק עורר את האב ואמר
19:20 ער איז געווארן פארכאפט אין א [לא ברור]. איינער פון די עבדים ומשרתים האט [לא ברור]. ער האט זיך ארויסגענומען פון דארט, וואו ער איז געווען מיט דעם בן מלך, און איז צוריקגעקומען צום מלך. איז ער צוריקגעקומען צום מלך, האט ער דערציילט דעם מלך דעם גאנצן אמת. ער האט אים געזאגט וואס ס׳איז דא פארגעקומען. דער מלשין איז געווען און האט דערציילט אלע ענינים. דער מלך איז געווען זייער צובראכן. וואס איז געשען? ער האט אים דערציילט ווי דער בן מלך גייט מיט נישט־ריכטיגע מענטשן, און ער חברט זיך מיט זיי, און ער גייט אראפ פון וועג, און ער איז געווארן פארשמוצט און ער איז [לא ברור] געווארן, ער גייט אראפ פון דרך הישר. און ער האט דערציילט דעם גאנצן אמת; ער האט געוואלט אז דער טאטע זאל וויסן וואס גייט פאר מיט דעם קינד. איז דער טאטע געווארן מלא דינים, מלא גבורות, מלא כעס. דערנאך האט פאסירט אז דער צווייטער עבד האט אויך גענומען דעם וועג צוריק צום מלך. און ווען ער איז געקומען צום מלך, האט ער דערציילט דעם מלך וואס גייט פאר מיט דעם קינד. אבער אנשטאט ארויסצוברענגען די שלעכטס, אנשטאט ארויסצוברענגען ווי שלעכט דאס קינד פירט זיך, איז ער געגאנגען צום טאטן און האט געזאגט דעם טאטן: „זע, דיין טייער קינד וואס דו האסט. פארוואס האסטו אים אריינגעשטעלט אין אזא ענין?“ און אנשטאט צו זאגן, צו דערציילן די עבירות פון דעם קינד, האט ער נאר מעורר געווען ביים טאטן און האט געזאגט
20:47 לו: ״למה הכנסת את הילד למצוקה כזאת? למה הבאת אותו למצב כזה? איך חשבת שהילד יתנהג אחרת?״ הוא עורר רחמים רבים. בדבריו הוא עורר רחמים רבים אצל אביו המלך, וכך הפך הכעס לחסד ולרחמים. בעקבות זאת לקח האב את הילד בחזרה והשיב אותו אליו, וכל ההנהגה השתנתה. הבעל שם טוב אומר שאלו שני אופנים של תוכחה. יש מוכיחים שבאים ומדברים רע, רואים רע ומביטים בעין רעה. זה גורם לכך שרואים את הרע שביהודים, ומעורר, רחמנא ליצלן, דינים למעלה. ויש אחרים ש[לא ברור]. אבל במקום לדבר רע על יהודים, מעוררים אצל הקב״ה רחמים רבים עליהם. ובאמצעות הרחמים הרבים אפשר גם להוציא אותם משם, להשיב אותם אל המלך ולהביא למחילה, סליחה וכפרה. כמו שמסופר על הבעל שם טוב, שפעם אמר למגיד, כשהמגיד הוכיח את הקהל. והבעל שם טוב,
20:47 צום טאטן: „פארוואס האסטו אריינגעשטעלט דאס קינד אין אזא נויט? פארוואס האסטו אים געפירט אין אזא נויט? ווי האסטו געמיינט אז דאס קינד וועט זיך אנדערש פירן?“ און ער האט מעורר געווען רחמים רבים. דורך זיין רעדן און די דיבורים האט ער ארויסגעברענגט רחמים רבים ביי אביו המלך, און דאס האט געמאכט אז עס איז געווארן איבערגעקערט דער כעס צו חסד און צו רחמים. און דורך דעם האט דער טאטע צוריקגענומען דאס קינד און אים צוריקגעברענגט, און עס איז געווארן א גאנצע אנדערע הנהגה. און דער בעל שם טוב זאגט, דאס זענען צוויי אופנים אין דעם וואס מ׳איז מוכיח. ס׳זענען דא די מוכיחים וואס זיי קומען צו גיין און זיי רעדן שלעכט, און זיי זעען שלעכט, און זיי קוקן מיט א שלעכט אויג. און דאס איז גורם אויך, אז מ׳זאל זען די שלעכטס פון די אידן, און דאס איז מעורר, רחמנא ליצלן, דינים למעלה. און ס׳זענען דא די אנדערע, וואס [לא ברור]. אבער אנשטאט צו רעדן שלעכט אויף די אידן, איז מען מעורר ביים אייבערשטן רחמים רבים אויף די אידן. און דורך די רחמים רבים קען מען אויך ארויסנעמען פון דארטן און צוריקברענגען צום מלך און ארויסברענגען די מחילה, סליחה וכפרה. ווי ס׳איז דאך דערציילט וועגן דעם בעל שם טוב, וואס דער בעל שם טוב האט אמאל געזאגט צום מגיד, ווען דער מגיד האט מוכיח געווען דעם עולם. און דער בעל שם טוב,
22:05 כן, עושה מהומה ומעמיד את הרשע במרכז. המגיד כעס מאוד. הוא ניגש אל הבעל שם טוב ושאל אותו: ״למה לא הנחת לי? הרי רציתי להוכיח את הרשע כדי שיעשה תשובה. כוונתי הייתה לשם שמים.״ ייתכן שבאמת התכוונת לשם שמים, אבל אופן הדיבור היה להבליט את הרע, להבליט את השלילי, ולא לדבר בשבחם של ישראל. הבעל שם טוב אמר לו שכתוב פסוק במשלי: ״מוסר ה׳ בני אל תמאס״. כן. הפשט הוא שצריך לרצות ללמוד מוסר. ״מוסר ה׳ בני אל תמאס״. כן. שאדם צריך לרצות להקשיב למוסר ולא למאוס בדברי מוסר. לכאורה, זו ראיה לטובת המגיד: הרי הוא צודק ומותר לו לומר דברי מוסר. אמר הבעל שם טוב: ״כתוב כאן ׳מוסר ה׳ בני אל תמאס׳, פסוק במשלי. אבל פירוש הפסוק אינו, כפי שאתה חושב, שצריך לרצות לומר מוסר או לשמוע מוסר. לא. הפירוש הוא: ׳מוסר ה׳ — בני אל תמאס׳. כשאתה מוכיח בשליחותו של הקב״ה, מוכיח על הנהגה כזו או אחרת, אז ׳בני אל תמאס׳. באותו זמן אסור לך למאוס ביהודי שלי, בילד שלי; אסור לדבר אליו באופן שמראה שאתה מואס בו, שאתה צועק עליו
22:05 יא, מאכט א טומל און מאכט מיט דעם רשע, מאכט אים אין דער מיטן. דער מגיד איז געווארן זייער בייז. איז ער צוגעגאנגען צום בעל שם טוב און געפרעגט דעם בעל שם טוב: „פארוואס האסטו מיך נישט געלאזט? איך האב דאך געמיינט דעם רשע מוכיח צו זיין, אז ער זאל תשובה טון. מיין כוונה איז געווען לשם שמים.“ קען זיין, דו האסט טאקע געמיינט לשם שמים, אבער דער נוסח איז געווען א נוסח פון ארויסברענגען דעם רע, ארויסברענגען דעם שלעכטן, און נישט רעדן מיט שבחים של ישראל. דער בעל שם טוב האט אים געזאגט, אז עס שטייט א פסוק אין משלי. דער פסוק זאגט: „מוסר ה׳ בני אל תמאס.“ יא. דער פשט, דער פשט איז, אז מען דארף וועלן לערנען מוסר. „מוסר ה׳ בני אל תמאס.“ יא. אז א מענטש דארף וועלן צוהערן צו מוסר און נישט מואס זיין אין דברי מוסר. וואס דאס, לכאורה, איז א ראיה צום מגיד, אז ער איז דאך גערעכט און מעג דאך רעדן מוסר. האט דער בעל שם טוב געזאגט: „עס שטייט דא: מוסר ה׳ בני אל תמאס“, א פסוק אין משלי. אבער דער טייטש פונעם פסוק איז נישט, ווי דו מיינסט, אז מען דארף וועלן זאגן מוסר אדער הערן מוסר. ניין, דער טייטש איז, אז „מוסר ה׳ בני אל תמאס“. בשעת דו מוסרסט פון דעם אויבערשטנס וועגן, דו מוסרסט וועגן אן הנהגה וכו׳ וכו׳, איז „בני אל תמאס“. אין דער זעלבער צייט טארסטו נישט מואס זיין אין מיין אידישן, מיין קינד, נישט רעדן צו אים אויף אן אופן אז דו ביסט מואס אין אים, אז דו שרייסט אויף אים און דו
23:36 ומדבר אליו בצורה רעה. אלא צריך לדבר דווקא בשבחם של ישראל. וכך מוכיחים אותו ומובילים אותו בדרך הטובה. יש עוד דבר. בפרשה שלנו מוצאים על כך תורה של הצדיק מברדיטשוב, שהיה סנגורן של ישראל ותמיד דיבר רק טוב על יהודים. יש לו תורה בפרשה שלנו, שבה הוא מבקש להבין את הסיפור שבפרשה, עניין מי מריבה. במי מריבה מוצאים שאצל משה רבינו היה חטא מי מריבה. הקב״ה אמר: ״יען לא האמנתם בי להקדישני״. מה היה חטא מי מריבה? כל המפרשים עוסקים בשאלה הזאת. יש בעניין כמה וכמה שיטות של הראשונים. מה היה חטא מי מריבה? מה הוא עשה שלא כראוי? יש כמה שיטות. אחת המחלוקות היא בין רש״י לרמב״ן. רש״י אומר — לפי רש״י זה פשוט: חטא מי מריבה היה בכך שהוא היה צריך לדבר אל הסלע, ולא דיבר אליו אלא הכה אותו. אילו היה ניגש ומדבר אל הסלע, הכול היה בסדר. אבל מאחר שלא ניגש לדבר אליו אלא הכה את הסלע, זה היה החטא. הקב״ה אמר ״להקדישני״,
23:36 רעדסט צו אים אויף א שלעכטן אופן. נאר מיט רעדן, דוקא, מיט שבחים של ישראל. און דורך דעם איז מען אים מוכיח און פירט אים אין דעם גוטן וועג. פארהאן נאך א זאך. אין אונזער פרשה געפינט מען אויף דערויף א תורה פונעם הייליגן בארדיטשובער, וואס ער איז געווען א סניגורן של ישראל און שטענדיג גערעדט נאר גוט אויף אידן. איז א תורה אין אונזער סדרה. דארט גייט ער צו פארשטיין דעם סיפור, וואס איז דא א סיפור אין אונזער פרשה, וואס דאס איז דער ענין פון מי מריבה. וואס ביי מי מריבה געפינט מען, אז משה רבינו — עס איז געווען דארט דער חטא פון מי מריבה. דער אויבערשטער האט געזאגט: „יען לא האמנתם בי להקדישני.“ וואס איז געווען דער חטא פון מי מריבה? אלע מפרשים אדרעסירן זיך. עס זענען דא אין דעם כמה וכמה שיטות ראשונים. וואס איז געווען דער חטא פון מי מריבה? וואס האט ער געטון שלעכט? עס זענען דא כמה שיטות. איינע פון די מחלוקות איז רש״י מיטן רמב״ן. וואס רש״י זאגט — פאר רש״י איז פשוט: דער חטא פון מי מריבה איז געווען דאס וואס ער האט געדארפט רעדן צו דעם סלע און ער האט נישט גערעדט, ער האט געשמיסן דעם סלע. אויב ער וואלט צוגעגאנגען און ער וואלט גערעדט צו דעם סלע, וואלט געווען, וואלט געווען, וואלט געווען אלעס גוט. אבער וויבאלד ער האט נישט צוגעגאנגען, ער האט געשמיסן דעם סלע, און דאס איז געווען. דער אויבערשטער האט געזאגט „להקדישני“,
25:02 הוא היה צריך לקדש שם שמים, כדי שהיהודים יראו: אם סלע מציית לי, בוודאי גם הם יצייתו. זהו הביאור של רש"י. וישנו הביאור של הרמב"ן. הרמב"ן אומר שעניין החטא היה בכך שאמר "שמעו נא המורים". הוא דיבר אל היהודים ודיבר אליהם קצת בקשיחות, בתקיפות. הוא אמר להם דברים קשים, אמר "שמעו נא המורים", וזה היה החטא. אומר הברדיטשובער הקדוש, שבעצם אין כאן מחלוקת, אלא הדברים תלויים זה בזה. הוא אומר כאן דבר עשיר בתוכנו. מהו כל העניין? יש שתי דרכים להוכיח יהודים. כלומר, יש אופן שבו מוכיחים יהודים, מציגים בפניהם דברים קשים כגידים ומראים להם את הנגע, את הנגע הרע, כמה הוא מר וקשה, ואת כל הדברים האלה. ואומרים להם דברי מוסר קשים כגידים. ויש אופן שני: לדבר בשבחם של ישראל. הברדיטשובער מדבר בספרו קדושת לוי על שני האופנים האלה. ובאמת, הדרך להוכיח יהודים היא הפוכה: לרומם אותם, להרים אותם, לדבר על שבחיהם ועל קדושתם ועל מעלותם של ישראל. דווקא כך מגלים אצלם את מעלותיהם ואת הדברים הטובים שבהם, ומשנים אותם כך שיתנהגו כפי שראוי. מאירים אצלם את מעלותיהם. מה התועלת...
25:02 ער האט געדארפט מקדש שם שמים זיין, אז אידן זאלן זען: אז א שטיין פאלגט נאך מיר, וועלן זיי דאך זיכער פאלגן. דאס איז רש״י׳ס ביאור. עס איז פאראן דער ביאור פונעם רמב״ן. דער רמב״ן זאגט אז דער ענין פונעם חטא איז געווען אז ער האט געזאגט „שמעו נא המורים“. ער האט גערעדט צו אידן און גערעדט צו זיי אביסל שווער, שטרענג. גערעדט צו זיי דברים קשים, געזאגט „שמעו נא המורים“, און דאס איז געווען דער חטא. זאגט דער הייליגער בארדיטשובער, אז בעצם איז נישט קיין מחלוקת, נאר עס איז תלוי זה בזה. אזא רייכע ווארט זאגט ער. וואס איז דער גאנצער ענין? אז עס זענען פאראן צוויי אופנים בזה מיט מוכיח זיין אידן. כלומר, עס איז דא אן אופן וואס מען איז מוכיח אידן, וואס מען ווייזט זיי דברים קשים כגידים און מען ווייזט אויס דעם נוגע, דעם שלעכטן נוגע, ווי עס איז ביטער און שלעכט, און אלע זאכן. און מען זאגט זיי דברי מוסר קשים כגידים. פאראן, פאראן איז א צווייטער אופן. וואס דאס איז אז מען רעדט בשבחם של ישראל. דא רעדט דער בארדיטשובער אין זיין ספר קדושת לוי וועגן די צוויי אופנים. אז אין אמת׳ן, דער אופן ווי אזוי מען איז מוכיח אידן איז פארקערט: אז מיט דעם רומם זיין, מיט אויפהייבן, און מען רעדט זייערע שבחים און קדושה און מעלותם של ישראל, וואס דורך דעם איז אדרבה, איז דאס מאכט אז מען מגלה ביי זיי זייערע מעלות און זייערע גוטע זאכן, און מען מאכט זיי איבער, זיי זאלן, זיי זאלן, זיי זאלן טון ווי עס פאסט. מען מאיר ביי זיי זייערע מעלות. וואס איז די תועלת...
26:29 מה הקשר בין הדברים? הוא אומר: הרי ידוע שכל העולם נברא בשביל היהודים. כמו שרש"י אומר בפרשת בראשית, שכל העולם נברא בשביל התורה ובשביל ישראל. זאת אומרת שהעולם, עם הטבע שבעולם, נברא בשביל זה. וכשמרוממים יהודים ומגלים את שבחם, מביאים לידי ביטוי את מעלותיהם, מתגלה בכך בעולם שכל הבריאה וכל מציאות העולם נבראו בשביל היהודים. ואז העולם רוצה לפעול למען היהודים. כשהעולם רואה את מעלתם של ישראל, את שבחם של ישראל, לא צריך להיאבק בעולם. העולם עצמו רואה את מעלתו של יהודי ורוצה לפעול למען היהודים, לשרת אותם, ולהתכופף בטבע לטובתם של ישראל. אבל כשחלילה מדברים על יהודי במרירות, מדברים על עניינים בלתי רצויים, משפילים אותו ואומרים עליו דברים קשים, הטבע אינו רוצה לציית ליהודי. אז צריך להיאבק בטבע, להפעיל כוח כדי שהטבע יפעל למען היהודי, כי באופן הזה הטבע אינו רוצה לפעול למען היהודים. וזה היה הסיפור כאן עם משה רבינו. הקב"ה אמר למשה רבינו לדבר אל הסלע. זאת אומרת, אילו משה רבינו היה מדבר בשבחם של ישראל, אילו
26:29 וואס איז די תליה? זאגט ער אז, היי, איז דאך ידוע אז די גאנצע וועלט איז דאך בשביל נברא פאר אידן. ווי רש״י זאגט אין פרשת בראשית, אז די גאנצע וועלט איז בשביל נברא, בשביל התורה, בשביל ישראל. דאס הייסט אז וועלט, מיטן טבע אין וועלט, איז בשביל דעם נברא. איז בשעה אז מען הייבט אויף אידן און מען מגלה שבחם, מען ברענגט ארויס זייערע מעלות, איז דורך דעם נתגלה אין וועלט אז די גאנצע בריאה מיט די גאנצע מציאות פון וועלט איז דאך בשביל נברא צוליב אידן. און דעמאלט וויל די וועלט טאן פאר אידן. בשעה אז וועלט זעט מעלותם של ישראל, שבחם של ישראל, איז דעמאלט דארף מען זיך נישט שלאגן מיט וועלט. דעמאלט די וועלט אליין זעט די מעלה פון א איד, וויל די וועלט אליין טאן פאר אידן און באדינען אידן, און זיך בייגן בטבע לטובתם של ישראל. בשעה אז מען רעדט חס ושלום ביטער אויף א איד, און מען רעדט ענינים בלתי רצויים, און מען ווארפט אים אראפ און מען רעדט דברים קשים אויף א איד, איז דעמאלט דער טבע וויל נישט פאלגן דעם איד. דעמאלט דארף מען זיך שלאגן מיט דער טבע, מיט א כח אז דער טבע זאל טאן פאר דעם איד, ווייל דער טבע וויל נישט טאן פאר אידן אין דעם אופן. און דאס איז דא געווען דער סיפור פון משה רבינו. דער אויבערשטער האט געזאגט צו משה רבינו רעדן צו דעם סלע. דאס הייסט, אז משה רבינו, ווען משה רבינו וואלט גערעדט מיט שבחם של ישראל, ווען
27:55 משה רבינו היה מחיה כאן את היהודים, והיה מדבר אליהם באופן שמגלה את שבחם של ישראל, מדבר על מעלותיהם, מרים ומרומם אותם וכו' וכו', ועל ידי כך מביא אותם לתשובה על מה שעשו — משה רבינו לא היה צריך להכות את הסלע. הוא היה יכול לדבר אל הסלע ולומר לו: ראה איזו מעלה יש כאן, הבן מי הם היהודים. היהודים הם הדבר הגדול ביותר. וממילא הסלע עצמו היה רוצה להוציא מים, ולא היה צריך להכות אותו. אבל מכיוון שמשה רבינו דיבר באופן של גבורות, דינים ודברים קשים, "שמעו נא המורים", הדיבור הזה, באופן של "שמעו נא המורים", גרם לכך שהטבע לא רצה לשרת את היהודים. לכן הוא היה צריך להיאבק בטבע, להכות את הסלע, כי הסלע נעשה מציאות שאינה רוצה לציית, אינה רוצה לפעול; היה צריך לעשות זאת בכוח. כלומר, שני העניינים האלה תלויים זה בזה, שני החטאים האלה קשורים זה לזה. כשמדברים בדרך של שבחם של ישראל, אין צורך להכות את הסלע. הסלע עצמו רוצה לעשות את רצון הקב"ה ולחולל את כל הניסים והנפלאות. אבל כשהוא מדבר בקשיחות, הטבע נעשה תקיף, וצריך להיאבק בו. וזוהי ההוראה, זהו התוכן של דברי הקב"ה למשה רבינו: "יען לא האמנתם בי להקדישני לעיני בני ישראל". כשמדברים
27:55 משה רבינו וואלט מחיה געווען די אידן דא, און וואלט אבער גערעדט צו זיי אין אן אופן אז ער וואלט מגלה געווען שבחם של ישראל, גערעדט זייערע מעלות, אויפגעהויבן, מרומם זיין וכו׳ וכו׳, און דורך דעם זיי צוגעברענגט צו תשובה אויף דעם וואס זיי האבן געטאן, וואלט דעמאלט משה רבינו נישט געדארפט שלאגן דעם סלע. וואלט משה רבינו געקענט רעדן צו דעם סלע און זאגן דעם סלע: דאס איז דאך א מעלה, העלף זיך איין וואס איז אידן. אידן זיינען די גרעסטע זאך. און ממילא וואלט דער סלע אליין געוואלט גיסן וואסער און ער וואלט נישט געדארפט שלאגן מיט אים. וויבאלד אבער משה רבינו האט גערעדט אויף אן אופן פון גבורות, דינים, דברים קשים, ״שמעו נא המורים״, איז דאס רעדן אויף אן אופן פון ״שמעו נא המורים״ האט גורם געווען אז דער טבע האט נישט געוואלט דינען די אידן. ווייל דערפאר האט ער געדארפט זיך שלאגן מיט דער טבע, להכות, שלאגן דעם סלע, ווייל דער סלע איז געווארן א מציאות וואס ער וויל נישט פאלגן, ער וויל נישט טאן; דאס האט געדארפט גיין בכח. דאס הייסט אז די צוויי ענינים האבן א תליה, די צוויי, די צוויי חטאים, כלומר, דאס האט א תליה. אז מען רעדט אין א וועג פון שבחם של ישראל, דארף מען נישט שלאגן דעם סלע. דער סלע אליין וויל טאן וואס דער אויבערשטער וויל, און טאן אלע ניסים ונפלאות. אבער ווען ער רעדט שווער, איז דעמאלט ווערט דער טבע בגרויס און מען דארף זיך שלאגן מיט אים. און דאס איז די הוראה, דער תוכן וואס דער אויבערשטער זאגט צו משה רבינו: ״יען לא האמנתם בי להקדישני לעיני בני ישראל״. אז מען
29:16 לעיני בני ישראל באופן שמביא לידי ביטוי את מעלתם ואת שבחם של ישראל, באופן של "להקדישני לעיני בני ישראל", הדבר היה מרומם את הטבע, וכל העולם היה פועל בהתאם לרצונם של ישראל. וזוהי ההנהגה שהרבי לימד אותנו תמיד, בכל השיחות שלו, בכל ההתוועדויות שלו: הדרך הזאת, דרך הבעל שם טוב, דרכו של רבי לוי יצחק מברדיטשוב, דרך החסידות. ואת זה ראו בגלוי אצל הרבי בפועל ממש, בכל הזמנים ובכל האופנים, בכל עת, באופן שבו הסתכל על יהודים. אפילו מי שבחיצוניות, מרחוק, נראה רחוק לגמרי מכל העניינים, הגישה הייתה תמיד לדבר במעלותם ובשבחם של ישראל, להביא לידי ביטוי את המעלה, ועל ידי כך להוציא ממנו את הטוב ולשנות אותו. ואז לא רק היהודי משתנה לטובה, אלא גם טבע העולם והנהגת העולם. כמו שהרבי אומר, כשמביאים לידי ביטוי את מעלתם של ישראל, מתרחשים ניסים ונפלאות, ואז רואים בגלוי בפועל ממש שכל העולם נברא בשביל התורה ובשביל ישראל, ואז טבע העולם מתכופף, וזה יהיה [לא ברור]. וזוהי הנקודה שצריך לקחת מהפרשה של היום, הוראה ולקח בעבודת השם: אצל משה רבינו זו הייתה מסירות נפש, מה שעשה באופן הזה, כי הוא לא רצה שיהיה קטרוג על היהודים, ולכן הוא דיבר,
29:16 רעדט לעיני בני ישראל, ארויסברענגען די מעלה פון די שבחם של ישראל, אין דעם אופן ״להקדישני לעיני בני ישראל״, דאס וואלט אויפגעהויבן דעם טבע, די גאנצע וועלט וואלט געטאן מיט דער רצון של ישראל. און אט די הנהגה, דאס איז די הנהגה וואס דער רבי האט אונז אלץ געלערנט אין אלע זיינע שיחות, אין אלע זיינע פארברענגענס, מיט דעם דרך, ווי אזוי דער דרך הבעל שם טוב, דער דרך פון דעם מלך רבי לוי יצחק מבארדיטשוב, דער דרך החסידות. און דאס האט מען געזען בגלוי ביים רבי׳ן בפועל ממש, אין יעדן, אין כל הזמנים, בכל האופנים, יעדע צייט, אז ער האט געקוקט אויף אידן. אפילו איינער וואס בחיצוניות, פון דערווייטנס, אויסגעקוקט אינגאנצן ווייט פון אלע ענינים, איז שטענדיג געווען דער צוגאנג, אז מען רעדט במעלותם ובשבחם של ישראל און מען ברענגט ארויס די מעלה, און דורך דעם ברענגט מען ארויס אין אים גוט. און מען מאכט אים איבער, און דעמאלט נישט נאר דער איד וועט בעסער, נאר אויך דער טבע העולם, הנהגת העולם. ווי דער רבי זאגט, אז מען ברענגט ארויס מעלותם של ישראל, איז דעמאלט ווערן ניסים ונפלאות, און דעמאלט זעט מען בגלוי בפועל ממש ווי כל העולם נברא בשביל התורה, בשביל ישראל, און דעמאלט דער טבע העולם בייגט זיך, און ס׳וועט [לא ברור]. איז דאס איז די נקודה וואס מען דארף נעמען פון היינטיגע סדרה, הוראה, לקח בעבודת השם, אז ביי משה רבינו דאס געווען א מסירות נפש, דאס וואס ער האט געטאן אויף דעם אופן, ווייל ער האט נישט געוואלט זיין א קטרוג אויף אידן, דערפאר האט ער גערעדט,
30:38 דווקא לא דיבר אל הסלע, אלא הכה אותו. יש ביאורים בכמה וכמה ספרי חסידות שמבארים שגם בזה עצמו הייתה למשה רבינו מלכתחילה כוונה של קדושה. הרי מדובר במשה רבינו, רועם של ישראל, ובוודאי עשה זאת מתוך כוונה עליונה. אבל מה שנוגע לנו הוא להפיק את ההוראה השייכת לכל אחד מאיתנו, ובפרט בזמננו: צריך תמיד להשתדל לדבר בשבחם של ישראל, לראות רק טוב אצל יהודים ולדבר על הטוב שבהם. על ידי כך מהפכים את הדברים ומגלים רק טוב, וגורמים שגם טבע העולם יהיה כזה שכל העולם ישרת את היהודים. ושנראה בגלוי כיצד [לא ברור] מחדירים אלוקות בעולם, ושיהיה ליהודים רק טוב בגשמיות וברוחניות, בטוב הנראה והנגלה. ונזכה לראות את גילויי המשיח ואת הגאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, במהרה בימינו, אמן.
30:38 דווקא נישט גערעדט צום סלע, דווקא געשמיסן. ס׳איז דא ביאורים אין כמה וכמה חסידישע ספרים וואס מען ברענגט ארויס אז אויך גופא איז געווען בתחילה, משה רבינו האט געהאט אין דעם א כוונה פון קדושה. רעדט ארום משה רבינו, רועה של ישראל, האט ער זיכער געטאן אט דאס מיט דער כוונה עליונה. אבער וואס איז נוגע צו אונז, ארויסנעמען די הוראה, וואס דאס איז נוגע צו יעדן איינעם פון אונז, בפרט בזמנינו אלו, אז מען דארף אלעמאל זען צו רעדן בשבחם של ישראל, און זען נאר גוט ביי אידן, און רעדן די גוט פון אידן, וואס דורך דעם איז מען מהפך און ברענגט ארויס נאר גוט, און מאכט אז אויך דער טבע העולם, אז די גאנצע וועלט זאל דינען די אידן, און מען זאל זען בגלוי ווי אזוי [לא ברור], ס׳לייגט ג־טלעכקייט אויף דער וועלט, און ס׳זאל זיין נאר גוט פאר אידן בגשמיות וברוחניות, ובטוב הנראה והנגלה, און מען זאל זוכה זיין צו זען די גילויים פון משיח און די גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו במהרה בימינו אמן.