לעבן חסידות · פרק 119 · 2024-03-20 · 25:09
פורים תשפ״ד - עמלק און המן גאוה און ישות
תיאור הפרק
* תורה אור ד״ה ויקח המן את הלבוש * שיחת פורים תשט״ו * פורים תשחי
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 הרבי סיפר פעם בהתוועדות של פורים, ואף חזר וסיפר זאת כמה פעמים בהתוועדויות של פורים, בתשי״א ובתשכ״ח: יש סיפור שעובר בין חסידים מתקופתו של אדמו״ר האמצעי. כידוע, אדמו״ר האמצעי הנהיג שחסידים יעסקו בהפצת חסידות, יפיצו אותה ויביאו לכך שעוד יהודים יכירו את ערכה, עד שתתפשט בכל מקום שאפשר. אחת התקנות שהנהיג אדמו״ר האמצעי הייתה שכאשר חסידים נוסעים לליובאוויטש כדי להיות אצל הרבי, התנאי לבוא לרבי הוא שבדרך חזרה יעברו בעיירות ויחזרו חסידות. באותם ימים היו חסידים הולכים לרבי ברגל או נוסעים בסוס ועגלה, ועוברים דרך העיירות. כמעט בכל עיירה גרו חסידים, ולכן התנאי לבוא לרבי היה שבדרך חזרה, בכל עיירה, יתאספו להתוועדות חסידית, ושם חסיד שהיה אצל הרבי יחזור על המאמר ששמע. ולא כל חסיד היה מסוגל לחזור על המאמר כולו; היו חסידים שיכלו לחזור רק על חלק מהמאמר, ואחרים יכלו לחזור אפילו רק על פסוק. אבל העניין של חזרת חסידות
00:00 דער רבי האט אמאל דערציילט אין א פורים׳דיגן פארברענגען, אז כמה פעמים האט ער אמאל געווען אין פורים׳דיגע פארברענגען, אין תשי״א, אין תשכ״ח. דער רבי דערציילט אז עס איז דא א סיפור צווישן חסידים פון דעם זמן פון דעם מיטעלן רבי. דאך איז ידוע אז דער מיטעלער רבי האט איינגעפירט, אז חסידים זאלן טאן אין הפצת חסידות, פארשפרייטן חסידות און מאכן אז נאך אידן זאלן צוקומען צו ערך החסידות, זאל עס נפוץ ווערן בכל מקום שאפשרי. איז איינע פון די זאכן וואס דער מיטעלער רבי האט איינגעפירט געווען, אז בשעת חסידים זענען געפארן קיין ליובאוויטש, צו זיין ביים רבי׳ן, איז א תנאי צו קענען קומען צום רבי׳ן געווען, אז בשעת מ׳פארט צוריק זאל מען דורכגיין די שטעטלעך און חזר׳ן חסידות. יענע צייטן, חסידים פלעגן דורכגיין צום רבי׳ן, צו פוס אדער פארן מיט פערד און וואגן, און פלעגן דורכגיין דורך די שטעטלעך. און כמעט אין יעדער שטעטל זענען געווען חסידים וואס האבן דארטן געוואוינט, איז דער תנאי צו קענען קומען צום רבי׳ן געווען, אז אויפן וועג צוריק, אין יעדער שטעטל, זאל מען זיך צוזאמענקלייבן, מאכן א חסידישן פארברענגען, און דארטן וועט א חסיד וואס איז געווען ביים רבי׳ן חזר׳ן פון דעם מאמר וואס ער האט געהערט. און כאָטש נישט יעדער חסיד האט געקענט חזר׳ן דעם גאנצן מאמר; עס איז געווען א חסיד וואס האט געקענט חזר׳ן בלויז א חלק פון דעם מאמר. אנדערע האבן אפילו געקענט חזר׳ן בלויז א פסוק. אבער דער ענין פון חזר׳ן חסידות
01:31 היה עניין עיקרי ותנאי קודם למעשה כדי לבוא לרבי. זה היה העניין שאדמו״ר האמצעי דרש, עורר עליו ועסק בו בלהט: שערכה של החסידות יתפרסם בכל מקום. ומספרים שהיה אחד מגדולי החסידים של אדמו״ר האמצעי, אדם חכם מאוד, חריף מאוד ומעמיק מאוד, שידע הרבה חסידות וניחן בלשון חדה. הוא ידע לחזור היטב על חסידות ולמסור אותה היטב, וכשהיה אומר חסידות, השומעים היו מתפעלים מאוד ונהנים מאוד. פעם בא החסיד הזה לאדמו״ר האמצעי ואמר שהוא רוצה להפסיק לחזור חסידות. שאל אותו הרבי: למה? אמר החסיד: כשהוא חוזר חסידות, הקהל מקבל את הדברים ומשבח אותו, והדבר מביא אותו לגאווה ולישות. הרי זה ההפך הגמור מחסידות. החסידות ניתנה כדי להגיע לביטול; חסידות פירושה ביטול היש — שאדם יהיה פחות מציאות לעצמו, פחות יש, פחות בעל גאווה, ויתמסר לקדוש ברוך הוא. וכאן, דווקא מתוך שהוא חוזר חסידות, מתווספות אצלו גאווה וישות, ההפך הגמור מחסידות; לכן הוא רוצה להפסיק לחזור חסידות. השיב לו אדמו״ר האמצעי, והרבי חזר על הדברים כמה וכמה פעמים: ״שיהיה ממך בצל, אבל חסידות תחזור״. מה פירוש ״שיהיה ממך בצל, אבל חסידות תחזור״? יש לכך כמה
01:31 איז געווען אן ענין עיקרי און א תנאי קודם למעשה כדי צו קענען קומען צום רבי׳ן. און דאס איז געווען ביים מיטעלן רבי׳ן דער ענין וואס האט געמאנען, און געשטורעמט, און געקאכט, אז ערך החסידות זאל נפוץ ווערן בכל מקום. איז דערציילט מען דעם סיפור, אז עס איז געווען אמאל איינער פון די גרויסע חסידים פון דעם מיטעלן רבי׳ן, וואס איז געווען א זייער קלוגער, און א זייער שארפער, און א זייער טיפער, און האט געקענט א סך חסידות, און האט געהאט א שארפע צונג, אז ער האט געקענט גוט חזר׳ן, ער האט געקענט גוט זאגן חסידות. און בשעת ער האט געזאגט חסידות, זענען די צוהערער געווען שטארק נתפעל און שטארק הנאה געהאט. איז דער חסיד געקומען אמאל צום מיטעלן רבי׳ן און געזאגט אז ער וויל אויפהערן חזר׳ן חסידות. האט דער רבי געפרעגט: פארוואס? האט ער געזאגט אז ער חזר׳ט חסידות, און דער עולם נעמט עס אויף, און איז אים משבח, און דאס ברענגט ביי אים גאוה וישות. אז דאס איז דאך דער גאנצער היפך פון חסידות. חסידות איז דאך געגעבן געווארן כדי מ׳זאל צוקומען צו ביטול; חסידות מיינט דאך ביטול היש, אז מ׳זאל ווערן ווייניקער מציאות, ווייניקער יש, ווייניקער א בעל גאוה, זיך איבערגעבן צום אויבערשטן. און דא, דורך דעם וואס ער חזר׳ט חסידות, קומען ביי אים צו גאוה וישות, דער גאנצער היפך פון חסידות; וויל ער אויפהערן חזר׳ן חסידות. האט דער מיטעלער רבי אים געענטפערט, און דער רבי האט געחזר׳ט דעם ווארט כמה וכמה פעמים: „א ציבעלע זאל פון דיר ווערן, אבער חסידות זאלסטו חזר׳ן.“ וואס איז דער טייטש „א ציבעלע זאל פון דיר ווערן, אבער חסידות זאלסטו חזר׳ן“? פאראן אין דעם כמה
02:57 ביאורים. הביאור הפשוט, שהרבי חזר עליו פעם והסביר אותו בהתוועדות, הוא כזה: כשמסתכלים על בצל, רואים שהוא מאכל מר מאוד. כשאוכלים בצל בפני עצמו, חי, כפי שהוא, הוא חריף ומר, ולא טעים. אבל כשלוקחים את הבצל ומכניסים אותו לתבשיל, אדרבה, הוא ממתיק אותו ועושה את התבשיל טעים יותר, מתוק יותר ומשובח הרבה יותר. ועל כך אמר אדמו״ר האמצעי: נכון, אצלך עצמך מתווספות גאווה וישות — מר כמו בצל; אבל בכך אתה ממתיק לאחרים. אתה נותן ליהודים אחרים, מאיר אותם, מחיה אותם, ממתיק להם ומכניס בהם טעם בחסידות. לכן, שיהיה ממך בצל, ובלבד שתחזור חסידות. וזוהי נקודה עיקרית בסיפור של פורים, בסיפור המגילה: ״שיהיה ממך בצל, ובכל זאת תחזור חסידות״. ויש [לא ברור] תורה של אדמו״ר הזקן, שנחזור על דבריו [לא ברור] את כל היסוד הזה, ואחר כך תורה של הרבי, גם היא ביאור נפלא, [לא ברור]. ואני רוצה להתעכב על הסיפור הזה. כשאני בא אל אדמו״ר האמצעי ומסביר לו מהי ההוראה של פורים — זו הנקודה המרכזית. בכלל, זו חסידות: מפורים לומדים הוראה. מהי ההוראה?
02:57 ביאורים. דער פשוטער ביאור, וואס דער רבי האט אמאל געחזר׳ט און געטייטשט אין א פארברענגען, אז דער פשט איז: אז מ׳גיט א קוק אויף א ציבעלע, איז א ציבעלע א גאר ביטער מאכל. אז מ׳עסט א ציבעלע באזונדער, ווען עס איז רוי, אזוי ווי עס גייט און שטייט, איז א ציבעלע שארף, איז ביטער, איז נישט געשמאק. בשעת ווען מ׳נעמט די ציבעלע און מ׳לייגט דאס אריין אין א גאר מאכל, איז דאך אדרבה, איז דאס ממתיק, דאס מאכט געשמאקער, זיסער, א סך מער משובח דעם מאכל. איז אויף דעם ענין האט דער מיטעלער רבי געזאגט: טאקע, ביי דיר אליין קומט צו גאוה וישות, טאקע ביטער, א ציבעלע; אבער דורך דעם איז דאס ממתיק, גיסט צו אנדערע אידן, מאכסט זיי ליכטיג, דו מאכסט זיי לעבעדיג, דו מאכסט זיי זיס, דו גיסט אריין אין זיי געשמאק אין חסידות. איז במילא, א ציבעלע זאל פון דיר ווערן, אבער אבי חסידות זאלסטו חזר׳ן. וואס דאס איז דאך א נקודה, אז „א ציבעלע זאל פון דיר ווערן, פונדעסטוועגן חסידות זאלסטו חזר׳ן“, דאס איז א נקודה עיקרית אין דעם סיפור פון פורים, אין דעם סיפור פון דער מגילה. און [לא ברור] א תורה פון דעם אלטן רבי׳ן, וואס מיר וועלן חזר׳ן א ווארט פון דעם אלטן רבי׳ן [לא ברור] דעם גאנצן יסוד, און דערנאך א תורה פונעם רבי׳ן, אויך א ביאור נפלא, [לא ברור]. און איך וויל זיך אפשטעלן אויף דעם סיפור. אז ווען איך גיי צום מיטעלן רבי׳ן, איך דערקלער דעם מיטעלן רבי׳ן וואס די הוראה פון פורים איז, דאס איז די הויפט נקודה. בכלל, דאס איז חסידות: פורים איז א הוראה. וואס איז די הוראה?
04:32 כשמדברים על עמלק ועל המן, יש כאן דבר מעניין מאוד. הרבי מבאר זאת, וכך מבינים מהי הנקודה של קליפת עמלק וקליפת המן: גסות הרוח, גאווה וישות. על עמלק נאמר ״ראשית גוים עמלק״, כפי שמבואר בכמה מאמרים. ״ראשית גוים עמלק״: עמלק אינו סתם גוי, סתם כוח של לעומת זה. הוא ״ראשית גוים״ — הראש, המקור והסיבה לכל המידות הרעות. הוא הראש. והרבי מסביר בכמה מקומות: שבע האומות הן שבע מידות רעות. אלו פרטים — מידות רעות של לעומת זה, של ענייני העולם. והוא מסביר את ״ראשית גוים״: הסיבה והמקור לכל האומות הם גסות הרוח, הגאווה והישות. עניינו של עמלק הוא גאווה וישות, והגאווה והישות הן הסיבה והמקור לכל המידות הרעות. כך מבואר בחסידות בכמה וכמה מאמרים שעוסקים בכך. הגאווה והישות, הרגש העצמי והרגש הישות — מהם מתפתחות הנטיות למידות רעות. כל ענייני המידות הרעות נובעים מכך שאדם חש בעצמו גאווה וישות. וזהו היסוד של קליפת עמלק. ואת זה אנו מוצאים אצל המן. המן הוא הסמל, היסוד, ההתגלמות העצמאית של גאווה וישות. אנחנו קוראים את המגילה ורואים שאצל המן זו כל הנקודה: ״גדל המלך אחשורוש את המן״, ו״כורעים ומשתחוים להמן״. וכל שנאתו של המן לעם ישראל נבעה מכך שראה שמרדכי ״לא יכרע ולא ישתחוה״. כל מציאותו הייתה גאווה וישות. ״וכל זה איננו שוה לי בכל עת אשר אני רואה את מרדכי היהודי״.
04:32 שמדברים אויף עמלק און אויף המן. דאס איז זייער אינטערעסאנט. דער רבי ברענגט דאס מבאר און מען קומט צו פארשטיין וואס איז די גאנצע נקודה פון קליפת עמלק און קליפת המן: דאס איז דער ענין פון גסות הרוח, גאוה און ישות. עמלק, ״ראשית גוים עמלק״ — דאס איז מבואר אין כמה מאמרים. ״ראשית גוים עמלק״: עמלק איז נישט סתם א גוי, נישט סתם א כח פון לעומת זה. דאס איז ״ראשית גוים״. דאס הייסט, ער איז דער ראש, דער מקור און די סיבה פון אלע מדות רעות. דער ראש. און דער רבי מסביר אין כמה מקומות: די שבע אומות, דאס זענען שבע מדות רעות. דאס זענען פרטים. וואס הייסט דאס? מדות הרעות פון לעומת זה, פון דברים, פון מילי דעלמא, מדות רעות. און ער מסביר ״ראשית גוים״: די סיבה, דער מקור פון אלע אומות העולם, דאס איז דער ענין פון גסות הרוח, גאוה און ישות. דער ענין פון עמלק איז דער ענין פון גאוה און ישות. און דער ענין פון גאוה און ישות, דאס איז דאך די סיבה און דער מקור פון אלע מדות רעות. דאס ווערט מבואר אין חסידות אין כמה וכמה מאמרים וואס רעדן וועגן דעם. דער ענין פון גאוה און ישות, דער הרגש עצמי, דער הרגש הישות — פון דעם אנטוויקלען זיך די טבע פון מדות רעות. אלע ענינים פון מדות רעות גייען ארויס פון דער נקודה אז א מענטש איז ביי זיך מיט גאוה און ישות. און דאס איז דער יסוד פון קליפת עמלק. און דאס געפינען מיר ביי המן. המן איז דער סמל, דער יסוד, דער עומד בפני עצמו פון דעם ענין פון גאוה און ישות. מיר לייענען די מגילה, און מיר זעען אז ביי המן איז דאס די גאנצע נקודה: ״גדל המלך אחשורוש את המן״, און ״כורעים ומשתחוים להמן״. און די גאנצע שנאה פון המן צו כלל ישראל איז געווען ווייל ער האט געזען אז מרדכי ״לא יכרע ולא ישתחוה״. זיין גאנצע מציאות איז געווען גאוה און ישות. ״וכל זה איננו שוה לי בכל עת אשר אני רואה את מרדכי היהודי״.
06:30 הוא ראה יהודי שכל מהותו ביטול, יהודי ש״לא יכרע ולא ישתחוה״. החסידות מסבירה: יהודי מבטא ביטול, אלוקות, את ההפך הגמור. וזאת הייתה נקודת השנאה שלו, כי אצלו הייתה גאווה בתכלית. ואנחנו רואים בהמשך הסיפור: כשהמן נכנס אל המלך, והמלך שואל: ״מה לעשות באיש אשר המלך חפץ ביקרו?״ מה ענה המן? ״למי יחפוץ המלך לעשות יקר יותר ממני?״ זו הייתה אצלו ישות בתכלית: ״למי יחפוץ המלך לעשות יקר יותר ממני?״ תכלית הגאווה, תכלית הישות. ומרדכי הוא בדיוק להפך. הוא עצם המהות של הביטול, מקור הביטול, כפי שהרבי מסביר בכמה מקומות. וכל סיפור פורים בא להבליט את הנקודה הזאת: כאן נמצא ההפך, כאן נמצא הביטול, וזה מה שיש אצל יהודים. זהו היהודי, וזה ההפך ממה שהיה אצל השונא — גאווה וישות, ״ראשית גויים עמלק״, עניינו של עמלק ועניינו של המן. וזהו בכלל עניינה של תורת החסידות. והאמת היא שבמאמרים הרבי מדבר על העבודה: מהי העבודה? מה לוקחים מכאן? מהי העבודה של הזמן הזה? קריאת פרשת זכור, ״מחה תמחה את זכר עמלק״, ופורים, כל העניין של קריאת המגילה — זהו העניין. ״מלחמה לה׳ בעמלק מדור דור״. והרבי אומר: אלו מחשבות הישות, אלו מחשבות של גסות הרוח, וזהו ״מדור דור״, כפי שהוא מסביר, אצל כל אחד לפי מדרגתו. והרבי אומר שאפילו אצל עובדי ה׳ יש נקודה של ישות וגסות הרוח, כל אחד לפי מדרגתו בנפש. ועל כך צריכה להיות העבודה של ביטול המציאות. וזה ההפך, ואת זה לומדים מן המגילה. זה מצד אחד.
06:30 ער האט געזען א איד וואס זיין גאנצע מהות איז ביטול, א יהודי, ״ולא יכרע ולא ישתחוה״. חסידות מסביר: א איד ברענגט ארויס ביטול, אלקות, דעם היפך. און דאס איז געווען די נקודה פון זיין שנאה, ווייל ביי אים איז געווען גאוה בתכלית. און מיר זעען שפעטער אין דער מעשה: ווען המן קומט אריין צום מלך, און דער מלך פרעגט: ״מה לעשות באיש אשר המלך חפץ ביקרו?״ וואס האט המן געענטפערט? ״למי יחפוץ המלך לעשות יקר יותר ממני?״ דאס איז געווען ביי אים ישות בתכלית: ״למי יחפוץ המלך לעשות יקר יותר ממני?״ תכלית הגאוה, תכלית הישות. און מרדכי איז פונקט פארקערט. דאס איז עצם המהות פון ביטול, מקור הביטול, און דער רבי מסביר אין כמה מקומות. און די גאנצע מעשה פון פורים איז ארויסצוברענגען די נקודה: דאס איז דער היפך, דאס איז ביטול, דאס איז ביי אידן. דאס איז דער יהודי, און דאס איז דער היפך פון דעם וואס דער שונא האט געהאט — גאוה און ישות, ״ראשית גוים עמלק״, דער ענין פון עמלק און דער ענין פון המן. און דאס איז בכלל דער ענין פון תורת החסידות. און דער אמת איז, עבודה — דאס רעדט דער רבי אין מאמרים. וואס איז די עבודה? וואס נעמט מען ארויס? וואס איז די עבודה פון דער צייט? דאס וואס מען לייענט פרשת זכור, ״מחה תמחה את זכר עמלק״, און פורים, דער גאנצער ענין פון קריאת המגילה — דאס איז דער ענין. ״מלחמה לה׳ בעמלק מדור דור״. און דער רבי זאגט: דאס זענען מחשבות הישות, דאס זענען מחשבות פון גסות הרוח, און דאס איז ״מדור דור״, ווי ער מסביר, ביי יעדן איינעם לויט זיין מדרגה. און דער רבי זאגט אז אפילו ביי עובדי ה׳ איז פאראן א נקודה פון ישות און גסות הרוח, יעדער איינער לויט זיין מדרגה אין נפש. און אויף דעם דארף זיין די עבודה פון מבטל זיין די מציאות. און דאס איז דער היפך, און דאס דרינגט מען ארויס פון דער מגילה. דאס איז פון איין זייט.
08:29 בא אדמו״ר הזקן ואומר: יש מאמר על ״ויבא הלבוש והסוס, ויקח המן את הלבוש ואת הסוס״. יש כמה מאמרים של אדמו״ר הזקן על הסיפור הזה. ואדמו״ר הזקן נותן להבין נקודה נפלאה ביותר. לצד מה שמוצאים בכל סיפור המגילה על המן, שהתחיל בעניין המלוכה, מוצאים במגילה גם את העניין של ״ויקח המן את הלבוש ואת הסוס״. מה רוצים להבליט ב״ויקח המן״, ״וילבישהו למרדכי״? אומר אדמו״ר הזקן שיש כאן נקודה. אחשוורוש — הרי ידוע שאחשוורוש רומז לקב״ה. וכפי שהגמרא אומרת, ״המלך״ במגילה הוא מלכו של עולם; ואחשוורוש, כפי שמובא בדרושים, הוא ״אחרית וראשית שלו״, הקב״ה, שהוא בעל הבית על כל ראשית ואחרית, על כל העולמות. וכל סיפור המגילה הוא הרי סיפור הקשור לקב״ה ולאופן שבו הקב״ה נוהג עם יהודים בזמן הגלות. ומבאר אדמו״ר הזקן שמה שרואים במגילה, שיש המן, והמלך אחשוורוש אומר להמן: ״מהר, קח את הלבוש ואת הסוס, והלבישהו למרדכי״ — מהו העניין בזה? שצריך להיות עניין של גאווה בקדושה: ״ויגבה לבו בדרכי ה׳״. מצד אחד, יש עניינים של גאווה וישות
08:29 קומט און זאגט דער אלטער רבי: אין דעם מאמר איז דא ״ויבא הלבוש והסוס, ויקח המן את הלבוש ואת הסוס״. כמה מאמרים וואס זענען דא פון דעם אלטן רבי׳נס מאמרים אויף דער מעשה. און דער אלטער רבי גיט צו פארשטיין א נקודה נפלאה ביותר. אז צוזאמען מיט דעם וואס מען געפינט אין דער גאנצער מעשה המגילה, המן, וואס ער האט אנגעהויבן מיט מלוכה, געפינט מען אבער אויך אז אין דער מגילה איז פאראן דער ענין פון ״ויקח המן את הלבוש ואת הסוס״. וואס וויל מען ארויסברענגען מיט דעם ״ויקח המן״, ״וילבישהו למרדכי״? זאגט דער אלטער רבי אז דא איז פאראן א נקודה. דאס וואס אחשורוש — איז דאך ידוע אז אחשורוש גייט אויף דעם אויבערשטן. און ווי די גמרא זאגט, ״המלך״ אין דער מגילה איז מלכו של עולם; און אחשורוש, ווי עס ברענגט זיך אין די דרושים, איז ״אחרית וראשית שלו״, דער אויבערשטער, דער וואס איז א בעל־הבית אויף אלע ראשית און אחרית, אויף אלע עולמות. און די גאנצע מעשה המגילה איז דאך א מעשה פארבונדן מיט דעם אויבערשטן און ווי אזוי דער אויבערשטער פירט זיך מיט אידן אין זמן הגלות. איז מבאר דער אלטער רבי אז דאס וואס מען זעט אין דער מגילה, אז עס איז דא המן, און דער מלך אחשורוש זאגט צו המן: ״מהר, קח את הלבוש ואת הסוס, והלבישהו למרדכי״ — וואס איז דער ענין שבו זה? אז עס דארף זיין דער ענין פון גאוה אין קדושה: ״ויגבה לבו בדרכי ה׳״. דא, פון איין זייט, איז דא ענינים פון גאוה און ישות
10:07 שצריך למחות. אבל יש עניינים של גאווה וישות שהם להפך, שהם סיוע בעבודת ה׳. וזהו ״ויקח המן את הלבוש ואת הסוס וילבש את מרדכי״: מהמן, מקור הגאווה, מקור הגסות, מקור הישות, מן העניין הזה של קליפה, של סטרא אחרא, שהוא עניין של ישות, לוקחים את הלבוש והסוס ומלבישים בהם את מרדכי. כלומר, צריך להשתמש בגאווה ובישות, לשנות אותן ולהכניס אותן לרשות הקדושה. מהו עניין הגאווה והישות ברשות הקדושה? על כך מבאר אדמו״ר הזקן את מה שהגמרא אומרת בסוטה. הגמרא אומרת בסוטה שתלמיד חכם צריך שיהא בו שמינית שבשמינית. זאת אומרת שיש עניין שאצל תלמיד חכם צריכה להיות שמינית שבשמינית. ושמינית שבשמינית פירושה טיפה קטנה, שמינית שבשמינית של גאווה. אחד חלקי שישים וארבעה. שמונה כפול שמונה הם שישים וארבעה. שמינית שבשמינית היא אחד חלקי שישים וארבעה. כן. זו השמינית שבשמינית של גאווה שצריכה להיות אצל תלמיד חכם. ואיך הגמרא מתארת זאת? הגמרא אומרת שהשמינית שבשמינית הזאת היא ״כסאסא לשבולתא״. מה פירוש הדבר? רואים בתבואה שיש שיבולת, ובה הגרגירים. אבל יש גם מעין כתר קטן סביב השיבולת, סביב החלקים האלה. והכתר הקטן הזה, הסאסא, שומר על
10:07 מיט אויסמעקן. ס׳איז דא אבער ענינים פון גאוה וישות, וואס איז פארקערט, אז עס איז א סיוע אין עבודת השם. און דאס איז דער „ויקח המן את הלבוש ואת הסוס וילבש את מרדכי“. אז המן, דער מקור הגאוה, מקור הגסות, מקור הישות, פון דעם ענין פון קליפה, פון סטרא אחרא, וואס איז אן ענין פון ישות, נעמט מען פון דעם ארויס דעם לבוש וסוס, וילבישהו למרדכי. אז מען דארף ניצן די גאוה וישות און דאס איבערמאכן, ארייננעמען אין רשות הקדושה. וואס איז דער ענין פון גאוה וישות אין רשות הקדושה? איז אויף דעם דער אלטער רבי מבאר וואס די גמרא זאגט אין סוטה. די גמרא זאגט אין סוטה אז א תלמיד חכם צריך שיהא בו שמינית שבשמינית. דאס הייסט, אז ס׳איז דא אן ענין אז ביי א תלמיד חכם דארף זיין שמינית שבשמינית. און שמינית שבשמינית מיינט עפעס א טראפעלע, שמינית שבשמינית פון גאוה. איינס פון פיר און זעכציג. אכט מאל אכט איז פיר און זעכציג. שמינית שבשמינית איז אחד חלקי ששים וארבעה. יא. דאס איז דער שמינית שבשמינית וואס דארף זיין ביי א תלמיד חכם פון גאוה. און ווי זאגט מען דאס? די גמרא זאגט אז אט דער שמינית שבשמינית איז דאס „כסאסא לשבולתא“. וואס איז דער טייטש? מען זעט אין די תבואה, אין די תבואה איז פאראן די שיבולת, וואס דאס איז די גרעינים, די קערלעך. ס׳איז דא אבער דאס וואס איז פאראן אזוי א קרוינעלע, יא, וואס איז ארום דעם שיבולת, ארום די זאכן. און אט דער קרוינעלע, דער סאסא, דאס גיט אכטונג אויף דעם,
11:41 השיבולת. הרבי מבאר: כן, בגשמיות השיבולת מכילה חיטים, ובהן ישתמשו למאכל אדם; זה עיקר הפרי. אבל כשהיא צומחת, יש שמש, יש גשם, יש כל מיני דברים שעלולים לקלקל את החיטה. לכן הקב״ה ברא סאסא לשבולתא, מעין כתר קטן, אותם דברים שצומחים סביב החיטה, הקליפות וכל אלה, והמעטה ששומר עליה שלא תתקלקל, כדי שהחיטה תוכל לצמוח כדבעי למהוי. וזהו המשל לעניין שכאן. מהו הנמשל? אדמו״ר הזקן מבאר שזו נקודה בעבודת ה׳. אדמו״ר הזקן מבאר שבוודאי בעבודת ה׳ צריך להיות תכלית הביטול, וזהו פירושו של תלמיד חכם. אדמו״ר הזקן אומר שחכמה היא כוח מ״ה; כוח מ״ה הוא עניין של ביטול המציאות, כפי שמשה רבינו אמר ״ונחנו מה״. בעבודת ה׳ צריך להיות תכלית הביטול, ו[לא ברור]. כלומר, אני אינני כלום; רק הקב״ה עצמו, הקב״ה ולשוחח. אבל בתחילת העבודה, כשהאדם צומח, הוא כמו החיטה. כשהיא צומחת, עלולים לבוא כל מיני דברים ולהחריב את החיטה. אבל הקב״ה ברא את החיטה כך שיש לה סאסא, כן, אותו כתר קטן ששומר עליה. זה לא העיקר, זה דבר טפל. אבל צריך אותו כשהחיטה צומחת, כדי שלא תישבר, וכשהשמש צריכה לבוא. זו שמירה על הפרי. אחר כך הוא צומח ונעלם; בחיטה משתמשים
11:41 אויף דעם שיבולת. דאך דער רבי איז מבאר: יא, בגשמיות, דער שיבולת האט אין זיך חטים, און דאס גייט מען ניצן למאכל אדם, דאס איז דער עיקר פון דער פרי. אבער בשעת זי וואקסט, איז דא זון, איז דא רעגן, איז דא כל מיני זאכן וואס ווילן מקלקל מאכן דעם חטה. איז דער אויבערשטער באשאפן אז עס איז דא א סאסא לשבולתא, אדער א קרוינעלע, אדער די זאכן וואס וואקסן ארום און ארום די חטה, די קליפות און די אלע זאכן, און דער שאלעכץ וואס גיט אכטונג אז עס זאל נישט ווערן מקולקל, אז די חטה זאל קענען וואקסן כדבעי למהוי. און דאס איז דער משל אויף דעם ענין דא. וואס איז דער משל? דער אלטער רבי מבאר, דאס איז א נקודה אין עבודת השם. דער אלטער רבי מבאר, אז זיכער אין עבודת השם דארף זיין תכלית הביטול, און דאס איז דער פשט תלמיד חכם. דער אלטער רבי זאגט, חכמה איז כח מה; כח מה איז אן ענין פון ביטול און מציאות, ווי משה רבינו האט געזאגט „ונחנו מה“. עבודת השם דארף זיין תכלית הביטול, און [לא ברור]. דאס איז איך בין גארנישט; דער אויבערשטער אליין, דעם אויבערשטן און שמועסן. אבער בתחילת העבודה, בשעת דער מענטש וואקסט, איז דאס ווי די חטה. בשעת זי וואקסט, קענען דאך זיין כל מיני זאכן וואס קומען און ווילן חורבן מאכן די חטה. אבער דער אויבערשטער האט באשאפן די חטה באופן כזה אז זי האט א סאסא. יא, אט דעם קרוינעלע וואס גיט איר אכטונג. דאס איז נישט דער עיקר, דאס איז דבר טפל. אבער מען דארף עס האבן בשעת זי וואקסט, די חטה, כדי זי זאל נישט נשבר ווערן און מוזן די זון קומען. דאס איז א שמירה לפרי. נאך דעם וואקסט אוועק; די חטה, מען איז משתמש
13:17 פטור. אלא אדרבה, לא צריך להיפטר ממנה סתם כך. הרי כל הפעולה שהיא עשתה היא כמו חיטה: לפעמים לא מסתפקים בחיטה עצמה, ולא צריך לעקור את כולה. אבל בשעה שהיא צומחת, הדבר נוגע. על דרך זה בעבודת השם: כשאדם מתחיל לצמוח ולהיכנס לקדושה, הוא רוצה לעבוד את הקב"ה, להיות יהודי ירא שמים ולעסוק בעבודת השם, ואז מתחילים כל מיני בלבולים, העלמות והסתרים. עולות טענות: ״ומי אני ומה אני? מי אני שאזכה לעבוד את הקב"ה?״ צריך לעבוד את הקב"ה, אבל האדם מגלה שזה קשה מאוד; יש יצר הרע וכל מיני עניינים שרוצים להפיל אותו. אלה כל מיני תכסיסים של היצר הרע, שמבקש להוריד את האדם ואומר לו: ״כשמדברים על השגת הקב"ה, מדובר במדרגה גבוהה מאוד״. כן, זה גבוה מאוד, לא שייך אליך. והרבי אמר פעם בהתוועדות של פורים: למה רצה המן לתלות את מרדכי על עץ בגובה חמישים אמה? מה עניינו של מרדכי בחמישים אמה? הרי אלה בחינות גבוהות, לא דבר רגיל. זה היה עניין רוחני: המן רצה לומר, ״מרדכי, הקדוש, הקדוש הגדול, שייך לחמישים אמה, למדרגות גבוהות; זה לא בשבילנו״. איך אוכל אני להגיע למדרגתו של צדיק גדול כזה? זה היה עניינו הרוחני של המן, כפי שהוא מתבטא בעץ בגובה חמישים אמה. ועל דרך זה בענייננו, היצר הרע מעורר לפעמים מרה שחורה: הוא מציג את העבודה כגבוהה ונעלית כל כך, עד שהאדם מרגיש: ״אינני יכול להגיע לזה״. ולפעמים להפך, הוא משפיל את האדם, מפיל אותו ומעורר בו ספק אם יש לו רשות; הוא גורם לו להרגיש שהוא
13:17 פטור. נאר אדרבה, מען דארף עס נישט עפעס האבן. יא, ווען די גאנצע פעולה וואס זי האט געטאן איז א חטה, אמאל בלייבט מען נישט ביי די חטה, און מען דארף נישט וואקסן אוועק די גאנצע. אבער בשעת זי וואקסט, איז דאס נוגע. על דרך זה אין עבודת השם: בשעת א מענטש הויבט אן וואקסן און הויבט אן אריינגיין אין קדושה, ער וויל דינען דעם אויבערשטן און זיין אן ערליכער און טאן אין עבודת השם, הויבן זיך אן כל מיני בלבולים, העלמות והסתרים. עס באשטייט טענות: „ומי אני ומה אני, וואס בין איך, איך זאל אנקומען צו דינען דעם אויבערשטן?“ דער אויבערשטער דארף מען עובד זיין, מען טרעפט זיך אז עס איז זייער שווער, און יצר הרע, כל מיני ענינים וואס ווילן אראפווארפן דעם מענטשן. און דאס איז פון דעם יצר הרע, די כל מיני תכסיסים וואס ער זוכט אראפ דעם מענטשן, אז ער זאגט אים: „אז מען רייט זיך, דעם אויבערשטן טרעפט מען, נעמט מען זיך גאר הויך אויף דער מדריגה.“ יא, דאס איז גאר הויך, נישט שייך צו דיר. און דער רבי האט אמאל געזאגט אין א פורים׳דיקן פארברענגען: פארוואס האט המן געוואלט הענגען מרדכי אויף פופציג אמה? דאס איז חמה, וואס מרדכי דארף טאן פופציג אמה? דאס איז הויכע בחינות, נישט נארמאל. דאס וואלט געווען אז רוחניות׳דיקע ענינים. המן האט געוואלט זאגן: „מרדכי, דאס הייליגע, דער גרויסע הייליגע, דארף פופציג אמה, הויכע מדריגות; דאס איז נישט פאר אונז.“ אז אזא גרויסער צדיק, ווי קען איך צוקומען צו דעם? דאס איז געווען דער רוחניות׳דיקער ענין פון המן, על דרך פון דעם עץ פון פופציג אמה. על דרך זה בעניננו, דער יצר הרע מאכט אמאל מרה שחורה, מאכט די עבודה אזוי הויכע, אזוי געהויבן, אז דער מענטש פילט זיך אזוי שפילט זיך: „איך קען נישט צוקומען צו דעם.“ און אמאל פארקערט, ער משפיל דעם מענטשן, ווארפט אים אראפ און מאכט אים מסופק אין רשות, ער מאכט אים פילן אז ער איז
15:03 [לא ברור]. והרבי מעמיד זאת כנגד הקב"ה. מה הסכנה? שאדם עלול להגיע כך לסילוק, הוא עלול להתקרב לכך. לכן, בראשית העבודה צריך להביא גאווה וישות. הגאווה והישות האלה הן ישות דקדושה. זה [לא ברור]: אני יהודי, עבודת השם שלי נוגעת, הקב"ה צריך את עבודת השם שלי, התורה והמצוות נוגעות לקב"ה, וכשאני מדבר עם הקב"ה הוא שמח. הרי נאמר: ״ישמח ה׳ במעשיו״, ״ישמח ישראל בעושיו״. העניינים האלה הם עניינים אמיתיים, שבראשית העבודה מוכרחים להחזיק בהם, כדי שעבודת האדם תתחיל ועבודת השם שלו תצמח. הדבר שומר על האדם שלא ייפול, שלא ייפול לשפלות, שלא ייפול ל[לא ברור] בעבודת השם שלו. אדרבה, הוא מרומם את רוחו. כשהאדם מגיע למדרגה אחרת, לאחר שכבר עבר את ראשית העבודה, התקדם בעצמו ועומד בדבקות באלוקות, אז כבר צריך, כפי שאומרת הגמרא, שלא יישאר שום זכר לאותה גאווה וישות שהיה צריך להביא בראשית העבודה. וזה סיפורו של פורים. אף שהמן הוא אכן עניין של ישות וגאווה, ודבר זה מופרך לגמרי בעבודת השם, בכל זאת אפשר להשתמש בלבוש הזה: המן מייצג את עניין הגאווה והישות בעבודת השם. כן, זה נועד לתת לאדם [לא ברור]. שאם הקב"ה
15:03 [לא ברור]. און דער רבי שטעלט זיך כנגד דעם אייבערשטן. וואס איז די סכנה? אז דער מענטש קען זיך אזוי צוקומען אין סילוק, ער קען זיך אזוי דערנענטערן. איז על דרך ראשית העבודה דארף מען ברענגען פון גאוה און ישות. אט די גאוה און ישות, דאס איז ישות דקדושה. דאס איז [לא ברור], און איך בין א איד, און מיין עבודת השם איז נוגע, און דער אויבערשטער דארף מיין עבודת השם, דער אויבערשטער איז נוגע אין תורה ומצוות, און בשעת איך רעד מיטן אייבערשטן איז דער אויבערשטער צופרידן. עס שטייט דאך: ״ישמח ה׳ במעשיו״, ״וישמח ישראל בעושיו״. אט די ענינים, דאס זענען אמת׳ע ענינים, וואס ביי ראשית העבודה מוז מען האבן דעם ענין, כדי אז עבודת האדם זאל זיך אנהייבן, און זיין עבודת השם זאל וואקסן. און דאס היט דעם מענטש אז ער זאל נישט אריינפאלן, נישט אריינפאלן אין שפלות, נישט אריינפאלן אין [לא ברור] פון זיין עבודת השם. אדרבה, דאס גיט אים א הרמת הרוח. בשעת דער מענטש קומט אין א צווייטער מדרגה, ער איז שוין דורכגעגאנגען ראשית העבודה, ער איז שוין געשטיגן ביי זיך, און ער שטייט אין דבקות אין אלקות, דעמאלט דארף מען שוין, ווי די גמרא זאגט, נישט בלייבן קיין שום זכר פון אט דעם ענין של גאוה וישות וואס ראשית העבודה דארף ברענגען. וזה הסיפור של פורים. אז הגם המן איז טאקע דער ענין של ישות וגאוה, און דאס איז אינגאנצן מופרך בעבודת השם, אבער אף על פי כן קען מען נוצן אט דעם לבוש, און המן גיט אן אט דעם ענין של גאוה וישות בעבודת השם. יא, דאס איז צו געבן דעם מענטש א [לא ברור]. אז אויב דער אייבערשטער
16:52 [לא ברור] עבודת השם שלו. את הנקודה הזאת הרבי מפתח בהתוועדות, [לא ברור] הנקודה הנפלאה הזאת במגילה. וחסידים מתעכבים על כך. הדבר מובא בכמה וכמה [לא ברור] בעניין הזה, בשתי הנקודות האלה. בשעה שהיה הניצחון, כשתלו את המן על העץ בגובה חמישים אמה, לאחר מכן מספרת המגילה שאחשוורוש לקח את בית המן ונתן אותו לאסתר המלכה. כן, כך נאמר בהמשך: ״הנה בית המן נתתי לאסתר״, ״ואותו תלו על העץ״. נשאלת שאלה חזקה לכאורה: איך יכלו מרדכי ואסתר להיכנס לבית המן? הרי המן היה מעמלק. על עמלק נאמר ״החרם תחרימם״; צריך למחות ממנו הכול לגמרי, שלא יישאר דבר מעמלק. ורש״י מביא בחומש שצריך למחות את עמלק לגמרי, אפילו את נכסיו, כדי שלא יישאר שם עמלק. צריך להשמיד ולעקור הכול לגמרי. והרי בית המן הוא של עמלק; הבית הזה, בית המן, הוא עמלק. איך יכלו מרדכי ואסתר לגור בבית המן? הוא שואל: הרי ידוע הסיפור, המובא בגמרא ובמדרשים, שכל הסיבה שהמן בא לעולם הייתה שלא עקרו את עמלק לגמרי בימי שאול המלך. ושאול הרי היה מאבותיו של מרדכי, ״מרדכי בן יאיר בן שמעי בן קיש״; מרדכי היה מצאצאיו של שאול המלך. ומכיוון שלא עקר את עמלק לגמרי, ולא
16:52 [לא ברור] זיין עבודת השם. אט די נקודה, דער רבי גייט אריין אין די התוועדות, [לא ברור] די געשמאקע נקודה אין דער מגילה. און חסידים שטעלן זיך אויף דעם. דאס ברענגט זיך אין כמה וכמה [לא ברור] אויף אט דעם ענין, שתי נקודות אלו. אז בשעה שהיה הנצחון, בשעה וואס מען האט אויפגעהאנגען המן אויף דעם בוים, אויף חמישים אמה, לאחר מכן דערציילט די מגילה ווייטער אז אחשורוש האט גענומען דאס שטוב פון המן און האט עס איבערגעגעבן לאסתר המלכה. כן, אזוי שטייט ווייטער: ״הנה בית המן נתתי לאסתר״, כן, ״ואותו תלו על העץ״. פרעגט זיך די שאלה, א שטארקע שאלה לכאורה: ווי האבן מרדכי און אסתר געקענט אריינגיין אין בית המן? המן איז דאך געווען פון עמלק. אויף עמלק שטייט ״החרם תחרימם״; אלעס דארף מען אינגאנצן מאכן, נישטס פון עמלק. און רש״י ברענגט אין חומש, עמלק איז אינגאנצן אויס, אבער אפילו נכסיו, כדי שלא יהא שם עמלק. אלעס דארף מען אינגאנצן אויסמאכן, אויסרייסן. איז בית המן, הרי זה עמלק; דאס שטוב בית המן איז עמלק. ווי האבן מרדכי און אסתר געקענט וואוינען אין בית המן? ער פרעגט: מען ווייסט דעם סיפור, דאס ברענגט זיך אין גמרא און מדרשים, אז די גאנצע סיבה וואס המן איז געקומען אויף דער וועלט, איז נאר צוליב דעם וואס מען האט נישט אינגאנצן אויסגעריסן עמלק אין די צייטן פון שאול המלך. און שאול איז דאך דער עלטער פון מרדכי, ״מרדכי בן יאיר בן שמעי בן קיש״, וואס ער איז געווען אן אייניקל פון שאול המלך, מרדכי. און צוליב דעם וואס ער האט נישט אויסגעריסן עמלק אינגאנצן, איז נישט
18:56 קיים את הציווי כפי שהיה צריך, לכן נולד המן, כפי שכולם מכירים מסיפורי המדרשים. והנה באים מרדכי ואסתר ומתיישבים היכן? בביתו של המן. איך אפשר לעשות זאת? הייתכן, מבחינה הלכתית? הביאור בזה מובא ב[לא ברור]: מכיוון שהמן היה הרוג מלכות, והדין הוא שכאשר אדם הוא הרוג מלכות, כל נכסיו עוברים אוטומטית למלך. כשהוא הרוג מלכות, נכסיו למלכות. ממילא, מכיוון שאחשוורוש תלה את המן על העץ, הוא היה הרוג מלכות, ונכסיו עברו אוטומטית לבית אחשוורוש; הם חדלו להיות נכסי המן. מכאן ואילך יכלו מרדכי ואסתר להתיישב בבית הזה. וזה פירוש הפסוק, כפי שנאמר בו: ״הנה בית המן נתתי לאסתר ואותו תלו על העץ״. מה עניינו כאן של ״ואותו תלו על העץ״? איך זה קשור לכאן? הרי זה אירע קודם; מה רוצה הפסוק לומר כאן? זה הביאור: ״הנה בית המן נתתי לאסתר״. אבל איך יכולה אסתר להיכנס לשם ולגור בביתו של המן העמלקי? התירוץ הוא: ״ואותו תלו על העץ״. מרגע שתלו את המן על העץ, נכסיו נעשו רכושו של אחשוורוש. כעת יכולים מרדכי ואסתר להיכנס ולגור בבית ההוא. ובכן, זה הביאור; לא למדתי את ההלכה. מהי כאן ההוראה בעבודה [לא ברור], כאמור לעיל? מהו הרמז כאן? מהי ההוראה? מה הדבר מלמד אותנו, ה
18:56 געפאלגט ווי עס דארף. דערפאר איז טאקע געבוירן געווארן המן, ווי אלע ווייסן די סיפורים פון די מדרשים. און דא קומען צו מרדכי מיט אסתר און זיי באזעצן זיך וואו? אין המן׳ס שטוב. ווי קען מען דאס טאן? היתכן, הלכה? איז דער ביאור אין דעם שטייט אין [לא ברור]. אז וויבאלד המן איז געווען הרוג מלכות, און דער דין איז דאך אז בשעה ס׳איז א הרוג מלכות, גייען כל נכסיו צום מלך אוטאמאטיש. בשעה ער איז הרוג מלכות, זענען נכסיו למלכות. איז ממילא, וויבאלד המן האט אחשורוש געהאנגען אויפן בוים, איז ער געווען א הרוג מלכות, זענען זיינע נכסים אוטאמאטיש אריינגעגאנגען צו בית אחשורוש; איז עס געווארן אויס נכסי המן. און פון איצט און ווייטער קענען זיך מרדכי און אסתר באזעצן אין דעם שטוב. און דאס איז דער פשט אין פסוק וואס איז, ווי עס שטייט, וואס ער זאגט אין פסוק: ״הנה בית המן נתתי לאסתר ואותו תלו על העץ״. וואס איז דער ״ואותו תלו על העץ״? קומט דאס אריין דא? וואס איז געווען פריער? וואס וויל ער זאגן דא? דאס איז דער ביאור: ״הנה בית המן נתתי לאסתר״. ווי קען אסתר אבער אריינגיין דארט און וואוינען אין דער שטוב פון המן עמלק? דער תירוץ איז אבער: ״ואותו תלו על העץ״. ניט מינוט וואס מען האט געהאנגען המן על העץ, זענען זיינע נכסים געווארן פון אחשורוש. איצט קענען מרדכי און אסתר אריינגיין וואוינען דארטן אין יענער שטוב. נו, דאס איז דער ביאור, האב איך ניט געלערנט די הלכה. וואס איז דא די עבודה [לא ברור], שכאמור לעיל? וואס איז דא דער רמז? וואס איז דא די הוראה? וואס דאס ציילט אונז די
20:26 מגילה? קריאת המגילה מפריעה? לא יוצא. סיפור המגילה איננו מעשה שהיה פעם, אלא סיפור שמתרחש עכשיו, וצריך את הסיפור הזה היום. מהו הסמל? מהי ההוראה כאן? הנקודה שדיברנו עליה היא המן, עניין הגאווה והישות. זהו כוח מנופח לגמרי, ששמו גאווה וישות. ״תועבת ה׳ כל גבה לב״. הקב״ה אינו יכול לסבול זאת. ״אין אני והוא יכולים לדור״, כמו שכתוב בגמרא. ועם זאת, באה המגילה ואומרת דבר נפלא: בתחילת העבודה, ובזמנים מסוימים, באה התורה ואומרת את ההפך — צריך לנצל את הגאווה. זה מרומם את הרוח, נותן כוח ועוזר בכמה עניינים בעבודת השם. ואז זה נעשה עניין של קדושה: ״ויגבה לבו בדרכי ה׳״. וכשהדבר יורד להלכה, מביא זאת הרמ״א, מביא [לא ברור]. כבר סיפרתי כמה פעמים על ההלכה הזאת. זו ההלכה שבתשובת הרשב״א על ״מצווה לפרסם עושי מצווה״. לכאורה, איך ייתכן שמצווה לפרסם עושי מצווה? הרי זה מביא לגאווה ולישות. והוא מביא זאת מהמדרש: אילו היה יודע ראובן, ראובן בן יעקב, מהשבטים, ששמו ייכתב בתורה על שהציל את יוסף, היה עושה הרבה יותר ממה שעשה. כלומר,
20:26 מגילה? די קריאת המגילה מפריע לא יוצא. דער סיפור המגילה איז נישט קיין מעשה פון אַמאָל, ס׳איז א מעשה פון יעצט, און מען דארף די מעשה היינט. וואס איז דער סמל? וואס איז דער הוראה דא? די נקודה וואס מיר האבן גערעדט: המן, מיר האבן גערעדט דעם ענין פון גאוה און ישות. דאס איז א כח וואס איז אינגאנצן אויפגעפרעקט, האט וואס א טייטל גאוה און ישות. תועבת ה׳ כל גבה לב. דער אייבערשטער קען נישט פארטראגן. אין אני והוא יכולים לדור. ווי עס שטייט אין גמרא. פון דאס וועגן קומט צו גיין די מגילה און זאגט א דבר נפלא: אז אין ראשית העבודה, און אין זמנים מסוימים, קומט צו גיין תורה און תורה זאגט דאס פארקערטע, מען דארף אויסנוצן די גאוה. דאס הייבט א רוח, דאס גיט כח, און דאס העלפט אין כמה עניינים אין עבודת השם. און דעמאלט ווערט דאס א ענין פון קדושה: ויגבה לבו בדרכי ה׳. און ווען זי ברענגט זיך אראפ אין הלכה, זי ברענגט דער רמ״א, ברענגט [לא ברור]. איך האב שוין כמה פעמים דערציילט די הלכה. דאס איז די הלכה פון תשובת הרשב״א אויף מצוה לפרסם עושי מצוה. לכאורה, ווי קומט דאס, מצוה לפרסם עושי מצוה? דאס דאך ברענגען גאוה און ישות. און ער ברענגט עס פון מדרש, אז אילו היה יודע ראובן, ראובן בן יעקב, פון די שבטים, אילו היה ראובן געוואוסט אז זיין נאמען וועט שטיין אין תורה, אז ער האט געראטעוועט יוסף, וואלט ער געטון אסאך מער ווי ער האט געטון. דאס הייסט,
22:01 במילים אחרות, אפילו אצל כל אחד ישנו העניין הזה: כשהוא יודע שהדבר יתפרסם, זה מוסיף לו, זה נותן לו טעם. העבודה ביצר הרע, עשו ביצר הרע, וזה כוח גדול וחזק. ועל כך הסיפור, הסיפור שאנחנו מדברים עליו כאן. לכאורה, איך אפשר לומר ״מצווה לפרסם עושי מצווה״? הרי זו גאווה וישות. באה התורה ואומרת שזהו העניין: כאשר [לא ברור] נכנסו לרשות אחשורוש, [לא ברור], לרשותו של הקב״ה. כאשר בית המן, הגאווה והישות האלה, נעשה ברשות אחשורוש. כלומר, השולחן ערוך, התורה, אומרת: לשם כך צריך את עניין הגאווה, לשם כך צריך [לא ברור], לשם כך צריך את ה״מצווה לפרסם עושי מצווה״, לשם כך צריך את [לא ברור] של העולם — לנצל זאת. ואז הגאווה הזאת נעשית עניין של אלוקות, עניין של קדושה. ואז יכולים מרדכי ואסתר לקחת אותה ולעשות ממנה עניין של עבודת השם. וזו ההוראה שלוקחים מחג הפורים לכל השנה כולה. מהי ההוראה למעשה שצריך לקחת מחג הפורים? רואים כאן שמצד אחד ישנו עניין מחיית עמלק. העבודה דורשת לנצל זאת בעבודת השם, וסיפור המגילה דורש לעקור את הגאווה ואת הישות, ולהתמסר מתוך
22:01 אין אנדערע ווערטער, אז אפילו ביי יעדער איינעם איז דא דער ענין, בשעת ער ווייסט אז מען גייט מפרסם ווערן, דאס גיט צו, דאס מאכט דאס א טעם. די עבודה ביצר הרע, עשו ביצר הרע, און דאס איז א כח, א גרויסער שטארקער. און אויף דעם דער סיפור, דער סיפור פון וואס מיר רעדן דא. לכאורה, ווי קען מען זאגן מצוה לפרסם עושי מצוה? ס׳איז דאך גאוה און ישות. קומט צו גיין תורה און תורה זאגט אז אויף דאס איז דער ענין: אז בשעת [לא ברור] זענען אריינגעגאנגען אין רשות אחשורוש, [לא ברור], אין רשות פון דעם אייבערשטן. בשעת בית המן, אויף דעם די גאוה און ישות, ווערט אין רשות פון אחשורוש. דאס הייסט, דער שולחן ערוך, תורה זאגט, אויף דעם דארף מען דעם ענין פון גאוה, אויף דעם דארף מען [לא ברור], אויף דעם דארף מען די מצוה לפרסם עושי מצוה, אויף דעם דארף מען דער [לא ברור] פון דער וועלט, אויסנוצן דאס, און דעמאלט ווערט אויף דעם די גאוה א ענין פון אלקות, א ענין פון קדושה. און דעמאלט קענען מרדכי און אסתר דאס נעמען און טאן פון דעם א ענין פון עבודת השם. און דאס איז דער הוראה וואס מען נעמט אויף כל השנה כולה פון חג הפורים. וואס איז דער הוראה למעשה וואס מען דארף נעמען פון חג הפורים? וואס דאס זעט מען: פון איין זייט איז דא דער ענין פון מחיית עמלק. אויסנוצן דאס מאנט אין עבודת השם, און דער סיפור המגילה מאנט, דארף מען ארויסרייסן די גאוה און די ישות, און דארף זיך איבערגעבן מיט א
23:24 ביטול לאלוקות. את זה רואים מהמגילה. ויחד עם זה מלמדת אותנו המגילה שכאשר הדבר מסייע, כאשר משתמשים בעניינים האלה למטרה הראויה, אדרבה, יש להשתמש לשם כך ב״ויגבה לבו״, להשתמש בגאווה ובישות כדי להיכנס לעבודת השם. ואז הדבר עצמו נעשה עניין של ״בית המן נתן לאסתר״, נעשה עניין של עבודת השם. ומזה, אדרבה, מתווספים ביהדות, בתורה ומצוות, ב״יפוצו מעינותיך חוצה״, בכל ענייני האור והאלוקות, כדי שתוכל להימשך ההשפעה מלמעלה. והעיקר הוא כשמגיעים לפועל ממש, להוציא זאת מפורים. יהי רצון שהקב״ה אכן יעזור שיהיה ״ליהודים היתה אורה ושמחה וששון ויקר״, שנראה את העניינים האלה, ושנוכל לקחת מחג הפורים שלנו את כל תוכן הסיפור. שזה לא יישאר רק סיפור כפי שהוא מתרחש במגילה, החידוש; שזה יחיה אחר כך, עם השמחה, יותר מיום טוב. שיהיה יום טוב אמיתי, ושנזכה לשלמות של קבלת התורה. וכמו שנאמר כאן, כשמגיע פורים, ״כל הפושט יד נותנים לו״. שהרבי ייתן. הרי כל היהודים פושטים יד בבקשה אל הקב״ה. שתהיה כבר הגאולה השלמה, שהרבי ייתן לכל יהודי, כן,
23:24 ביטול צו ג־טליכקייט. און דאס זעט מען פון די מגילה. און יחד עם זה לערנט אונז די מגילה, אז ווען עס העלפט זיך, ווען מען נוצט זיך אין די עניינים אויף דעם וואס עס דארף זיין, איז אדרבה, נוצן אויף דעם דעם יגבה לבו, נוצן אויף דעם גאוה און ישות, כדי צו קענען אריינגיין אין עבודת השם. און דעמאלט ווערט דאס אליין א ענין פון „בית המן נתן לאסתר“, עס ווערט א ענין פון עבודת השם, און פון דעם אדרבה קומט צו אין אידישקייט, אין תורה ומצוות, אין יפוצו מעינותיך חוצה, אין די אלע עניינים פון אור און ג־טליכקייט זאל קענען נשפע ווערן דער השפעה פון אויבן. און דאס איז אמת ווען מען גייט לפועל ממש, אז מען זאל ארויסנעמען פון דעם פורים. יהי רצון דער אייבערשטער זאל טאקע העלפן, אז ס׳זאל זיין „ליהודים היתה אורה ושמחה וששון ויקר“, אז מען זאל זען די ענינים, און מיר זאלן קענען ארויסנעמען פון אונזער חג הפורים, אז ס׳זאל זיין דער גאנצער אינהאלט פון דער געשיכטע. ס׳זאל נישט נאר זיין, אה, א מעשה ווי ס׳לויפט אין דער מגילה, דער חידוש; עס זאל נאכדעם לעבן, די שמחה, מער ווי א יום־טוב. זאל ווערן דער אמתער יום־טוב, און מיר זאלן זוכה זיין צו דער שלימות פון קבלת התורה. און ווי עס שטייט דא, ווען עס גייט פורים, „כל הפושט יד נותנים לו“. זאל דער רבי געבן. אלע אידן זענען דאך פושט יד בבקשה ביים אייבערשטן. זאל שוין זיין די גאולה שלימה, זאל דער רבי געבן צו יעדן אידן, יא,
24:54 גם היום, בכל העניינים, בגשמיות וברוחניות. ושיהיה ה״ונהפוך הוא״ האמיתי, כפי שהיה אצל היהודים בנס פורים, שנזכה לנס פורים האמיתי בתכלית השלמות, עם הגאולה השלמה על ידי משיח צדקנו.
24:54 אויך היינט אין אלע ענינים, אין גשמיות און אין רוחניות, און זאל זיין דער אמתער ונהפוך הוא, וואס עס איז ביי אידן אלעמאל ביים נס פון פורים, אז מען זאל קענען דעם אמתן נס פורים בתכלית השלימות מיט דער גאולה שלימה מיט משיח צדקנו.