פרשת בהר - אמונה ובטחון עפענט נייע צינורות אין פרנסה

00:00 דאס איז א סיפור וואס דער רבי האט דערציילט כמה פעמים, בקיצור די נקודה פון דעם סיפור. איך האב עס געהערט פון רבי'ן עטליכע מאל אין די פארברענגענס. אבער דעם פראטער סיפור האט דערציילט דער חסיד ר' שמעון דוד רייציק, וואס ער איז געווען בשעת מעשה. ער דערציילט אז עס איז געווען מוצאי יום כיפור אין יאר תש"א. דער רבי ריי"צ איז דעמאלט ערשט אנגעקומען קיין אמעריקע, גלייך אין דער ערשטער תקופה, געראטעוועט פון דער מלחמה. מוצאי יום כיפור תש"א האט דער רבי ריי"צ אריינגערופן א חסיד וואס האט געהייסן רבי שלמה אהרן קאזארנאווסקי. רבי שלמה אהרן קאזארנאווסקי איז געווען פון די נאמני בית הרב, פון די גרעסטע מקורבים פון דעם רבי'ן ריי"צ, א גרויסער עסקן ציבורי וואס האט געטאן גאר אסאך פאר די ענינים פון דעם רבי'ן אין יענע יארן. דער פריערדיקער רבי, דער רבי ריי"צ, האט אים געבעטן אז ער זאל אריינרופן א איד וואס האט געהייסן רבי חנון גלעזער. רבי חנון גלעזער איז געווען זיין נאמען. ער איז געווען, ווי עס איז מבואר, אן איש פשוט. ער האט געבעטן ער זאל אים צורופן. ווען רבי חנון איז אריינגעקומען, זאגט אים דער רבי ריי"צ: היינט יום כיפור איז ביי מיר געווען דער צמח צדק.

01:48 און ער האט ביי מיר געמאנט. ער האט מיר געזאגט: פארוואס דרוק איך נישט זיינע שאלות ותשובות? פארוואס דרוק איך נישט די שאלות ותשובות פון צמח צדק? וואס איז געדרוקט געווארן יארן צוריק איז זיכער נישט געווען [לא ברור]. דער צמח צדק, דערציילט דער רבי ריי"צ, איז היינט יום כיפור תש"א צו אים געקומען, און ער האט אים געזאגט: פארוואס דרוקט מען נישט מיינע ספרים, שאלות ותשובות פון צמח צדק? במילא זאגט דער פריערדיקער רבי צו דעם אידן, רבי חנון, מיסטער גלעזער האט מען אים גערופן, אז ער זאל זיך אונטערנעמען צו דרוקן די ספרים. וואס איז נישט געווען קיין קליינע אונטערנעמונג. די ספרים פון צמח צדק, דאס זענען הונדערטער שאלות ותשובות. און אין יענע יארן אין אמעריקע, ווי איר ווייסט, איז דאס געווען א גאר גרויסע הוצאה. עס איז געווען א גרויסער מיא און טירחא צו דרוקן אזא זאך. און פונדעסטוועגן האט דער רבי ריי"צ אים געבעטן. דער חסיד איז נישט געווען קיין פארמעגליכער מענטש. [לא ברור] ער האט געפירט אן אויטא, געפירט א קאר, וואס קיין גרויסע פרנסה איז נישט געווען ביי אים. און דא בעט אים דער רבי ריי"צ אז ער זאל נעמען אויף זיך די אונטערנעמונג צו דרוקן די צמח צדק ספרים. האט רבי חנון געזאגט צום רבי'ן ריי"צ: דאס וואס איך האב, גיב איך. ווי איר ווייסט, איז ער געווען פון די משתתפים אין די עניני צדקה פון דעם רבי'ן ריי"צ, אבער מער ווי

03:18 דעם האב איך נישט. האט אים דער רבי ריי"צ געזאגט אז עס איז מקובל ביי מיר, אז בשעת א איד וויל געבן מער צדקה און ער האט נישט די כלים, ער האט נישט די אפשריות, אבער בשעת ער נעמט זיך אונטער, ער זאגט, נעמט זיך אונטער בלב שלם אז ער וויל געבן, אז ער מיינט עס, עפענען זיך ביי אים נייע צינורות מן השמים, און דאס גיט אים די אפשריות אז ער קען באקומען פרנסה רחבה און ער זאל קענען ממלא זיין און געבן דאס וואס ער וויל געבן ביד רחבה. וואס דאס איז מער ווייניגער געווען דער סיפור, און אזוי איז טאקע געווען. ווי מען זאגט, כמו שהיה כך הוה. עטליכע טעג שפעטער איז ביי אים, באופן ניסי, באופן שמימי, פון הימל, צוגעעפנט געווארן א צינור פון פרנסה, און ער האט געקענט אויפברענגען דאס גאנצע געלט, די גאנצע פארמעגן, אלץ וואס מען האט געדארפט, און מען האט געקענט דרוקן די כתבים, די ספרים, די שאלות ותשובות פון צמח צדק, און זיי זענען געבליבן פאר אונז עד היום. און דעם סיפור האט דער רבי אויך דערציילט. איך האב געהערט דעם סיפור פון רבי'ן ביי עטליכע פארברענגענס. דער רבי האט זיך שטארק געקאכט אין דעם סיפור, מיט דער חיות, מיט דער התלהבות וואס דער רבי האט עס אזוי דערציילט. איך געדענק א ספעציעלע פארברענגען וואס דער רבי האט דערציילט באריכות, און די נקודה איז געווען אויף דעם ענין, אז נישט אלע מאל דארף מען ווארטן אז פריער זאל איך

04:48 אבער וואס איז, ווען א מענטש האלט זיך אויף דעם ענין וואס ער נעמט זיך אונטער, בלייבט ער שלם אז ער וויל קענען דורכפירן די אונטערנעמונג, דעם ענין. איז ממילא עפנט זיך ביי אים א נייער צינור, א נייע המשכה, און דאס גיט אים א נייע האפענונג, א נייע הרחבה אין די ענינים וואס ער וויל קענען דורכפירן. אין היינטיגער פרשה, פרשת בהר, געפינען מיר שטארקע פסוקים בנוגע דעם ענין פון בטחון. פרשת בהר רעדט בנוגע דעם ענין פון שנת השמיטה, שנת השביעית. די פרשה זאגט די אלע דינים, די אלע הלכות וואס דארפן זיין אין שנת השביעית. שפעטער רעדט דער פסוק אויך בנוגע שנת היובל: נישט ארבעטן, לא תזרעו, לא תקצרו, די אלע דינים וואס דארפן זיין. „ושבתה הארץ שבת לה׳“, אז די ערד דארף רוען אין שנת השביעית. שפעטער זענען דא פסוקים אין פרק כ״ה. די פסוקים י״ח, י״ט זאגט די תורה צו די אלע גוטע ברכות: „ועשיתם את חוקותי ואת משפטי תשמרו ועשיתם אותם וישבתם על הארץ לבטח“. און ביים שלוס שטייט: „ונתנה הארץ פריה ואכלתם לשובע וישבתם לבטח עליה“. דאס הייסט, דער אויבערשטער זאגט צו, אז בזכות מקיים זיין די מצוה, ווי רש״י זאגט, דאס גייט פארבונדן מיט מצות שמיטה, אז דורך דעם וואס א איד גיט אכטונג אויף די מצוה פון שמיטה, זאגט דער אויבערשטער צו אז ער וועט אים בענטשן מיט אלע ברכות, שמיטה און יובל און אלע זאכן, אז

06:25 ער וועט צוקומען צו „ונתנה הארץ פריה ואכלתם לשובע“, אז ער האט נישט וואס צו זארגן. און עס זאל זיין, ווי רש״י זאגט, א ברכה בתוך המעיים. קומט צו גיין פסוק כ׳. פסוק כ׳ זאגט: „וכי תאמרו מה נאכל“. אז א מענטש קומט צו גיין זאגן: וואס וועלן מיר עסן אין שנת השביעית? וואס וועלן מיר עסן די זיבעטע יאר? „הן לא נזרע ולא נאסוף את תבואתנו“ — פון וואנעט וועלן מיר האבן וואס צו עסן? זאגט אים פסוק כ״א, זאגט די תורה: „וצויתי את ברכתי לכם בשנה הששית“. דער אויבערשטער זאגט צו אז ער וועט אונז בענטשן און געבן א ברכה אויף די תבואה וואס מען האט געזייט און געאקערט אין דעם זעקסטן יאר. דער אויבערשטער וועט אריינגעבן א ברכה אין דער תבואה, און זי וועט זיין „ועשת את התבואה לשלוש השנים“. עס וועט זיין אזויפיל תבואה מיט דער זעלבער ארבעט, אז זי וועט וואקסן פאר דריי יאר, נישט פאר איין יאר: דאס זעקסטע יאר, דאס זיבעטע יאר און דאס אכטע יאר, ווי עס שטייט ווייטער אין די פסוקים. זייער רייכע פסוקים וואס רעדן וועגן אמונה און בטחון, ווי אזוי א איד דארף זיך אין גאנצן שטעלן, נישט דאגה׳ן, זיך פארלאזן אין גאנצן אויפן אויבערשטן, אז דער אויבערשטער וועט אים פארזארגן און געבן אים ברכה און אלעס וואס ער פארדארף זיך. אבער דא ווערט א שאלה וואס מיר פשוט פרעגן: לכאורה, דער פסוק כ׳ איז אין גאנצן נישט פארשטענדליך. וואס וויל דא די תורה מיט „וכי תאמרו מה נאכל“? האט דאך שוין צוגעזאגט א

07:55 ברכה. אין פסוק י״ח און פסוק י״ט זאגט די תורה א ברכה. און די ברכה זאגט אז עס וועט זיין אלע גוטע זאכן: „ונתנה הארץ פריה ואכלתם לשובע וישבתם לבטח עליה“. נו, דאס האט מען שוין באקומען א ברכה. קומט צו גיין די תורה, פלוצלינג, מיט א שאלה: „וכי תאמרו מה נאכל“? וואס איז די שאלה? און וואס ענטפערט ער די זעלבע זאך? „וצויתי את ברכתי“. דאך האט ער שוין געזאגט די ברכה. לכאורה, די גאנצע אריכות אין די פסוקים כ׳, כ״א און כ״ב איז נישט פארשטענדליך. די שאלה פרעגן כמה וכמה מפרשים. פון איינע פון די ביאורים איז פון דעם ספורנו. דער ספורנו ענטפערט זייער א געשמאקן ענטפער, וואס ער איז אויסגעטייטשט אביסל מער לויט דעם דרך הפשט. דער ספורנו זאגט א געשמאקן ביאור. וואס זאגט ער? ער זאגט אז די ערשטע ברכה איז, ווי רש״י זאגט, אז עס איז א ברכה במעיים. דאס הייסט, עס איז משמע אז עס וועט זיין א ברכה אין איכות. טאקע, א מענטש וועט אין זעקסטן יאר האבן נישט גענוג בכמות. אבער די ברכה וואס דער אויבערשטער זאגט, „ואכלתם לשובע“, וועט ער נישט דארפן עסן אזוי פיל. אין דעם ביסל עסן וואס ער וועט עסן וועט זיין א ברכה במעיים. וועט עס ממילא זיין גענוג פאר דעם זעקסטן, פאר דעם זיבעטן, פאר דעם אכטן. דאס איז די ערשטע ברכה וואס דער אויבערשטער גיט: א ברכה באיכות, אז אין א ביסל עסן וועט א מענטש האבן א ברכה במעיים. זאגט ער, ביי דעם פסוק, דא קומט דער ספורנו, אז א

09:34 א נארמאלער מענטש וועט אריינגעווארפן ווערן אין ספקות. ער זעט אז עס איז דא ווייניק, זייען האט מען נישט געזייט מער, און אין קימח איז גארנישט צוגעקומען. וועט ער זיין מסופק: וואס וועט ער עסן? און מען זאגט אים אז בכח דעם זאך וואס ער זעט נישט, און וויבאלד ער זעט עס נישט, ווייסט ער ממילא נישט וואו עס וועט זיין, אז דאס ביסל, פונקט ווי יעדעס מאל און יעדעס יאר, יעדן טאג, וועט דאס ביסל גענוג זיין פאר דער גאנצער תקופה. יא, דאס זאגט ער, וויאזוי מען רוימט אויך אויס די ספקות. ווייל ער זעט אז אין קימח איז נישט צוגעקומען, אז מען איז ווי אין איכסון, איז דעמאלט וועט ער וויסן אז אין דעם וואס איך האב אין קימח, דאס וועט איך קענען נוצן. דאס איז א ווארט פון א ספר, אן אויסטייטש ווי דאס איז. איך זאג מער אויפן פשוטו של מקרא, ווייל עס זענען דא נאך ביאורים אין די מפרשים. אבער דא גייען מיר אויסטייטשן די ביאורים, און דאס איז מער אויסגעטייטשט אין חסידישע ספרים. עס איז פאראן א זייער רייכער טייטש, וואס מיר גייען איצט אויסטייטשן פונעם נועם אלימלך. רבי אלימלך ברענגט פון זיין ברודער זיין אייגענעם טייטש, און דערנאך וועלן מיר רעדן דעם טייטש, דעם ביאור, א זייער געשמאקן ביאור וואס דער רבי האט גערעדט וועגן דעם, סיי על פי פשוטו של מקרא אויסגעטייטשט, און דעם ביאור אין גאנצן, וואס עפנט אויף די אגענדע אין דעם גאנצן המשך הפסוקים. א ביאור.

10:58 ווי קען מען דאס אריינטייטשן אין רש״י אפילו, הגם אז רש״י שטעלט זיך נישט אויף דעם. און דאס איז טאקע איינע פון די שאלות: ווי קומט עס אז רש״י שטעלט זיך נישט אויף דעם? און דאס איז דער רבי׳ס ביאור, גאר א געשמאקער אופן. און דערנאך דער ביאור אין עבודת השם, א רוחניות׳דיגער אויסטייטש אין עבודת השם על פי דרך החסידות, וואס דאס גיט אונז א דרך אין עבודה, וואס מיר קענען לערנען פון אט די פסוקים. איז קודם דעם ווארט וואס ער ברענגט אין נועם אלימלך. וואס דאס זאגט: „שמעתי מאחי החסיד המפורסם“ — דאכט זיך, איך זאג נישט דעם לשון בדיוק. דאס הייסט אז ער חזר׳ט איבער א ווארט פון זיין ברודער, פון רבי ר׳ זושא. וואס, ווייסט איר, ברענגט זיך אז דאס איז דער איינציגער מקום, בכמה דוכתי דער איינציגער ארט, וואס ער ברענגט א ווארט פון דעם ברודער, פון רבי ר׳ זושא. עס שטייט דאך אז דעם ספר נועם אלימלך האט ער גערופן מיט אט דעם נאמען. נועם אלימלך — דער נאמען נועם מיטן טייטש פון אידיש, זיסל, זושא, זיס — אז דאס האט ער מחבב געווען פאר זיין ברודער. אבער אין דעם ספר ברענגט ער, מיין איך, איין מאל, און דאס איז אין די איינציגסטע פרשה, דעם טייטש פון דעם ברודער. וואס ער פרעגט טאקע אט די שאלה: ווי קומט עס אז די תורה מאכט די גאנצע שקלא וטריא מיט דער שאלה, מיטן ענטפער? בעסער די תורה זאל עס גלייך געבן. אויף יעדן אות און יעדן ווארט לערנט מען תילי תילים של הלכות.

12:14 און דא קומט זאגן די תורה, נאך דעם וואס מען האט שוין געגעבן די ברכות, מאכט מען נאך א שאלה? וואס דארף מען מעורר זיין שאלות? וואלט מען נישט געהאט קיין שאלות, וואלט מען מער נישט געדארפט קיין ענטפער. דאס פרעגט רבי ר׳ זושא מאניפולי. טייטשט ער, אז דא איז פאראן אין די פסוקים וואס די תורה זאגט צו דעם מענטשן: „הירא את דבר ה׳“ און גיי בדרכי השם. זאגט די תורה אזוי: בכלל דארף א איד וויסן אז דער רבונו של עולם האט די צינורות פאר פרנסה. דער רבונו של עולם גיט יעדן אידן [לא ברור]. א מענטש האט נישט וואס צו דאגה׳ן. דער רבונו של עולם איז מקור הברכה, דער רבונו של עולם וויל געבן, און ער גיט, און ער גיט ביד מלאה וביד רחבה. דער רבונו של עולם איז כולו טוב וכולו חסד, און די צינורות זענען אלעמאל אפן, און ער גיט יעדן אידן וואס ער דארף. קומט די תורה און זאגט: זאלסטו וויסן, דאס איז די פסוקים וואס שטייט פריער, „ונתנה הארץ פריה ואכלתם לשובע“ — דאס איז די מציאות. עס זענען פאראן צינורות ברכה וואס דער רבונו של עולם גיט, און ברכה על ידי. קומט אבער אמאל אז א מענטש וויל דאגה׳ן זיך, ער וויל זיך נישט פארלאזן אויפן אויבערשטן, און ער הייבט אן דאגות, טרדות, ספקות: וואס וועט זיין, „פן יחסר לחמי“, וואס וועט זיין מארגן? אז אט דער עצם ענין פון ספק וואס דער מענטש מאכט, איז מיט דעם א פגם אין די צינורות. די עצם שאלה, די

13:46 דער עצם ספק, דער עצם דאגה, דער עצם טרדה, אז דאס מאכט א פגם אין די צינורות, כביכול ער פארשטאפט דעם צינור. דער צינור איז א צינור וואס איז פארבונדן מיט אמונה פשוטה. ווען א איד איז איבערגעגעבן באמונה פשוטה, ער ווייסט אז דער רבונו של עולם גיט, זענען די צינורות אפן. ווען ער מאכט א ספק, איז מיט דעם, מיט דעם ספק, פארשטעלט ער אפ דעם צינור. און דאן וואלט דער רבונו של עולם געדארפט זיך מטריח זיין, כביכול, אויפצומאכן א נייעם צינור. כביכול זיך נישט רעכענען מיט די העלמות והסתרים, די בלבולים וואס דער מענטש האט אויפגעשטעלט. און דער רבונו של עולם עפנט נאך א נייעם צינור פאר דעם אידן וואס מאכט די ספיקות. און א משפיע זיין אויך האט א פגם אין דער השפעה. אבער דאס איז נישט די ריכטיגע זאך. א מענטש דארף נישט מאכן אז ער זאל מאכן העלמות והסתרים, פארשטאפן דעם מקור, און דער רבונו של עולם זאל דאן אויפמאכן נייע צינורות. ער דארף לאזן אפן, לכתחילה, אז דער צינור זאל זיין אפן און די ברכה וועט גיין אן עיכובים. און דאס איז דער אמת'ער ענין מיט די פסוקים וואס ר' זושא טייטשט. פריער זאגט די תורה אז דו זאלסט וויסן אז עס איז דא ברכה: „וישבתם לבטח בארצכם, ונתנה הארץ פריה ואכלתם לשובע וישבתם לבטח עליה“. אלע ברכות, אלע די צינורות זענען אפן. זאגט די תורה: דו זאלסט וויסן, מאך נישט צו די צינורות. „וכי תאמרו מה נאכל“ — אז דו וועסט אנהייבן פרעגן און דאגן, מיט דעם מאכט מען א פגם אין די

15:11 צינורות. און דאן וואס וועט דארפן זיין? „וצויתי את ברכתי“. דערפאר חזר'ט די תורה איבער נאך א מאל: איך דארף מאכן א נייעם צינור, דאס איז דער „וצויתי את ברכתי“. איך וועל זיך נישט רעכענען מיט דיינע דאגות און דיינע טרדות. און פונדעסטוועגן וועל איך טון א „וצויתי את ברכתי“, אויפמאכן א נייעם צינור און מאכן שוין א נייע השפעה כדי עס זאלן קענען אנקומען די אלע ברכות. פינטל. יא, וואס איז „ועשת את התבואה לשלש השנים“? זאגט די תורה צו אידן: וואס איז, זייט נישט נאריש. וואס דארף מען מטריח זיין דעם אויבערשטן צו מאכן נייע צינורות? הער אויף דאגן, פארלאז זיך אויפן אויבערשטן, גיב זיך איבער צום אויבערשטן, טראכט גוט און עס וועט זיין גוט. און דא קען מען זען גוט, ווי דער סיפור הידוע, איך קען אייך דערציילן, פון דעם צמח צדק, וואס האט געזאגט צום חסיד ר' מיכאל [לא ברור]: „טראכט גוט און עס וועט זיין גוט.“ אז א איד גיט זיך איבער צום אויבערשטן לכתחילה, איז דאך דא די השפעה, און עס וועט זיין גוט בפועל ממש, בטוב הנראה והנגלה. און דאס איז דער טייטש פון ר' זושא מאניפולי. דער רבי איז ממשיך אראפצוברענגען נאך א טייטש. זייער א געשמאקער [לא ברור] די פסוקים, און ווי דאס שטימט אויך מצד פשוטו של מקרא. וואס דער טייטש פון די פסוקים איז אזוי: בכלל, די גאנצע שאלה, ווי די מפרשים לערנען, איז נישט קיין שאלה פון ספיקות. ס'איז נישט קיין שאלה פון א מענטש וואס רחמנא ליצלן האט ספיקות אין אמונה. נישט וועגן דעם רעדט מען דא. ס'איז גאר אן אנדער ענין. וואס איז דער ענין? רש"י האט

16:46 שוין געזאגט פריער, אין די פריערדיגע פרשיות, אין פרשת בא, וואו די תורה רעדט בנוגע שאלות, וואס איז נישט דער ערשטער ארט וואס די תורה קומט צו גיין מיט דער שאלה. ס'איז אזא שאלה וואס די תורה האט שוין געשריבן פריער. און דו ווייסט וואו? אין פרשת בא: „והיה כי ישאלך בנך מחר לאמר“. וואס די אנדערע לשונות ווי ס'שטייט דארט, יא, ווי דאס איז די לשון וואס די תורה זאגט, אז עס וועלן זיין שאלות וואס בנך וועט פרעגן. און רש"י האט שוין געזאגט אין די פריערדיגע סדרות, וואו רש"י רעדט בנוגע די ענינים, בנוגע פסח. און רש"י ברענגט וואס שטייט אין דער הגדה, אז עס זענען דא ארבעה בנים וואס כנגדם דיברה תורה. וואס דאס איז אן אינטערעסאנטע זאך. רש"י איז דאך נישט קיין ספר פון הגדות, נישט קיין ספר פון מדרשים. און רש"י ברענגט דאס: „כנגד ארבעה בנים דיברה תורה“ — חכם, רשע, תם, ושאינו יודע לשאול. און דאס זענען די פסוקים וואס [לא ברור], וואס [לא ברור]. דאס זענען כל מיני שאלות וואס וועלן קומען. און אויף דעם זאגט די תורה ווי מ'דארף זיך מתייחס זיין צו יעדער אידיש קינד מיט זיינע שאלות, אפילו עלטערע. אז ער פרעגט ווי א חכם, דארף מען ענטפערן ווי א חכם. פרעגט ער ווי א רשע, דארף מען ענטפערן ווי א רשע. פרעגט ער ווי א תם, דארף מען ענטפערן ווי א תם. און שאינו יודע לשאול, דארף מען ענטפערן צוגעהעריג. איז דאך אויך דאס וואס דער ענין, דער מושג פון פרעגן, דאס איז נישט קיין מושג וואס איז נאר אין אייניגע פרשיות. נאך א זאך זעען מיר אז פרעגן

18:18 איז נישט קיין שלעכטע זאך, פארקערט, ס׳איז גאר א גוטע זאך. עס זענען דא צוויי סארטן פרעגן. עס איז דא פרעגן וואס קומען פון ספקות. עס איז אבער דא א פרעגן וואס קומט נישט פון ספקות, עס קומט גאר פון פארשטאנד. ״עם חכם ונבון״. דער בן חכם וואס פרעגט זיינע שאלות, ״מה העדות והחוקים והמשפטים״, די שאלה פון דעם בן חכם איז נישט קיין שאלה פון ספקות. ס׳איז נישט קיין שאלה וואס, רחמנא ליצלן, ענינים פון אמונה וואס ביי אים לייגן זיך נישט אפ. דאס זענען שאלות וואס קומען פון א צד פון חכמה. ער איז זיכער מאמין בקדוש ברוך הוא, און ער איז מאמין אין תורה ומצוות, און ער ווייסט אז דער רבונו של עולם, דאס איז די גרעסטע זאך און די ערליכסטע זאך. נאר וואס? ער פרעגט ווי אזוי מ׳דארף טאן די זאך אויף א ריכטיגן אופן. ווייל דער רבונו של עולם וויל אז ס׳זאל זיין נישט נאר חוקים, נישט נאר מצוות אן א נשמה. דער רבונו של עולם וויל אז א איד זאל דינען דעם אויבערשטן אויף אן אופן פון א וואו עס געהערט. און אז די זאכן וואס ער קען פארשטיין, מיט דעם פרעגט ער. ער פרעגט ווי אזוי די ענינים, די זאכן וואס דער רבונו של עולם וויל אז א איד זאל פארשטיין, וויל ער פארשטיין. ״עם חכם ונבון״, א ריכטיגע זאך. איז די שאלה נישט קיין שאלה פון ספקות; די שאלה איז ווי אזוי דארף מען טאן די זאך אויף א ריכטיגן אופן. וואס דארף איך טאן? ווי אזוי דארף איך טאן? ״מה העדות והחוקים והמשפטים״? ער פרעגט די פרטים, ענינים, די מסורה־זאכן, און מפרשים דערין. און דאס איז וואס רש״י האט זיך שוין אויסגעלערנט אין

19:43 פריערדיגע סדרה, וואס איך האב גערעדט וועגן אט די ארבעה בנים. איז באמת, בשעה ס׳קומט צו גיין דא אין פרשת בהר, תורה קומט צו גיין און זאגט, וואס זאגט תורה? דו זאלסט וויסן אז עס איז דא א יאר פון שנת השמיטה. אין דעם יאר פון שנת השמיטה דארף דער פעלד, דארף דער [לא ברור], אזוי דאס איז ״לא תזרעו״, ״לא תזמור״, דאס איז די ארבעט אין פעלד. און דו דארפסט לאזן אפן די פעלדער אז אלע זאלן קענען אריינגיין. וכולי, ווי עס שטייט אין די פסוקים, [לא ברור], די אלע ענינים. פרעגט ער די שאלה: איך האב נישט קיין ספקות. [לא ברור]. די שאלה איז אבער וואס דארף איך טאן? דאס זעקסטע יאר האב איך איינגעזייט תבואה. עס קומט צו גיין דאס זיבעטע יאר, איך קען נישט איינזייען. וואס וויל דער אויבערשטער פון מיר? וויל דער אויבערשטער אז איך זאל איינזייען דאס זעקסטע יאר, עס זאל מער קענען בלייבן? וויל דער אויבערשטער אז גארנישט, אז עס זאל איינזייען נארמאל, אז עס וועט ווערן א נס? וויל דער אויבערשטער צושיקן מן מן השמים צו ווערן חיטים ושעורים? מען זאל, מען זאל, מען זאל מאכן אנדערע זאכן, נישט קיין [לא ברור]? וואס זאל דער אויבערשטער? מיט אנדערע ווערטער, די שאלה ״וכי תאמרו מה נאכל״ איז נישט קיין שאלה פון ספקות אין מוח, נישט קיין שאלה פון דאגות. דאס איז א שאלה פשוטה וואס א בן חכם פרעגט. זאג, זאג איך, דאס קען זיין א נס גדול. זאגסט א מענטש אז א גאנץ יאר זאל ער נישט איינזייען אין פעלד, און פונדעסטוועגן וועסטו וויסן

21:19 אז מיר דארפן [לא ברור], פונדעסטוועגן זאגסטו ״מה נאכל בשנה השביעית״, אבער זאגסטו נישט וואס איך דארף טאן. פרעגט ער, ״וכי תאמרו מה נאכל״? דאס איז די שאלה. וואס ווילן מיר וויסן? ווי אזוי דארף מען זיך צוגרייטן צו דעם? וואס וויל דער אויבערשטער פון מיר? [לא ברור] וואס מיר האבן געזאגט, אבער טו נישט [לא ברור]. איז זאג מיר, דיין צוגאנג צו יענעם יאר, וואס דארף מען טאן? און ודאי וועט דער אויבערשטער, דער אויבערשטער וועט נישט אזוי פאסטן. איז ממילא דארף זיין א צוגאנג, א דרך. פרעגט א בן חכם, דער זעלבער בן חכם וואס וויל פארשטיין די דיני הפסח, דער זעלבער בן חכם קומט צו גיין דא און פרעגט ווי אזוי דארף מען זיך פירן, וואס דארף מען טאן, ווי דארף מען זיך צוגרייטן צו דעם יאר וואס [לא ברור]? אבער דער אויבערשטער וועט דיר וויסן לאזן דעם אופן וואס וועט זיין. נישט אז עס וועט פאלן מן מן השמים, נישט אז ער וועט שיקן מלאכים. און פון דער צווייטער זייט דארף מען נישט, דארף מען נישט ממתין זיין אויף דעם נס, אז דו וועסט וויסן וואס וועט זיין. דאס וועט זיין אז ״וצויתי את ברכתי״. און דער אויבערשטער זאגט ״וצויתי את ברכתי״, ״ועשת את התבואה לשלש השנים״. איז דאס א נס נפלא, למעלה מדרך הטבע לגמרי. דאס איז א זאך וואס האט נישט קיין מקום אין שכל. פארוואס האט דאס נישט קיין מקום אין שכל? ווייל איך זע, א פעלד וואס מען זייט אזוי יאר נאך יאר, נאך יאר, ווערט עס אפגעשוואכט. די גמרא זאגט אין בבא בתרא,

22:42 יודעי דבר, על פי טבע, אז א פעלד מוז מען פון צייט צו צייט אפשטעלן. ווייל אז דו שטעלסט נישט אפ, דו זייסט, און נאך אמאל זייסט, און נאך אמאל זייסט, איז די ערד אזוי אפגעשוואכט. דערפאר איז דא דער ענין פון אפלאזן די ערד פאר א שטיקל צייט. די גמרא זאגט, אז די ערד זאל זיך מחזק זיין, און דעמאלט גייען אלע פירות בעסער. דא קומט צו גיין די תורה און זאגט: ניין, שש שנים. פשוט רעדנדיק וועגן דעם, די תורה קומט צו גיין און זאגט, אפילו די זעקסטע, זעקס יאר נאכאנאנד דארפסטו זייען. נו, על פי דרך הטבע, אפילו זעקס יאר נאכאנאנד, די זעקסטע יאר איז די שווערסטע יאר. די זעקסטע יאר וואקסט נישט גארנישט. עס וואקסט שוואך. די ערד איז שוין אפגעשוואכט. ווארט, עס קומט, קומט צו גיין שמיטה. און דעמאלט, ווי עס שטייט דא אין כמה וכמה מפרשים, דער רמב"ם ברענגט דאס, כמה מפרשים, אז דער אפשטעל שמיטה על פי דרך הטבע איז דאס מחזק דעם פעלד. אבער די זעקסטע יאר איז זיכער א שווערע יאר. און יחד עם זה זאגט דער אויבערשטער: דאס איז טאקע דער נס. וועסטו וויסן, אז ווען א איד פרעגט: וואס, ווי אזוי דארף מען זיך פירן די זיבעטע יאר? פון וואס דארף מען עסן? וואס וויל דער אויבערשטער, וואס דארף מען טאן? זאגט דער אויבערשטער, אז דו וועסט וויסן: איך האב געמאכט א נס גדול, אז די זעקסטע יאר, די שווערסטע יאר, וואו על פי דרך הטבע וואלט געוואקסן שוואך, וועט וואקסן אזוי פיל תבואה, אז עס וועט זיין גענוג נישט נאר פאר די זעקסטע, נאר אויך פאר די זיבעטע, פאר די אכטע, פאר דריי שנים.

24:15 און דאס גייט צו פארשטיין פארוואס שטייט דאס אין א נוסח פון א שאלה, ״וכי תאמרו מה נאכל״. די תורה זאגט דאס נישט גלייך אויף א גלאטן אופן, ווייל בעצם טאקע איז א נס. דאס קען מען נישט פארשטיין אין שכל. אויפן שכל איז דאס טאקע א מופלא׳דיגע זאך. און דערפאר ״וכי תאמרו מה נאכל״: אויף דעם דרך הטבע פרעגט א מענטש, איז דאך טאקע א שאלה. זאגט אים דער אויבערשטער: וועסטו וויסן, מיט אל דיין אמונה און מיט אל דיין בטחון, אויף דעם וואס דו ביסט גרייט זיך איבערלאזן אינגאנצן אויפן אויבערשטן און לאזן די פעלד אין שנה השביעית, שבת שבתון, וועסטו זען א נס למעלה מדרך הטבע, אז דווקא די זעקסטע יאר, וואס על פי דרך הטבע איז די שוואכסטע, וועט זיין די בעסטע יאר און וועט וואקסן פאר דריי שנים. דאס זענען די פסוקים. און דא קומט צו גיין א גאר געשמאקער טייל פון עבודת השם, ווייל אזוי טיילט זיך אויס אט דער ענין אין עבודה רוחנית. ווי עס ווערט מבואר אין חסידות, דער צמח צדק, דער רבי רש״ב ברענגען אונז אין די מאמרים, אז אין די פסוקים דא איז מרומז דער ענין פון ימות המשיח. דער גאנצער ענין פון שנה השביעית שטייט שוין אין די מפרשים. יא, די מפרשים ברענגען, דער רמב״ן דאך ברענגט, אז די דינים, די אלע ענינים פון ״שש שנים תזרע שדך״ און ״ובשנה השביעית שבת שבתון״, דאס איז א מעין ודוגמא פון די זעקס טויזנט יאר. שש שנים איז

25:46 מרמז אויף די זעקס טויזנט יאר פון עולם, די זעקס טויזנט יאר פון עולם הזה. און שנה השביעית, שבת שבתון, דאס איז די זיבעטע יאר, דאס גייט אויף אלף השביעי, זמן פון ימות המשיח און תחיית המתים, עולם הבא, אלף השביעי, די אלע ענינים פון די גאולה. און לפי זה איז דא א גאר טיפער ווארט אין עבודת השם וואס שטייט דא אין די פסוקים. משיח וועט קומען און דער אויבערשטער וועט געבן אלע ברכות און אלע השפעות און אלע גילויים, דער גרויסער שכר וואס דער אויבערשטער האט צוגעזאגט, ״עין לא ראתה אלקים זולתך״. יא, די אלע ענינים נפלאים וואס דער אויבערשטער האט צוגעזאגט, צייט פון ימות המשיח, צייט פון תחיית המתים, יא, די צייט פון עולם הבא, וועט צוקומען גרויסע ענינים, גרויסע ענינים. און דא קומט צו גיין א איד און פרעגט: איין מינוט, די אלע גילויים, די אלע ענינים וואס גייען נמשך ווערן לעתיד לבוא, איז דאך דאס תלוי במעשינו ועבודתנו. דארף דא זיין א עבודה. קומט צו גיין א איד און זאגט: איך געפין זיך אין גלות, איך געפין זיך אין דעם שוואכסטן גלות, איך געפין זיך אין סוף זמן הגלות, אלף הששי, עקבתא דמשיחא. דעם זמן, א ביטערע זמן, און מיט פאריאגטקייט, און מיט פארטריבנקייט, און מיט פארשלאפנקייט, און מיט פארביטערטקייט אין גלות, וואס ס׳איז נישטא קיין כוחות. די עבודת השם איז א שוואכע עבודת השם. קומט צו גיין א איד און שרייט צום אויבערשטן: ״וכי תאמרו מה נאכל בשנה השביעית?״ באלד קומט צו גיין משיח.

27:36 און דאן וועט זיין שנה השביעית, און דאן וועט זיין דאס תכלית פון די אלע גילויים וואס אלע עבודות האבן געטאן, וואס דער אלטער רבי זאגט אין תניא, אז כל הגילויים לעתיד לבוא, אין תחיית המתים און ימות המשיח, איז תלוי במעשינו ועבודתנו בזמן הגלות. אבער, ידע איניש בנפשיה, מיין עבודה איז נישט קיין עבודה. אויף דעם זאגט דער אויבערשטער אז אויב דו ווילסט וויסן וויאזוי עס וועט זיין, איז דאך דא „וצויתי את ברכתי לכם בשנה הששית“. דווקא די עבודה פון אלף הששי, וואס על פי דרך הטבע, על פי שכל, טאקע איז דאס, ווי די גמרא זאגט, א שוואכער דור, עני דרא. אז עס זאל זיין „וצויתי את ברכתי בשנה הששית“: אותה די עבודה פשוטה פון מסירות נפש, וואס אידן האבן אין דעם זמן פון חושך כפול ומכופל, אז אין די עבודה ליגט די גרעסטע ברכה פון דעם אויבערשטן. „וצויתי את ברכתי בשנה הששית“. דאס איז א מבואר אין חסידות, אז אפילו משה רבינו, בשעת דער אויבערשטער האט אים געוויזן די אלע דורות און די אלע זמנים, און ער האט געזען דעם דור פון עקבתא דמשיחא, איז „משה עניו מאד מכל האדם אשר על פני האדמה“. ער האט געזען אונזער דור און איז געווארן די גרעסטע עניו. וואס איז געווען זיין עניוות? אז אידן האבן נישט קיין גילויים, קיין ניסים, קיין ענינים, און יחד עם זה איז מען עובד את השם אין דעם אופן פון מסירות נפש, וואס מען שטייט שטאלץ און שטארק אין דעם אויבערשטן, אגב אז ס׳זענען דא די אלע נסיונות, די מערסטע שווערע נסיונות וואס ס׳זענען דא אויף דער וועלט, אז דאס איז

29:07 דא „וצויתי את ברכתי“. אז דאס זאגט תורה: אז דווקא די עבודה פשוטה, על פי שכל שטימט דאס טאקע נישט. דאס איז נישט קיין שכל׳דיקע עבודה. „וכי תאמרו מה נאכל“ — פרעגסט על פי שכל, וואס איז דא? על פי שכל איז די עבודה א שווערע עבודה. אבער דאס איז נישט שכל, דאס איז מסירות נפש, דאס איז למעלה מן השכל. דאס איז די עבודה דווקא פון מדת הנצח, ניצחון אין דעם זמן הגלות, אין די שווערסטע זמנים. אותה די עבודה וואס איז נישט על פי שכל, אין דעם איז „וצויתי את ברכתי“, אין דעם ליגט די גרעסטע כח וואס דער אויבערשטער גיט אריין אין אונזערע אידן אין דעם זמן, אז מיר זאלן קענען ביישטיין די נסיונות פון גלות. און דאס גיט אריין שלש השנים. דער רבי גיט ארויס וואס איז שלש השנים, די דריי תקופות. ס׳איז דא די תקופה פון ימות המשיח, דערנאך איז דא די תקופה פון תחיית המתים, און דערנאך איז דא די תקופה פון עולם הבא. און די שלש השנים, די דריי תקופות, אלע באקומען דווקא פון די עבודה במסירות נפש, ווי אידן דינען דעם אויבערשטן אין עקבתא דמשיחא. אז די עבודה, דאס איז וואס ברענגט די גרעסטע גילויים לעתיד לבוא פון ימות המשיח. און דאס לערנט אונז אין דער היינטיקער סדרה, די מדת הבטחון וואס אידן האבן, זיך פארלאזן אין גאנצן אויפן אויבערשטן, און וויסן אז דער אויבערשטער איז דער וואס גיט יעדן אידן בידו המלאה הפתוחה הקדושה והרחבה, בגשמיות וברוחניות. און אפילו אין די שווערסטע זמנים פון גלות איז אויך „וצויתי את ברכתי“

30:35 בשנה הששית, אין אלף הששי. און במילא, דורך עבודה אין דעם זמן מיט אותה מסירות נפש, ווי מיר זיינען יעצט, וועט מען אריינגיין, אריינטאנצן גאר אין גיכן אין די גרעסטע שמחה פון שנה השביעית, אין די גילויים פון ימות המשיח. בפרט אז ס׳קומען צו גיין אויך די טעג פון ל״ג בעומר בימים אלו, וואס ל״ג בעומר איז דער זמן, ווי עס ווערט געברענגט אין חסידות בשם ספרי קבלה, וואס אין יום ל״ג בעומר איז מאיר אורו של משיח. וואס רבי שמעון בר יוחאי איז דער וואס האט מגלה געווען פנימיות התורה, און האט מגלה געווען דעם ענין ווי א איד גיט זיך איבער צום אויבערשטן, און דער אויבערשטער גיט אים און משפיע׳ט צו אים בידו המלאה הפתוחה הקדושה והרחבה. רשב״י רעדט אויך אין זוהר פון דור עקבתא דמשיחא, און ער זאגט „לא יהא דרא כדרא“, אז דער דור פון רשב״י וועט זיך איבער נאכאמאל ארויסווייזן, נאכאמאל נתגלה ווערן אין דור עקבתא דמשיחא, און דאס וועט זיין דער דור וואס בזכות פנימיות התורה „יפקון מן גלותא ברחמים“, און מיר זאלן זוכה זיין ממש צו די גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, אמן כן יהי רצון.