לעבן חסידות · פרק 133 · 2024-06-25 · 24:19
פרשת שלח - די מעלה פון נשמות איבער מלאכים
תיאור הפרק
*תורת מנחם תשט״ו שיחת חג השבועות *התוועדות פרשת שלח תשמ״ב *לקוטי שיחות חלק כ״ח פרשת שלח שיחה א׳
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 רבותיי, פעם סיפר הרבי בהתוועדות של שבועות סיפור ששמע מחמיו, אדמו"ר הריי"צ. אדמו"ר הריי"צ סיפר שבשנותיו הראשונות של אדמו"ר הזקן, כשהיה עדיין צעיר, נהג לנסוע ממקום למקום. כידוע, אדמו"ר הזקן נהג לנסוע, בפרט בשנים הראשונות, כדי לקרב יהודים לחסידות. הוא היה נוסע לעיירות שהיו בהן הרבה בני תורה שלא הכירו את דרך החסידות של הבעל שם טוב, ושם היה מפרסם את תורת הבעל שם טוב. פעם, במקום שהיה בו מניין של בני תורה שעדיין לא הכירו את דרך החסידות, התנהל אחד הוויכוחים של אדמו"ר הזקן איתם. כידוע, אדמו"ר הזקן היה תחילה מיישב שאלות בנגלה, והם ראו את הגאונות העצומה שהפגין בתורת הנגלה, ואחר כך היה אומר להם חסידות. וכידוע, בשנים הראשונות היו דברי התורה של אדמו"ר הזקן קצרים. אדמו"ר הריי"צ סיפר שפעם, כשאדמו"ר הזקן עבר בעיירה, הוא אמר ברבים דבר תורה קצר. מה היה דבר התורה? הוא אמר: מה ההבדל בין
00:00 רבותי, אמאל האט דער רבי דערציילט אויף א שבועות׳דיקן פארברענגען א סיפור וואס ער האט געהערט פון זיין שווער, דעם פריערדיקן רבי׳ן. דער פריערדיקער רבי דערציילט, אז אין די ערשטע יארן פונעם אלטן רבי׳ן, ווען ער איז געווען נאך אין די יונגע יארן, פלעגט ער ארומפארן. כידוע, דער אלטער רבי פלעגט ארומפארן, בפרט אין די ערשטע יארן, צו מאכן חסידים. ער פלעגט פארן אין די שטעטלעך וואו עס זענען געווען אסאך בני תורה, וואס האבן נישט געוואוסט פונעם דרך החסידות פונעם בעל שם טוב, און דער אלטער רבי פלעגט דארטן מפרסם זיין די תורה פונעם בעל שם טוב. איז איינמאל, אין א פלאץ וואו עס איז געווען א מנין פון בני תורה וואס האבן נאך נישט געוואוסט פונעם דרך החסידות, איז געווען איינער פון די ויכוחים וואס דער אלטער רבי האט געפירט מיט זיי. כידוע, דער אלטער רבי פלעגט פריער פארענטפערן שאלות אין נגלה, און זיי האבן געזען די גרויסע גאונות וואס דער אלטער רבי האט באוויזן אין תורת הנגלה, און דערנאך האט דער אלטער רבי געזאגט פאר זיי חסידות. און כידוע, אין די ערשטע יארן פלעגן די תורות פונעם אלטן רבי׳ן זיין קורצע תורות. דערציילט ער, אז איינמאל, ווען דער אלטער רבי איז אריבערגעפארן א שטעטל, האט ער געזאגט א תורה ברבים, א קורצע תורה. וואס איז געווען זיין תורה? ער האט געזאגט: וואס איז דער חילוק צווישן
01:28 נשמות למלאכים? מלאכים הם חיצוניים ונשמות הן פנימיים. זה היה כל דבר התורה. והתעוררה מהומה גדולה בעיירה: איך אפשר לומר כך על מלאכים? איך אומרים על מלאכים שהם חיצוניים? מה פשר הדבר? התעוררה מהומה שלמה, ודנו מה המקור לכך ומה פירוש הדבר. היו להם הרבה טענות, ובכלל טענות על תורת הבעל שם טוב, והם לא יכלו להבין את האמירה הזאת או לקבל אותה. אמר אדמו"ר הזקן שבאמת יש לכך מקור בנגלה דתורה. היכן מוצאים בנגלה דתורה מקור לכך שמלאכים הם חיצוניים ונשמות הן פנימיים? הוא אמר: כתוב שכאשר המלאכים באו אל אברהם אבינו — התורה מספרת בפרשת וירא שבאו שלושה אנשים, שהיו מלאכים שלבשו דמות אנשים — הם באו אל אברהם אבינו, והוא הכין סעודה שלמה. כן, התורה מספרת את כל הפרטים. אבל מה כתוב במדרש? שהמלאכים לא אכלו באמת. ״ויאכלו״, אומר המדרש, ״נראו כמי שאכלו״. הם אכן לא אכלו; רק נראו כאילו אכלו, אבל באמת לא אכלו. זה מה שכתוב לגבי המלאכים. אומר אדמו"ר הזקן: זהו סודו של
01:28 נשמות און מלאכים? מלאכים זיינען חיצונים און נשמות זיינען פנימים. דאס איז געווען די גאנצע תורה. און ס׳איז געווארן א גרויסער טומל אין שטעטל: ווי רעדט מען אזוי אויף מלאכים? ווי רעדט מען אויף מלאכים אז מלאכים זיינען חיצונים? וואס איז דער פשט? ס׳איז געווארן א גאנצער טומל, מען האט דן געווען: וואס איז דער מקור, וואס טייטשט דאס? ס׳זענען געווען אסאך טענות וואס זיי האבן געהאט, בכלל טענות אויף תורת הבעל שם טוב, און זיי האבן נישט געקענט פארשטיין און פארטראגן דעם ווארט. האט דער אלטער רבי געזאגט, אז באמת איז דא א מקור אויף דעם אין נגלה דתורה. וואו געפינט מען אין נגלה דתורה א מקור אויף דעם, אז מלאכים זיינען חיצונים און נשמות זיינען פנימים? האט ער געזאגט: עס שטייט, אז ווען די מלאכים זיינען געקומען צו אברהם אבינו — די תורה דערציילט אין פרשת וירא, עס זיינען געקומען שלשה אנשים; דאס זיינען געווען מלאכים וואס האבן זיך אונטערגעטאן בדמות אנשים — זיינען זיי געקומען צו אברהם אבינו, און אברהם אבינו האט צוגעגרייט א גאנצע סעודה. יא, די תורה דערציילט אלע פרטים. אבער וואס שטייט אין מדרש? אז די מלאכים האבן באמת נישט געגעסן. „וַיֹּאכֵלוּ“, זאגט דער מדרש, „נראו כמי שאכלו“. זיי האבן טאקע נישט געגעסן; זיי האבן זיך נאר באוויזן כאילו זיי האבן געגעסן, אבער באמת האבן זיי נישט געגעסן. דאס שטייט בנוגע די מלאכים. זאגט דער אלטער רבי: דאס איז דער סוד פון א
03:08 חיצוני. חיצוני יכול לעשות דבר כדי שהשני יראה, אבל הוא עצמו אינו נמצא שם. זו המשמעות של חיצוני: הוא עושה דברים בחיצוניות, כלפי חוץ, בשביל הזולת, לא באמת. וזה מה שאנחנו רואים אצל המלאכים. באמת הם לא אכלו, וכלפי חוץ עשו כאילו אכלו. לעומת זאת, אצל משה רבינו היה הסיפור בדיוק הפוך. משה רבינו היה בשמים ארבעים יום וארבעים לילה; כתוב: ״לחם לא אכל ומים לא שתה״. מה הטעם לכך? משום שהיה בין מלאכי השרת. הוא היה בשמים, בין מלאכי השרת, ומכיוון שלמלאכי השרת אין אכילה ושתייה, גם משה רבינו לא אכל ולא שתה. אבל האם משה רבינו יכול היה לעשות כמו המלאכים? האם יכול היה להעמיד פנים שאינו אוכל, ובאמת להסתתר ולאכול בדרך כלשהי? לא. אצל משה רבינו אכן היה ״לא אכל״: ״לחם לא אכל ומים לא שתה״. לא רק ״נראה כאילו לא אכל״; הוא באמת לא אכל. זאת אומרת, משה רבינו הוא נשמה, ונשמה היא פנימיות. פנימיות פירושה אמת, הוא אמיתי. ממילא, הוא לא עושה דבר רק כלפי חוץ, כדי לעשות משהו בשביל מישהו אחר; הוא עושה אותו באמת. לכן, אם כתוב עליו ״לא אכל״, הוא אכן לא אכל. [לא ברור]
03:08 חיצון. א חיצון קען טאן א זאך כדי דער צווייטער זאל זען, אבער ער אליין געפינט זיך נישט דארטן. דאס טייטשט א חיצון, א חיצוני: ער טוט זאכן בחיצוניות, ער טוט זאכן כלפי חוץ, ער טוט זאכן פאר יענעמס וועגן, נישט מיט אמת. און ממילא, דאס איז געווען וואס מיר זעען ביי די מלאכים. באמת האבן זיי נישט געגעסן, און כלפי חוץ האבן זיי געמאכט כאילו זיי האבן געגעסן. משא״כ ביי משה רבינו איז געווען די סיפור פונקט פארקערט. משה רבינו איז געווען אין שמים ארבעים יום וארבעים לילה; עס שטייט: „לחם לא אכל ומים לא שתה“. וואס איז דער טעם אויף דעם? וויבאלד ער איז געווען צווישן מלאכי השרת. ער איז געווען אין שמים, צווישן מלאכי השרת, און וויבאלד מלאכי השרת האבן נישט קיין אכילה ושתיה, האט משה רבינו אויך נישט געגעסן און נישט געטרונקען. אבער ביי משה רבינו, האט ער דען געקענט מאכן פונקט ווי די מלאכים? האט ער געקענט מאכן כאילו ער עסט נישט, און באמת זיך באהאלטן און עסן ווי אזוי עס זאל נאר זיין? ניין. ביי משה רבינו איז טאקע „לא אכל“: „לחם לא אכל ומים לא שתה“. נישט נאר „נראה כאילו לא אכל“; ער האט טאקע, באמת, נישט געגעסן. זאת אומרת, משה רבינו איז א נשמה, און א נשמה איז פנימיות. פנימיות טייטשט: דאס איז אמת, ער איז אמת׳דיג. במילא, ער טוט א זאך נישט בלויז כלפי חוץ, כדי צו טאן עפעס פאר יענעם; ער טוט עס מיט אמת. איז אויב עס שטייט אויף אים „לא אכל“, האט ער טאקע נישט געגעסן. [לא ברור]
04:47 זה היה המקור שבאמצעותו הראה אדמו"ר הזקן את ההבדל בין נשמות למלאכים: מלאכים הם חיצוניות, ונשמות הן פנימיות. בשיעור של היום, בפרשת שלח, נמצא עוד את עניין מעלת הנשמות. והיכן מתבטא בעבודת השם ההבדל בין נשמות למלאכים? זה היה, בעצם, הוויכוח בין כלב למרגלים, ויש לזה תוספת בעבודת השם על דרך החסידות. עוד מוצאים דבר מעניין בפרשה, בסיפור המרגלים. מהו? כשהמרגלים חזרו מארץ ישראל, אחרי שראו במשך ארבעים יום את כל מה שהיה בה, הם טענו שזו ארץ קשה, ושיש בה אנשים קשים וחזקים, ושלא יוכלו לכבוש אותה. זו הייתה טענתם. והפסוק אומר בפרשה, בפסוק כ״ח: ״אפס כי עז העם הישב בארץ והערים בצרות גדלת מאד וגם ילדי הענק ראינו שם״. הם מספרים שזה עם חזק, עם מפחיד, מדינה חזקה עם חומות ועם כל הדברים האלה. ולא רק זאת, אלא שגם את בני הענק, ילידי הענק, הם ראו שם. אחר כך התורה מספרת שכלב קם: ״ויהס כלב את העם אל משה״, וכלב אמר: ״עלה נעלה וירשנו אתה כי יכול נוכל לה״. אלה דבריו של כלב: לא צריך לפחד, אנחנו בוודאי נוכל לכבוש
04:47 דאס איז געווען דער מקור, אז דער רבי ווייזט דערמיט דעם חילוק צווישן נשמות און מלאכים: מלאכים זיינען חיצוניות, און נשמות זיינען פנימיות. אין היינטיגן שיעור, אין פרשת שלח, געפינען מיר נאך דעם ענין פון מעלת הנשמות. און וואו קומט עס ארויס אין עבודת השם, דער חילוק צווישן נשמות און מלאכים? דאס איז געווען בעצם דער ויכוח צווישן כלב און די מרגלים, און עס האט א תוספת אין עבודת השם על דרך החסידות. נאך געפינט מען אן אינטערעסאנטע זאך אין דער פרשה, אין דעם סיפור המרגלים. וואס איז דאס? בשעת די מרגלים זיינען צוריקגעקומען פון ארץ ישראל, און זיי האבן געזען פערציק טעג די גאנצע זאך, זיינען זיי צוריקגעקומען און געטענה׳ט אז עס איז א שווערע לאנד און שווערע מענטשן, שטארקע מענטשן, און מען וועט נישט קענען אייננעמען דאס לאנד. דאס איז געווען זייער טענה. און דער פסוק זאגט אין דער פרשה, אין פסוק כ״ח: „אפס כי עז העם הישב בארץ והערים בצרות גדלת מאד וגם ילדי הענק ראינו שם“. זיי דערציילן אז עס איז א שטארק פאלק, א געפערלעך פאלק, א שטארקע מדינה מיט חומות, מיט אלע זאכן. און נישט נאר דאס, נאר אויך די בני ענק, די ילידי הענק, האבן זיי דארט געזען. דערנאך דערציילט די תורה אז כלב האט זיך געשטעלט: „ויהס כלב את העם אל משה“, און כלב האט געזאגט: „עלה נעלה וירשנו אתה כי יכול נוכל לה“. די ווערטער פון כלב: מען דארף נישט מורא האבן, מיר וועלן זיכער קענען אייננעמען
06:41 הארץ. בהמשך כתוב בתורה שהאנשים, המרגלים, לא הסכימו עם כלב. הם חזרו ואמרו: ״לא נוכל לעלות אל העם כי חזק הוא ממנו״. הם התחילו לדבר על הארץ, ובהמשך אמרו שראו אנשי מידות. מהם אנשי מידות? רש״י אומר: אנשים גבוהים וגדולים, בעלי שיעור קומה. ובפסוק ל״ג הם חוזרים ומספרים: ״ושם ראינו את הנפילים בני ענק מן הנפלים ונהי בעינינו כחגבים וכן היינו בעיניהם״. זהו המשך הפרשה. ומיד עולה כאן שאלה: מה קרה? מדוע חזרו על הדברים? הרי כבר אמרו קודם: ״ילידי הענק ראינו שם״, וכלב כבר השיב: ״עלה נעלה וירשנו אותה כי יכול נוכל לה״. מדוע הם ממשיכים לצעוק? הם חוזרים על אותו דבר, לכאורה. ויתרה מזו: כשהם חוזרים על דבריהם, הם אינם אומרים בדיוק אותו דבר. הם מוסיפים מילים חדשות. הם אומרים שאלה היו הנפילים, בני ענק מן הנפלים, וכאן רש״י נעצר ושואל: מהם נפילים? אומר רש״י: ״הנפילים — על שם שנפלו מן השמים בימי דור אנוש״. אלו הענקים מבני שמחזאי ועזאל. אלה שמותיהם של מלאכים שנפלו מן השמים בימי דור אנוש. כידוע, רש״י מספר על כך בקיצור בפרשת בראשית: הייתה תקופה בתחילת בריאת העולם, בימי דור אנוש, הדור השלישי לבריאת העולם, שבה מלאכים טענו לפני הקב״ה: מדוע הקב״ה צריך להתעסק עם האדם, וכו׳. מה היה סיפורם של המלאכים? הקב״ה הוריד אותם לעולם,
06:41 דאס לאנד. ווייטער שטייט אין דער תורה אז די אנשים, די מרגלים, האבן נישט מסכים געווען מיט כלב. זיי האבן ווייטער נאך אמאל איבערגעחזרט: „לא נוכל לעלות אל העם כי חזק הוא ממנו“. זיי האבן אנגעהויבן רעדן וועגן דעם לאנד, אבער ביז זיי זאגן אז זיי האבן געזען אנשי מדות. וואס איז דאס אנשי מדות? רש״י זאגט: הויכע, גרויסע מענטשן, שטריך לארך מדה. און אין פסוק ל״ג חזר׳ן זיי נאך אמאל איבער און דערציילן: „ושם ראינו את הנפילים בני ענק מן הנפלים ונהי בעינינו כחגבים וכן היינו בעיניהם“. דאס איז דער המשך הפרשה. וואס דא פרעגט זיך גלייך א שאלה: וואס איז דא געשען? וואס האבן זיי איבערגעחזרט נאך אמאל? זיי האבן דאך שוין געזאגט פריער: „ילידי הענק ראינו שם“. און כלב האט שוין געענטפערט: „עלה נעלה וירשנו אתה כי יכול נוכל לה“. וואס שרייען זיי ווייטער? זיי חזר׳ן איבער די זעלבע זאך, וואס מען פארשטייט. און נאך מער: בשעת זיי חזר׳ן איבער, זאגן זיי נישט די זעלבע זאך. זיי געבן צו נייע ווערטער. זיי זאגן אז זיי זיינען געווען הנפילים, בני ענק מן הנפלים, און דא שטעלט זיך רש״י, און רש״י זאגט: וואס איז דאס נפילים? זאגט רש״י: „הנפילים — על שם שנפלו מן השמים בימי דור אנוש“, דאס זיינען די ענקים מבני שמחזאי ועזאל. דאס זיינען נעמען פון מלאכים שנפלו מן השמים בימי דור אנוש. ווי מען ווייסט, רש״י דערציילט דאס בקיצור אין פרשת בראשית, אז עס איז געווען א זמן אין אנהייב פון בריאת העולם, אין זמן פון דור אנוש, דער דריטער דור פון בריאת העולם, זיינען געווען מלאכים וואס האבן געטענה׳ט צום אויבערשטן: וואס דארף דער אויבערשטער זיך אפגעבן מיט דעם מענטשן, וכולי. וואס איז געווען די פרשה מיט די מלאכים? דער אויבערשטער האט זיי אראפגעשיקט אויף דער וועלט,
08:22 בני האלהים, ואלה היו הנפילים, שמחזאי ועזאל. כך אומר כאן רש״י. ורש״י ממשיך: הם הרגישו כחגבים, וסברו, כפי שהם עצמם אומרים, שאנחנו כמו נמלים. וכאן בא רש״י ואומר: ״בני ענק״ — מה פירוש ״ענק״? ״שמעניקים חמה בקומתן״. כלומר, אלה היו אנשים גבוהים וגדולים כל כך, שלא בערך לגדר האנושי. מה פירוש ״שמעניקים חמה בקומתן״? כשמסתכלים עליהם, נדמה כאילו הם מסתירים את השמש, כאילו השמש נמצאת סביב גופם, עד כדי כך היו גבוהים. זהו דברי רש״י, וזהו סיפור הפרשה. ועולה השאלה הראשונה: לשם מה אמרו את כל הפרטים האלה, כשכבר דובר קודם על בני ענק? השאלה השנייה היא: מדוע הוסיפו עכשיו פרטים חדשים שלא אמרו קודם? ראשית, הם שינו את המילה: במקום לומר ״ענק״, אמרו ״נפילים״. וכאן עולה שאלה על רש״י: מה מבקש רש״י לומר כאן? הרי פירוש רש״י אינו ספר מדרש. כידוע, רש״י מפרש את פשוטו של מקרא. לשם מה מספר כאן רש״י את הפרטים — מה קרה, מי הם היו, מניין באו, ושהם ״נפלו מן השמים בימי דור אנוש״? והשאלה האחרונה, שגם היא שאלה קשה: מדוע ראה כאן רש״י צורך לפרש את המילה ״ענק״?
08:22 בני האלהים, און דאס זיינען געווען די נפילים, שמחזאי ועזאל. דא זאגט רש״י. און רש״י איז ממשיך, אז זיי האבן זיך געפילט ווי חגבים, אז זיי האבן געהאלטן, ווי זיי זאגן עס, אז מיר זיינען ווי נמלים. און דא קומט רש״י זאגן: „בני ענק“ — וואס איז דאס ענק? „שמעניקים חמה בקומתן“. דאס הייסט אז זיי זיינען געווען אזעלכע הויכע, גרויסע מענטשן, אין גאנצן נישט בערך צו די גדר אנושי. וואס הייסט „שמעניקים חמה בקומתן“? דאס הייסט, בשעת מען קוקט אויף זיי, איז דאס כאילו זיי פארשטעלן די זון, כאילו די זון וואלט געווען ארום זייער גוף, אז אזוי הויכע זיינען זיי. דאס איז דער רש״י, און דאס איז די פרשה. קומט די ערשטע קשיא: וואס האבן זיי געזאגט די אלע פרטים, וואס מען האט פריער גערעדט פון בני ענק? צווייטע קשיא איז: וואס האבן זיי נאכאמאל צוגעגעבן נייע פרטים, וואס זיי האבן פריער נישט געזאגט? ערשטנס האבן זיי געביטן דעם ווארט: אנשטאט צו זאגן ענק, האבן זיי געזאגט נפילים. און דא קומט א שאלה אויף רש״י. וואס וויל דא רש״י? רש״י איז דאך נישט קיין ספר פון מדרש. כידוע, רש״י זאגט דאך פשוטו של מקרא. וואס וויל רש״י דא דערציילן די פרטים: וואס איז דא נהיה, ווער זיי זיינען געווען, פון וואנען זיי זיינען געקומען, און זיי זיינען געווען „נפלו מן השמים בימי דור אנוש“? און די לעצטע קשיא, וואס איז אויך א שווערע קשיא: וואס האט דא רש״י דא געמיינט צו אויסטייטשן דעם ווארט ענק?
09:55 המילה ״ענק״ כבר מופיעה קודם בפרשה: ״וגם ילידי הענק ראינו שם״. רש״י אינו מפרש אותה שם כלל, ופתאום כאן הוא בא לפרש את המילה ״ענק״. מה קרה? ובכן, כאן מגיע ביאור נפלא שהרבי אמר פעם בהתוועדות של שבת פרשת שלח, בשנת תשמ״ב. כידוע, הרבי נהג לדבר בכל שבת בהתוועדות, ואחד הביאורים בהתוועדות היה שיחה על פירוש רש״י: להציג פירוש של רש״י, להבין תחילה את פשוטו, ואחר כך להביא את ההוראה בעבודת השם שלומדים ממנו. וכאן יש ביאור נפלא בדברי רש״י, שנותן לנו הבנה עמוקה בכל השקלא וטריא של טענות המרגלים, ומאפשר להבין מה ראוי לקבל כאן, מה נכון כאן, ומהו הכוח שאפשר לשאוב מכך עבורנו, בימינו אלה, גם בעבודת השם שלנו כיום. נקודת הביאור היא שהמרגלים באו, ובתחילה דיברו בפשטות גמורה. בתחילה הם התחילו להפחיד את העם בדברים פשוטים. הם באו והציגו פירות גדולים מאוד. הם אמרו לעם שמדובר בעם חזק, ושיש שם ענקים — ענקים כפשוטם. ״ענקים״ כפשוטו פירושו אנשים גבוהים. אנשים גבוהים, שעליהם אומר רש״י ״אנשים״ [לא ברור], וזה יכול להיות. כן, שיעור קומתו של אדם הוא ג׳ אמות [לא ברור], ואילו אחד מהם היה שישים [לא ברור].
09:55 דעם ווארט ענק שטייט שוין פריער אין דער פרשה: ״וגם ילידי הענק ראינו שם״. רש״י זאגט נישט קיין שום פשט דארט. פלוצלינג דא קומט רש״י צו דערמאנען, אז ער טייטשט אויס דעם ווארט ענק. וואס איז געשען? נו, דא קומט זיך אן א ביאור נפלא, וואס דער רבי האט גערעדט אמאל אין א פארברענגען פון שבת שלח, שנת תשמ״ב. כידוע, דער רבי פלעגט רעדן יעדן שבת ביים פארברענגען, און איינע פון די ביאורים פונעם פארברענגען איז געווען א רש״י שיחה: צושטעלן א רש״י, פריער צו פארשטיין דעם פשוטו של רש״י, און שפעטער ארויסברענגען די הוראה אין עבודת השם, וואס מ׳לערנט פון דעם רש״י. און דא איז דא א ביאור נפלא פון דעם רש״י, וואס דאס גיט אונז אן עמוקה׳דיגע הבנה אין דעם גאנצן שקלא וטריא פון די טענות המרגלים, און דערהערן וואס איז דא כדאי אנצונעמען, און וואס איז דא כדאי אמת, און וואס איז דא ניסן הכח, וואס מ׳קען פון דעם נעמען פאר אונז, ביומינו אלה, אין אונזער עבודת השם היינט צו טאג אויך. וואס די נקודה פונעם ביאור איז, אז די מרגלים זענען געקומען צו גיין, און פריער האבן זיי גערעדט גאנץ בפשטות. פריער האבן זיי אנגעהויבן שרעקן דעם עולם מיט פשוטע זאכן. זיי זענען געקומען צו גיין און געוויזן פירות, וואס ס׳זענען געווען גאר גרויסע פירות. און זיי האבן געזאגט צום עולם אז ס׳איז א שטארקער פאלק, און זיי האבן געזאגט אז דארט זענען דא ענקים, בפשטות ענקים. בפשטות ענקים מיינט מענטשן וואס זענען הויכע מענטשן. הויכע מענטשן, וואס רש״י זאגט, אנשים [לא ברור] וואס דאס קען זיין. יא, א שטאק צו זיין קומת אדם, ג׳ אמות [לא ברור], וואס איינער איז געווען שישים [לא ברור].
11:31 כמו שרש״י מביא, [לא ברור], שהיו אנשים שהיו [לא ברור], אבל כל זה עדיין במידה. אלה עדיין לא מלאכים, לא גויים [לא ברור]. כן, זה גבוה, גבוה מאוד, אבל עדיין מדובר בעניין מסוים. הם רצו להפחיד בכך את העם באופן פשוט, לא באופן עמוק: יש שם אנשים חזקים, ענקים, ערים בצורות ודברים כאלה, וממילא זו משימה קשה. אחר כך קם כלב, וכשכלב קם הוא אמר: ״אה, זה לא נכון״. כן, הוא אמר: ״עלה נעלה וירשנו אותה, כי יכול נוכל לה״. הוא עורר בהם שוב את האמונה ואת הביטחון שבוודאי נוכל. והם חשבו לחפש טענה חדשה, שלא העלו בטענה הרגילה שלהם. כי אם רק אומרים שיש שם גוי חזק — כלב הרי צעק ועורר בהם [לא ברור]. אבל הם אמרו: אנחנו מוכרחים [לא ברור]. את מה שהם חשבו לעורר, כלב הרי כבר עורר — שבוודאי נוכל. לכן הם חיפשו להעלות עניינים חדשים, ואלה עניינים מפחידים ביותר, שאותם לא הביאו קודם. וזה המשך הדברים שהתורה מספרת לנו: הם באו לומר שלא מדובר בסתם ענקים — אלה נפילים. אה, עכשיו לא מדובר בסתם ענקים, חזקים יותר, גבוהים יותר ורחבים יותר. לא זו הנקודה. אלה נפילים, נפלו מן השמים. אלה אנשים שבכלל אינם בני אדם; הם מלאכים. הם נפלו ממש מן השמים. אז עכשיו מדובר באנשים חזקים במיוחד — מלאכים. ולא רק זה, לא סתם מלאכים. אלה מלאכים שנקראים ״שמחזאי ועזאל״. השם עצמו אומר לך ש[לא ברור], שאחד מהם נקרא שמחזאי, מלשון שממה: הם יכולים להפוך את העולם לתל שממה, להחריב עולם שלם. כן, עזאל הוא מלשון עזאזל, או מלשון עוז — עזאזל, חוזק. זהו חוזק עז במיוחד, חוזק שמימי. ובהמשך, כשרש״י מפרט, הוא אומר שזה היה עוד לפני המבול. הם באים מתקופה אחרת לגמרי. הראיה הגדולה ביותר היא שהם נפלו מן השמים [לא ברור], כלומר, זה היה עוד לפני המבול. ובכל זאת הם עברו את המבול. המבול הרי מחה לגמרי את כל היקום, והם נשארו. זאת אומרת שאפילו המבול לא יכול היה להחריב אותם. לכן חשוב לרש״י להביא את הפרטים האלה. ולכן רש״י גם מוסיף שכאן בא פירוש חדש למילה ״ענק״. קודם רש״י לא אמר מה פירושה. ״ענק״ פירושו [לא ברור], בפשטות. התורה כבר אמרה זאת; כאן אנחנו נתקלים במילה הזאת, ובפשטות גמורה פירושה אדם חזק, אדם גבוה. אבל כאן זה לא סתם כך. הם רצו להדגיש גובה שאינו רגיל כלל. ולא סתם חוזק, חוזק
11:31 ווי רש״י ברענגט, [לא ברור], וואס זענען געווען מענטשן וואס זענען [לא ברור], אבער דאס איז אלץ במידה. דאס איז נאך נישט קיין מלאכים, נישט קיין גוים [לא ברור]. יא, איז א הויכער, זייער הויכער, אבער דאס איז אלץ, דאס איז אבער געווען אן ענין. זיי האבן געוואלט דערמיט איבערגעבן א שרעק פארן עולם אין א פשוטן אופן, נישט אין א טיפן אופן. דארט זענען שטארקע מענטשן, ענקים, חזקים, בצורות, זאכן, און ממילא איז דאס א שווערע זאך. שפעטער האט זיך כלב אויפגעשטעלט, און ווען כלב האט זיך אויפגעשטעלט, האט כלב געזאגט: ״אה, ס׳איז נישט ריכטיג.״ יא, ער האט געזאגט: ״עלה נעלה וירשנו אותה, כי יכול נוכל לה.״ ער האט נאכאמאל ביי זיי ארויסגערופן די אמונה און נאכאמאל ארויסגערופן דעם בטחון, אז מ׳וועט זיכער קענען. און זיי האבן געטראכט: זוכן א נייע טענה, וואס זיי האבן נישט געברענגט מיט דער נארמאלער טענה. סתם זאגן אז ס׳איז א שטארקע גוי — דאך האט כלב געשריגן און ער האט ארויסגערופן ביי זיי [לא ברור]. אבער זיי האבן געזאגט: מיר מוזן עס [לא ברור], וואס ער האט געטראכט ארויסרופן, האט דאך כלב ארויסגערופן, אז מ׳וועט זיכער קענען. האבן זיי געזוכט ארויסצוברענגען נייע ענינים, און דאס איז גאר, גאר, גאר, גאר די שרעקלעכע ענינים, און דאס האבן זיי נישט געברענגט. און דאס איז דער המשך, וואס די תורה דערציילט אונז: אז זיי זענען געקומען צו גיין, נישט סתם ענקים — עס איז נפילים. אה, עס איז יעצט נישט וועגן סתם ענקים, שטארקערע, העכערע, ברייטערע. נישט דאס איז די זאך. דאס איז נפילים, נפלו מן השמים. דאס איז מענטשן וואס זענען בכלל נישט מענטשן, נישט קיין בני אדם; זיי זענען מלאכים. זיי זענען געפאלן גאר מן השמים. איז דאס יעצט שוין גאר שטארקע מענטשן — מלאכים. נישט נאר דאס, נישט סתם מלאכים. דאס זענען אזעלכע מלאכים וואס רופן זיך ביים נאמען ״שמחזאי ועזאל״. אזוי, דער נאמען, דער נאמען אליין זאגט דיר, אז דאס [לא ברור], אז די מענטשן, וואס איינער הייסט שמחזאי, לשון שממה, זיי קענען מאכן פון דער וועלט א תל, זיי קענען חרוב מאכן א גאנצע וועלט. יא, עזאל, דאס איז מלשון עזאזל, אדער מלשון עז — עזאזל, שטארקייט. דאס איז גאר אן עזות׳דיגע שטארקייט, א הימלישע שטארקייט. און דערנאך, וואס רש״י ממשיך די פרטים, אז עס איז געווען נאך פארן מבול. זיי נעמען זיך פון אן אנדער תקופה אינגאנצן. די גרעסטע ראיה איז, אז זיי זענען געפאלן מן השמים [לא ברור], דאס הייסט, עס איז געווען נאך פארן מבול. דערווייל זענען זיי דורכגעגאנגען דעם מבול. דער מבול האט דאך אינגאנצן אויסגעמאכט דעם כל היקום, און זיי זענען געבליבן. הייסט דאס אז אפילו דער מבול האט זיי נישט געקענט חרוב מאכן. דערפאר איז ביי רש״י נוגע צו ברענגען די פרטים האלה. און דערפאר איז אויך רש״י מוסיף, אז דא קומט צו גיין דער נייער טייטש אין ענק. פריער האט רש״י נישט געזאגט וואס דאס איז. ענק מיינט [לא ברור], פשוט. די תורה האט שוין געזאגט, דא קומען מיר פאר מיט דעם ווארט, און דאס מיינט גאר בפשטות, דאס איז א שטארקער מענטש, א הויכער מענטש. דאס איז אבער נישט סתם. זיי האבן דא געוואלט ארויסברענגען אזא הויכקייט, דאס איז אן אינגאנצן נישט נארמאלע הויכקייט. און נישט סתם א שטארקייט, א
13:04 [לא ברור]
13:04 [לא ברור]
14:35 פיזי, אלא חוזק שמימי, חוזק של מלאכים. ולכן הם נפלו מן השמים — שמחזאי ועזאל. ולכן הגובה שלהם [לא ברור]. כאן רש״י נותן פירוש חדש ל״ענק״: ״שמעניקים חמה בקומתן״. זהו גובה שבכלל אינו בגדר האנושי, עד כדי כך ש״מעניקים חמה בקומתן״. [לא ברור]. זהו פשוטו של מקרא שרש״י רוצה להדגיש. לכן הדבר מוסיף פחד חדש, ולכן הוא מביא ל״ויבכו״ חדש, ל״ותשא כל העדה״, כלשון הפסוק בהמשך. כן, העם מתחיל לבכות: ״ותשא כל העדה ויתנו את קולם ויבכו״. וזוכרים שאחרי זה בא כל המשך הפרשה, שבו יהושע וכלב אמרו לבני ישראל: ״טובה הארץ מאד מאד, אם חפץ בנו ה׳״. שלא יאמינו לפחד מפני הנפילים, מפני הענקים שבארץ הזאת. כי אנחנו הולכים עם הקדוש ברוך הוא, ״אם חפץ בנו ה׳״. הקדוש ברוך הוא רוצה בנו, והוא יביא אותנו אל ארץ זבת חלב ודבש. כן, וכל המשך הפסוקים: ״טובה הארץ מאד מאד״ — הארץ החזקה ביותר, הטובה ביותר. זכרו, זהו הרצון העליון. וזהו פשוטו של מקרא. ומכאן אפשר לגשת לעבודת השם על פי הפשט, ולהבין מה היה כאן השקלא וטריא, הדיאלוג, כמו שאומרים, בין המלאכים — בין המרגלים, סליחה — לבין כלב ויהושע. מה הם רצו להוכיח מזה?
14:35 פיזישע שטארקייט, א הימלישע שטארקייט, מלאכימ׳דיגע שטארקייט. און דערפאר, זיי זענען נפלו מן השמים, שמחזאי ועזאל. און דערפאר איז זייער הויכקייט [לא ברור]. דא זאגט רש״י א נייער טייטש אין ענק: ״שמעניקים חמה בקומתן״. דאס איז אזא הויכקייט וואס גייט אין גאנצן נישט אין קיין גדר האנושי, ביז ״שמעניקים חמה בקומתן״. [לא ברור]. וואס דאס איז דער פשוטו של מקרא וואס רש״י וויל ארויסברענגען, דערפאר דאס מערט אן א נייער שרעק און דערפאר דאס מערט אן א נייע ״ויבכו״, ״ותשא כל העדה״, ווי דער לשון גייט ווייטער אין פסוק. יא, אז דער עולם הייבט אן וויינען, ״ותשא כל העדה ויתנו את קולם ויבכו״. און מען געדענקט נאך, נאך דעם איז א גאנצער המשך הפרשה ווי יהושע און כלב האבן געזאגט צו די אידן: ״טובה הארץ מאד מאד, אם חפץ בנו ה׳״. אז מען זאל נישט גלייבן וואס דער שרעק איז פון די נפילים, פון די ענקים אין דעם ארץ. ווייל מיר גייען מיט דעם אויבערשטן, ״אם חפץ בנו ה׳״. דער אויבערשטער וויל אונז און דער אויבערשטער וועט אונז ברענגען אין דעם ארץ חלב ודבש. יא, און דער גאנצער המשך הפסוקים, ״טובה הארץ מאד מאד״, די שטארקסטע, די בעסטע ערד. געדענקט, דאס איז דער רצון העליון. און דאס איז דער פשוטו של מקרא. און דא קען מען צוגיין צו דער עבודת השם על פי פשטות, און פארשטיין וואס איז דא געווען דער שקלא וטריא, דער דיאלאג, ווי מען זאגט, צווישן די מלאכים — צווישן די מרגלים, אנטשולדיגט — און כלב און יהושע. וואס האבן זיי געוואלט ברענגען דערפון?
16:06 הדוגמה של הנפילים, המלאכים שנפלו מן השמים. זו הייתה הטענה שלהם, כדי לחזק את הפחד שעוררו. הם טענו: הרי אנחנו מדברים על מלאכים. דעו לכם שהאנשים בארץ ישראל אינם סתם ענקים. זה לא עניין פיזי — אלה מלאכים. והם אמרו: תקשיבו מה קורה כאן. צריך להבין מה הייתה טענת המרגלים. הם אמרו שמלאכים הם הרי הדבר הרוחני הגדול ביותר שיכול להיות, שליחיו של הקדוש ברוך הוא. מהו מלאך? רוח של שליחים. מלאכים עומדים בשמים ושרים ״קדוש, קדוש, קדוש״, ועובדים את הקדוש ברוך הוא, כן, בהתלהבות הגדולה ביותר, וחיות הקודש ברעש גדול. והנה המלאכים האלה, מלאכים קדושים, קדושים, קדושים כאלה, ירדו לעולם הזה. תראו מה נהיה מהם. הם הפכו לדבר הגרוע ביותר. הם נהיו הנפילים האלה, והביאו הרבה רעות לעולם, את הזוהמה הגדולה ביותר, את הטומאה הגדולה ביותר בעולם. מרגע שנגעו בארץ, בארציות, הם נעשו [לא ברור] ומשחיתים, התקלקלו והחריבו את העולם כולו, הביאו את הטומאה הגדולה ביותר לעולם. כמו שהתורה אומרת בפסוק בבראשית. אלה לא סתם ענקים, זה דבר אחר. כך טענו המרגלים; זו הרי טענה רוחנית. כפי שאדמו״ר הזקן מסביר, המרגלים לא היו סתם אנשים. המרגלים היו אנשים רוחניים, הם היו אנשים גדולים, ״כולם אנשים״. ״איש אחד״ — הם היו הגדולים ביותר [לא ברור] באחדות, [לא ברור] גדולים, ו[לא ברור].
16:06 די דוגמא פון די נפילים, די מלאכים שנפלו מן השמים. און דאס איז א ווארט, דאס איז געווען זייער טענה צו פארשטארקן זייער שרעק. זייער טענה איז געווען: מיר רעדן דאך איבער מלאכים. איר וועט וויסן אז די מענטשן אין ארץ ישראל, זיי זענען נישט סתם ענקים. זיי זענען נישט קיין פיזישע — דאס איז מלאכים. און האבן זיי געזאגט: הערט זיך איין וואס דא גייט פאר. פארשטיין וואס איז געווען די טענה פון די מרגלים. זיי האבן געזאגט אז מלאכים, דאס איז דאך די גרעסטע רוחניות׳דיגע זאך וואס דאס קען זיין. מלאכים, דעם אויבערשטנס משלחים. וואס איז א מלאך? א רוח פון משלחים. מלאכים שטייען אין הימל און זינגען ״קדוש, קדוש, קדוש״ און דינען דעם אויבערשטן, יא, מיט די גרעסטע התלהבות, און חיות הקודש ברעש גדול. און אט די מלאכים, אזעלכע הייליגע, הייליגע, הייליגע מלאכים, זענען אראפגעקומען דא אויף דער וועלט. גיב א קוק וואס איז געווארן פון זיי. זיי זענען געווארן די ערגסטע זאך. זיי זענען געווארן אט די נפילים, און זיי האבן הרבה רעות לעולם געברענגט, די גרעסטע שמוץ, די גרעסטע טומאה אויף דער וועלט. מיט וואס זיי האבן אנגערירט די ערד, די ערדישקייט, זענען זיי געווארן [לא ברור] ומשחית געווארן, פארדארבן און חרוב געמאכט די גאנצע וועלט, געברענגט די גרעסטע טומאה אויף דער וועלט. ווי די תורה זאגט אין פסוק בראשית. דאס זענען די סתם ענקים, דעם אנדערש דאס. טענה׳ן די מרגלים, דאס איז דאך א טענה רוחנית. ווי דער אלטער רבי איז דאך מסביר אז די מרגלים זענען נישט געווען סתם מענטשן. די מרגלים זענען געווען אנשים רוחניים, זיי זענען געווען גרויסע מענטשן, ״כולם אנשים״. ״איש אחד״, זיי זענען געווען די גרעסטע [לא ברור] פון אחדות, [לא ברור] גדולים, און [לא ברור].
17:34 והרי המרגלים היו נשמות גדולות, אנשים גדולים. אבל מה? זו הייתה יכולה להיות הטענה שלהם. הם לא רצו להיכנס. הם אמרו: תראו מה קרה למלאכים. אם המלאכים נפלו באופן נמוך כל כך והגיעו לכזה [לא ברור], למעמד ומצב כזה — שהמלאכים הגדולים ביותר הגיעו לעולם הזה, ותראו מה נהיה מהם: איזו זוהמה, איזו טומאה, ואיזו סטרא אחרא וקליפות הביאו את החורבן הגדול ביותר [לא ברור]. אז אנחנו, אנשים פשוטים, בשר ודם, עם גוף, עם נשמה, עם יצר הרע — אם ניכנס לארץ ישראל וניפגש עם ״ארץ אוכלת יושביה״, וניפגש עם ארץ של גשמיות וחומריות ועולם הזה עם תאוות, זה רק [לא ברור]. הגשמיות [לא ברור]. הייתכן? זוהי ״ארץ אוכלת יושביה״. מה יאכל אותנו? הזוהמה והטומאה של הארץ. זו לא הייתה טענה גשמית, אלא טענה רוחנית. איך אפשר לעסוק בעולם הזה הגשמי? איך אפשר להתעסק עם ארץ כזאת, עם ארציות? במדבר קשורים לאלוקות, קשורים למן מן השמים, לבארה של מרים, למשה רבינו, לתורה, למן, לכל העניין הזה. שם אפשר לעבוד את
17:34 און ווען די מרגלים זענען דאך געווען גרויסע נשמות, זענען געווען גרויסע מענטשן. אבער וואס? דאס האט געקענט זיין זייער טענה. זיי האבן נישט געוואלט אריינגיין. זיי האבן געזאגט: גיב א קוק וואס איז געשען צו די מלאכים. אויב די מלאכים זענען דורכגעפאלן אין אזא נידריגן אופן, און זענען געקומען צו אזא [לא ברור], צו אזא מעמד ומצב — אז די גרעסטע מלאכים זענען אנגעקומען דא אין וועלט, גיב א קוק וואס איז געווארן פון זיי: אזא שמוץ, אזא טומאה, און אזא סטרא אחרא און קליפות האבן געברענגט דעם גרעסטן חורבן [לא ברור]. איז מיר, פשוט׳ע מענטשן, בשר ודם, מיט א גוף, מיט א נשמה, מיט דעם יצר הרע — אז מיר וועלן אריינגיין אין ארץ ישראל און זיך צונויפטרעפן מיט ארץ אוכלת יושביה, און זיך צונויפטרעפן מיט א לאנד פון גשמיות און חומריות און עולם הזה מיט תאוות, וועט נאר זיך אויף [לא ברור]. וועט זיך אן די גשמיות [לא ברור]. היתכן? דאס איז ארץ אוכלת יושביה. וואס וועט אונז אויפעסן? די שמוץ פון די טומאה פון די לאנד. ס׳איז נישט געווען א טענה גשמית, א טענה רוחנית. ווי קען מען האבן צו טאן מיט עולם הזה הגשמי? ווי קען מען זיך פארנעמען מיט אזא לאנד, ערדישקייט? אין מדבר איז מען פארבונדן מיט געטלעכקייט, מען איז פארבונדן מיט דעם מן מן השמים, און בארה של מרים, משה רבינו, מיט די תורה, מיט מן, מיט דעם גאנצן ענין. אט דארטן קען מען דינען דעם
19:02 הקב״ה. אבל להיכנס לארץ ישראל? תראו מה קרה למלאכים. זה עומק הטענה. לכן הם הביאו, לפי פנימיות העניינים, דווקא את הנפילים. הם הביאו דווקא את הנופלים מן השמים, כפי שרש״י מדייק, כדי להבליט את הרעיון: אם אפילו המלאכים באו מן השמים ויכולים לרדת נמוך כל כך, קל וחומר — ומה יהיה איתנו? וזו הייתה התשובה של כלב. כלב נתן להם להבין את מעלת הנשמות על המלאכים. זה מה שהיה בטענתם: מלאך באמת אינו יכול. מלאך יכול להישאר רק בעולם גבוה יותר. מלאך יכול לעבוד את הקב״ה כשהוא עומד בעולם היצירה, בעולם הבריאה, בעולמות העליונים, תחת המרכבה, אצל המרכבה, תחת כיסא הכבוד, בלי החומריות, בלי הגשמיות. שם נמצא המלאך; מלאך שר ורוקד ועובד את הקב״ה, כל הדברים הטובים. אבל כשמלאך יורד לארץ חומרית, טמאה, הוא נעשה נפיל, הוא נעשה תל. זהו מלאך. נשמה היא פנימיות. הנשמה היא חלק אלוקה ממעל ממש, כפי שאדמו״ר הזקן מסביר בתניא את מעלת הנשמה, שהיא נמשכה מפנימיותו ועצמיותו של הקב״ה עצמו. הנשמה היא כולה פנימיות, ולכן, אפילו כשהיא יורדת למטה, בהתלבשות בגוף ובנפש הבהמית, בעפר מן האדמה, בחושך הכפול ומכופל הגדול ביותר של העולם,
19:02 אויבערשטן. אבער דאריינקומען אין ארץ ישראל, גיב א קוק וואס איז געשען צו די מלאכים. דאס איז דער עמק הטענה. דערפאר האבן זיי געברענגט, לויט פנימיות הענינים, דערפאר האבן זיי געברענגט דוקא די נפילים. און זיי האבן געברענגט דוקא די נופלים מן השמים, דאס וואס רש״י מדייק, ארויסברענגען דעם געדאנק. אז אפילו די מלאכים זיינען געקומען מן השמים און קענען ווערן אזוי נידעריג, קל וחומר, און מיר וועלן דען? און דאס איז געווען דער ענטפער פון כלב. כלב האט זיי געגעבן צו פארשטיין די מעלת הנשמות על המלאכים. דאס וואס זיי האבן געהאט: א מלאך טאקע קען נישט. א מלאך קען נאר בלייבן אין א העכערע וועלט. א מלאך קען דינען דעם אויבערשטן ווען ער שטייט אין עולם היצירה, אין עולם הבריאה, אין עולמות העליונים, אונטער דער מרכבה, ביי דער מרכבה, אונטער דעם כסא הכבוד, אן די חומריות, אן די גשמיות. דארטן איז דער מלאך; א מלאך זינגט און טאנצט און דינט דעם אויבערשטן, אלע גוטע זאכן. אבער אז א מלאך וועט אראפקומען אין א חומריות׳דיגע, טומאה׳דיגע לאנד, ווערט פון אים א נפיל, ווערט פון אים א תל. דאס איז א מלאך. א נשמה איז פנימיות. הנשמה איז חלק אלוקא ממעל ממש, ווי דער רבי מסביר אין תניא, די מעלת הנשמה, וואס זי איז נמשכה פון פנימיות און עצמיות פון אויבערשטן אליין. הנשמה איז כולה פנימיות, און דערפאר, אפילו זי איז אראפגעקומען דא למטה, דורך זיך מתלבש זיין אין גוף און נפש הבהמית, עפר מן האדמה, די גרעסטע חושך כפול ומכופל פון וועלט,
20:36 של הגשמיות, הקליפות והסטרא אחרא, כפי שאדמו״ר הזקן אומר בתניא, לא רק שהיא לא תאבד ולא תסטה מן הדרך, אלא אדרבה, היא תשלוט. היא זו שיכולה לשנות את הגוף, לשנות את הנפש הבהמית, לשנות את הקליפות והסטרא אחרא, ולעשות ״אתהפכא סטרא אחרא״ ו״ישת חושך לאור״. וזאת דווקא מתוך החושך. את המעלה הזאת נתן הקב״ה דווקא לנשמות. וזה מה שאמרו יהושע וכלב: ״אם חפץ בנו ה׳״. אנחנו לא נבראים כמו המלאכים, כי בנו ישנו ה״חפץ בנו ה׳״. שם הוי׳, שהוא למעלה מכל השמות. הקב״ה חפץ בנו; הקב״ה הכניס בנו את החפץ, הכניס בנו את פנימיותו, את התענוג שלו. הנשמה קשורה ל״חפץ בנו ה׳״, בהתקשרות הפנימית הגדולה ביותר לעצמות ומהות, וזהו ״חלק אלוקה ממעל ממש״. ולכן אפשר להיכנס לארץ ישראל, אפשר להיכנס לעולם ולעולם הזה, לחומריות ולגשמיות, לעלמא דין הגשמי. ולא רק שזה לא יוריד אותנו אל הזוהמה של הקליפה והסטרא אחרא, אלא יותר מכך, ״טובה הארץ מאד מאד״: יהודי יכול לשנות את העולם ולעשות ממנו דירה לו יתברך, ולגלות את אחדות הוי׳, לגלות את הקב״ה בעולם הזה הגשמי. ה״מאד מאד״ הזה, לא רק ״מאד״ אלא ״מאד מאד״, נעלה דווקא בארץ התחתונה, כשעושים מהעולם הזה הגשמי דירה לו יתברך. וזה היה הביאור של יהושע וכלב: עוד לפני שהם הביאו את הדוגמה
20:36 פון גשמיות, קליפות וסטרא אחרא, ווי דער רבי זאגט אין תניא, נישט נאר וועט זי נישט פארלוירן ווערן, פארקרוכן ווערן, נאר אדרבה, זי וועט נאר נעמען קאנטראל. זי וועט זיין דער וואס קען איבערמאכן דעם גוף, איבערמאכן דעם נפש הבהמית, איבערמאכן די קליפות וסטרא אחרא, און זיין דער וואס מאכט ״אתהפכא סטרא אחרא״ און ״ישת חושך לאור״. און ישראל, נאר מתוך חושך דוקא. דער מעלה האט דער אויבערשטער איבערגעגעבן דוקא פאר נשמות. און דאס וואס זיי האבן געזאגט, דאס וואס יהושע און כלב האבן געזאגט: ״אם חפץ בנו ה׳״. מיר זיינען נישט קיין נבראים אזוי ווי די מלאכים, ווייל אין אונז איז דא דער ״חפץ בנו ה׳״. שם הוי׳, וואס דאס איז העכער פון אלע שמות. דער אויבערשטער חפץ בנו; דער אויבערשטער האט אריינגעגעבן אין אונז דעם חפץ, ער האט אריינגעגעבן אין אונז זיין פנימיות, זיין תענוג. הנשמה איז פארבונדן מיט ״חפץ בנו ה׳״, מיט דער גרעסטער התקשרות פנימית צו עצמות ומהות, און דאס איז ״חלק אלוקא ממעל ממש״. און דערפאר קענען אריינגיין אין ארץ ישראל, קענען אריינגיין אין וועלט און אין וועלט׳דיגקייט און אין חומריות און גשמיות, עלמא דין הגשמי. און נישט נאר דאס וועט אונז נישט אראפפירן אין דעם שמוץ פון קליפה וסטרא אחרא, נאר נאך מער, ״טובה הארץ מאד מאד״: א איד קען איבערמאכן די וועלט און מאכן פון דער וועלט א דירה לו יתברך, און מגלה זיין אחדות הוי׳, מגלה זיין דעם אויבערשטן אין עולם הזה הגשמי. דעם ״מאד מאד״, נישט דא ״מאד״, נאר ״מאד״, אז דאס איז נשגבה דוקא בארץ התחתונה, מאכן פון עולם הזה הגשמי א דירה לו יתברך. און דאס איז געווען דער ביאור פון יהושע און כלב, נאך איידער זיי האבן געברענגט די דוגמא
22:10 מהמלאכים, יש להבין את מעלת הנשמות על המלאכים. הנשמות יורדות דווקא למטה, כפי שהרבי מסביר בתורה, שליהודי יש בתוכו שני קצוות שאין בשום דבר בעולם. הנשמה שלו היא הדבר הגבוה ביותר, חלק אלוקה ממעל ממש, למעלה מכל הנבראים, אפילו מכל המלאכים ומכל הספירות, מכל העניינים. ומצד שני, גופו הוא עפר מן האדמה, מתחתית המדרגות. וזהו החיבור של עומק רום ועומק תחת באותו אדם. וזה הכוח הנורא שיש ליהודי, שהוא היחיד שיכול לשנות את הגשמיות ולעשות ממנה דירה לו יתברך. ולכן ״טובה הארץ מאד מאד״. זהו הסיפור הפנימי שבתוך הסיפור על פי נגלה שהתורה מספרת לנו. ואת זה יהודי צריך לדעת בכל יום: לדעת מהו יהודי, לדעת את מעלת הנשמות על המלאכים, כדי להכיר את שליחותנו ואת תפקידנו. הבעיה היא שמסתכלים מסביב ורואים ש״החושך יכסה ארץ וערפל לאומים״, ושהעולם נמצא במצב של חושך כפול ומכופל, הן בגשמיות והן ברוחניות. יש כל החושך הזה של העלמות והסתרים, עד שיש אנשים שרוצים לברוח מן העולם. באה פרשת שלח ומספרת לנו בדיוק להפך: ״אם חפץ בנו ה׳״. צריך לדעת שהנשמה היא חלק אלוקה ממעל ממש, ושיש בה הכוח הנורא הזה, ושהקב״ה
22:10 פון די מלאכים, פארשטיין די מעלה פון נשמות איבער מלאכים. נשמות לאזן זיך אראפ דוקא, ווי דער רבי מסביר אין תורה, אז א איד האט אין זיך צוויי קצוות וואס איז נישטא אין קיין שום זאך אויף דער וועלט. זיין נשמה, דאס איז די העכסטע זאך, חלק אלוקא ממעל ממש, העכער פון אלע נבראים, אפילו פון אלע מלאכים און פון אלע ספירות, פון אלע ענינים. און פון דער צווייטער זייט איז זיין גוף עפר מן האדמה, פון תחתית המדריגות. און דאס איז דער חיבור פון עמק רום און עמק תחת אין דעם זעלבן מענטשן. און דאס איז די מורא׳דיגע כח וואס א איד האט, וואס ער איז דער איינציגער וואס קען איבערמאכן דעם גשמיות און מאכן פון דעם א דירה לו יתברך. און דערפאר ״טובה הארץ מאד מאד״. דאס איז דער סיפור פנימי פון דעם סיפור על הנגלה וואס די תורה דערציילט אונז. און דאס דארף א איד וויסן יעדן טאג, וויסן וואס א איד איז, וויסן די מעלת הנשמות על המלאכים, כדי צו וויסן אונזער שליחות און אונזער תפקיד. די פראבלעם איז, מען קוקט ארום און מען זעט אז דאס איז ״החושך יכסה ארץ וערפל לאומים״, און די וועלט שטייט אין א מצב פון א חושך כפול ומכופל, סיי בגשמיות און סיי ברוחניות. און די אלע חושך פון העלמות והסתרים איז דא, אז ס׳זענען מענטשן וואס ווילן אנטלויפן פון דער וועלט. קומט צו גיין פרשת שלח און דערציילט אונז פונקט פארקערט: ״אם חפץ בנו ה׳״. דאס איז וויסן זיין אז דאס איז הנשמה חלק אלוקא ממעל ממש, און דאס מורא׳דיגע כח איז, און דער אויבערשטער
23:32 רוצה שדווקא בארץ הלזו הגשמית, דווקא שם, יעשו מן הגשמיות כלים לגדלות: ״כל מעשיך לשם שמים״, ״בכל דרכיך דעהו״. לעשות מן העולם הזה הגשמי, מן האכילה והשתייה והמשא ומתן וכל העניינים הגשמיים, כלים, דירה לו יתברך. וזה יביא סוף כל סוף אל המבוקש, שבמהרה בימינו נראה בעיני בשר, ועיני אותו, את כל העולם, וכמו שנאמר בהמשך הפרשה: ״ואולם חי אני וימלא כבוד ה׳ את כל הארץ״. שנראה בעיני בשר ״וימלא כבוד ה׳ את כל הארץ״, שיהיה גילוי השכינה, שיהיה גילוי אלוקות כאן למטה בעולם, ״והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד״, ״ונגלה כבוד ה׳ וראו כל בשר יחדיו כי פי ה׳ דיבר״.
23:32 וויל דוקא אז דאס דארף זיין בארץ הלזו הגשמית, און דארט פון דעם מאכן, פון דעם גשמיות מאכן כלים צו גדלות: ״כל מעשיך לשם שמים״, ״בכל דרכיך דעהו״. מאכן פון דעם עולם הזה הגשמי, פון אכילה און שתיה און משא ומתן און די אלע ענינים גשמיים, מאכן פון דעם כלים, א דירה לו יתברך. און דאס וועט ברענגען סוף כל סוף אל המבוקש, אז במהרה בימינו וועט מען זען בעיני בשר, ועיני אותו, די גאנצע וועלט, און ווי עס זאגט אין המשך הפרשה: ״ואולם חי אני וימלא כבוד ה׳ את כל הארץ״. אז מיר זאלן זען בעיני בשר ״וימלא כבוד ה׳ את כל הארץ״, עס זאל זיין גילוי השכינה, עס זאל זיין גילוי אלקות דא למטה אויף דער וועלט, ״והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד״, ״ונגלה כבוד ה׳ וראו כל בשר יחדיו כי פי ה׳ דיבר״.