וואס איז די שייכות פון שמיני למילואים און עסן כשר?

00:00 אין א מכתב פון דעם רבי'ן ריי״צ, פון פריערדיקן רבי'ן, וואס ער שרייבט אונז אין יאר תש״ד, שרייבט ער דארטן זייער געשמאק, דערציילט דעם סיפור וואס האט פאסירט מיט אים אליין אין תמוז אין יאר תר״פ. תר״פ, דאס איז געווען דאס יאר פון דער הסתלקות פון דעם רבי'ן רש״ב, פון זיין טאטן. און תמוז, דאס איז געווען אין גאנצן עטליכע חדשים, פיר חדשים נאך דער הסתלקות פון זיין טאטן. דערציילט ער, אז ער איז געווען אין ראסטאוו, דארטן וואו ער האט געוואוינט אין יענע צייטן. און ער האט יענעם טאג געדארפט דאווענען דעם עמוד, ווייל ער איז געווען אין שנת האבלות. דערציילט ער, יענעם טאג, א מאנטאגדיקן טאג, אין מיטן דער [לא ברור], פלוצלינג איז אריינגעקומען א חבורה פון פאליציי, מענטשן אנגעטאן מיט ביקסן, מיט שיסערס, מיט אלע כלי זיין, מיט א פלאם־פייערדיקן פנים, און זיי האבן געפרעגט: „וואו איז ר׳ מענדלסאן?“ צוגעקומען צו אים און געוואלט אים כאפן. און אז ער איז געשטאנען מיט א טלית און תפילין ביים עמוד, האבן זיי אים געוואלט אוועקרייסן. האט ער זיך קאלטבלוטיק אנגערופן, אז ער שטייט איצט ביים דאווענען. „ווען איך ענדיג דעם דאווענען, וועל איך גיין מיט זיי.“ געווארן דארט א טומל; אנדערע האבן אנגעהויבן שרייען און זאגן: „ניין, גלייך די מינוט!“ און ער, בכל התוקף, האט געזאגט: „איך שטיי איצט דא מיטן דאווענען. לאזט מיר ענדיגן דעם דאווענען, און דערנאך וועל איך גיין.“ דארטן צווישן זיי זענען געווען אויך אידן, וואס זיי זענען געווען, רחמנא ליצלן, פון די אידן וואס האבן געהייסן די יעווסעקציע. יעווסעקציע, דאס איז

01:45 געווען א גרופע פון אידן וואס האבן געארבעט, רחמנא ליצלן, מיט די קאמוניסטן אין יענע צייטן. און זיי האבן געטאן אסך, אסך צרות און אסך עגמת נפש, און גערודפט אידן און אידישקייט. זיי זענען געווען גרייט אים אוועקצורייסן דעם טלית און תפילין, אבער דארטן איז געווען צווישן זיי א גוי וואס האט געזאגט אז מען זאל ווארטן, און דא האט מען געווארט ביז ער האט געענדיגט דעם דאווענען. און נאך דעם האט מען אים גענומען. און דאס איז געווען איינע פון די מאסרים. ווי איר ווייסט, דער רבי ריי״צ איז געווען אין זעקס אדער זיבן מאסרים, מאל אין תפיסה; דאס איז געווען איינע פון זיי. האט מען אים גענומען דארטן אין אן ארט פון זייער בנין פון דער ק.ג.ב., ג.פ.או., ווי עס האט געהייסן. און אריינגעקומען דארטן איז דער פריערדיקער רבי, און מיט זיי זענען געווען ארום דעם טיש געזעסן כמה וכמה, איבער א מנין פון זייערע מענטשן זענען געזעסן ארום און ארום דעם טיש. און ראש השולחן זענען געזעסן צוויי פון די חשובים פון זיי. אלע זענען געווען אזוי אנגעצויגן מיט א [לא ברור] אין פנים. און דער רבי, דער רבי ריי״צ, דער פריערדיקער רבי, איז געזעסן אויף דער אנדערער זייט פון טיש. און זיי האבן אנגעהויבן מיט אים [לא ברור], אים משפט׳ן. זיי האבן געזאגט אז זיי רופן אים ספעציעל צו א דין־משפט, ווייל זיי ווייסן וואס פאר א [לא ברור] ער גייט אן אין ענינים פון אידישקייט. און זיי ווילן זיך מיט אים דורכרעדן, צו הערן פון אים כמה שאלות וואס זיי האבן.

03:26 דער פריערדיקער רבי האט אנגעהויבן רעדן צו זיי אויף אידיש. און זיי האבן אים געזאגט אז דא רעדט מען — די שפראך איז רוסיש. דער פריערדיקער רבי האט געזאגט אז ער האט זיינע פרינציפן און ער גייט זיך נישט רוקן פון זיינע פרינציפן. אזוי פיל, דער פריערדיקער רבי האט גערעדט זייער, זייער שטארק און זייער שטרענג, [לא ברור], און געזאגט: „איך בין א מענטש וואס פון מיר וועט מען נישט אוועקרוקן. ס׳איז נאך נישט געבוירן געווארן, שרייבט ער אין תש״ד, א מענטש וואס ער וועט מיר אוועקרוקן פון מיינע פרינציפן. און איך וועל בשום אופן זיך נישט אוועקרוקן פון דעם אפילו כי הוא זה. און איינע פון מיינע פרינציפן איז אז איך רעד אויף אידיש, בפרט אז איך זיץ דא [לא ברור] צווישן אידן.“ די מענטשן וואס זענען געזעסן דארטן זענען געווען [לא ברור], און א נארמאלער מענטש וואלט נישט געקענט בכלל באמערקן אז דארטן רעדן אידן. זיי האבן אויסגעזען ממש ווי גויים גמורים אין אלע ענינים. נישט נאר דאס, זיי זענען געווען מיטן גאנצן פרצוף, זיי זענען געווען מיטן גאנצן [לא ברור] און רציחה ממש. על דעם האט דער פריערדיקער רבי געזאגט די ווערטער. ביז איינע פון זיי האט גענומען א ביקס און עס געלייגט אויפן טיש. דאס איז א סיפור ידוע, יא, איך האב די וואך — דאס איז איינע פון די סיפורים המפורסמים — אז ער האט גענומען א ביקס פון טיש, און דאס האט מחבל געווען, רחמנא ליצלן, יא, צום רבי'ן, און האט אים געזאגט: „דו וועסט נישט פירן זיך ווי עס דארף צו זיין, און דו וועסט נישט רעדן און זאגן וואס מיר ווילן דו זאלסט זאגן...“ [לא ברור] אויסגעשטרעקט די מויל און געמאכט אז א מענטש זאל

05:12 זיך פירן ווי עס דארף צו זיין, רעדן וואס מען וויל זיי זאלן רעדן. און האט דער פריערדיקער רבי זיי געענטפערט, אז די צ'צקעלע, דאס קען, נו, דערשרעקן אזעלכע מענטשן וואס זיי האבן מער נישט ווי זייער גאנצע וועלט, און זיך געטון, זיך געצ'קעט, מיט אלילים, מיט אפיקורסות, און זיי האבן מער נישט ווי זייער גאנצע וועלט. אבער די צ'צקעלע, די ביקסל, קען זיי דערשרעקן און ציטערן אין מויל. אבער א מענטש וואס האט מער, מער ווי איין וועלט, אדער צוויי וועלטן, עולם הזה און עולם הבא, און גאָט, אלטערט מען נישט פון אים. איז די צ'צקעלע, וועלט, קען אים נישט דערשרעקן. און עס איז נישט וואס זיי, זיי, זיי האבן געזען, אז זיי האבן צו טון מיט א מענטש וואס ער שטייגט איבער זיך, און זיך דערשרעקן, און זיי זענען געווען מער ווייך. צווישן די שאלות וואס מען האט אים געפרעגט, איז, מסביר ממש דער רבי רייצט אין די רשימה, אז צווישן די שאלות וואס מען האט אים געפרעגט, האט מען אים געפרעגט, אז צי זיין אידישקייט, זיין פרומקייט, זיין דאס, דאס וואס ער מקיים תורה ומצוות, צי דאס איז מצד, מער נישט מצד אמונה, מצד לעבן אליין, אדער ער האט דאס אין אן אופן פון א באצייגונג, דאס הייסט, ער קען מסביר זיין, ומסביר זיין אויפן שכל, זיין אידישקייט און זיין הנהגה אין תורה ומצוות. אויף דעם האט דער פריערדיקער רבי זיי געענטפערט, אז כאמור, אז דעם ענין פון תורה ומצוות, דאס איז נישט נאר מצד אמונה, נאר אויך מצד א באצייגונג. ער קען דאס אין גלאנץ צו פארשטיין, דאס מסביר זיין און מבאר זיין.

06:48 דעם אמת פון תורה ומצוות און פון אידישקייט. האבן זיי געזאגט, נו, אדרבה, זייט אונז מסביר. אז ווען דאס מבאר זיין אויפן שכל, דאן וועלן מיר זיין גרייט צו טון. אויף דעם האט דער פריערדיקער רבי זיי געענטפערט, אז איך בין גרייט צו אייך מבאר זיין און גלאנץ צו פארשטיין, אבער אויף דעם דארפט איר מאכן א שינוי אין לעבן. אז איר וועט קומען, אז איר זענט גרייט אויפהערן עסן פון די כלים הטריפים, יא, און קומען צו גיין ביי א בית־המדרש, און זיין גרייט צו לערנען, יא, וועל איך דאן אייך מבאר זיין און גלאנץ צו פארשטיין דעם אמת פון תורה ומצוות. אויף דעם האבן זיי געענטפערט, פארקערט, זייט אונז מחנך, זייט אונז מסביר, וועלן מיר דאס טון. אויף דעם האט דער פריערדיקער רבי מסביר געווען, און געשטעלט זיך פאר א משל: אילו יצויר, אז ער גייט אין גאס, און ער טרעפט אין גאס א מענטש וואס איז א גרויסער פראפעסאר, א גרויסער מבין, א גרויסער דאקטער און פארשטייער אין ענינים פארבונדן מיט אסטראלאגיע, אסטראנאמיע, חוזה בכוכבים, יא, זאכן פארבונדן מיט דער חכמת הכוכבים. און איר וועט זאגן, איז דא אין גאס, זייט מיר מסביר די אלע פרטים, ווי אזוי ארבעטן די שטערן און די לבנה און די זון, און די אלע פרטים, די גאנצע חכמה און די אלע זאכן, גיט מיר צו פארשטיין. דער מענטש וועט אייך זאגן, ווי אזוי זענט איר נארמאל? פשוט דא אין גאס ווילט איר וואס מסביר זיין? ס'איז דא אן ארט, ס'איז א מצפה וואס דורטן פארט מען, אן ארט וואס דורטן געפינט זיך דער גאנצער מגדל, וואס דורטן געפינט זיך די [לא ברור].

08:25 צוויי כוכבים ארויף דאסון, דעם פלאץ וואס דורטן זעט מען, יא, די אלע פרטים, תהלוכות פון די כוכבים. און וואס זאל עס דורטן קען איך אייך גאנץ פארשטיין, אבער פשוט דא אין גאס אויף איין פוס, איך שטעל מיך דא מסביר? על דרך זה איז דא אויך. און אפילו קען מען א באטראכט מאכן און מסביר זיין און זאגן, שטעל זיך פאר נאך דעם משל, אז בשעת א מענטש וויל פארשטיין די אלע פרטים וואס מען לערנט אין חכמת הרפואה און חכמת המדע, יא, די אלע פרטים פון מאכלים, וועלכע מאכלים זענען געזונט און ווי אזוי צו ברענגען צו געזונט, און וואס זענען די ריכטיגע מאכלים צו ברענגען, וואס האבן די וויטאמינען און יענע וויטאמינען, און די זאכן און די דרכי הגוף, ווי אזוי מען עסט און דאס טראגט, דאס איז א גאנצע חכמה. וועט קומען צו גיין א מענטש און וועט זאגן אז ער איז נישט גרייט צו עסן ביז ער ווייסט, כל זמן ער וועט נישט פארשטיין די אלע פרטים מיט די אלע הסברים ווי אזוי זיי ארבעטן, די אלע זאכן, און ער איז נאר דעמאלט גרייט צו עסן. קומט אויס אז א מענטש וועט קיינמאל נישט צוקומען צו קיין חכמה. די ערשטע זאך דארף ער פשוט עסן און פאלגן די רופאים וואס האבן אים מסביר געווען וואו זענען געזונטע מאכלים און ווי מען דארף עסן געזונטע מאכלים. און ערשט דערנאך קען ער לערנען די חכמה און פארשטיין דעם עומק און דקות, און אדרבה, אז עס זאגט פילן ווי א מענטש וואס זאגט אים אויפן לייגן די זאכן, אז ס'איז נאר. און על דרך זה איז...

09:51 דאך, ס׳איז נישט דער פשט אז פריער וועט מען אים מחיה זיין אויף דעם שכל, און דערנאך וועט מען מאכן אז עס זאל אים געפעלן תורה ומצוות. אזוי גייט דאס נישט. כל זמן וואס מ׳עסט מאכלים טריפות, און מ׳געפינט זיך אין אזא אטמאספער וואס איז פול מיט קליפה און טומאה, קען דער קאפ נישט אויפנעמען ביי זיך אן ענין פון אידישקייט און אן ענין פון תורה ומצוות. דער ריכטיגער צוגאנג איז, אז ער זאל זיך ערשט [לא ברור], און עסן כשר, און קומען צו גיין אין אן ארט וואו ער וועט ווערן זך, און ערשט דערנאך קען ער זען אז ס׳איז נישט נאר מצד האמונה, נאר אפילו מצד השכל. ווייל א מענטש קען נישט פארשטיין דעם אמת פון הליכות און דעם אמת פון תורה ומצוות. וואס דאס איז געווען א דו־שיח [לא ברור], זענען געקומען מיט די גאנצע סצענע. און דאס איז נישט נאר געווען [לא ברור]; דער גאנצער ויכוח האט נאך מער געהאלפן און געגעבן צו פארשטיין די יסודות פון ווי אזוי מ׳דארף זיך אויפפירן. יעצט, וואס איז דער ענין פון סדר פרשת שמיני? אין פרשת שמיני געפינען מיר אז ס׳איז דא די ערשטע העלפט פרשה און די צווייטע העלפט פרשה. בהשקפה ראשונה דארף נישט זיין קיין שום קשר צווישן די ערשטע העלפט פרשה און די צווייטע העלפט פרשה. און נישט נאר דאס, זיי זענען גאר צוויי הפכים בכלל. די ערשטע העלפט פרשה רעדט

11:18 וועגן איינעם פון די מאמענטן וואס איז געווען פון די גרעסטע, הייליגסטע מאמענטן אין דער גאנצער סדר השתלשלות, אין דער גאנצער היסטאריע פון עם ישראל: „ויהי ביום השמיני“. ביום השמיני, דאס איז געווען שמיני למילואים, וואס, ווי רש״י זאגט, „אותו היום נטל עשר עטרות“. דאס איז געווען דער גרויסער טאג פון ראש חודש ניסן, דאס ערשטע יאר נאך יציאת מצרים, דער טאג פון ראש חודש ניסן. דאס איז געווען יום השמיני למילואים, נאכדעם וואס מ׳האט געבויט דעם משכן. פון כ״ג אדר, יעדן טאג ביז ראש חודש ניסן, האט משה רבינו אויפגעשטעלט דעם משכן און נאכאמאל אויפגעשטעלט און נאכאמאל אויפגעשטעלט, ווי די תורה דערציילט אונז אין פרשת פקודי. און על דרך זה אין פרשת צו, די אלע ענינים וואס זענען געווען אין די שבעת ימי המילואים. און ביום השמיני, „קרא משה לאהרן ולבניו ולזקני ישראל“, און אהרן איז געשטאנען פאר אלע אידן. וביום הזה איז געווען דער גילוי הגדול, „ותצא אש מלפני ה׳ ותאכל על המזבח את העולה ואת החלבים“. דאס איז געווען דער גרעסטער גילוי השכינה זינט בריאת העולם. און ווי דער מדרש זאגט, דאס איז דער פסוק „באתי לגני אחותי כלה“: דער אויבערשטער איז צוריקגעקומען אין זיין גארטן. „עיקר שכינה בתחתונים היתה“. דער רבי איז מסביר: „לגני“ מיינט אין דעם גשמיות׳דיגן עולם, וואס איז געווען זיין גארטן. און דאס איז דער עיקר. „לגני“ — דאס הייסט, צו כנסת ישראל. נאר דורך די חטאים איז די שכינה אוועק פון רקיע צו רקיע, ביז רקיע השביעי. און נאכדעם זענען געקומען די שבעה צדיקים, פון אברהם ביז משה רבינו, און זיי האבן אראפגעברענגט די שכינה, ביז משה רבינו האט אראפגעברענגט

13:02 די שכינה למטה. דאס איז דער עיקר גילוי השכינה באופן קבוע. דאס איז וואס ס׳איז געשען ביום השמיני, ביים אויפשטעלן דעם משכן, שמיני למילואים, ווען ס׳איז אראפגעקומען פייער פון הימל. דעמאלט איז דערגרייכט געווארן די כוונת הבריאה פון „עיקר שכינה בתחתונים“, אז דער אויבערשטער זאל צוריקקומען אויף דער וועלט באופן קבוע, אין דעם משכן. דאס איז געווען דער גרויסער תוקף פון ראש חודש ניסן. און ווי דער כלי יקר איז מבאר, אז דאס איז געווען דוקא ביום השמיני איז אן עיקר׳דיגער ענין. ס׳איז נישט סתם א מספר, אז נאך די שבעת ימי המילואים קומט דער אכטער טאג. דער נאמען פון פרשת שמיני ברענגט ארויס די מעלה פון יענעם טאג. דער כלי יקר איז מבאר דעם מספר שמיני: וואס איז דער מספר שמיני? דאס איז איינס העכער פון זיבן. זיבן איז דער ענין פון שבעת ימי הבנין; דער עולם הטבע איז פארבונדן מיטן מספר שבע. שבעת ימי הבריאה, די שבע מדות, שבעת ימי הבנין — דער גאנצער ענין פון טבע און עולם איז פארבונדן מיטן מספר שבע. און דער אכטער איז איינס העכער פון זיבן; דאס איז דער אלופו של עולם, העכער פון סדר השתלשלות, העכער פון טבע. און דאס איז וואס עס שטייט „אז ישיר משה ובני ישראל“ נאך יציאת מצרים און קריעת ים סוף: „אז“ — אן אל״ף רוכב על ז׳. דאס איז א גילוי פון דעם וואס איז העכער פון די אלע זיבן כוחות, העכער פון די שבע מדות און פון אלע ענינים פון סדר השתלשלות. און דאס איז דער ענין פונעם גילוי אלקות וואס איז געווען ביום השמיני: א גילוי פון דעם אויבערשטן וואס איז העכער פון גאנץ סדר השתלשלות, און ער האט זיך מגלה געווען אין משכן. דאס איז די גרויסע מעלה פון דעם סיפור אין דער ערשטער העלפט פון פרשת שמיני. דאס איז נאך

15:10 גייט די פרשה נאך די גאנצע פרטים, נאך כל הסיפור פון נדב ואביהוא, וואס זיי זענען געקומען מיט כלות הנפש. עס מבארט די פרטים, ענינים וואס איז געווען ביי בני אהרן, וואס דאס איז געווען כלות הנפש, ריבוי דביקות, חביבות, נשיקות, מתיקות פון החיים. עס מבארט אין פרשת אחרי וואס איז געווען דער ענין ביי בני אהרן, וואס זיי האבן געהאט כלות הנפש פון דעם גרויסן גילוי, פון דעם גרויסן אור וואס איז געווען. און נאך, דאס איז אויך סדר הגאולה. די גאנצע פרשה ברענגט דעם גרויסן אור פון אותו יום, ראש חודש ניסן, גייט די תורה מקצה לקצה. און די פרשה צווייטע, וועגן וואס רעדט זי? וועגן ענינים וואס זענען פארבונדן מיט מאכלות אסורות. דאס הייסט, וואו זענען די דינים פון דגים? אלע זאכן וואס מען מעג עסן און וואס מען טאר נישט עסן, מאכלות אסורות. די סימנים פון בהמות: מפרסת פרסה, מעלה גרה, סימני דגים, סימני עופות, און די אלע פרטים וואס די תורה רעדט. און ווי עס זאגט סוף פון דער פרשה, וואס דארט רעדט זיך וועגן שקצים ורמשים און וועגן אכילה פון מאכלות, פון [לא ברור], און ״ונטמתם בם״. יא, די ענינים פון שקצים ורמשים, ביז כל הולך על גחון, יא, די נידריגסטע ענינים. און מיט דעם ענדיקט זיך די פרשה: ״ולהבדיל בין החיה הנאכלת״, יא, ״ובין החיה אשר לא תאכל״ — מיט דעם איז די מסקנא פון דער פרשה. וואס דא פרעגט זיך די קשיא, לכאורה, וואס איז דער קשר פון די צוויי העלפטן פון אותה דער פרשה? עס שטייט ״ויהי ביום השמיני״, ערשט ענינים, און פלוצלינג גייט אריבער די פרשה און עס רעדט וועגן אזעלכע ענינים וואס לכאורה זענען ענינים פון גראָבע זאכן, נידריגע זאכן, מאכלות

17:05 אסורות און שקצים ורמשים, וואס נאך איז ״ולא תטמאו בהם״. און וועגן דעם האנדלט די תורה אין דעם זעלבן סדר, אין דער זעלבער פרשת שמיני. און געפרעגט איז, אין דעם ברענגט רש״י אז די שמונה פרשיות זענען נאמרו בו ביום. דאס הייסט אז אין דעם זעלבן טאג וואס, ווי געזאגט, איז געווען דער גילוי השכינה, וואס דאס איז געווען ביום השמיני, ראש חודש ניסן, די גרעסטע התגלות אלקות, איז צוזאמען מיט דעם געזאגט געווארן אותה די פרשה. וואס דער ביאור שבזה איז: דער נקודה פון דעם ענין איז, אז אט דער ענין, אין דעם דריקט זיך אויס, אין דעם ברייט זיך ארויס, אז דורך די זהירות אין די מאכלות אסורות איז מען א כלי צו דער בחינה פון שמיני. אין אנדערע ווערטער הייסט דאס, אז דער גרעסטער גילוי אלקות פון ביום השמיני דארף זיך אפשפיגלען אין די ענינים הכי פשוטים, וואו א מענטש דארף זיך אפהיטן אין די ענינים פון אכילה, וואו דער מענטש דארף זיך אפהיטן אין ענינים פון כשרות, אכילה ושתיה. אז אין דעם, אין אט די פרטים, יא, ווי דער פסוק זאגט: ״ואנשי קודש תהיון לי ובשר בשדה טרפה לא תאכלו״. אז אין מאכלות אסורות, און דער אפגעהיטנקייט אין וואס דער מענטש עסט און וואס ער עסט, אז דאס מאכט אים א כלי צו דערהערן אלקות און צו דערגרייכן אלקות פון שמיני. וואס דער ביאור הענין איז, ווי עס דריקט זיך אויס אין עבודה בנפש האדם: די בחינה פון שמיני אין נפש האדם, דאס איז די בחינה פון חיה יחידה. ס׳איז דא אין כחות הנפש, איז דא די

18:38 עבודה וואס א איד דינט דעם אויבערשטן על פי שכל, על פי מדות. וואס בכללות איז דאס דער ענין פון די שבע, שבעת ימי הבנין, די זיבן מדות. א מענטש ארבעט אויף זיך צו פארשטיין אלקות, צו אהבה להשם ויראת השם, דינען דעם אויבערשטן, מקיים זיין תורה ומצוות. אבער אין סדר העבודה איז דא די עבודה וואס א מענטש דינט דעם אויבערשטן על פי טעם, על פי שכל. ס׳איז דא דער ענין פון שמיני. שמיני, דאס איז די התקשרות פון א איד צום אויבערשטן וואס דאס איז העכער פון שכל. די התקשרות עצמית, דאס דערהערן אלקות, דעם געשמאק, דעם רייכקייט, דעם געפיל און דעם הרגש אלקי, וואס דאס נעמט א איד ארויס פון זיינע מדידות והגבלות און דאס פארבינדט אים מיט דעם עצם הנשמה, מיט דעם עצם פון אויבערשטן. וואס דאס איז בכללות דער ענין פון ביום השמיני, דער שמיני וואס איז העכער פון טבע, העכער פון מדידות והגבלות. אין עבודה, דאס איז די עבודה פון מסירת נפש, די עבודה פון בכל מאדך, די עבודה וואס א איד גייט ארויס פון זיין הגבלה און פארבינדט זיך מיט אלקות וואס איז העכער פון [לא ברור]. וואס דאס איז די פנימיות פון שמיני. קומט צו גיין דער סדר און זאגט, אז כדי א איד זאל קענען אויפנעמען אט דעם ביום השמיני, איז עס דורך דעם וואס מען פירט די עבודה פון אפגעהיטנקייט אין די מאכלים וואס ער עסט. ווען א איד איז אפגעהיטן אין די מאכלים, איז אפגעהיטן אין מאכלות אסורות, אז דאס גופא מאכט אים א כלי צו אלקות. און דער ווארט איז, אז דאס וואס [לא ברור] מדייק, און דאס איז דאך דער לעצטער פסוק פון דער פרשה.

20:10 וואס איז נאך דער ענין פון להבדיל? וואס די תורה זאגט, זעט מען אין די דינים פון מאכלות אסורות, זעט מען אז מ׳איז מדקדק אין א חוט השערה. ורש״י זאגט אין סוף פרשה, „להבדיל בין הבהמה הטהורה לטמאה ובין העוף הטמא לטהור“, זאגט רש״י, דער פסוק דארף דאך נישט קומען אונז צו לערנען להבדיל, צו וויסן כפשוטו חיה טהורה, חיה טמאה, בהמה טהורה, בהמה טמאה. נאר דער פשט דא איז, ווי רש״י זאגט, אז צווישן נישט געשחט׳ן כדבעי און געשחט׳ן כדבעי איז דא א חוט השערה וואס מאכט א חילוק. צי ס׳איז געשחט׳ן געווארן כדבעי למיהוי. אז ס׳איז דא א קנה, אז ס׳איז דא א וושט, אז ס׳דארף זיין געשחט׳ן חציו, געשחט׳ן רובו, איז דא איין חוט השערה וואס מאכט א חילוק צי דאס איז א כשרה שחיטה און נישט קיין כשרה שחיטה. איין חוט השערה וואס מאכט א חילוק צי דאס איז א כשר׳ער מאכל און נישט קיין כשר׳ער מאכל. און דא מישט זיך אריין דער נחש הקדמוני. ווען ס׳קומט צו גיין צו די ענינים, ענינים פון אכילה ושתיה און כשרות אכילה ושתיה, קומט צו גיין דער שכל האנושי און זאגט: מה רעש? ס׳איז דאך א כשרה חיה, א כשרה בהמה. נו, איין פינטל מער, איין פינטל ווייניגער, איין חוט השערה מער, איין חוט השערה ווייניגער, וואס מאכט דאס א גרויסן חילוק? ס׳איז געווען שחיטה. נו, אז ס׳פעלט א פרט, א קליינער פרט, מאכט מען א גאנצן צימעס פון דעם. איז אויף דעם קומט צו גיין תורה, דער ענין פון שמיני. אויב דיין שייכות איז צו דעם אויבערשטן מער נישט ווי מצד השכל, איז דעמאלט דא אלע חשבונות. דעמאלט קען א מענטש אמאל קומען אין

21:55 חשבונות. על פי שכל קומט מען צו א מסקנא, קומט מען צו א מסקנא: נו, ס׳פעלט דאך בכלל נישט אויס, און ס׳איז בסדר; ס׳פעלט א פרט, מה רעש, וואס מאכט א טומאה? אבער בשעת עס לייכט ביי אים דער שמיני, עס לייכט ביי אים די נקודה פון למעלה ממדידה, ס׳איז א קשר צום אויבערשטן, ווי דאס איז פשוט מיט שמיני, פשוט מיט יחידה שבנפש, איז די יחידה שבנפש האלט זיך, אז יעדער נקודה אין תורה ומצוות, יעדער נקודה אין הלכה, איז דאס אזוי און נישט אנדערש. איז דאס אין גאנצן, אויב ס׳איז איין פרט נישט כדבעי למיהוי, איז נישט כפי הכוונה. און דעמאלט איז אן אפגעהיטנקייט אין ענינים פון כשרות אכילה ושתיה, ענינים פון מאכלות אסורות, איז דאס בכל התוקף. ס׳דארף זיין ביי אים דער שמיני, כדי ביי אים זאל זיין דער אמת׳ער „להבדיל בין הטהור ובין הטמא“, אין דעם אופן, אז געשחט׳ן חציו, געשחט׳ן רובו, איין פרט און איין נקודה, ס׳איז נישט כדבעי, דער גאנצער ענין איז נישט כדבעי למיהוי, די אפגעהיטנקייט. ווייל עס דארף זיין ביי אים די אפגעהיטנקייט, ענינים פון כשרות בכל התוקף, און דאס באקומט מען דורך דעם וואס ביי אים לייכט אז די נקודה, ס׳העלט זיך ביי אים דער ענין השמיני. איז בשעת מ׳גייט קוקן אין די גזירות, און מ׳זעט אז אויף דעם ענין, וואס די תורה גיט זיך אזוי פיל צו מוסיף זיין די אלע פרטי דינים פון כשרות אכילה ושתיה, די אלע פרטי דינים וואס ס׳דארף זיין די אפגעהיטנקייט אין יעדער ענין, זעט מען אז ס׳איז דא דער ענין פון די סימנים. אז מיט דעם וועט מען פארשטיין אויך דעם עומק הענין פון די סימנים וואס די תורה גיט. זעט מען אן אינטערעסאנטע זאך, אז

23:37 ס׳איז דא די סימנים וואס די תורה רעכנט בנוגע בהמות און חיות. שטייט אין תורה וואס זיינען די סימנים. אז דער סימן איז, אז ס׳דארף זיין מעלה גרה ומפריס פרסה. און וואס איז מבואר אין חסידות בפרטיות, וואס איז דער תוכן פון די סימנים. ס׳איז דא אין ספרי המפרשים, אז מבואר דער ענין, ס׳איז דא וואס דער רמב״ן איז מבאר, ס׳איז דא כמה וכמה ביאורים על פי פשט, על פי רמז, על פי דרוש, על פי סוד, וואס איז מרמז דער ענין פון מעלה גרה ומפריס פרסה. על דרך זה בנוגע דגים, איז דא די סימנים, ס׳איז מבואר דער ענין פון סנפיר וקשקשת, צי דאס איז בנוגע דעם גוף, דעם ענין הנפש. דא די ביאורים אין המפרשים. און אין די ביאורים אין חסידות איז מבואר דער ענין פון סנפיר וקשקשת שבעבודת נפש האדם. און דאס איז מבואר בכמה מקומות. אבער ס׳איז דא אן אינטערעסאנטע זאך. אז בשעה ס׳קומט צו גיין צו דעם ענין פון עופות, שטייט נישט אין תורה וואס זיינען די סימנים. שטייט נאר די שמות פון די אלע עופות הטמאים. און איז מבואר, יא, אז וואס פשט די שמות פון די עופות הטמאים, ווייל די עופות הטהורים איז אזוי פיל מער ווי די עופות הטמאים. אבער ס׳שטייט נישט וואס זיינען די סימנים. ס׳שטייט נאר די נעמען. אבער גם, אז אין גמרא איז פאראן א גאנצע, א גאנצע סוגיא אויף דעם. ס׳איז מבואר וואס זיינען— ס׳איז דא סימנים, נישט אז ס׳איז נישט קיין סימנים. ס׳איז דא סימנים וואס זיינען מחלק צווישן עופות הטמאים, עופות הטהורים. כמה ענינים. אז בכללות דא

25:15 עופות הטמאים זיינען דא סימנים. און מ׳זעט אז אין זהר הנגלה איז דא אויף די פיס, און על דרך זה גם נאך כמה ענינים; ס׳זענען דא כמה פרטים אין דעם. און די גמרא רעכנט אויס כמה סימנים, פיל סימנים, כמה סימנים וואס זיינען פארבונדן מיט דעם: וואס איז מיט גוטע פיס, וואס איז זפק, וואס אויף איז דורס, און אזוי ווייטער. אבל אין תורה שטייט נישט קיין סימנים. זאגט דא די גמרא, וואס איז דער ענין? אז אין עופות שטייט נישט קיין סימנים אין תורה, ווייל אין עופות איז דא דער ענין פון מסורה, מסורה. יא. אז מ׳פסק׳נט א כשר׳ן עוף, פארלאזט מען זיך אויף מסורה. אז א מענטש קען זאגן אז ער האט געהאט א מלמד וואס האט אים אויסגעלערנט די עופות. יא. א מענטש קען קומען און זאגן אז „רבי אמר לי“ — רבי מיינט מען דאס וואס האט מיך אויסגעלערנט וואס איז א כשר׳ער עוף. יא. און ער האט מיר געזאגט אז דער פלוני׳סטער — גלייב איך אים; דער פלוני׳סטער — נישט גלייב איך אים. מ׳פארלאזט זיך אויף מסורה אין דעם ענין פון עופות. וואס איז דער ענין אין עבודת השם? אויף דעם איז דער רבי מבאר אין דער שיחה די נקודה. ס׳איז מבואר אין חסידות אז ס׳איז דא יעדער ענין אין עבודת האדם. ס׳איז דא בהמה, ס׳איז דא חיה, ס׳איז דא דגים, ס׳איז דא עופות. וואס איז דער ענין פון עופות אין עבודה? בכללות איז דא אלע סוגים אין א מענטשן, נפש הבהמית, דא כמה וכמה ענינים. וואס איז דער משל, וואס באדייט, וואס איז מרמז דער ענין פון עופות? איז מבואר אין חסידות אז א עוף — דער טבע פון א עוף איז אזוי:

26:51 ווי א עוף, ער פליט, ער האט פליגל און ער פליט אויף ארויף. איז דער ענין פון עוף נפש השכלית. שכל האדם, דער טבע איז אז ער גייט העכער. א בהמה בכלל איז נישט שכל. א בהמה בכלל איז מידות, גשמיות, תאוות, רוח הבהמה יורדת למטה. גשמיות, חומריות, נאך מער גשמיות, נאך מער חומריות. אבער דאס וואס דער עוף, וואס זיין טבע איז עליה, טבע הפריחה, ער פליט אויף ארויף, איז אין נפש דאס איז דער ענין פון שכל. ווייל שכל זוכט העכער, טיפער, וויל פארשטיין, וויל גיין העכער, וויל פליגן. דאס איז דער טבע השכל. און ממילא, אין דעם נפש השכלית, דער מענטש איז א בעל שכל, האט ער אין זיך די תנועה פון גיין העכער. דאס איז דער ענין פון עופות. איז אויף דעם זאגט די תורה אז בשעת ס׳קומט צו דעם ענין פון עופות, אויף דעם דארף זיין דער ענין פון מסורה, פון א רבי. דאס הייסט אין אנדערע ווערטער, וואס איז דער טייטש אין עבודה? דער רבי טייטשט אויף אין די ערשטע יארן, תשי״א. יא. אז „רבי אמר לי“ — וואס איז געווען? אז דאס איז דער ענין פון מסורה וקבלה. מסורה איז דאך מלשון מסירה. די מסורה, אז איך האב עס געהערט פון מיין רבי, דאס איז דא ממש דער ענין פון מסורה וקבלה. אה, וואס איז „רבי אמר לי“? דאס זיינען צוויי ווערטער. מצד אחד איז דא דער שכל, אבער כדי דער שכל זאל זיין אויפן ריכטיגן ארט, און דער שכל זאל נישט אפטועה׳ן פון דרך האמת, דארף זיין מסורה וקבלה. וואו? זאגט דער רבי: אין דברי הרב. און דאס איז וואס מ׳רופט די מסורה וקבלה — דאס זענען דברי הרב. דאס הייסט, לערנען פון די מורים, לערנען די ספרים, לערנען דברי הרב, זיך שטארקן אין אמונה, און זיין מדויק. וואס זאגט דער רבי? וואס זאגן דברי הרב? דורך מסורה

28:47 וקבלה, אזוי קען מען אויפהייבן דעם שכל, אז דער שכל זאל זיין דער ריכטיגער שכל. דאס הייסט, אז כדי דער עוף, דער נפש השכלית, זאל זיין כשר, אויף דעם דארף זיין „רבי אמר לי“. דער עוף, דער פויגל, דאס דארף דווקא קומען דורך מסורה וקבלה. און וואס איז דאס? דער דרך פון רבי. בשעת מ׳האט א רבי, א מדריך, פירט ער דיך אויפן דרך הישר. דאס קען משפיע זיין אויפן שכל צו גיין אויפן ריכטיגן וועג, און נישט, חס ושלום, זיך פארטועה׳ן מיטן שכל נישט ווי עס דארף צו זיין. און דאס איז די מעלה פון „ויהי ביום השמיני“. דאס מיינט „ביום השמיני“ — „אחד רוכב על שבע“. דאס איז אמת אין עבודה, אין דער עבודה פונעם שכל, אין דער עבודה פונעם לב און נפש, דארף זיין „אחד רוכב על שבע“. מ׳דארף געדענקען דעם ביטול פון דער יחידה שבנפש, דורך מסורה וקבלה. און דאס קומט דורך דעם קשר צו רבי, צו משה רבינו, און דורך דעם פירט ער אונז אז מיר זאלן קענען זען דעם ריכטיגן שכל, און דאן איז דאס א עוף כשר. און דאס איז דער לימוד פון פרשת שמיני, וואס מ׳לערנט דערפון אין עבודת השם, און דאס דארף זיין די גישה צו אלע ענינים, אפילו די פשוט׳סטע ענינים. בשעת מ׳האט די נקודה פון שמיני, איז דא די ריכטיגע גישה, אז מ׳זאל נישט, חס ושלום, נתגשם ווערן און אריינפאלן אין דעם טבע פון די שבע. אז אין דער קומענדיקער וואך קומט אויס, היינט, אין דער קביעות פון דעם יאר, שבת פרשת שמיני צוזאמען מיט שבת פרשת החודש. דאס איז נישט א זאך וואס פאסירט יעדעס יאר. ס׳פאסירט פלא׳דיג אז אין דער קביעות פון דעם יאר גייען שמיני און החודש צוזאמען, און דאס איז א וואונדערליכע זאך. און אין פרשת החודש רעדט מען וועגן ראש חודש ניסן, וואס קומט צוזאמען מיט פרשת שמיני. מ׳זאגט וועגן שמיני, דאס איז דער ענין פון יציאת מצרים. ראש חודש ניסן, דאס איז געווען דער טאג פון שמיני למילואים. און אין פרשת החודש: „החודש הזה לכם ראש חדשים, ראשון הוא לכם לחדשי השנה“. ווי אזוי…

30:46 מען קומט צו ראש חודש ניסן. אז בזה וואס מען רעדט דא, דארף דאס זיין דורך שמיני, כדי די עבודה אין דער וועלט זאל זיין אויפן ריכטיקן ארט, אז א מענטש זאל נישט אריינפאלן, רחמנא ליצלן, חס ושלום, אין א טעות. עס דארף זיין די עבודה פון שמיני. אויף דעם דערציילט מען דעם באקאנטן סיפור בקשר צו פרשת החודש, וואס די גמרא דערציילט אין מסכת שבת, און חסידות ברענגט דאס אין די מאמרים פון החודש. דער מעשה איז באקאנט מיט רבי אלעזר בן ערך. די גמרא דערציילט אז רבי אלעזר בן ערך איז געווען פון די גדולי התנאים. די משנה זאגט אין פרקי אבות, אז ווען אלע חכמי ישראל וואלטן געווען אויף איין וואגשאל, וואלט רבי אלעזר בן ערך זיי אלע איבערגעוואויגן. רבי אלעזר בן ערך איז געווען פון די גרעסטע תנאים, א תלמיד פון רבן יוחנן בן זכאי. זאגט די גמרא, איינמאל איז ער געגאנגען קיין דיומסת, און דארט איז געווען חמרא דפרוגייתא ומיא דדיומסת. דאס איז געווען אן ארט וואו עס איז געווען אסאך גשמיות און חומריות, גוטער וויין, גוטע וואסערן, און ער איז נמשך געווארן בתרייהו. דאס איז גענוג צו זאגן וועגן ענינים גשמיים. און ווען ער איז צוריקגעקומען, האט ער געוואלט ליינען דעם פסוק „החודש הזה לכם“, און אנשטאט צו זאגן „החודש הזה לכם“, האט ער געזאגט „החרש היה לבם“. דאס הייסט, ביי אים איז געווען א טמטום המוח והלב. און די חכמים האבן מתפלל געווען אויף אים, ביז ער האט צוריקבאקומען זיין תלמוד. וואס איז דער ביאור אין דעם סיפור, בהמשך צו דעם וואס מען האט פריער גערעדט? אז דורך דעם וואס ער איז נמשך געווארן בתרייהו, און נמשך צו חומריות און גשמיות — וואס דער רבי איז מדגיש אז מען דארף נישט עסן מאכלות אסורות; אפילו אין דברים המותרים, בשעת מען איז זיך מגשם אין תאוות היתר, קען דאס פועל'ן טמטום המוח והלב — און דערפאר האט ער געזאגט „החרש“. א חרש איז „אינו שומע ואינו מדבר“. דאס „אינו שומע“ איז טמטום המוח: שמיעה איז אן ענין פון פארשטיין; „ואינו מדבר“, דיבור איז פארבונדן מיטן לב, דיבור איז מתגלה דורך דעם לב. דאס איז פארבונדן מיט טמטום

32:54 הלב. „אינו שומע ואינו מדבר“ — סיי אין מוח און סיי אין לב איז געווען א טמטום. נו, דאס איז דאך ממש דער היפך פון „החודש“. „החודש“ איז התחדשות. „החודש“ איז דער ענין פון אריינברענגען התחדשות, אריינברענגען געטליכקייט, זען געטליכקייט, פילן געטליכקייט, בשעת אז ביי אים איז געווען דער המשך בתרייהו, אין חומריות און גשמיות, און א טמטום המוח והלב. און דאס איז דער ענין פון פרשת החודש: וואס איז דאס דער ענין פון דער גאולה, וואס אין די טעג איז געגאנגען דער ענין? אז מען קען נאר ארויסגיין פון דעם אייגענעם גלות, נאר ארויסגיין פון מצרים, פון דעם גלות הפנימי, וואס דאס איז דער ענין פון חודש ניסן און זיין „החודש“ של גאולה, דורך דעם וואס מען קריכט ארויס פון דעם המשך בתרייהו, פון ענינים חומריים וגשמיים, און מען פארבינדט זיך מיט שמיני, פארבינדט זיך מיט גאולה, ארויסגיין פון די מדידות והגבלות, און היפך פון דער מדרגה וואס איז אין מדידות והגבלות, מען פארבינדט זיך מיט אלופו של עולם. דורך דעם אלף פועלט מען די גאולה פנימית בנפש, און דורך דעם פועלט מען די גאולה כללית אין עולם, וואו מיר געפינען זיך אין דעם זמן. צו דעם זאגט די גמרא: „בניסן נגאלו, בניסן עתידין ליגאל“. זאגט מען, דא קען זיין אז נאך חודש אדר, זאגט מען נאך מער, אז דא קען זיך אנהייבן די גאולה, „מיסמך גאולה לגאולה“. און ממילא איז דער גאנצער חודש ניסן דער ענין פון „החודש“ של גאולה, „ובניסן עתידין ליגאל“ — די גאולה האמיתית והשלימה.