לעבן חסידות · פרק 112 · 2024-01-31 · 30:21
מה שמועה שמע ובא? | פארוואס דארף מען פארן צום רבין?
תיאור הפרק
*התוועדות פרשת יתרו תשכ״ד *לקוטי שיחות יתרו חלק י״א א׳, חלק ט״ז, א׳ ועוד
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 הרבי מביא בשיחות מדברי אדמו"ר הריי"צ, הרבי הקודם, ומדבר קצת על כך שחסידים נהגו לנסוע לרבי, ועל ההכנות הגדולות שהיו עושים לקראת הנסיעה. הייתה זו עבודה שלמה: להתכונן במשך חודשים רבים, ואף במשך שנים. הרבי מביא לדוגמה את המסופר ברשימות אדמו"ר הריי"צ על החסיד רשב"ץ, ר' שמואל בצלאל, שהיה מגדולי החסידים של אדמו"ר הצמח צדק. הוא היה המלמד של אדמו"ר הרש"ב ושל אדמו"ר הריי"צ, ומשפיע בליובאוויטש. אדמו"ר הריי"צ מספר באריכות את כל סיפור התקרבותו של ר' שמואל בצלאל, הרשב"ץ, לחסידות: כיצד בא ממשפחה ליטאית, משפחה של מתנגדים, ואת כל הדרך שעבר עד שהגיע לאדמו"ר הצמח צדק. בין הדברים הוא מביא את כל פרטי ההדרכה שקיבל: איזו הכנה ממושכת נדרשת כדי לבוא לרבי ולהיכנס ליחידות. והוא מביא גם את הפתגם ששמע, לאחר
00:00 דער רבי ברענגט אין די שיחות פון דעם רבי'ן הריי״צ, דעם פריערדיקן רבי'ן, און רעדט אביסל וועגן דעם ענין וואס חסידים פלעגן פארן צום רבי'ן, און די הכנות וואס מען פלעגט מאכן, גרויסע הכנות, כדי צו פארן צום רבי'ן. וואס מען האט געדארפט האבן — ס'איז געווען א גאנצע עבודה פון זיך גרייטן פאר כמה וכמה חדשים, נאך פאר כמה וכמה שנים, וואס מען האט זיך געגרייט דערפאר. ער ברענגט לדוגמא אין די רשימות פון דעם פריערדיקן רבי'ן, דערציילט ער וועגן דעם חסיד רשב״ץ, ר' שמואל בצלאל, וואס ער איז געווען פון די גרויסע חסידים פון דעם צמח צדק. ער איז געווען דער מלמד פון דעם רבי'ן רש״ב, פון דעם רבי'ן הריי״צ, דעם פריערדיקן רבי'ן, און א משפיע אין ליובאוויטש. דער פריערדיקער רבי דערציילט א גאנצן סיפור, דברים באריכות, וויאזוי ר' שמואל בצלאל, דער רשב״ץ, איז נתקרב געווארן צו חסידות; א גאנצער סדר וויאזוי ס'איז געווען, וויאזוי ער איז געקומען פון א ליטווישער משפחה, א מתנגדישער משפחה, און דער גאנצער מהלך וויאזוי ער איז אנגעקומען צום צמח צדק. צווישן די זאכן ברענגט ער דארטן אלע פרטים וויאזוי מען האט אים געגעבן די הדרכה, אז כדי צו קומען צום רבי'ן, אריינגיין אויף יחידות, וויאזוי עס דארף זיין די גאנצע הכנה במשך זמן. און ביז, ווי ער ברענגט, דעם פתגם אז נאך דעם וואס
01:38 שכבר השלים את כל ההכנות הממושכות. הוא שמע דבר שאמר פעם אדמו"ר הזקן על מגילת אסתר, על המסופר בה בנוגע לאחשורוש. כשהיו באים לאחשורוש, היה צריך להתכונן כדי להיכנס אליו, כלשון המגילה: ״ששה חדשים בשמן המור וששה חדשים בבשמים״, ״ובזה הנערה באה אל המלך״. אדמו"ר הזקן ביאר שאחשורוש הוא הקדוש ברוך הוא, כפי שנאמר במדרש: ״אחשורוש זה הקדוש ברוך הוא״. ו״הנערה״ אלו הנשמות, כפי שמבואר באריכות בתורה אור של אדמו"ר הזקן: ״הנערה״ היא נשמות ישראל, וכל נשמה מתכוננת לבוא אל הקדוש ברוך הוא. ״ובזה הנערה באה אל המלך״ — כדי שנשמה תוכל להתקרב ולהתכונן לאלוקות, דרושה הכנה. וההכנה היא ״ששה חדשים בשמן המור וששה חדשים בבשמים״. הוא פירש ש״שמן המור״ הוא מלשון מרירות: העבודה באה מתוך מרירות ותשובה, מצד אחד. והבשמים, עניין הריח, הם עניין פנימיות התורה ולימוד החסידות. אלו ענייני ההכנה שצריך לעשות כדי לבוא אל המלך. והוא פירש זאת גם ביחס לעצמו, על דרך זה: כשחסיד נוסע לרבי, נדרשת עבודה שלמה של הכנות, של התכוננות
01:38 ער האט שוין געמאכט די גאנצע אריכות הכנות, האט ער געהערט א ווארט פון דעם אלטן רבי'ן. דער אלטער רבי האט אמאל געזאגט א ווארט וועגן מגילת אסתר, אויף דאס וואס שטייט אין דער מגילה וועגן אחשורוש. און בשעת מ'איז געקומען צו אחשורוש, איז דא דער לשון אין דער מגילה, אז מען האט זיך געדארפט גרייטן כדי אריינצוגיין צו אחשורוש: „ששה חדשים בשמן המור וששה חדשים בבשמים“, „ובזה הנערה באה אל המלך“. דער אלטער רבי האט מבאר געווען: אחשורוש איז דאך דער אויבערשטער, ווי עס שטייט אין מדרש, „אחשורוש זה הקדוש ברוך הוא“. און „הנערה“ גייט אויף די נשמות, ווי מען זעט באריכות אין תורה אור פון אלטן רבי'ן, אז „הנערה“ גייט אויף די נשמות ישראל, און ווי יעדע נשמה גרייט זיך צו קומען צום אויבערשטן. „ובזה הנערה באה אל המלך“ — כדי א נשמה זאל קענען צוקומען, גרייטן זיך צו געטליכקייט, דארף זיין א הכנה. און די הכנה איז „ששה חדשים בשמן המור וששה חדשים בבשמים“. און ער טייטשט, אז „שמן המור“ איז מלשון מרירות. די עבודה קומט פון מרירות, תשובה, און דאס איז פון איין זייט. און בשמים, דער ענין פון ריח, דאס איז דער ענין פון פנימיות התורה, לימוד החסידות, און דאס זיינען די עניני הכנה וואס מען דארף מאכן כדי לבוא אל המלך. און ווי ער האט געטייטשט צו זיך, אז דאס איז אויך על דרך זה: בשעת א חסיד פארט צום רבי'ן, דארף זיין א גאנצע עבודה פון הכנות, א גרייטן
03:13 לעניין הנסיעה לרבי. אצל חסידים היה סדר עבודה שלם של הכנות לנסיעה, ושל הנסיעה עצמה. הנסיעה לרבי הייתה חוויה שלמה. בשיחות מובאים פרטי הדברים: איך התנהלה הנסיעה, איך הגיעו לרבי, וכל השהות אצל הרבי — הכול היה חוויה שלמה בעבודת החסידות. שמעתי פעם מר' לייבל גרונר, מזכירו של הרבי. הוא סיפר על התוועדות שהתקיימה בשנים תשל"ג, תשל"ד, משהו כזה. זו הייתה התוועדות ב־770 עם ר' ניסן נמנוב עליו השלום. ר' ניסן נמנוב היה מגדולי המשפיעים בדור האחרון. הוא היה משפיע בתומכי תמימים בברינואה שבצרפת. הוא היה מגדולי החסידים, עובד ה' אמיתי. כשר' ניסן היה אצל הרבי, הוא התוועד. בהתוועדות נכח גם ר' לייבל גרונר, מזכירו של הרבי. נראה שהרבי עצמו ביקש ממנו להשתתף, וביקש שימסור לו את הדברים שר' ניסן אמר בהתוועדות עם הבחורים. בין הדברים דיבר ר' ניסן על הנסיעה לרבי. הוא סיפר: ״שימו לב איך אצל חסידים כל הדרך וההכנה לנסיעה לרבי היו חלק מההתכוננות. ו־
03:13 אין דעם ענין פון פארן צום רבי'ן. וואס איז געווען ביי חסידים א גאנצער סדר עבודה, הכנות צום פארן, און דעם פארן אליין. די נסיעה צום רבי'ן איז געווען א גאנצע איבערלעבעניש, ווי עס ברענגט זיך אין די שיחות, די פרטי ענינים וויאזוי ס'איז געווען דער סדר פון א נסיעה, וויאזוי מען איז געקומען צום רבי'ן, און דער גאנצער זיין ביים רבי'ן — דאס איז געווען א גאנצע איבערלעבעניש אין עבודת החסידות. איך האב אמאל געהערט פון ר' לייבל גרונער, דעם רבי'נס מזכיר. האט ער דערציילט, אז ס'איז געווען א פארברענגען וואס איז פארגעקומען אין די יארן תשל״ג, תשל״ד, משהו כזה. ס'איז געווען א פארברענגען אין 770 פון ר' ניסן נעמענאוו עליו השלום. ר' ניסן נעמענאוו איז געווען פון די גרעסטע משפיעים פון דעם לעצטן דור. ער איז געווען א משפיע אין ברונוי, אין צרפת, אין פראנקרייך, אין תומכי תמימים. ער איז געווען פון די גרעסטע חסידים, אן עובד ה' אמיתי. ווען ר' ניסן איז געווען ביים רבי'ן, האט ער פארברענגט. און ביים פארברענגען איז געווען דארטן ר' לייבל, ר' לייבל גרונער, דעם רבי'נס מזכיר. ס'ווייזט אויס אז דער רבי אליין האט אים געבעטן זיך צו באטייליגן, און דער רבי האט אים געבעטן אז ער זאל איבערגעבן וואס ר' ניסן האט פארברענגט מיט די בחורים. אזוי צווישן די זאכן האט ער גערעדט וועגן דעם ענין פון פארן צום רבי'ן. ר' ניסן האט דערציילט: „נעמט אין אכט, ביי חסידים איז געווען די גאנצע וועג און הכנה אויף צו פארן צום רבי'ן, האט מען זיך געגאנגען גרייטן. און“
04:51 כך הייתה הנסיעה לרבי בדורות הקודמים״. ר' ניסן אמר: ״גם היום אנחנו רואים שבגשמיות יש הבדל גדול. בזמנים הקודמים, כשהיו נוסעים, היו הולכים ברגל. זו הייתה טרחה גדולה. או שהיו נוסעים בסוס ועגלה. הנסיעה עצמה ארכה זמן רב בגשמיות. היום, ברוך השם, נוסעים בדרך כלל במכונית או במטוס, ומגיעים הרבה יותר מהר. מה שקורה בגשמיות לא צריך להישאר מחוץ לרוחניות. כשם שבגשמיות הדרך לרבי היום מהירה הרבה יותר, כך גם ההכנה של חסיד לנסיעה לרבי נעשית מהר יותר. בזמנים הקודמים כל ההכנה ארכה חודשים, ואף שנים, לפי הצורך. היום גם ההכנה הרוחנית לנסיעה לרבי יכולה להיעשות הרבה יותר מהר״. ר' ניסן אמר שמה שאנחנו לומדים מהמטוס ומהמכונית הוא שמתרוממים. כן, כשמתרוממים לגובה רב יותר, מגיעים הרבה יותר מהר. כשעפים גבוה יותר, טסים הרבה יותר מהר, מגיעים לכאן הרבה יותר מהר וחוסכים זמן. על דרך זה, חסיד מתרומם, מעמיד את עצמו במקום גבוה יותר, וזה מביא אותו לכך שהוא יכול
04:51 ווי ס'איז געווען די נסיעה צום רבי אין אמאליגע דורות. און ר' ניסן האט געזאגט: „דאס היינט זעען מיר נאך אז אין גשמיות איז דא א גרויסער חילוק. אין אמאליגע צייטן, ווען מען איז געפארן, איז דער אופן פון דער נסיעה געווען אז מ'איז געגאנגען צו פוס. ס'איז געווען א גאנצע טרחה. אדער מ'איז געפארן מיט פערד און וואגן. אבער דאס פארן אליין האט גענומען א סך צייט בגשמיות. היינט איז דאך פארן, ברוך השם, אזוי: בדרך כלל פארט מען מיט א מאטאר, מיט אן אויראפלאן, מיט א פליגער. איז די נסיעה קומט אן א סך גיכער. איז געזאגט, אז דאס וואס איז בגשמיות וועט נישט אפהאלטן פון רוחניות. אויף דרך זה, בגשמיות איז דער וועג ווי צו פארן צום רבי היינט א סך גיכער. איז אויך די ענין ההכנה, וואס א חסיד גרייט זיך צו פארן צום רבי, אויך א גיכערע. אין אמאליגע צייטן האט די גאנצע הכנה גענומען חדשים לאנג, יארן לאנג, וואס מען האט געדארפט. היינט קומט אויך די הכנה רוחנית צו פארן צום רבי אן א סך גיכער.“ ר' ניסן האט געזאגט אז וואס מיר לערנען ארויס פון דעם, פון דעם פליגער, פון דעם אויראפלאן, פון דעם מאטאר, איז אז מ'הייבט זיך אויף. יא, מ'הייבט זיך אויף אויף א העכערן ארט, קומט מען אן א סך גיכער. אז אפילו העכער, פליט מען א סך גיכער און מען קומט דא א סך גיכער און מען חוסך צייט. אויף דרך זה, א חסיד הייבט זיך אויף, שטעלט זיך אוועק העכער, און דאס נעמט אים אז ער קען
06:28 להגיע ולחסוך זמן, כדי שיוכל להיזכר, להיות מוכן ולהגיע לרבי. עכשיו, כשמסתכלים בסדר של היום, פרשת יתרו, ישנה הפרשה שמספרת כיצד יתרו בא אל משה רבינו: ״וישמע יתרו כהן מדין חתן משה את כל אשר עשה אלקים למשה ולישראל עמו כי הוציא ה׳ את ישראל ממצרים״. זהו הפסוק הראשון בסדר של היום. על הפסוק ״וישמע יתרו״ אומר רש״י: ״מה שמועה שמע ובא?״ איזו שמועה הביאה את יתרו לבוא אל משה רבינו, לבוא אל המדבר? אומר רש״י: ״קריעת ים סוף ומלחמת עמלק״. כלומר, מה ששמע היה קריעת ים סוף ומלחמת עמלק. וכאן נשאלת שאלה פשוטה, שהרבה מפרשים שואלים. ראשית, מהי הקושיה של רש״י, ״מה שמועה שמע ובא״? מה רש״י שואל? הרי בחומש עצמו כתוב במפורש: ״וישמע יתרו כהן מדין חתן משה את כל אשר עשה ה׳ לישראל עמו״. כתוב בבירור מה הוא שמע: הוא שמע על כל מה שאירע במצרים, על יציאת מצרים, על הניסים והמופתים. אם כן, מהי בכלל השאלה שרש״י שואל? ושנית, מה רש״י עונה? ״קריעת ים סוף ומלחמת עמלק״. לכאורה, כשמסתכלים בפסוק, כתובים בו דברים רבים. כתוב ״את כל אשר עשה״, ו״כל אשר עשה״ פירושו שהיו כל העניינים. לא הייתה רק
06:28 אנקומען און חוסך צייט, אז ער קען זיך נזכרן און זיין גרייט און קען אנקומען צום רבי. ווי שעה אז מ'גיט א קוק אין היינטיגן סדר, פרשת יתרו, איז דא די פרשה וואס דא רעדט זיך ווי אזוי יתרו קומט צו גיין צו משה רבינו. „וישמע יתרו כהן מדין חתן משה את כל אשר עשה אלקים למשה ולישראל עמו כי הוציא ה׳ את ישראל ממצרים.“ ערשטער פסוק אין היינטיגן סדר. רש״י אויפן פסוק „וישמע יתרו“ זאגט רש״י: „מה שמועה שמע ובא?“ וואס איז געווען די שמועה וואס האט געברענגט יתרו אז ער קומט צו גיין צו משה רבינו, קומט צו גיין אין מדבר? זאגט רש״י: „קריעת ים סוף ומלחמת עמלק.“ אז דאס וואס ער האט געהערט איז געווען דער ענין פון קריעת ים סוף ומלחמת עמלק. וואס דא פרעגט זיך א שאלה, א פשוטע שאלה. ס'איז דא א סך מפרשים וואס פרעגן די שאלה. די שאלה איז ערשטנס, וואס איז די קשיא פון רש״י, „מה שמועה שמע ובא“? וואס איז די שאלה פון רש״י? אין חומש אליין שטייט דאך קלאר: „וישמע יתרו כהן מדין חתן משה את כל אשר עשה ה׳ לישראל עמו.“ שטייט קלאר וואס ער האט געהערט. ער האט געהערט די אלע זאכן וואס איז פארגעקומען אין מצרים, יציאת מצרים, די נסים און די מופתים. און וואס איז בכלל די שאלה וואס רש״י פרעגט? דערנאך, וואס רש״י ענטפערט? וואס ענטפערט רש״י? „קריעת ים סוף ומלחמת עמלק.“ וואס לכאורה, אויב מ'גיט א קוק אין פסוק, שטייט א סך זאכן. שטייט „את כל אשר עשה“. וואס „כל אשר עשה“ מיינט אז ס'האט געווען אלע ענינים. ס'האט נישט געווען
08:10 יציאת מצרים. היו המכות, הייתה יציאת מצרים, הייתה קריעת ים סוף, הייתה ירידת המן והייתה מלחמת עמלק. אירעו עניינים רבים שיתרו שמע עליהם. מדוע רש״י בוחר דווקא בשני הדברים האלה, קריעת ים סוף ומלחמת עמלק? גם הקושיה של רש״י אינה מובנת וגם התשובה של רש״י אינה מובנת. זו השאלה שכולם שואלים. הרבי מבאר: ראשית, על פי פשט, השאלה היא אכן ״מה שמועה שמע ובא״. השאלה של רש״י אינה על עצם העניין, מדוע יתרו החליט שעליו להתגייר. יתרו החליט להתגייר משום שהבין, ראה ושמע את כל הדברים האלה. יתרו היה עובד עבודה זרה, כהן לעבודה זרה. ולא זו בלבד, הוא [לא ברור] עבד כל עבודה זרה שבעולם. ממילא מובן שכאשר יתרו ראה את כל הניסים והנפלאות שאירעו במצרים, את יציאת מצרים, הדבר הביא אותו להחליט להתגייר. אבל כדי להתגייר הוא לא היה צריך להגיע אל משה רבינו, ללכת אל המדבר. הוא היה יכול להישאר במקומו במדין, בשלווה, ושם לעזוב את העבודה הזרה ולעבוד את הקב״ה. וכיצד יוכל לדעת איך לעבוד את הקב״ה ואת כל פרטי הדברים שהוא יכול לעשות בתור גר? השאלה של רש״י היא על הנקודה העיקרית הזאת.
08:10 נאר יציאת מצרים. ס'געווען די מכות, ס'געווען יציאת מצרים, ס'איז געווען קריעת ים סוף, ס'איז געווען ירידת המן, ס'איז געווען מלחמת עמלק. ס'איז פארגעקומען ריבוי ענינים וואס אלץ יתרו איז דא געוואויר געווארן. וואס נאר רש״י קלייבט אויס דוקא די צוויי זאכן, קריעת ים סוף און מלחמת עמלק? איז סיי די קשיא פון רש״י נישט פארשטענדליך און סיי דער ענטפער פון רש״י נישט פארשטענדליך. דאס איז די שאלה וואס אלע פרעגן. איז דער רבי מבאר: ערשטנס, על פי פשט, יא, איז „מה שמועה שמע ובא“. אז די שאלה פון רש״י איז נישט אויף דעם עצם ענין פארוואס יתרו האט מחליט געווען צו דארפן זיך מגייר זיין. דאס וואס יתרו האט מחליט געווען צו דארפן זיך מגייר זיין, איז געווען ווייל ער האט פארשטאנען, געזען און געהערט די אלע זאכן. יתרו איז געווען אן עובד עבודה זרה, ער איז געווען א כהן לעבודה זרה, כהן לעבודה זרה. ער איז געווען נישט נאר דאס, ער האט, [לא ברור], געדינט כל עבודה זרה שבעולם. איז במילא פארשטענדליך, ווען יתרו האט געזען די אלע נסים און נפלאות וואס איז פארגעקומען אין מצרים, יציאת מצרים, און דאס האט אים געברענגט צו דארפן זיך מגייר ווערן. אבער דער ענין פון זיך מגייר זיין האט נישט געדארפט אנקומען צו גיין צו משה רבינו, גיין אין מדבר. ער וואלט געקענט בלייבן ביי זיך אין מדין, רואיגערהייט ביי זיך אין זיין ארט, און דארטן אוועקווארפן עבודה זרה און דינען דעם אויבערשטן. און וואו קען ער וויסן ווי אזוי צו דינען דעם אויבערשטן און אלע פרטים וואס ער קען טאן אלס גר? רש״י'ס שאלה איז אויף דעם עיקר.
09:43 הדיוק בשאלה הוא: ״מה שמועה שמע ובא?״ מה גרם ליתרו שלא להישאר במקומו, אלא להחליט שעליו לצאת ממדין ולבוא אל המדבר? הרי הוא לא ידע מה יהיה. לעזוב את מדין, ללכת אל המדבר ולהתיישב בין היהודים, להימצא שם במדבר — מה דחף אותו ללכת עד לשם? ״מה שמועה שמע ובא?״ ועל כך באה התשובה: איזו שמועה שמע ובגללה בא? קריעת ים סוף ומלחמת עמלק. אלה הביאו לידי ה״ובא״ — שלא יישאר במקומו אלא יבוא. מה פירוש הדבר? מהו הביאור בזה? כלומר, הוא הבין שעליו ללכת אל המדבר, לפגוש את משה רבינו ולהיות יחד עם היהודים. ה״שמע ובא״ היה בגלל שני העניינים האלה, קריעת ים סוף ומלחמת עמלק. מה ההסבר לכך? הרבי דיבר על כך כמה פעמים, במכתבים, במאמרים ובדברים על פרשת יתרו, וניתנו לכך כמה ביאורים. אזכיר רק כמה מהם, שניים או שלושה ביאורים שהרבי אמר. מכולם אפשר ללמוד הוראות בעבודת השם עבורנו, במיוחד בעניין ההתקשרות של חסיד לרבי שלו: מדוע הוא מוכרח
09:43 דיוק פון דער שאלה איז: „מה שמועה שמע ובא?“ וואס האט געברענגט אז יתרו זאל נישט בלייבן, נאר מחליט זיין אז ער דארף ארויסגיין פון מדין און ער דארף קומען צום מדבר? ער האט דאך נישט געוואוסט די אלע זאכן, יא, וואס גייט זיין. אוועקגיין פון מדין, גיין אין מדבר און זיך באזעצן צווישן אידן, זיך געפינען דארט אין מדבר — וואס האט אים געטריבן צו גיין ביז דארט? „מה שמועה שמע ובא?“ איז אויף דעם דער ענטפער: וואס איז געווען די שמועה וואס ער האט געהערט און איז געקומען? דער ענין פון קריעת ים סוף און מלחמת עמלק. יא, דאס האט געברענגט דעם „ובא“, אז ער זאל נישט בלייבן ביי זיך, ער זאל קומען צו גיין. וואס איז דער פשט? איז אויף דעם איז די שאלה: וואס איז דא דער ביאור? דאס הייסט, ער האט פארשטאנען אז ער דארף גיין אין מדבר, זיך טרעפן מיט משה רבינו, זיין צוזאמען מיט אידן. דאס „שמע ובא“ איז געווען, יא, צוליב די צוויי ענינים פון קריעת ים סוף און מלחמת עמלק. ווייל וואס איז דער הסבר אין דעם? און דער רבי האט גערעדט וועגן דעם כמה פעמים, פון בריוון, פון מאמרים, פון פרשת יתרו. און ס׳זענען געווען אין דעם כמה ביאורים. איך וועל נאר דערמאנען עטליכע פון די ביאורים, צוויי אדער דריי פון די ביאורים וואס דער רבי האט גערעדט, וואס דאס זענען אלץ ענינים וואס פון דעם קען מען ארויסנעמען פאר אונז, הוראות אין עבודת השם, ספעציעל מיט דעם ענין פון דער התקשרות, פון א חסיד צו זיין רבי, פארוואס מוז ער
11:12 לנסוע לרבי, ללכת לרבי? הרי זה העניין שעליו אנחנו מדברים — שיתרו הלך אל משה רבינו. אחד הביאורים הוא: מה משמעות הדבר שהוא שמע על קריעת ים סוף ועל מלחמת עמלק? מה שיתרו קלט הוא שקריעת ים סוף הייתה התגלות גדולה של אלוקות. קריעת ים סוף הייתה מופת נפלא שעשה רושם בעולם כולו. אצל היהודים זה מובן, אבל לא רק אצלם, אלא גם בעולם כולו. בפרשת בשלח, בשירה שאנו אומרים, כתוב: ״תפול עליהם אימתה ופחד, בגדול זרועך ידמו כאבן״. על כל אומות העולם, על כל העמים, נפלו אימה ויראה. הם ראו את התגלות האלוקות שהייתה שם, והדבר עורר פחד עצום אצל כל הגויים, אצל כל העמים שמסביב. ואף על פי כן בא עמלק. אחרי קריעת ים סוף, אחרי התגלות כזאת, כשהעולם כולו קלט את נוכחות הקב״ה, בכל זאת בא עמלק. הוא אינו מתפעל מכל מה שאירע. ״אשר קרך בדרך״ — הוא בא ומכניס ספקות ומקרר את היהודי באמונתו. מה הבין יתרו מכך? ״מה שמועה שמע ובא״ — שאפילו אחרי קריעת ים סוף, אחרי גילוי אלוקות גדול כל כך, אחרי מופת אלוקי גדול כל כך, בכל זאת יכול לבוא עמלק ולקרר, לצנן
11:12 פארן צום רבי, גיין צום רבי, וואס דאס איז דאך דער ענין וואס מיר רעדן, אז יתרו איז געגאנגען צו משה רבינו. איז איינע פון די ביאורים איז, יא, וואס איז דאס וואס ער האט געהערט קריעת ים סוף און מלחמת עמלק? וואס יתרו האט דערהערט — קריעת ים סוף איז דאך געווען א גרויסער התגלות פון אלקות. קריעת ים סוף איז געווען א מופת נפלא וואס האט געמאכט א רושם אין דער גאנצער וועלט. ביי אידן איז דאך פארשטענדלעך, אבער נישט נאר ביי אידן, נאר אויך ביי די גאנצע וועלט. ס׳שטייט אין פרשת בשלח, וואס מיר זאגן אין דער שירה, יא: „תפול עליהם אימתה ופחד, בגדול זרועך ידמו כאבן.“ אלע אומות העולם, אלע פעלקער, איז געפאלן אויף זיי אימה ויראה. זיי האבן געזען די התגלות אלקות וואס איז געווען דארט, און דאס האט מעורר געווען א מורא׳דיגן פחד ביי אלע גויים, ביי אלע פעלקער, ארום און ארום. און פונדעסטוועגן איז געקומען עמלק. נאך דער קריעת ים סוף, נאך אזא התגלות, וואס די גאנצע וועלט האט דערהערט דעם אויבערשטן, און פונדעסטוועגן קומט צו גיין עמלק. און ער ווערט נישט נתפעל פון דער גאנצער מעשה. „אשר קרך בדרך“ — קומט צו גיין און ווארפט אריין ספיקות און קעלט אפ א איד אין אמונה. איז וואס האט יתרו פארשטאנען דא? „מה שמועה שמע ובא“ — אז אפילו נאך קריעת ים סוף, נאך אזא גרויסן גילוי אלקות, נאך אזא גרויסן מופת אלקי, פונדעסטוועגן קען קומען צו גיין עמלק און ער קען מקרר זיין, אפקילן
12:47 עם ספקות באמונה. הוא הבין שהוא מוכרח לבוא אל משה רבינו. כי אם לא יקבל ממשה רבינו ולא יהיה יחד עם בני ישראל, אלא יישאר במדין — סליחה — אם יישאר במדין, לא בטוח שיוכל לעמוד בניסיון כשיבוא עמלק, המקרר. וכאן יש, כמובן, הוראה בעבודת השם לכל אחד ואחד. כלומר, יכול להיות שאדם נמצא עם עצמו, לומד ומתפלל, וטוב לו מאוד. ואפילו יש גילויי אלוקות. הוא לומד ומתפלל, ויש קריעת ים סוף, והקב"ה מראה לו דברים אין־סופיים, ויש גילויי אלוקות. ואף על פי כן הוא אינו בטוח; עמלק עלול לבוא. כתוב בחסידות שעמלק בגימטרייה ספק. עמלק הוא ״אשר קרך בדרך״ — לקרר מן האות והמופת הגדולים. תורת החסידות מלמדת אותנו שעמלק מתלבש בכל מיני לבושים. עמלק בא לאדם ואומר לו: אכן, זה מופת גדול, גילוי אלוקות גדול, הייתה קריעת ים סוף. אבל, טוען עמלק, מה ראה? הקב"ה — הרי הוא יכול לעשות זאת — בשבילו עשיית מופת, עשיית דבר כזה, היא רק דבר קטן. אז ממילא
12:47 מיט ספיקות אין אמונה. האט ער פארשטאנען אז ער מוז קומען צו גיין צו משה רבינו. ווייל אויב ער וועט זיך נישט נעמען פון משה רבינו, זיין צוזאמען מיט אידן, און ער בלייבט אין מדין — אנטשולדיגט — אז ער וועט בלייבן אין מדין, נישט דווקא וועט ער קענען ביישטיין דעם נסיון ווען עס וועט קומען צו גיין עמלק, דער אפקילער. וואס דא איז דא א הוראה אין עבודת השם, כמובן, לכל אחד ואחד. דאס הייסט אז עס קען זיין בשעת א מענטש געפינט זיך מיט זיך אליין, אז ער לערנט און דאוונט און ס׳איז ביי אים גאר גוט. יא, אבער, יא, און אפילו אז עס זענען דא גילויי אלקות. און מען לערנט און מען דאוונט, און מען מאכט קריעת ים סוף, און דער אויבערשטער באווייזט אים אין־סוף׳דיקע זאכן, און עס זענען דא גילויי אלקות. פונדעסטוועגן איז ער נישט בטוח; עס קען קומען צו גיין עמלק. עמלק איז, עס שטייט אין חסידות, עמלק איז בגימטריא ספק, עמלק איז „אשר קרך בדרך“, און אפקילן פון דעם גרויסן אות און מופת. דאס זאגט אונז די תורת החסידות, אז עמלק קוקט זיך אן אין כל מיני לבושים. עמלק קומט צו גיין צו א מענטש און זאגט אים: טאקע איז א גרויסער מופת, א גרויסער גילוי אלקות, עס איז געווען א קריעת ים סוף. אבער, טענה׳ט עמלק, מה ראה? דער אויבערשטער — און ער קען דאך מאכן — פאר אים איז מאכן א מופת, פאר אים איז מאכן אזא זאך, דאס איז נאר א קליינע זאך פאר אים. איז במילא
14:14 מה יוצא לו מזה? ועל דרך זה, זו טענתו של עמלק שחודרת לאדם: קרירות, אפילו בשעה שיש גילוי אלוקות. מהי הדרך שבה אדם יכול להתגבר על העמלק הזה? לשם כך הוא צריך להגיע אל משה רבינו. ״ויאמר משה אל יהושע בחר לנו אנשים וצא הלחם בעמלק״. כדי להתמודד עם הקרירות, עם הספק, עם הקור של עמלק, הוא צריך להגיע אל משה רבינו, שהוא הרעיא מהימנא. וכפי שמבואר בחסידות, רעיא מהימנא — הוא מזין את בני ישראל באמונה, עושה את האמונה לדבר חי, לדבר פנימי, לדבר חזק כל כך, שבאמצעותו אפשר להתגבר על כל ענייני הספקות והקרירות של עמלק. זו נקודה אחת. וביתר פירוט ובעומק יותר, כפי שהרב דיבר פעם, ישנו עניין השכל: עבודת השם על פי טעם ודעת, ועבודת השם באופן של למעלה מטעם ודעת, יציאה מן הגדרים והגבולים של האדם עצמו. יש עבודת השם שבה אדם לומד ומתפלל ועובד את הקב"ה, אבל עבודתו היא על פי טעם ודעת. מה פירוש? הוא עובד את הקב"ה על פי שכל, על פי הבנה. ״כי היא חכמתכם ובינתכם לעיני העמים״. התורה היא חכמה עמוקה, התורה
14:14 וואס ווערט דא זיין דערפון? און על דרך זה, דאס איז די טענה פון עמלק וואס קומט אריין ביי א מענטשן, א קאלטקייט אפילו בשעה אז דא איז גילוי אלקות. וואס איז דער וועג ווי אזוי קען א מענטש זיך מתגבר זיין אויף דעם עמלק? אויף דעם דארף ער אנקומען צו משה רבינו. ״ויאמר משה אל יהושע בחר לנו אנשים וצא הלחם בעמלק״. אויף צו קענען זיך איינקערן מיט דער קרירות, מיט דעם ספק, מיט דעם קאלט פון עמלק, אויף דעם דארף ער אנקומען צו משה רבינו, וואס ער איז דער רעיא מהימנא. און ווי עס שטייט אין חסידות, רעיא מהימנא, וואס ער שפייזט אידן מיט אמונה, ער מאכט אז די אמונה זאל זיין א לעבעדיגע זאך, א פנימיות׳דיגע זאך, א זאך וואס איז אזוי שטארק, וואס מיט דעם קען מען זיך מתגבר זיין אויף אלע ענינים פון ספקות און קרירות פון עמלק. וואס דאס איז איין נקודה. מער בפרטיות און מער בעומק, ווי דער רב האט גערעדט אמאל, איז דער ענין פון שכל. דער ענין פון עבודת השם על פי טעם ודעת און עבודת השם אין אן אופן פון למעלה מטעם ודעת, ארויסגיין פון די אייגענע גדרים וגבולים. ס׳איז דא אן עבודת השם וואס א מענטש לערנט און דאוונט און דינט דעם אויבערשטן, אבער די עבודה זיינע איז על פי טעם ודעת. וואס הייסט? ער דינט דעם אויבערשטן על פי שכל, על פי הבנה. ״כי היא חכמתכם ובינתכם לעיני העמים״, תורה איז א חכמה עמוקה, תורה
15:46 היא חכמה נפלאה. הוא מבין את חכמת התורה, וזה נותן לו את התענוג. הוא מבין את המצווה, מבין את טעמה, את היופי, המתיקות, העושר, ההבנה והטעם שיש בתורה ובמצוות, וזה מעורר אותו לעבוד כך את הקב"ה. זה אופן אחד. אבל ישנה גם עבודה שלמעלה מגדרים וגבולים, עבודה שמוציאה את האדם מן הגדרים והגבולים שלו. וזהו עניינה של קריעת ים סוף. עניינה של קריעת ים סוף הוא ששם נשברו ה[לא ברור]. לא רק בכך שקריעת ים סוף היא באופן [לא ברור], אלא גם בכך שקריעת ים סוף היא, כפי שהרבי אומר, העניין של ״הפך ים ליבשה״. מהו ״הפך ים ליבשה״? מבואר בחסידות: ים הוא עניינם של ברואים שבים. ברואים שבים, דגים שבים, מחוברים תמיד למקור חיותם. וכך, בעולם של עבודת השם, בעולם הרוחניות, כשהוא לומד תורה וכשהוא מתפלל, הוא כמו דג בים. הוא קשור למקור חיותו, קשור לאלוקות. ולכן, כפי שמובא בגמרא במשל שנתן רבי עקיבא, בני ישראל עם התורה הם כמו דג במים: אם מוציאים אותו מן המים, אין
15:46 איז א חכמה נפלאה. און ער פארשטייט די חכמת התורה, און דאס גיט אים דעם געשמאק. ער פארשטייט די מצוה, ער פארשטייט דעם טעם, יא, און די שיינקייט און די זיסקייט און די רייכקייט און דער פארשטאנד און דעם טעם וואס איז פארהאן אין תורה און מצוות, און דאס רופט אים ארויס אזוי צו דינען דעם אויבערשטן. דאס איז איין אופן. פאראן אבער דער ענין פון עבודה למעלה פון גדרים וגבולים, דער עבודה וואס נעמט ארויס א מענטש פון זיינע גדרים וגבולים. וואס דאס איז דער ענין פון קריעת ים סוף. דער ענין פון קריעת ים סוף איז, אז דארט האט זיך געבראכן די [לא ברור]. נישט נאר מיט דעם וואס קריעת ים סוף איז אן אופן, נאר אויך מיט דעם וואס קריעת ים סוף איז דאך, ווי דער רבי זאגט, אז דער ענין פון קריעת ים סוף איז ״הפך ים ליבשה״. וואס איז דער ״הפך ים ליבשה״? איז מבואר אין חסידות: ים איז דער ענין פון ברואים שבים. ברואים שבים, דגים שבים, זיי זענען שטענדיג מחובר מיט דער חיות. וואס בכלל אין דער וועלט פון עבודת השם, אין דער וועלט פון רוחניות, ווי ער לערנט תורה, ווי ער איז מתפלל, איז ער אזוי ווי א פיש אין ים. ער איז צוגעבונדן צו זיין מקור החיות, ער איז צוגעבונדן צו אלקות, און דעריבער איז ער, ווי די גמרא זאגט דעם משל וואס רבי עקיבא האט געגעבן צו פארשטיין, אז אידן מיט תורה, דאס איז אזוי ווי א פיש אין וואסער. מען נעמט אים ארויס פון וואסער, האט
17:11 לו עוד חיות. בעולם של עבודת השם בכלל, עניין הים הוא עולם של רוחניות, עולם של קדושה, עולם של אלוקות, שבו הוא קשור למקור חיותו. יבשה מרמזת על העולם הגשמי. מה פירוש יבשה? זה עולם נפרד, מציאות נפרדת, כמו הברואים שביבשה. כפי שהוא אומר, [לא ברור], אבל הם אינם נתונים באותו אופן. הם יכולים להיות מנותקים מן האופן הזה. ובעבודת השם פירוש הדבר הוא שהאדם מוצא הנאה בכך שהוא [לא ברור], ושם הוא צריך לאכול ולישון ולעסוק בענייני פרנסה. ומה התענוג שיש בזה? וכאן בא העניין, ש[לא ברור], שבעולם עבודת השם, כפי שכבר הוזכר, יש הבדל גדול בין רוחניות לגשמיות. באותה רוחניות רואים אלוקות. בעולם הרוחניות, כשהוא לומד, כשהוא מתפלל, כשהוא יושב בבית הכנסת, בבית המדרש — שם הוא רואה אלוקות. כשהוא יוצא מבית המדרש ונכנס לעסקיו, שם הוא כמו ה[לא ברור]. הוא הולך ברחוב, הולך לעסקיו, נהנה מאכילה, נהנה — זה שלו, זה עם — שם הוא אדם ככל האנשים. הדבר אינו מוצא חן, מה? ו־
17:11 ער נישט מער חיות. אין דער וועלט, אין דער וועלט פון עבודת השם בכלל, דער ענין פון ים, דאס איז א וועלט פון רוחניות, א וועלט פון קדושה, א וועלט פון אלקות, וואס ער איז צוגעבונדן דארט צו זיין מקור החיות. יבשה איז מרמז אויף דעם עולם הגשמי. וואס הייסט יבשה? דאס איז א באזונדערע וועלט, א באזונדערע מציאות, אזוי ווי די ברואים שביבשה. וואס ער זאגט, [לא ברור], אבער זיי זענען נישט אריינגעשטעלט אין דעם אופן. זיי קענען זיין אפגעריסן פון דעם אופן. וואס אין דער וועלט פון עבודת השם איז, אז דער מענטש געפעלט זיך אין דעם וואס ער [לא ברור], און דארט דארף ער עסן און שלאפן און מאכן עסק, פרנסה. און וואס איז אין יענעם געשמאק? און דא קומט צו גיין דער ענין, וואס [לא ברור], אז די וועלט פון עבודת השם, ווי שוין דערמאנט, איז דארט דער גרויסער אונטערשייד צווישן רוחניות און גשמיות. אין יענעם רוחניות זעט מען געטלעכקייט. אין דער וועלט פון רוחניות, ווי ער לערנט, ווי ער דאוונט, ווי ער זיצט אין שול, בית המדרש, און דארט זעט ער אלקות. ווי ער גייט ארויס פון בית המדרש און ער גייט אריין אין זיינע עסקים, דארט איז ווי דער [לא ברור]. ער גייט אין גאס, ער גייט אין זיינע עסקים, ער געפעלט זיך אין עסן, ער געפעלט זיך — דאס איז זיין, דאס איז מיט — דארט איז ער א מענטש מיט מענטשן גלייך. געפעלט די זאך נישט, וואס? און
18:34 עם שני העולמות האלה קשה מאוד להיות בשניהם יחד. כשאני, תודה לה', כמו שכבר נאמר, יושב בבית המדרש ולומד, אין לי קשר עם העולם. כמו שכבר נאמר, אז אני קשור לאלוקות. אבל ברגע שאני נמצא בעולם, באכילה, שם אני לבדי עם עצמי. שם אני קשור לעולם, ואני צריך להסתכל על הדברים כפי שהם בגשמיות. מה העולם אומר, איך הדברים מתנהלים, זה ה[לא ברור] שצריך בפרנסה. מה זו אומרת, ומה זו אומרת, ומה היא מבינה בזה? ואני חושב על הדברים האלה, אבל אינני יודע בדיוק. ״ויהפוך ים ליבשה״, [לא ברור] העניין של יציאה מגבולות הטבע של האדם עצמו. לכן אנו מוצאים שנחשון בן עמינדב, כידוע, הגמרא מספרת שנחשון בן עמינדב קפץ לתוך הים. הוא היה משבט יהודה. ״בצאת ישראל ממצרים, בית יעקב מעם לועז, היתה יהודה לקדשו״. מה היה עניינו של יהודה? איך יהודה נכנס לכאן? אומרת הגמרא, שכאשר הגיעו לשם, הקב״ה אמר: ״מה תצעק אלי? דבר אל בני ישראל ויסעו, ואתה הרם את מטך״. הרי אתה רואה ים, אתה רואה את המצרים באים משם, ועל פי הטבע אינך יודע לאן ללכת. היהודים עומדים על שפת הים. תהיה כאן מהומה גדולה. לא יודעים מה רוצים כאן. משה רבינו אומר: ״דבר אל בני ישראל ויסעו, ואתה הרם את מטך״. מה עושה נחשון בן עמינדב? הוא לא שואל קושיות. הוא קופץ לתוך מי הים, בדרך של מסירות נפש
18:34 מיט דעם, מיט די צוויי וועלטן, איז זייער שווער צו זיין ביידע צוזאמען. ווען איך בין, דאַנק דעם אויבערשטן, ווי שוין געזאגט, זיץ אין בית מדרש און איך לערן, אבער איך האב נישט קיין שייכות מיט דער וועלט. ווי שוין געזאגט, דעמאלט בין איך פארבונדן מיט ג־טלעכקייט. אבער ווי נאר איך געפין זיך אין וועלט, אין עסן, דארט בין איך אליין צווישן מיר אליין. דארט בין איך פארבונדן מיט וועלט, דארף איך קוקן ווי די גשמיות. וואס וועלט זאגט, ווי אזוי עס איז, איז דער [לא ברור], וואס דו דארפסט אין דער פרנסה. וואס זאגט די, וואס זאגט די, די, די, די, די, די, די, וואס פארשטייט זי דערפון, וואס? און איך טראכט וועגן די זאכן, אבער איך ווייס נישט גענוי. ויהפוך ים ליבשה, [לא ברור] דער ענין פון ארויסגיין פון די אייגענע גבולות פון טבע. וואס דערפאר געפינען מיר אז נחשון בן עמינדב, כידוע, די גמרא דערציילט אז נחשון בן עמינדב איז אריינגעשפרונגען אין ים. דאס איז געווען דער שבט יהודה. „בצאת ישראל ממצרים, בית יעקב מעם לועז, היתה יהודה לקדשו.“ וואס איז געווען יהודה? ווי קומט יהודה דא? זאגט די גמרא, אז ווען עס איז געקומען, דער אויבערשטער האט געזאגט: „מה תצעק אלי? דבר אל בני ישראל ויסעו, ואתה הרם את מטך.“ איי, דו זעסט א ים, דו זעסט די מצריים גיין פון דארט, און לויט טבע ווייסטו נישט וואו צו גיין אהין. די אידן שטייען ביים ים. ס׳וועט זיין א גאנצע בלאגן. ווייסט נישט וואס, וואס וויל מען דא? זאגט משה רבינו: „דבר אל בני ישראל ויסעו, ואתה הרם את מטך.“ וואס טוט נחשון בן עמינדב? ער פרעגט נישט קיין קשיות. ער שפרינגט אריין אין די ים־וואסער. א דרך מסירות נפש
21:04 של יציאה מן הגבולות. ״היתה יהודה לקדשו, ישראל ממשלותיו״. לכן הוא היה המלך. זה כל העניין של המלכים משושלת דוד, משבט יהודה, ושל דרך מסירות הנפש. זהו הסך הכול של קריעת ים סוף: יציאה מן הגבולות. זו ההכנה לקבלת התורה. זו קריעת ים סוף. ועל דרך זה מלחמת עמלק. כידוע, עמלק בגימטרייה ספק. עמלק הוא כוח מיוחד שניצב בדרך. איך עמלק מגיע אל האדם? כידוע אצל חסידים, עמלק אינו היצר הרע שאומר לאדם: בוא תחטא, בוא תעשה עבירה. עמלק הוא סוג של יצר הרע שבא לאדם ואומר: נו, אתה צריך לעבוד את ה', אבל על פי שכל. אתה צריך להבין את העניין, והכול יהיה בקרירות. כשדבר מלווה בספק: האם אני צריך לעשות אותו או לא? למה שתהיה כאן חיות, למה שיבער כאן משהו, למה שיהיה כאן כוח? בשביל מה צריך לצעוק? בשביל מה צריך להתלהב? בשביל מה צריך להרעיש? אפשר לעשות זאת, אבל בנחת וברוגע, בקרירות וברוגע, בקור רוח וברוגע. על פי שכל. הרי השכל הוא חלק מעבודת ה', אבל אם נשארים רק בשכל, עלול להתגנב פנימה הספק של עמלק. כדי לנצח את עמלק, זהו העניין של ״בחר לנו אנשים״, אנשי משה. כפי שמבואר אצל חסידים, מה הם אנשי משה? משה רבינו אומר: ״ונחנו מה?״ משה רבינו, עם כל השכל וכל ההבנה וכל החוכמה, כשבא לפני הקב״ה אמר: ״ונחנו
21:04 פון ארויסגיין פון די גבולות. „היתה יהודה לקדשו, ישראל ממשלותיו.“ דערפאר איז ער געווען דער מלך. דאס איז דער גאנצער ענין פון מלכים משבט דוד, שבט יהודה, און דרך מסירות נפש. דאס איז א סך הכל פון קריעת ים סוף: ארויסגיין פון די גבולות. דאס איז די הכנה צו קבלת התורה. דאס איז קריעת ים סוף. על דרך זה מלחמת עמלק. כידוע, עמלק בגימטריא ספק. עמלק איז א באזונדערער כוח אויף דעם וועג. ווי קומט עמלק צום אינעם פון מענטשן? ווי ס׳איז באוואוסט ביי חסידים, עמלק איז נישט דער יצר הרע וואס זאגט דעם מענטש: קום זינדיג, קום טו אן עבירה. עמלק איז א דרך יצר הרע וואס קומט צום מענטשן און זאגט: נו, דו דארפסט דינען דעם אויבערשטן, אבער על פי שכל. דו זאלסט פארשטיין דעם ענין, און ס׳וועט זיין קאלטבלוטיק. אז א זאך איז באגלייט מיט א ספק: דארף איך עס טון, אדער נישט? דא זאל זיין א חיות, דא זאל ברענען, דא זאל זיין כוח. וואס דארף מען שרייען? וואס דארף מען זיך קאכן? וואס דארף מען שטורעמען? מען קען דאס טון, אבער געלאסן און רואיג, קאלט און רואיג, קאלטבלוטיק און רואיג. על פי שכל. שכל איז דאך א חלק פון עבודת השם, אבער אויב מען בלייבט נאר ביים שכל, קען זיך אריינכאפן דער ספק פון עמלק. כדי צו באזיגן דעם עמלק, דאס איז דער ענין פון „בחר לנו אנשים“, אנשי משה. ווי ס׳איז מבואר ביי חסידים, וואס איז אנשי משה? משה רבינו זאגט: „ונחנו מה?“ משה רבינו, מיט דעם גאנצן שכל און דעם גאנצן פארשטאנד און דער גאנצער חכמה, ווען ער איז געקומען צום אויבערשטן, האט ער געזאגט: „ונחנו
22:36 מה?״ אני כלום לפניך. הוא חש כלפי הקב״ה ביטול בתכלית. ״מה אני ומה אני?״ בדרך של אותו ביטול, שמשה היה ״עניו מאד מכל האדם אשר על פני האדמה״. והביטול הזה, ההתמסרות, מסירות הנפש לה'. [לא ברור] זו הדרך היחידה שבה אפשר לעמוד במלחמה נגד עמלק. לפי זה, זה מה שרש״י אומר כאן: ״מה שמועה שמע ובא?״ מה שמע יתרו, שגרם לו להחליט שאינו יכול להישאר במדין ולהתגייר שם? הוא צריך להגיע, ״ובא״. זאת אומרת, הוא צריך לצאת מן הגבולות. אם יישאר במקומו, יישאר במציאות שלו ובגבולות שלו. הרי הוא יוכל להתגייר, לעבוד את ה' בדרכו ולעשות את כל הדברים הטובים. אבל כל זמן שהוא נשאר במקומו, בביתו, ועובד את ה' מתוך המציאות שלו והגבולות שלו, עבודת ה' הזאת איננה דבר ברור. כדי להיות קשור באמת לקב״ה, הוא צריך לצאת מן הגבולות. ״מה שמועה שמע ובא?״ מה פעל אצל יתרו שיחליט שהוא צריך לצאת מן המציאות שלו ומן הגבולות שלו? אלה שני העניינים שבקריעת ים סוף. הוא ראה שצריך לצאת מן המציאות שלו ומן הגבולות שלו, כדי שיוכל לחבר גשמיות ורוחניות בעניין של תורה ומצוות. ובמלחמת עמלק ראה שכדי שהשכל
22:36 מה?“ איך בין גארנישט פאר דיר. ער האט געפילט זיך כלפי דעם אויבערשטן בתכלית הביטול. „מה אני ומה אני?“ און א דרך דער ביטול, וואס משה איז געווען „עניו מאד מכל האדם אשר על פני האדמה“. און דער ביטול, די איבערגעגעבנקייט, די מסירות נפש צום אויבערשטן. [לא ברור] דאס איז דער איינציגער וועג ווי אזוי מען קען ביישטיין די מלחמה פון עמלק. לפי זה, דאס איז וואס רש״י זאגט דא: „מה שמועה שמע ובא?“ וואס האט יתרו געהערט, וואס דער מחליט איז געווען אז ער קען נישט בלייבן אין מדין און זיך מתגייר זיין? ער דארף אנקומען, „ובא“. דאס הייסט, ער דארף ארויסגיין פון די גבולות. אז ער וועט בלייבן ביי זיך, בלייבט ער אין זיין אייגענעם מציאות און די גבולות. ער וועט דאך קענען זיין א מתגייר, זיין זיך א דרך דינען דעם אויבערשטן, און וועט טון אלע גוטע זאכן. אבער כל זמן ער בלייבט ביי זיך, אין דער היים, דינען דעם אויבערשטן מיט זיין מציאות און די גבולות, דעמאלט איז דער עבודת השם נישט קיין דבר ברור. כדי צו קענען זיין טאקע פארבונדן מיט דעם אויבערשטן, דארף ער ארויסגיין פון די גבולות. „מה שמועה שמע ובא?“ וואס האט געפועל׳ט ביי יתרו אז ער מחליט געווען ער דארף ארויסגיין פון זיין מציאות און די גבולות? דאס איז די צוויי ענינים אין קריעת ים סוף. ער האט געזען אז עס דארף זיין דער ענין פון ארויסגיין פון זיין מציאות און די גבולות, כדי צו קענען מחבר זיין גשמיות מיט רוחניות אין דעם ענין פון תורה ומצוות. און מלחמת עמלק, אז כדי אז דער שכל
24:12 לא יכניס באדם קרירות וספקות, צריכה להיות יציאה ממדידות והגבלות. זהו העניין שמביא אותו לצאת מן ההגבלות שלו ולעשות את ה״לך לך״ מעצמו, ממקומו, וללכת אל המדבר, להיפגש עם משה רבינו בעולם של המדבר. זו הנקודה השנייה. והנקודה השלישית שהרבי הביא היא העניין של ״מה שמועה שמע ובא״, שמתרץ באופן עמוק יותר: מה הביא את יתרו לבוא אל העולם הזה? הרי בקריעת ים סוף היה גילוי אלוקות. כפי שאמרנו, היה גילוי נפלא של אלוקות שכל אומות העולם ראו. ואף על פי כן, לאחר מכן בא עמלק. יתרו הבין שהעולם עדיין לא התברר לגמרי. היה גילוי אלוקות, קריעת ים סוף, שפרץ את הגבלות הטבע. אפילו הגויים ראו שהיה גילוי אלוקות גדול שפרץ את כל גדרי הטבע, אבל עדיין נשאר חושך. העולם עדיין נשאר בחושך, ולכן בא עמלק. ועמלק הביא קרירות. יתרו ראה שגם לאחר הגילוי של קריעת ים סוף, מציאות החושך עדיין לא נעלמה לגמרי. עדיין קיימת מציאות של חושך, ולכן עמלק יכול
24:12 זאל נישט אריינברענגען אין דעם מענטשן א קאלטקייט און ספקות. עס דארף זיין די יציאה ממדידות והגבלות, איז אט דער ענין וואס ברענגט צו דעם אז ער זאל ארויסגיין פון זיינע הגבלות און מאכן דעם „לך לך“ מעצמו, פון זיין מקום, און גיין אין מדבר, זיך טרעפן צוזאמען מיט משה רבינו אין דעם עולם של המדבר. דאס איז די צווייטע נקודה. און די דריטע נקודה, וואס דער רבי האט ארויסגעברענגט, איז דער ענין פון „מה שמועה שמע ובא“. וואס פארענטפערט אויף א טיפערן אופן: וואס האט געברענגט יתרו אז ער קומט צו גיין אין דעם עולם? ס׳איז דאך געווען דער גילוי אלקות וואס ס׳איז געווען ביי קריעת ים סוף. ווי מיר האבן געזאגט, איז געווען א גילוי נפלא פון געטלעכקייט וואס אלע פעלקער פון דער וועלט האבן געזען. און פון דעסטוועגן איז שפעטער געקומען עמלק. יתרו האט פארשטאנען אז די וועלט איז נאך נישט אינגאנצן נתברר געווארן. ס׳איז געווען א גילוי אלקות, קריעת ים סוף, ס׳האט דורכגעבראכן די הגבלות פון טבע. אפילו די גויים האבן געזען אז ס׳איז געווען א גרויסער גילוי אלקות וואס האט דורכגעבראכן אלע גדרי הטבע, אבער עס איז נאך אלץ געבליבן חושך. די וועלט איז נאך געבליבן חושך, און דעריבער איז געקומען עמלק. און עמלק האט געברענגט קאלטקייט. יתרו האט געזען אז נאך דעם גילוי פון קריעת ים סוף איז דער חושך נאך נישט אינגאנצן אויס מציאות. ס׳איז נאך דא א מציאות פון חושך, און דערפאר קען עמלק
25:45 לבוא בכוחו, לבוא ולקרר. לכן, אומר הזוהר, הגילוי של מתן תורה התרחש רק כשיתרו בא. רק כשיתרו בא והכריז: ״גדול ה׳ מכל האלקים״. הוא הכיר כל עבודה זרה שבעולם. כפי שמבואר בחסידות, עבודה זרה אינה רק עבודה לעצים ולאבנים. עבודה זרה היא כל הפילוסופיה, עם השכל, עם כל העניינים והדקויות שבה. לפי החסידות, עבודה זרה היא כל החשבונות השכליים, שיכולים להיות דקים שבדקים, וכל העניינים שאינם אלוקות. והוא הבין ש״גדול ה׳ מכל האלקים״: שם הוי׳, האין־סוף, הבלי־גבול, שלמעלה מכל המדידות וההגבלות של הטבע. מה שעשה יתרו היה לגלות שאין שום מציאות שיכולה להיות מנגדת לאלוקות. האמת שבעניין עמלק ומדין היא שגם החושך הגדול ביותר, עם כל ענייניו, הוא אלוקות. וזוהי המשמעות של ״מה שמועה שמע ובא״ — קריעת ים סוף ומלחמת עמלק. הוא ראה שגם אחרי קריעת ים סוף נשאר עמלק, והבין שעדיין יש חושך שאמת האלוקות לא התגלתה בו. ולכן הוא בא והביא את הנקודה הזאת של ״גדול ה׳ מכל האלקים״, שבאמצעותה ביטל את החושך הגדול ביותר,
25:45 קומען מיט זיין כח, קומען צו גיין און אפקילן. דערפאר, זאגט דער זוהר, איז דער גילוי פון מתן תורה פאסירט ערשט ווען יתרו איז געקומען. ערשט ווען יתרו איז געקומען און ער האט געשריגן „גדול ה׳ מכל האלקים“. ער איז געווען בכל עבודה זרה שבעולם. ווי ס׳איז מבואר אין חסידות, אז עבודה זרה איז נישט נאר פשוט עבודה צו עצים ואבנים. עבודה זרה איז די גאנצע פילאסאפיע מיט דעם שכל, מיט די ענינים, מיט די דקות. עבודה זרה איז, לויט חסידות, די אלע חשבונות פון שכל וואס קענען זיין דקות שבדקות, און די אלע ענינים וואס זענען נישט געטלעכקייט. און ער האט פארשטאנען אז „גדול ה׳ מכל האלקים“: דער שם הוי׳, דער אין־סוף, דער בלי גבול, וואס איז העכער פון אלע מדידות והגבלות פון טבע. וואס יתרו האט געטאן, האט ער מגלה געווען אז ס׳איז נישט דא קיין שום מציאות וואס קען זיין א מנגד צו געטלעכקייט. דער אמת׳ער ענין פון עמלק ומדין, אז דער גרעסטער חושך און אלע ענינים, איז אלץ אלקות. און דאס איז דער ווארט פון „מה שמועה שמע ובא“ — קריעת ים סוף און מלחמת עמלק. ער האט געזען אז נאך קריעת ים סוף איז נאך געבליבן עמלק, און ער האט פארשטאנען אז ס׳איז נאך דא דער ענין פון חושך וואס דער אמת פון אלקות איז אין אים נישט נתגלה געווארן. און דעריבער איז ער געקומען און געברענגט אט די נקודה פון „גדול ה׳ מכל האלקים“, וואס דורך דעם האט ער מבטל געווען דעם גרעסטן,
27:15 את שארית החושך האחרונה שנותרה. וכפי שאומר הזוהר, בכך שיתרו אמר ״גדול ה׳ מכל האלקים״, ״אתייקר יקרא דקודשא בריך הוא״ — היה גילוי; ״אתייקר״ הוא מלשון גילוי. זה היה הגילוי הגדול ביותר, וזו הייתה ההכנה למתן תורה. אומר הזוהר, שעד אז לא היה מי שידע וגילה אלוקות כמו יתרו. ולפי זה, נחזור לענייננו: זהו מה שאומר רש״י הראשון בפרשת השבוע. וזהו ההמשך לפרשה הקודמת, סוף פרשת בשלח. בסוף פרשת בשלח למדנו על מלחמת עמלק. במלחמת עמלק, גם אם ניקח את הפסוק שנאמר בעת הניצחון במלחמה, נאמר בו: ״כתב זאת זכרון בספר ושים באזני יהושע״. הקב״ה אומר למשה רבינו לכתוב את מלחמת עמלק בתורה: ״ושים באזני יהושע כי מחה אמחה את זכר עמלק״. ״שים באזני יהושע״ — מובא בשם הבעל שם טוב. אבל מהו העניין של ״שים באזני יהושע״? אומר הבעל שם טוב הקדוש, שפירוש הפסוק הוא שלא די בכך שהדבר כתוב בספר; צריך גם ״באזני יהושע״, צריך לשמוע, צריך לשמוע זאת מהרב הנראה לעיניך. וזה הפירוש שחסיד צריך לנסוע לרבי. לא די בכך; אדם יכול לומר: הרי אני יכול ללמוד חסידות בשיחות של הרבי, אני יכול
27:15 דעם לעצטן ביסל חושך וואס איז געבליבן. און ווי ער זאגט אין זוהר, אז דורך דעם וואס יתרו האט געזאגט „גדול ה׳ מכל האלקים“, איז דורך דעם אתייקר יקרא דקודשא בריך הוא — ס׳איז געווען א גילוי, אתייקר איז מלשון גילוי. ס׳איז געווען דער גרעסטער גילוי, און דאס איז געווען די הכנה צו מתן תורה. זאגט דער זוהר, אז נאך איז נישט געווען קיינער וואס האט געוואוסט און מגלה געווען געטלעכקייט ווי יתרו. און לפי זה, נחזור לעניננו, דאס איז דער ווארט וואס זאגט דער ערשטער רש״י אין היינטיקער פרשה. און דאס איז דער המשך צו דער פרשה הקודמת, סוף פרשת בשלח. סוף פרשת בשלח האבן מיר געלערנט פון מלחמת עמלק. אין מלחמת עמלק, אפילו מיר נעמען דעם פסוק וואס זאגט, בשעת ס׳איז געווען דער נצחון אין דער מלחמה, זאגט דער פסוק: „כתב זאת זכרון בספר ושים באזני יהושע“. דער אויבערשטער זאגט צו משה רבינו, ער זאל אריינשרייבן מלחמת עמלק אין דער תורה: „ושים באזני יהושע כי מחה אמחה את זכר עמלק“. „שים באזני יהושע“ — שטייט פון בעל שם טוב. אבער וואס איז דער ענין פון „שים באזני יהושע“? זאגט דער בעל שם טוב הקדוש, אז דער פשט אין דעם פסוק איז, אז ס׳איז נישט גענוג אז ס׳שטייט אין דעם ספר; מ׳דארף אויך זיין „באזני יהושע“, מ׳דארף הערן, מ׳דארף דאס הערן פון דעם רב הנראה לעיניך. און דאס איז דער פשט אז א חסיד דארף פארן צום רבין. ס׳איז נישט גענוג; א מענטש קען דאך זאגן: איך קען דאך לערנען חסידות בשיחות הרבי, איך קען
28:38 ללמוד את המאמר, אני יכול ללמוד את השיחה, אני יכול לקבל את כל זה בלי להיות אצל הרבי בגופו. אבל האם צריך ללכת לרבי? אומרים: אם כך, הרי זה כתוב בספר — יפה מאוד, טוב מאוד, הספר נכתב והדברים נמצאים בו. אבל יחד עם זה, ״שים באזני יהושע״. אדם צריך לנסוע לצדיק, או לשמוע מהצדיק, או להיות בסביבתו... לנסוע לרבי. ושם נמצאת האמת של הרבי, האמת, ושם האמת מאירה באופן אחר, ושם מקבלים אותה. זוהי המשמעות של ״מה שמועה שמע ובא?״. זהו ההמשך בדברי רש״י לפרשה הקודמת: יתרו קיבל על עצמו שאם הוא רוצה באמת להיות כלי לגדלות, כלי לתורה, עליו לצאת מן הגבולות ולנסוע אל האמת. ושם יתרו נמצא עם משה רבינו, ושם יקבל את האמת של התורה, שם יקבל את האמת של החסידות, את המבט על אלוקות: שאפשר ללמוד על גדולתו בעולם, ואפשר ללמוד בו בזמן ש״אין עוד מלבדו״, שמלבד האמת הזאת אין שום מציאות. ולכן זו ההכנה למתן תורה. פרשת יתרו, הפרשה של מתן תורה, מספרת לנו שלפני מתן תורה צריכה להיות ידיעה ברורה: כדי להיות כלי לתורה צריך לצאת מן הגבולות, וכדי להיפטר מעמלק,
28:38 דאך לערנען דעם מאמר, איך קען לערנען די שיחה, איך קען דאס אלעס באקומען אן דעם רבין בגוף. אבער דארף מען גיין צום רבי? זאגט מען, אויב אזוי איז עס דאך אין ספר, זייער שיין, זייער גוט, און דער ספר איז געשריבן, און דארטן געפינט זיך אויס. אבער יחד עם זה, „שים באזני יהושע“. א מענטש דארף פארן צום צדיק, אדער דארף הערן פון צדיק, אדער זיין אין דער סביבה פון... פארן צום רבי, און דארטן איז דער אמת פון רבין, דער אמת, און דארטן שיינט דער אמת אויף אן אנדער אופן, און דארטן באקומט מען. דאס איז וואס „מה שמועה שמע ובא?“ דאס איז דער המשך פון רש״י, דער המשך צו דער פריערדיקער פרשה, וואו יתרו האט זיך אויפגעלייגט, אז ער וויל טאקע באמת זיין א כלי צו גדלות, א כלי צו תורה, דארף ער ארויסגיין פון די גבולים, און ער דארף טאקע פארן צו דעם אמת, און דארטן געפינט זיך יתרו מיט משה רבינו, און דארטן וועט ער באקומען דעם אמת פון תורה, דארטן וועט ער באקומען דעם אמת פון חסידות, פון דעם בליק אויף אלקות, אז מ׳קען דערלערנען זיין גדלות אין וועלט, און מ׳קען דערלערנען זיין אין איינעם „אין עוד מלבדו“, אז חוץ פון דעם אמת איז נישט דא קיין שום מציאות. און דערפאר, דאס איז די הכנה צו מתן תורה. פרשת יתרו, פרשה פון מתן תורה, די פרשה פון מתן תורה דערציילט אונז, אז איידער יתרו דארף זיין א קלארע ידיעה, אז כדי צו זיין א כלי פון תורה, דארף מען ארויסגיין פון די גבולים, און אז כדי זיך פטורן פון דעם עמלק, דער
29:55 מן השקר והכזב הרגילים, צריך גם את ההתקשרות למשה רבינו ולהתפשטות של משה בכל דור ודור, את ההתקשרות לנשיא החסידים, ללמוד ולהפנים חסידות ולנסוע לרבי. ועל ידי כך מקבלים חיות אמיתית באלוקות, והרבי מעמיד [לא ברור] ממנו, שהוא [לא ברור], ושניסע כולנו יחד לגאולה השלמה על ידי משיח צדקנו במהרה בימינו, אמן.
29:55 שקר וכזב הרגיל, און דערצו דארף זיין די קשר צו משה רבינו, און די התפשטות פון משה בכל דור ודור, די קשר צו דעם נשיא החסידים, און לערנען דערהערן חסידות, און פארן צום רבי, און דורך דעם באקומען דעם אמת׳ן חיות אין אלקות, און דער רבי שטעלט [לא ברור] פון אים, אז ער זאל [לא ברור], און מיר זאלן פארן אלע צוזאמען צו דער גאולה השלימה על ידי משיח צדקנו במהרה בימינו אמן.