לעבן חסידות · פרק 123 · 2024-04-16 · 23:57
חג הפסח- דער סדר נאכט און דער גילוי הבעל שם טוב
תיאור הפרק
*שמחת הרגל להחיד״א שיחת חג הפסח תרצו שיחת ליל ב׳ דחג הפסח תש״כ
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 בהתוועדות סיפר הרבי פעם, ששמע מאדמו"ר הריי"צ בהתוועדות, עוד לפני המלחמה, סיפור על שנת תרס"ד. באותה שנה התנהלה מלחמה גדולה וקשה בין רוסיה ליפן. יהודים רבים היו חיילים במלחמה ההיא. באותה תקופה השתדל אדמו"ר הרש"ב, שהיה אז הרבי, מאוד לוודא שכל החיילים היהודים שהיו בחזית הרחוקה, באזור שנגחאי, ליד יפן, יקבלו מצות לפסח. הוא עסק בכך בהשתדלות רבה, פנה לגבירים גדולים ותרם בעצמו כסף רב, והצליח לשלוח אלפי־אלפים של פאונדים או קילוגרמים של מצות, שהגיעו לאלפי החיילים היהודים שהיו אז בחזית. זו הייתה השתדלות גדולה של אדמו"ר הרש"ב, מתוך מסירות נפש רבה. לפני פסח הגיע מכתב מהחיילים, ובו הודו לאדמו"ר הרש"ב על השתדלותו, שבזכותה יכלו לקבל מצות כשרות לחג הפסח. הם כתבו מכתב תודה על כל העניין, וחתמו עליו: „סאלדאטי אקאפא שאנכאי“. פירוש הדבר שהם חיילים הנמצאים
00:00 אין א פארברענגען האט דער רבי אמאל דערציילט, אז ער האט געהערט פון דעם רבי'ן הריי״צ אין א פארברענגען, נאך פאר דער מלחמה. דעמאלט האט דער רבי הריי״צ דערציילט, אז עס איז געווען אין יאר תרס״ד. דעמאלט איז געווען א גרויסע מלחמה וואס איז פארגעקומען צווישן רוסלאנד און יאפאן. א שווערע מלחמה, א גרויסע מלחמה. עס זענען געווען אסאך אידן וואס זענען געווען סאלדאטן אין יענער מלחמה. אין יענער צייט האט דער רבי רש״ב, וואס איז געווען דער רבי אין יענע צייטן, תרס״ד, זיך גאר שטארק משתדל געווען צו מאכן זיכער אז אלע סאלדאטן, די אידישע סאלדאטן וואס זענען געווען אויפן פראנט, אויף א ווייטן פראנט, דארט לעבן שאנכאי, לעבן יאפאן, זאלן באקומען מצות אויף פסח. און ער האט זיך דערמיט אפגעגעבן מיט א גרויסער השתדלות, משתדל געווען ביי גרויסע גבירים און צוגעגעבן אליין אסאך געלט, און מצליח געווען אריבערצושיקן טויזנטער און טויזנטער פונט אדער קילא פון מצות, וואס זענען אנגעקומען צו טויזנטער סאלדאטן וואס זענען דעמאלט געווען אידישע סאלדאטן אויפן פראנט. דאס איז געווען ביים רבי'ן רש״ב א גרויסע השתדלות מיט א גרויסער מסירות נפש. און פאר פסח איז אנגעקומען א בריוו פון די סאלדאטן, אפצודאנקען דעם רבי'ן רש״ב אויף זיין השתדלות, אויף דעם וואס זיי האבן געקענט באקומען כשר׳ע מצות אויף חג הפסח. זיי האבן געשריבן א בריוו אפצודאנקען אויף דעם גאנצן ענין, און האבן אונטערגעשריבן אויפן בריוו: „סאלדאטי אקאפא שאנכאי“. דאס מיינט אז דאס זענען סאלדאטן וואס געפינען זיך
01:59 באקאפעס, באקאפען — מעין בונקרים או שוחות. כלומר, בורות שהחיילים שוכבים בהם, חפירות שמסתתרים בהן כדי לנהל את המלחמה. לזה קוראים אקאפעס. „סאלדאטי אקאפא שאנכאי“ — הם היו באזור שנגחאי, ליד העיר הזאת שבאותו אזור. באותו פסח היה אדמו"ר הרש"ב שמח מאוד ומרוצה מאוד מכך שזכה לזכות את היהודים בכל העניין הזה, והוא התוועד. בין הדברים סיפר אז בשם אדמו"ר הזקן, שאדמו"ר הזקן אמר בנוגע לבעל שם טוב, שבמכתביו רואים כי לפעמים חתם „ר' ישראל מטלוסט“, ולפעמים חתם „ר' ישראל מאקופ“. כך חתם: „ישראל מאקופ“, מאקופ. אדמו"ר הזקן הסביר מהו „אקופ“, מה פירוש המילה: זהו אותו דבר כמו האקאפעס — בורות וחפירות. הוא הסביר שבעיר שבה נולד הבעל שם טוב הייתה פעם חומה, לפני שנים רבות. במשך השנים החומה נפלה, ונותרו שם מעין בורות. באותם בורות היה המקום שבו הוריו של הבעל שם
01:59 אין די אקאפעס, אין די אקאפען. דאס מיינט אזוי ווי בונקערס אדער טרענטשעס. דאס הייסט אזעלכע לעכער וואו די סאלדאטן זאלן זיך לייגן, אזעלכע גרובן, לעכער, וואו מען באהאלט זיך כדי צו פירן די מלחמה. דאס הייסט אקאפעס. יא, „סאלדאטי אקאפא שאנכאי“ — זיי זענען געווען ארום שאנכאי, ארום יענער שטאט, וואס איז א שטאט אין יענעם אזור. אבער דער רבי רש״ב איז יענעם פסח געווען גאר פריילעך און געווען זייער צופרידן דערמיט וואס ער האט זוכה געווען צו קענען מזכה זיין די אידן מיט דעם גאנצן ענין, און ער האט דעמאלט פארברענגט. און צווישן די ענינים האט ער דעמאלט דערציילט בשם דעם אלטן רבי'ן, אז דער אלטער רבי האט געזאגט בנוגע דעם בעל שם טוב, אז דער בעל שם טוב, אין די בריוו, זעט מען אז דער בעל שם טוב האט אמאל געחתמ׳ט „ר׳ ישראל מטלוסט“, און אמאל געחתמ׳ט „ר׳ ישראל מאקופ“. יא, אזוי האט ער געחתמ׳ט, „ישראל מאקופ“, מאקופ. און דער אלטער רבי האט מסביר געווען וואס איז דאס דער אקופ, וואס איז דער טייטש פון דעם ווארט: אז דאס איז טאקע די זעלבע זאך ווי די אקאפעס, דאס זענען די לעכער, די גרובן און די לעכער. און ער האט מסביר געווען אז אין דער שטאט וואו דער בעל שם טוב איז געבוירן געווארן, איז געווען א חומה אמאל, מיט יארן צוריק. און במשך די יארן איז די חומה אראפגעפאלן, און עס זענען דארטן געבליבן ווי לעכער. און דארטן, אין יענע לעכער, דאס איז געווען דער ארט וואו דעם בעל שם
03:39 טוב, הוריו הקדושים, ר' אליעזר ושרה, שהיו עניים מאוד, גרו — בחפירות כאלה, באקאפעס כאלה. זו הסיבה שהבעל שם טוב כתב „ר' ישראל מאקופ“: הבעל שם טוב, שנולד להוריו לעת זקנותם, נולד באותן חפירות, באכסניה ענייה כזאת שהייתה בחפירות שליד חומת העיר. שם הוא נולד — ר' ישראל מאקופ. [לא ברור] שבזכות האקאפעס של הבעל שם טוב אפשר לעבור את [לא ברור], וכל הציבור אינו צריך לעמוד במלחמה. בכוחו של הבעל שם טוב אפשר לעבור זאת ולפרוץ דרך. זה היה הסיפור שסיפר אז אדמו"ר הרש"ב, בפסח תרס"ד. הרבי אמר שהסיבה שבפסח תרס"ד [לא ברור]. הרבי סיפר זאת בהתוועדות בשנת תש"כ. זה היה באחרון של פסח תש"כ, והיו אז [לא ברור] מהסתלקות הבעל שם טוב. כששמע הרבי את הסיפור, שאל: מה הקשר בין הסיפור הזה לחג הפסח? הרי הוא סיפר את הסיפור בפסח; הדבר מעלה שוב את שאלת הקשר לעניין
03:39 טוב׳ס עלטערן, די הייליגע עלטערן פון בעל שם טוב, ר׳ אליעזר און שרה, וואס זיי זענען געווען זייער ארעמע מענטשן, האבן געוואוינט — אין אזעלכע גרובן, אין אזעלכע אקאפעס. און דאס איז דער טעם וואס דער בעל שם טוב שרייבט „ר׳ ישראל מאקופ“, אז ער איז געבוירן געווארן — דער בעל שם טוב, וואס איז געבוירן געווארן לעת זקנותם פון זיינע עלטערן — אין אזעלכע גרובן, אין אזא ארעמער אכסניא וואס איז געווען אין די גרובן, ארום דער שטאט, ביי דער חומה. און דארטן איז ער געבוירן געווארן, ר׳ ישראל מאקופ. [לא ברור] אז מיט דעם זכות פון די אקאפעס, פון דעם בעל שם טוב, קען מען דורכגיין [לא ברור], און די גאנצע עולם דארף נישט שטיין אין דער מלחמה. מיט דעם כח פון בעל שם טוב קען מען דאס דורכמאכן, דורכברעכן. דאס איז געווען דער סיפור וואס דער רבי רש״ב האט דעמאלט דערציילט, פסח תרס״ד. דער רבי האט געזאגט אז די סיבה וואס אין פסח תרס״ד [לא ברור]. און דער רבי האט דאס דערציילט אין א פארברענגען פון תש״כ. דאס איז געווען פסח אחרון תש״כ, און עס זענען געווען [לא ברור] פון דער הסתלקות פון הבעל שם טוב. ווען דער רבי האט געהערט דעם סיפור, האט דער רבי געפרעגט: וואס איז דער קשר פון דעם סיפור מיט חג הפסח? יא, ער האט איבערדערציילט דעם סיפור פסח; דאס ברענגט אבער נאך אמאל דעם קשר מיט דעם ענין.
05:14 של חג הפסח בפרט. אין זה לחינם. הסיפור התרחש סביב הגעת המצות. כן, עם הרבי [לא ברור]. ובוודאי אין זה מקרה, אלא עניין של השגחה פרטית. העובדה שהסיפור אירע דווקא בחג הפסח מביאה לידי ביטוי עניין עיקרי בפסח — בחג הפסח בכלל, ובליל הסדר בפרט, הכלול בעניין של חג הפסח. הרי חג הפסח הוא זמן יציאת מצרים. ובעניין יציאת מצרים אנו מוצאים שעם ישראל היה אז במצב של מן הקצה אל הקצה. מצד אחד, היהודים היו אז בתכלית השפלות ובתכלית העניות. בגשמיות, הם היו במצב של עבודת פרך, [לא ברור], ושבורים בגופם ובנפשם בגלל מצבם הגשמי: הם היו עבדים ומשועבדים למצרים בכל הפרטים. וגם מצבם הרוחני היה של „ערום ועריה“. היהודים היו ערומים ממצוות, הם היו עובדי עבודה זרה, וכלשון חז"ל, עבודה זרה. הם היו שקועים בתשעה שערי טומאה, „וירעו אותנו המצרים“. הרבי פירש ש„וירעו אותנו המצרים“ פירושו שהמצרים עשו אותם רעים, שיהפכו לרעים. צריך לדעת שעדיין היה צריך, חס ושלום, להידבק בהם מריחה של מצרים. היהודים עמדו בתכלית השפלות, הן בגשמיות והן ברוחניות. ואז, באותו רגע ובאותו זמן, כשהיו בתכלית השפלות הזאת, התקיים „נגלה עליהם מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא“.
05:14 פון חג הפסח בפרט. אז אינו חנם. אז דער סיפור האט זיך אפגעטאן מיט דעם וואס עס איז געקומען, אז די מצה איז אנגעקומען. יא, מיט דעם רבי'ן [לא ברור]. און עס איז זיכער אז דאס איז נישט קיין מקרה, נאר אן ענין פון השגחה פרטית. אז דער סיפור איז צוגעפאלן דווקא מיט חג הפסח, ברענגט עס ארויס אן ענין עיקרי אין פסח. בנוגע דעם ענין פון פסח בכלל, סדר נאכט בפרט, אבער כלול אין דעם ענין פון חג הפסח. וואס חג הפסח איז דאך דער זמן פון יציאת מצרים. אז אין דעם ענין פון יציאת מצרים געפינען מיר אז עם ישראל זענען דעמאלט געווען אין א מצב מן הקצה אל הקצה. פון איין זייט, אידן זענען דעמאלט געשטאנען בתכלית השפלות ובתכלית העניות. סיי בגשמיות, אידן זענען דעמאלט געווען אין א מצב פון עבודת פרך, [לא ברור], און זענען דעמאלט געווען צעבראכן בגופם ונפשם מצד המצב הגשמי, וואס זיי זענען דורך די מצריים געווען עבדים ומשועבדים מיט אלע פרטים. און ווייטער איז דער מצב הרוחני, וואס אידן זענען געווען ערום ועריה. אידן זענען געווען נאקעט פון מצוות, אידן זענען געווען עובדי עבודה זרה, וכלשון חז"ל, עבודה זרה. זיי זענען געווען שקועים אין תשע שערי טומאה, וירעו אותנו המצרים. און דער רבי האט עס געטייטשט, אז ״וירעו אותנו המצרים״ מיינט אז די מצריים האבן זיי שלעכט געמאכט. אז זיי זאלן ווערן שלעכט. אז מ'זאל וויסן אז דאס האט זיך נאך געדארפט, חס ושלום, אפקלעבן פון דעם ריח פון מצרים. זענען אידן געשטאנען אין תכלית השפלות, סיי בגשמיות, סיי ברוחניות. און דערנאך, אין דעם מאמענט, אין דעם זמן, זייענדיק אין דעם תכלית השפלות, איז דעמאלט געווען דער ״נגלה עליהם מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא״.
07:06 בכבודו ובעצמו. מה היה הגילוי הגדול ביותר, גילוי העצמות, שעליו נאמר ״נגלה עליהם מלך מלכי המלכים״? הכוונה היא לארבע דרגות, זו למעלה מזו: לא ״מלכים״, לא ״מלכי המלכים״, לא ״מלך מלכי המלכים״, אלא ״בכבודו ובעצמו״. ואלה, חס ושלום, אינן דרגות העולות בסדר ההשתלשלות עד ״בכבודו ובעצמו״, שאז היה זה פלא של צמצום. אדרבה, אדמו"ר הרש"ב מבאר במאמריו שאלה הגילויים הגדולים ביותר של עצמותו יתברך, שהיו בבת אחת בשעת הלילה. וזה מה שאומרת ההגדה: ״אני ולא מלאך, אני ולא שרף, אני ולא השליח, אני ולא אחר״. וכל זה בא יחד ביציאת מצרים, בליל יציאת מצרים. יש כאן חיבור של עומק רום עם עומק תחת, של הגילוי הגדול ביותר עם החושך הגדול ביותר. וזה בעצם עניינה של יציאת מצרים. הנקודה של יציאת מצרים היא שדווקא שם, כאשר היהודים היו בתכלית השפלות, במצב של ״ערום ועריה״ ובמצב של עבודת פרך, דווקא מתוך המעמד ומצב הזה של תכלית השפלות התעורר האור העצמי הגדול ביותר, שהביא לגילויו של הקדוש ברוך הוא. זהו החיבור הגדול ביותר: האור הגדול ביותר, הגילוי הגדול ביותר של עצמות ומהות, יחד עם מה שנאמר בלשון הידוע: ״ואת דכא ושפל רוח״. דווקא כשמורגש העניין של ״דכא ושפל רוח״, שם ״אשכון״, לשם בא הקדוש ברוך הוא. וכאשר היהודים עמדו
07:06 בכבודו ובעצמו. וואס איז געווען די גרעסטע התגלות, די התגלות פון עצמות, וואס ״נגלה עליהם מלך מלכי המלכים״ — דאס טייטשט אויף פיר דרגות, אז דאס איז די דרגה אחרי דרגה, העכער און העכער. דאס איז נישט מלכים, דאס איז נישט מלכי המלכים, דאס איז נישט מלך מלכי המלכים, נאר בכבודו ובעצמו. און דאס זענען, חס ושלום, נישט די דרגות העכער און העכער אין סדר השתלשלות ביז ״בכבודו ובעצמו״, וואס דאס איז א פלא פון צמצום. אדרבה, דער רבי רש"ב בארט אין זיינע מאמרים אז דאס איז די גרעסטע גילויים פון עצמותו יתברך, וואס אין איין גל איז געווען בשעת הלילה. און דאס זאגט די הגדה: ״אני ולא מלאך, אני ולא שרף, אני ולא השליח, אני ולא אחר״. און דאס קומט צוזאמען אויף יציאת מצרים, די נאכט פון יציאת מצרים. מ'האט דא א חיבור פון עומק רום מיט עומק תחת, די גרעסטע גילוי מיט די גרעסטע חושך. וואס אט דער ענין, דאס איז בעצם די נקודה פון יציאת מצרים. די נקודה פון יציאת מצרים איז אז זייענדיק דארט, וואו אידן זענען געשטאנען בתכלית השפלות, אידן זייענדיק אין א מצב פון ערום ועריה, זייענדיק אין א מצב פון עבודת פרך, איז נאך אין דעם מעמד ומצב פון דעם תכלית השפלות, און דורך וואס זיי זענען געשטאנען אין אזא מצב, האט מען דערוועקט די גרעסטע אור עצמי, וואס דאס האט ארויסגעברענגט דעם אויבערשטן. אז דאס איז די גרעסטע חיבור, די גרעסטע אור, די גרעסטע גילוי פון עצמות ומהות, מיט דעם לשון הידוע: ״ואת דכא ושפל רוח״. אז דווקא בשעת עס שפירט זיך דער ענין פון דכא ושפל רוח, אז דארטן ״אשכון״, דארטן קומט צו גיין דער רבונו של עולם. און ווען אידן זענען געשטאנען
08:50 אז בתכלית השפלות, הדבר עורר את העומק העליון ביותר, העמוק ביותר, עומק [לא ברור], וזה היה הגילוי של יציאת מצרים. וכפי שמבואר בחסידות, העניין הזה אמיתי בכל שנה ושנה. בכל יום ויום, כאשר מגיע הזמן של יציאת מצרים, זהו העניין. כאשר מגיע זמן חג הפסח, זמן ליל הסדר, מהי הנקודה של ליל הסדר, מהי הנקודה של חג הפסח? שגם אם אדם נמצא בתכלית השפלות, אם מצד המעמד ומצב בגשמיות ואם מצד המעמד ומצב ברוחניות, עניינו של חג הפסח הוא שאז הקדוש ברוך הוא אינו מתחשב בשום חשבונות. ״מדלג על ההרים, מקפץ על הגבעות״, כפי שאומר המדרש. הוא דילג על כל החשבונות ועל כל ההגבלות, והיה גילוי של עצמות ומהות. וכך נעשה בכל שנה ושנה ובכל דור ודור, ״כימי צאתך ממצרים״. אלה דברים פשוטים, כן, פשוט שוב: הדבר נעשה בכל שנה ושנה. הנקודה הזאת היא יסוד כל העניין של חג הפסח, של יציאת מצרים, והיא באה לידי ביטוי בעבודה שבין הנפש והגוף. כשאדם נעמד בליל הסדר וחושב לעצמו: ״מי אני ומה אני״, והוא יודע שבמעמד ומצב שבו הוא נמצא הוא עומד בתכלית השפלות, בתכלית
08:50 דעמאלט אין תכלית השפלות, אז דאס האט ארויסגערופן דעם העכסטן, טיפסטן, עומק [לא ברור], וואס דאס איז געווען די גילוי פון יציאת מצרים. און ווי ס'איז מבואר אין חסידות, אז נאך דעם ענין, אז דאס איז אמת בכל שנה ושנה. אז יעדער יום ויום, בשעת עס קומט צו גיין דער זמן פון יציאת מצרים, אז דאס איז דער ענין. אז בשעת עס קומט צו גיין דער זמן פון חג הפסח, דער זמן פון ליל הסדר, וואס איז די נקודה פון דעם ליל הסדר, וואס איז די נקודה פון חג הפסח? אז הגם ער געפינט זיך בתכלית השפלות, צי דאס איז מצד דעם מעמד ומצב בגשמיות, צי מצד דעם מעמד ומצב ברוחניות, איז דער ענין פון חג הפסח, אז דעמאלט דער רבונו של עולם רעכנט זיך נישט מיט קיין שום חשבונות. ״מדלג על ההרים, מקפץ על הגבעות״, ווי דער מדרש זאגט. ער האט מדלג געווען איבער אלע חשבונות און אלע הגבלות, און עס איז געווען די גילוי פון עצמות ומהות, ונעשית בכל שנה ושנה ובכל דור ודור, כימי צאתך ממצרים. אז ענינים, פשוטע זאכן, יא, פשוט נאך אמאל, דאס נעשה בכל שנה ושנה. וואס מיט דעם נקודה, וואס דאס איז דער יסוד פון דעם גאנצן ענין פון חג הפסח, פון יציאת מצרים, וואס דאס ברענגט ארויס אין עבודה בין נפש וגוף, מיט דעם נקודה. אז מען שטעלט זיך אוועק אין ליל הסדר, און ער טראכט זיך אריין ביי זיך: ״מי אני ומה אני״, און ער ווייסט אז אין דעם מעמד ומצב שטייט ער אין תכלית השפלות, תכלית
10:24 השפלות, במצב של עבדות — על כך אומרים לו: דע שאתה יכול לצאת. כפי שהיה בפעם הראשונה, בחג הפסח הראשון: היהודים עמדו בתכלית השפלות, במצב של עבדות. ואפילו מתוך מצב כזה, מתוך שפלות כזאת, היה אז הגילוי של מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא. הקדוש ברוך הוא רואה היכן אתה עומד ולאן אתה הולך, וברגע שאתה רק מושיט יד ואומר שאתה רוצה לצאת ממצרים, בא הקדוש ברוך הוא, בכבודו ובעצמו, ומושך אותך החוצה מכל הבוץ, מכל ההעלמות וההסתרים ומכל המְצָרים והגבולים, לוקח אותך ומקשר אותך עד לעצמות ומהות. זהו הגילוי הגדול של ״בלילה ההוא״, של ליל יציאת מצרים. על פי זה אפשר להבין את הפירוש האמיתי בפתיחת ההגדה. כשמעיינים בנוסח, הנוסח שאומרים — ״הא לחמא עניא״ — מעניין מאוד. כל הנוסח שם אינו מובן. מה פירוש מה שאומרים כאן: ״הא לחמא עניא די אכלו אבהתנא בארעא דמצרים״? מה רוצים להדגיש בכך שאומרים שזהו ״לחמא עניא״, שאכלו אבותינו בארץ מצרים? מדוע צריך להזכיר שזהו ״לחמא עניא״? ומה נוגע לכך שזהו ״לחמא עניא״ שאכלו בארץ מצרים? לשם מה צריך להדגיש את השלילה? שואל החיד״א, סימן שס״ה. החיד״א
10:24 שפלות, מצב פון עבדות. אויף דעם זאגט מען אים: ער זאל וויסן זיין אז ער קען ארויסגיין. אזוי ווי ס׳איז געווען די ערשטע מאל חג הפסח: אידן זענען געשטאנען אין תכלית השפלות, אין א מצב פון עבדות. און אפילו פון אזא מצב, פון אזא שפלות, איז דאן געווען דער גילוי פון מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא. אז דער אויבערשטער זעט ווי דו שטייסט און ווי דו גייסט, בשעה אז דו גיבסט נאר א האנט און דו זאגסט אז דו ווילסט ארויסגיין פון מצרים, קומט דער אויבערשטער, בכבודו ובעצמו, און שלעפט דיר ארויס פון אלע בלאטעס, פון די אלע העלמות והסתרים, און פון די אלע מצרים וגבולים, און ער נעמט דיר און ער מקשר דיר ביז צו עצמות ומהות. דאס איז דער גרויסער גילוי פון בלילה ההוא, פון דער נאכט פון יציאת מצרים. מיט דעם קען מען פארשטיין אז דאס איז דער אמת׳ער פשט אין אנהויב פון דער הגדה. בשעה מ׳גייט אריינקוקן אין דעם נוסח, איז זייער אינטערעסאנט דער נוסח וואס מ׳זאגט: ״הא לחמא עניא״. דער גאנצער נוסח דארט איז נישט פארשטאנדיק. וואס איז דאס וואס מ׳זאגט דא: ״הא לחמא עניא די אכלו אבהתנא בארעא דמצרים״? וואס וויל מען ארויסברענגען מיט דעם וואס מ׳זאגט אז דאס איז לחמא עניא, די אכלו אבהתנא בארעא דמצרים? וואס דארף מען דערמאנען אז דאס איז לחמא עניא? און אז דאס איז לחמא עניא וואס אכלו בארעא דמצרים — וואס איז דאס נוגע? וואס דארף מען ארויסברענגען די שלילה? פרעגט דער חיד״א, סימן שס״ה, דער חיד״א
11:53 מבאר את העניין של ״לחמא עניא די אכלו אבהתנא בארעא דמצרים״ כך: הגמרא אומרת שכאשר נותנים לאנשים, ליהודים — הרי היהודים הם בני אברהם, יצחק ויעקב, ולכן הם בני מלכים. כמה שיתנו להם, לעולם לא יהיה די. אבל, אומרת הגמרא, נותנים להם בתנאי הזה: אני נותן לך מעט אוכל, אני נותן לך, אבל גם מה שאני נותן לך אינו מספיק. וכך ממש כאן. הרי הוא רוצה להזמין אנשים ולתת צדקה, ומכיוון שהם בני אברהם, יצחק ויעקב, בני מלכים, אפילו דווקא לתת להם [לא ברור] עשירות. וכאן ההגדה אומרת ומתנה תנאי: ״הא לחמא עניא די אכלו אבהתנא בארעא דמצרים״. אני נותן לך לחם עוני, כפי שהיה במצרים. בתנאי הזה נותנים, כאילו לומר שמה שאני נותן ממילא אינו מספיק. כך אומר החיד״א. אבל מובן שיש כאן עומק רב יותר, ובפרט צריך להבין מה שייכותו להמשך הדברים. מה אומרים בהמשך? אחרי ״הא לחמא עניא די אכלו אבהתנא בארעא דמצרים״ אומרים: ״כל דכפין ייתי ויכול, כל דצריך ייתי ויפסח״. מה העניין ב״ייתי ויכול״, ולא רק ״ייתי ויפסח״? כן. וגם זה עצמו אינו מובן. מדוע אומרים זאת? הרי למה זה חשוב? זה לא כתוב על המגש, ואנשים
11:53 איז מבאר אז דער ענין פון ״לחמא עניא די אכלו אבהתנא בארעא דמצרים״, מיט דעם וויל ער זאגן אזוי: וויבאלד די גמרא זאגט אז ווען מ׳גיט פאר מענטשן, אידן, וויבאלד אידן זענען בני אברהם יצחק ויעקב, זענען זיי בני מלכים. וויפל מ׳וועט זיי געבן איז קיינמאל נישט גענוג. אבער, זאגט די גמרא, אז מ׳גיט זיי מיט דעם תנאי: איך גיב דיר א ביסל עסן, איך גיב דיר, אבער אפילו דאס וואס איך גיב דיר איז נישט גענוג. און דא איז ממש דאס. ער וויל דאך איינלאדן מענטשן, צדקה געבן, וויבאלד זיי זענען בני אברהם יצחק ויעקב, בני מלכים. אפילו דווקא געבן זיי [לא ברור] קיין עשירות. און דא זאגט די הגדה און מאכט א תנאי: ״הא לחמא עניא די אכלו אבהתנא בארעא דמצרים״. איך גיב דיר לחמא עניא, אזוי ווי ס׳איז געווען אין מצרים. מיט דעם תנאי גיבט מען. אז ס׳איז כאילו דאס וואס איך גיב, ממילא איז עס נישט מספיק. אזוי זאגט דער חיד״א. אבער, פארשטייט זיך, איז דא אסאך מער עומק, ובפרט להבין וואס דאס איז נוגע צו דעם המשך הענינים. וואס מ׳זאגט ווייטער — וואס זאגט מען? ״הא לחמא עניא די אכלו אבהתנא בארעא דמצרים״, זאגט מען ווייטער דעם המשך: ״כל דכפין ייתי ויכול, כל דצריך ייתי ויפסח״. וואס איז דער ענין פון ״ייתי ויכול״, און נישט נאר ״ייתי ויפסח״? יא. און דאס אליין איז דאך אויך נישט פארשטאנדיק. פארוואס זאגט מען דאס? הרי, פארוואס איז דאס וויכטיג? ס׳שטייט נישט אויפן מגש, און מענטשן
13:37 הרי עומדים כאן בסך הכול [לא ברור]. מה מחלקים? זה בסך הכול [לא ברור]. זה עניין גדול. [לא ברור]. מה הקשר להמשך, שאומרים ״השתא הכא, לשנה הבאה בארעא דישראל; השתא עבדין, לשנה הבאה בני חורין״? מה זה נוגע? למה צריך לדבר על כך שנגיע לארץ ישראל? מה זה נוגע? מה הקשר של זה ליהודי? מביאים כאן את כל הנוסח. מה הגדולה בזה? על מה מדברים? [לא ברור]. זה המשך לכל הדברים. הרי הלילה הזה מכוון לכך. כשמגיע ליל הסדר, מהו ״זמן חירותנו״? מהו הזמן הזה? מה אומרים? הרי זו אחת הנקודות. הסדר מראה מעבר ממרחק גדול מאוד, מקצה לקצה: ממצב של גלות עד לגאולה האמיתית והשלימה. זהו זמן סגולה להוציא מן ההעלם, ושהגבולות יהיו מעמק תחת עד עמק רום, עד לעצמות. וזהו הסדר של גלות וגאולה. כל יהודי צריך לדעת על עצמו: איך מזהים את המצב של מצה? איך מזהים שפלות ומצה? איך אני יודע שאני נמצא שם? יש מצה בגשמיות ויש מצה ברוחניות, מצה בעולם. תן מבט: אולי אתה נמצא, חלילה, [לא ברור], בתוך הבלבול, ההעלמות, הקליפות, הטרדות, הלכלוך וכל העניינים האלה. מסתובבים במקום כזה, והקדוש ברוך הוא מדלג מעמק תחת עד עמק רום, עד לגאולה האמיתית והשלימה. לשם כך באים דברי ההגדה, לחזק כל אחד במה שמתרחש בליל פסח.
13:37 שטייען דאך בסך הכל [לא ברור]. וואס טיילט מען? ס׳איז בסך הכל [לא ברור]. דאס איז א גרויסער ענין. [לא ברור]. וואס איז דער קשר צום המשך, אז ״השתא הכא, לשנה הבאה בארעא דישראל; השתא עבדין, לשנה הבאה בני חורין״? וואס איז דאס נוגע? פארוואס דארף מען רעדן וועגן קומען קיין ארץ ישראל? וואס איז דאס נוגע? וואס האט דאס מיט דעם איד? ברענגט דא דעם גאנצן נוסח. וואס איז די גדולה? וואס רעדט מען? [לא ברור]. דאס איז בהמשך צו אלעמען. די נאכט איז דאך מכוון. אז בשעה ס׳קומט די נאכט פון סדר, וואס איז ״זמן חירותנו״? וואס איז דער זמן? וואס זאגט מען? דאס איז דאך איינס פון די נקודות. דער סדר ווייזט פון א גאנץ גרויסן ריחוק, פון קצה לקצה, פון א מצב פון גלות ביז צו גאולה האמיתית והשלימה. דאס איז א זמן סגולה ארויסצוברענגען פון העלם, און די גבולות זאלן ווערן פון עמק תחת ביז עמק רום, ביז צו עצמות. און דאס איז דער סדר פון גלות און גאולה. יעדער איד דארף וויסן ביי זיך: ווי ווייסט מען דעם מצב פון מצה? ווי ווייסט מען שפלות ומצה? ווי ווייס איך אז איך געפין זיך דארט? ס׳איז מצה בגשמיות, ס׳איז מצה ברוחניות. אויף מצה בעולם. גיב א קוק, אפשר געפינסטו זיך חלילה [לא ברור], מיט דעם בלבול, מיט די העלמות, מיט קליפות, מיט די טרדות, מיט דעם שמוץ, מיט די אלע ענינים. גייט מען ארום אין אזא פלאץ, און דער אויבערשטער שפרינגט פון עמק תחת ביז עמק רום, צו גאולה האמיתית והשלימה. אויף דעם קומט צו זאגן די פסוקים פון דער הגדה, צו געבן חיזוק יעדן איינעם אין דעם: וואס גייט פאר אין דער נאכט פון פסח.
15:26 כפי שהיה בפעם הראשונה, ביציאת מצרים. ״הא לחמא עניא די אכלו אבהתנא בארעא דמצרים״ — תן מבט: אחרי פסח מצרים, היהודים היו בארץ מצרים, במְצָרים וגבולים. ״לחמא עניא״ — הם היו עניים; זה היה לחמא עניא, לחם עוני כפשוטו. מה העניין? מהי ההנהגה של המצה? ועל פי [לא ברור], עניינה של המצה הוא שזה היה מאכלם. כלומר, דווקא מיד [לא ברור]. מהי מצה? שניהם [לא ברור]. היה כאן עניין של השתדלות כנגד לחם עוני. על כך אומרים: כך היה באותו הזמן. זה היה מצבם — לחם עוני בארץ מצרים. ומכיוון שהם היו בגלות הקשה ביותר, אי אפשר היה להוציא אותם על ידי מלאך או על ידי שרף, אלא ״נגלה עליהם מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא בכבודו ובעצמו״ והוציא אותם מגלות מצרים. וזה יכול לקרות גם בלילה אחד. ועל כך אומרים בהמשך: ״כל דכפין ייתי ויכול״. זה נאמר לכל מי שרעב, לא רק בגשמיות אלא גם ברוחניות. אדם שנמצא במצב של ״לא רעב ללחם ולא צמא למים כי אם לשמוע את דבר ה׳״, שעומד במצב של רעב בעבודת השם — ״ייתי ויכול״. כעת אומרים לו שכל יהודי צריך לדעת שהוא יכול לאכול מתורה ומצוות, מלחם ובשר, ומכל ענייני התורה והמצוות. ולא רק זאת: ״כל דצריך ייתי ויפסח״. לא רק לקבל את העניינים האלה, אלא גם לקבל פסח בעשירות, בהרחבה, בהרחבה הגדולה ביותר בעבודת השם, ולהגיע למדרגה של עשירות.
15:26 אזוי ווי ס׳איז געווען בפעם הראשונה, יציאת מצרים. ״הא לחמא עניא די אכלו אבהתנא בארעא דמצרים״ — גיב א קוק: נאך פסח מצרים, אידן זענען געווען אין ארץ מצרים, אין מצרים וגבולים. לחמא עניא — זיי זענען געווען עניים, דאס איז געווען לחמא עניא, לחם עוני כפשוטו. וואס איז דער ענין? וואס איז די הנהגה פון דער מצה? ועל פי [לא ברור] איז דער ענין פון דער מצה אז דאס איז געווען מאכלם. דאס הייסט, גראד דווקא [לא ברור]. וואס איז מצה? ביידע [לא ברור]. ס׳איז געווען דער ענין פון השתדלות נגד לחם עוני. אויף דעם זאגט מען: דאס איז געווען באותו הזמן. דאס איז געווען זייער מצב, לחם עוני אין ארץ מצרים. און וויבאלד זיי זענען געווען אין דער גרעסטער גלות, איז מען נישט געקענט ארויסגיין דורך א מלאך און דורך א שרף. נאר ״נגלה עליהם מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא בכבודו ובעצמו״ און האט זיי ארויסגענומען פון גלות מצרים. און דאס קען פאסירן אויך אין איין נאכט. און אויף דעם זאגט מען ווייטער: ״כל דכפין ייתי ויכול״. דאס איז פאר יעדן וואס איז דכפין, נישט נאר בגשמיות, אויך ברוחניות. דער מענטש וואס געפינט זיך אין א מצב פון ״לא רעב ללחם ולא צמא למים כי אם לשמוע את דבר ה׳״, ער שטייט אין א מצב פון הונגער אין עבודת השם — ״ייתי ויכול״. יעצט זאגט מען אים אז יעדער איד דארף וויסן אז ער קען עסן פון תורה, מצות, לחם ובשר, און פון אלע ענינים פון תורה ומצות. און נישט נאר דאס: ״כל דצריך ייתי ויפסח״. נישט נאר באקומען די ענינים, נאר אויך א פסח, באקומען מיט עשירות, מיט הרחבה, מיט דער גרעסטער הרחבה אין עבודת השם, אנקומען צו דער מדרגה פון עשירות.
17:19 ומבואר בחסידות שזוהי עבודת ה׳ של המצה: עבודת ה׳ על פי ההכרח, על פי הטבע. ואחר כך מתעלים לעבודה של חירות, להגיע למדרגת בני חורין, למעלה ממדידה והגבלה, שמקבלים על ידי הגאולה. וכל זה בלילה אחד: מן העמק תחת של ״הא לחמא עניא״ עד שמגיעים לגאולה של חירות. וזה מחזק אצל כל יהודי את האמונה ואת הביטחון בגאולה האמיתית והשלימה. כשמביטים על העולם, על כל החושך שהתפשט — הן בגשמיות והן ברוחניות — ועל כל הצרות, המלחמות והרעש והסערה שיש בעולם כולו, אפשר ליפול לייאוש. אומרים לנו: כפי שהיה במצרים, צריך לדעת שזה עצמו מביא את הגאולה. ״השתא עבדין, לשנה הבאה בני חורין״, ״לשנה הבאה בארעא דישראל״. והרבי אומר ש״לשנה הבאה״ אין פירושו רק כשנגיע לשם. ״באה״, כמו ״ורחל באה עם הצאן״, פירושו שהיא באה כבר עכשיו. מיד עכשיו, ממש בלילה אחד, באותו ליל הסדר, צריך לדעת ש״לשנה הבאה״ — עכשיו נעשים בני חורין, ועכשיו נמצאים בארץ ישראל. והמשמעות של ארץ ישראל היא בדיוק זו: ארץ ישראל היא ארץ של רצון. כשאתה נמצא בארץ ישראל, אתה נמצא במצב של רצון. חוץ לארץ הוא חוץ לרצון. ישראל שבחוץ לארץ עובדי עבודה זרה בטהרה. עניינו של חוץ לארץ הוא להיות מחוץ לרצון העליון; רחוקים מה׳ ברצון. בארץ ישראל עושים את רצון ה׳, רוצים את רצון ה׳ והאדם הוא עבדו. ועל כך ממשיכים: ״השתא עבדין, לשנה הבאה בני חורין״. כלומר, כל יהודי נגאל ומגיע לגאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו. ועל פי כל זה, זו
17:19 און עס איז מבואר אין חסידות, אז דאס איז די עבודת ה' פון די מצה: עבודת ה' על פי ההכרח, על פי הטבע. און דערנאך הייבט מען זיך אויף צו דער עבודה פון חירות, אנצוקומען צו דער מדרגה פון בני חורין, למעלה ממדידה והגבלה, וואס מ'באקומט דורך דער גאולה. און דאס אלץ אין איין נאכט: פון דעם עמק תחת פון „הא לחמא עניא“ ביז אנצוקומען צו דער גאולה פון חירות. און דאס פארשטארקט ביי יעדן איד די אמונה, דעם בטחון און די גאולה האמיתית והשלימה. ווען מ'קוקט אויף דער וועלט, אויף דעם גאנצן חושך וואס האט זיך פארשפרייט איבער דער גשמיות — סיי בגשמיות, סיי ברוחניות — און אויף אלע צרות, מיט די מלחמות, מיט דעם ליארעם און שטורעם וואס גייט אין דער גאנצער וועלט, קען מען אריינפאלן אין יאוש. זאגט מען אונז: אזוי ווי ס'איז געווען אין מצרים, דארף מען וויסן אז דאס אליין ברענגט די גאולה. „השתא עבדי, לשנה הבאה בני חורין“, „לשנה הבאה בארעא דישראל“. און דער רבי זאגט, אז „לשנה הבאה“ מיינט נישט ערשט ווען מ'וועט אנקומען אהין. „באה“, ווי „ורחל באה עם הצאן“, מיינט אז זי קומט שוין יעצט. גלייך יעצט, ממש אין איין נאכט, אין דער זעלבער נאכט פון ליל הסדר, דארף מען וויסן אז „לשנה הבאה“ — יעצט ווערן בני חורין, און יעצט איז מען בארץ ישראל. און דער פשט אין ארץ ישראל איז לגמרי דאס: ארץ ישראל איז א לאנד פון רצון. אז דו געפינסט זיך אין ארץ ישראל, געפינסטו זיך אין א מצב פון רצון. חוץ לארץ איז חוץ לרצון. ישראל שבחוץ לארץ עובדי עבודה זרה בטהרה. חוץ לארץ איז דער ענין פון חוץ לרצון העליון; מ'איז ווייט פון ה' אין רצון. אין ארץ ישראל טוט מען דעם רצון ה', מ'וויל דעם רצון ה' און מ'איז זיין עבד. און אויף דעם גייט מען ווייטער: „השתא עבדי, לשנה הבאה בני חורין“. דאס הייסט אז יעדער איד ווערט אויסגעלייזט און קומט אן צו דער גאולה האמיתית והשלימה דורך משיח צדקנו. און על פי כל זה, דאס איז
19:23 הנקודה של ליל הסדר. זו הנקודה שהמגיד העביר לנו, לדעת מה צריך להיות בליל הסדר: לא לפחד, לא ליפול ולא להתייאש מכל ענייני החושך שסביבך. אלא צריך לדעת שבלילה האחד הזה, בחג הפסח, נכנסים למצב של חירות, של גאולה, עד לגאולה האמיתית והשלימה, מקצה לקצה. והגילויים העליונים ביותר נמשכים בלילה הזה, בלי שום הגבלות. ועל הנקודה הזאת מביא הרבי את הסיפור על הבעל שם טוב. זה מה שהרבי אמר בשבת על [לא ברור]. הבעל שם טוב היה קשור לתקופה של חושך. כידוע מסיפורי הימים ההם, תקופתו של הבעל שם טוב הייתה תקופה נוראה של חושך כפול ומכופל. הן בגשמיות: היהודים עברו אז את הרגעים הקשים ביותר של עניות גדולה, כידוע. וכפי שרואים בסיפור הזה עצמו, הבעל שם טוב הקדוש נולד ב[לא ברור], במקומות כאלה, בבורות ובחורים, [לא ברור]. תכלית העניות והדלות בגשמיות. היהודים עמדו אז בתכלית הדלות ברוחניות. כידוע, זה היה אחרי פרשת שבתאי צבי, אחרי כל ענייני הפוגרומים שהתרחשו באירופה. והדבר פעל אצל היהודים [לא ברור] קשה ברוחניות, קרירות בענייני הגאולה, קרירות בענייני יהדות, כידוע מדברי הימים ההם. וזה היה העניין: דווקא ב[לא ברור], דווקא באותם חורים ובאותם בורות, באותו עמק תחת — דווקא שם הייתה
19:23 דער נקודה פון ליל הסדר. דאס איז דער נקודה וואס דער מגיד האט אונז איבערגעגעבן, צו וויסן וואס דארף זיין ביים ליל הסדר: נישט מורא האבן, נישט אראפפאלן און נישט נתייאש ווערן פון אלע ענינים פון חושך ארום דיר. נאר מ'דארף וויסן אז אין אט דער איין נאכט, בחג הפסח, שטעלט מען זיך אין א מצב פון חירות, פון גאולה, ביז צו דער גאולה האמיתית והשלימה, מקצה לקצה. און די העכסטע גילויים ווערן נמשך אין דער נאכט, אן שום הגבלות. און אויף דער נקודה ברענגט דער רבי דעם סיפור פונעם בעל שם טוב. דאס איז וואס דער רבי האט געזאגט שבת וועגן די [לא ברור]. דער בעל שם טוב איז געווען פארבונדן מיט א תקופה פון חושך. ווי ס'איז באקאנט אין די סיפורי הימים ההם, איז די צייט פונעם בעל שם טוב געווען א געפערלעכע צייט פון חושך כפול ומכופל. סיי בגשמיות: אידן זיינען דעמאלט דורכגעגאנגען די שווערסטע מאמענטן פון עניות גדולה, ווי ס'איז באקאנט. און ווי מ'זעט אין אט דעם סיפור גופא, דער הייליגער בעל שם טוב איז געבוירן געווארן אין [לא ברור], אין אזעלכע ערטער, אין גרובן און לעכער, [לא ברור]. תכלית עניות ודלות בגשמיות. אידן זיינען דעמאלט געשטאנען אין תכלית דלות ברוחניות. ווי ס'איז באקאנט, איז דאס געווען נאך די פרשה פון שבתאי צבי, נאך אלע ענינים פון די פאגראמען וואס זענען פארגעקומען אין אייראפע. און דאס האט געפועלט ביי אידן א שווערע, א שווערע [לא ברור] ברוחניות, קרירות אין עניני הגאולה, קרירות אין עניני אידישקייט, ווי ס'איז באקאנט בדברי הימים ההם. און דאס איז געווען דער ענין: דווקא אין די [לא ברור], דווקא אין אט די לעכער און אט די גרובן, אין דעם עמק תחת — אט דארטן איז
21:08 התגלתה נשמתו של הבעל שם טוב הקדוש, שהוא זה שקיבל את הציווי וההבטחה ממלך המשיח: ״יפוצו מעיינותיך חוצה״. מעיינותיו של הבעל שם טוב יתפשטו בכל העולם, ועל ידי זה — ״אימתי קאתי מר״, מלכא משיחא. וזוהי ההוראה, הלקח ונתינת הכוח שאנו מקבלים בחג הפסח מן ה[לא ברור] של הבעל שם טוב, כפי שהרבי אמר בשבת. כיצד לוקחים את כל אותם [לא ברור] — כאמור, אלו הבורות, החורים, העמק תחת, עניינים של חושך, עניינים של העלמות והסתרים, עניינים של [לא ברור], עניינים הקשורים בהעלם והסתר, חושך כפול ומכופל — הרי הבעל שם טוב התגלה בתוך ה[לא ברור], בעמק תחת. דווקא שם האיר אור נשמתו של הבעל שם טוב הקדוש. ודווקא שם, בתוך ה[לא ברור], יצא ה״יפוצו מעיינותיך חוצה״. ולכן רואים שעם ה[לא ברור] של הבעל שם טוב מתווספים מדי שנה עוד גילויים ועוד עניינים של אור, של אור החסידות. גם כאשר מסביב [לא ברור], אנו עומדים בקרב, עומדים במלחמה. כל יהודי עומד בתוקף במלחמה, מלחמת ה׳, מתוך ההבטחה של ״יפוצו מעיינותיך חוצה״, להביא את אור החסידות החוצה ולהאיר בו את העולם. ובפרט בזמן שבו אנו עומדים, בניסן, זמן של
21:08 נתגלה געווארן די נשמה פונעם הייליגן בעל שם טוב, וואס ער איז געווען דער וואס האט באקומען אט דעם ציווי און הבטחה פון מלך המשיח, אז „יפוצו מעיינותיך חוצה“. אז די מעיינות פונעם בעל שם טוב וועלן זיך פארשפרייטן בכל העולם, און דורך דעם — „אימתי קאתי מר“, מלכא משיחא. און דאס איז די הוראה און דער לקח און די נתינת כח וואס מיר באקומען אין חג הפסח פון די [לא ברור] פונעם בעל שם טוב, ווי דער רבי האט שבת געזאגט. ווי מ'נעמט אט די אלע [לא ברור] — ווי געזאגט, דאס זענען די גרובן, די לעכער, דער עמק תחת, ענינים פון חושך, ענינים פון העלמות והסתרים, ענינים פון [לא ברור], ענינים וואס זענען פארבונדן מיט העלם והסתר, חושך כפול ומכופל — אז דער בעל שם טוב איז נתגלה געווארן אין די [לא ברור], אין דעם עמק תחת. אט דארטן האט מאיר געווען דער אור הנשמה פונעם הייליגן בעל שם טוב. און דווקא דארטן, אין די [לא ברור], איז ארויסגעקומען דער „יפוצו מעיינותיך חוצה“. און דערפאר זעט מען אז מיט דעם [לא ברור] פונעם בעל שם טוב קומט יעדעס יאר צו נאך גילויים און נאך ענינים פון ליכטיקייט, פון אור החסידות. אויך ווען ארום און ארום איז [לא ברור], שטייען מיר בקרב, שטייען אין מלחמה. יעדער איד שטייט בתוקף אין דער מלחמה, מלחמת ה', אין דער הבטחה פון „יפוצו מעיינותיך חוצה“, ארויסצוברענגען און באלייכטן די וועלט מיט דעם אור החסידות. ובפרט אין דער צייט וואס מיר שטייען אין ניסן, דער זמן פון
22:33 חודש ניסן. על ניסן ישנה ההבטחה, והגמרא אומרת: ״בניסן נגאלו ובניסן עתידין ליגאל״. ומדרש רבה אומר כדברי רבי יהושע. המדרש אומר על ״החודש הזה לכם ראש חדשים״, שכאשר הקדוש ברוך הוא בחר ביעקב ובבניו, הוא קבע להם חודש של גאולה, שבו יצאו ממצרים ובו עתידין ליגאל, מאפילה לאורה, משעבוד לגאולה, מעול ברזל למלכותו של הקדוש ברוך הוא. ולכן קבע להם שמחה. זוהי השמחה האמיתית [לא ברור]. בימים אלו, כשהארת הגאולה כבר מאירה, וכבר מתחילים לראות בגלוי ולעיני בשר את הניסים והנפלאות בתוך החושך הכפול ומכופל שבו אנו [לא ברור], כבר מתחילים לראות את הארת הגאולה כשהיא מאירה. שנזכה אכן לראות בגלוי ולעיני בשר את גילוי מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא בכבודו ובעצמו, שמוציא כל יהודי מן הגלות הזאת, ושנלך אל הגאולה השלימה, ונזכה: ״ונאכל שם מן הזבחים ומן הפסחים״. ובלשון [לא ברור]: ״ונודה לך שיר חדש על גאולתנו ועל פדות נפשנו. ברוך אתה ה׳ גאל ישראל״.
22:33 חודש ניסן. וועגן ניסן איז דא די הבטחה, און די גמרא זאגט: ״בניסן נגאלו ובניסן עתידין ליגאל״. און דער מדרש רבה זאגט כרבי יהושע. דער מדרש זאגט: ״החודש הזה לכם ראש חדשים״ — אז דער הקדוש ברוך הוא האט בוחר געווען ביעקב ובניו, האט ער פאר זיי באשטימט א חודש של גאולה, שבו יצאו ממצרים ובו עתידין ליגאל, פון אפילה לאורה, משעבוד לגאולה, מעול ברזל למלכותו של הקדוש ברוך הוא. און דערפאר קבע להם שמחה. דאס איז די אמת׳ע שמחה [לא ברור]. אז בימים אלו, אין די טעג וואס עס שיינט שוין די הארה פון גאולה, און מ׳הייבט שוין אן צו זען בגלוי ולעיני בשר די נסים ונפלאות אין דעם חושך כפול ומכופל וואס מיר זיינען [לא ברור], הייבט מען שוין אן צו זען די הארה פון גאולה ווי זי שיינט. זאל מען טאקע זוכה זיין צו זען בגלוי ולעיני בשר דעם גילוי פון מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא בכבודו ובעצמו, וואס ער רייסט ארויס יעדן איד פון אט דעם גלות, און מ׳זאל גיין צו דער גאולה שלימה, און מ׳זאל זוכה זיין: ״ונאכל שם מן הזבחים ומן הפסחים״. ובלשון [לא ברור]: ״ונודה לך שיר חדש על גאולתנו ועל פדות נפשנו. ברוך אתה ה׳ גאל ישראל״.