לעבן חסידות · פרק 105 · 2023-12-19 · 31:55
משיח פון שבט יהודה דוקא, די שליחות פון יעדער אידן היינטיגע טעג!
תיאור הפרק
* התוועדות ליל שמחת תורה תשמ״ו * התוועדות שבת פרשת ויגש תשמ״ז
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 ליל שמחת תורה תשמ״ו היה לילה שמח במיוחד. ההתוועדות אצל הרבי הייתה שמחה מאוד. הרי הסדר היה שבליל שמחת תורה, לפני ההקפות, התקיימה התוועדות. ההתוועדות הייתה מתחילה קצת אחרי [לא ברור], ונמשכת עד שעה מאוחרת, עד סמוך לחצות או לאחר חצות. רק אחר כך היו הולכים להקפות של ליל שמחת תורה. באותה שנה הייתה ההתוועדות שמחה במיוחד. הרבי היה בהתגלות גדולה, בשמחה גדולה ביותר. רקדו הרבה, שרו הרבה, והרבי דיבר על עניינים עשירים מאוד, באופן בלתי רגיל, של התגלות. בין הדברים שדיבר עליהם אז, הוא דיבר רבות על שמחה. היו שיחות עשירות מאוד שעסקו בעניין השמחה. אבל במיוחד דיבר הרבי על השמחה הקשורה לכך שאנו נמצאים כעת בזמן שבו מתכוננים לביאת משיח צדקנו. אז אמר הרבי שיחה מיוחדת לשלוחים. הוא ביקש מהשלוחים שנמצאים בהתוועדות לומר לחיים, וביקש שיאמרו לחיים על כוס גדולה. הרבי הסביר במיוחד מהי התכלית של כל אחד מאיתנו היום, ואמר שכיום, בדורנו, כל
00:00 די נאכט פון שמחת תורה תשמ״ו איז געווען גאר א פריילעכע נאכט. ס׳איז געווען גאר א פריילעכער פארברענגען ביים רבי׳ן. ווייל דער סדר פלעגט דאך זיין, אז די נאכט פון שמחת תורה, פאר הקפות, פלעגט זיין א פארברענגען. דער פארברענגען פלעגט זיך אנהייבן אביסל נאך [לא ברור], מען פלעגט זיך אריינציען ביז שפעט, ביז ארום חצות, נאך חצות. און ערשט נאך דעם פלעגט מען גיין צו הקפות די נאכט פון שמחת תורה. יענעם יאר, די נאכט פון שמחת תורה, איז געווען גאר א פריילעכער פארברענגען. א פארברענגען וואס דער רבי איז געווען מיט א גרויסע התגלות, מיט א שמחה גדולה ביותר. א סך געטאנצט, א סך געזונגען און גערעדט זייער, זייער רייכע ענינים. גאר אויף אן אויסערגעוויינליכן, התגלות׳דיגן אופן. און צווישן די זאכן וואס ער האט דעמאלט גערעדט, איז געווען בכלל א סך גערעדט אין שמחה. געווען גאר רייכע שיחות וואס האבן זיך באצויגן צו דעם ענין פון שמחה. אבער בפרט האט דער רבי גערעדט דעם ענין פון שמחה פארבונדן מיט דעם וואס מיר זיינען איצט אין דעם זמן וואס מיר גרייטן זיך אויף ביאת משיח צדקנו. דעמאלט האט דער רבי גערעדט א ספעציעלע שיחה צו שלוחים. ער האט געזאגט, דעמאלט געבעטן, אז די וואס זיינען דא אויפן פארברענגען, די שלוחים, זאלן זאגן לחיים. ער האט געבעטן זיי זאלן זאגן לחיים על כוס גדולה. און האט גערעדט א ספעציעלע ביאור אויף דעם תכלית פון יעדן איינעם פון אונז היינטיגן טאג. און געזאגט אז היינט, בדורנו, איז יעד
01:53 אחד נושא בקרבו את הכוח, הזכות והיכולת להיות שליח של נשיא הדור. הרבי הסביר מה פירוש הדבר להיות שליח של נשיא הדור. הוא אמר שהמילה ״שליח״ היא בגימטרייה שלוש מאות ארבעים ושמונה. כשמוסיפים עוד עשר, מגיעים לשלוש מאות חמישים ושמונה. איזו גימטרייה זו? הגימטרייה של ״משיח״. כלומר, ״שליח״ הוא שלוש מאות ארבעים ושמונה, ומוסיפים לו עשר. מה הן העשר האלה? עשר כוחות הנפש. כך מגיעים לגימטרייה של ״משיח״. מה ההסבר בזה? הרבי דיבר אז על מה שכתוב בספר מאור עיניים של רבי מנחם נחום מטשרנוביל. הוא מביא בשם הבעל שם טוב שישנה נשמתו של משיח, ושאצל כל יהודי יש ניצוץ מנשמתו של משיח. כפי שהבעל שם טוב מבאר, עניינו של משיח קיים אצל כל אחד. אצל כל יהודי יש ניצוץ, נשמה, שהם חלק מנשמתו של משיח. וכאשר כל אחד יוציא אל הפועל, יגלה, יעורר ויתקן את ניצוץ המשיח הזה שנמצא בנפשו, נזכה על ידי כך לביאת משיח צדקנו. הרבי הסביר מה פירוש הדבר: כפי שמבואר בחסידות, ישנה מדרגה בנשמה שנקראת ״יחידה שבנפש״. היחידה שבנפש,
01:53 איינער האט אין זיך דעם כח, דעם זכות, דעם יכולת צו זיין א שליח פון דעם נשיא הדור. און האט געגעבן צו פארשטיין וואס איז דאס דער ענין פון זיין א שליח פון דעם נשיא הדור. געזאגט אז דאס ווארט שליח איז בגימטריא דריי הונדערט אכט און פערציג. מען גיט צו נאך צען, ווערט דאס דריי הונדערט אכט און פופציג. וואס איז דאס די גימטריא? דאס איז בגימטריא משיח. דאס הייסט, שליח איז דריי הונדערט אכט און פערציג; מען גיט צו די צען. וואס איז צען? דאס איז די עשר כחות הנפש. איז דאס די גימטריא פון משיח. וואס איז דער הסבר בזה? און דער רבי האט דעמאלט גערעדט וואס ס׳שטייט געשריבן אין מאור עינים פונעם ר׳ מנחם נחום טשערנאבילער. ער ברענגט דאך משם הבעל שם טוב אז ס׳איז דא די נשמה של משיח. אז ביי יעדער איד איז פאראן א ניצוץ פון דער נשמה של משיח. פונקט ווי דער בעל שם טוב איז מבאר, אז דער ענין פון משיח איז פאראן ביי יעדער איינעם. ביי יעדער איד איז דא דער ניצוץ, א נשמה, וואס דאס איז דער חלק פון דער נשמה של משיח. און בשעת אז יעדער איינער וועט ארויסברענגען, מגלה זיין, ארויסרופן און מתקן זיין אט דעם ניצוץ משיח וואס געפינט זיך בנפש, איז דורך דעם וועט מען זוכה זיין צו ביאת משיח צדקנו. און דער רבי האט געגעבן צו פארשטיין וואס דאס מיינט, ווי ס׳איז מבואר אין חסידות, אז ס׳איז דא די מדרגה שבנשמה וואס רופט זיך יחידה שבנפש. די יחידה שבנפש,
03:46 היא הנקודה, הניצוץ, ״יחידה ליחדך״. זהו החלק, הנקודה שנמצאת אצל כל יהודי: ההתקשרות שלו, המסירות שלו והקשר שלו לקדוש ברוך הוא, שאליו הוא קשור בהתקשרות העמוקה ביותר. וזה נקרא ניצוץ המשיח שבנפש. משיח הוא היחידה הכללית. כשיגיע הזמן שבו יתגלה משיח צדקנו, משיח הוא היחידה הכללית. כפי שמובא בכתבי האריז״ל, ישנם חמישה צדיקים שכל אחד מהם תיקן אחת מחמש המדרגות שבנשמה: דוד המלך הוא בחינת הנפש של כלל ישראל; אליהו הנביא הוא בחינת הרוח של כלל ישראל; משה רבינו הוא בחינת הנשמה של כלל ישראל; אדם הראשון הוא בחינת החיה של כלל ישראל; ומלך המשיח הוא בחינת היחידה של כלל ישראל. כלומר, זה עניינו של מלך המשיח: הוא מדרגת היחידה. משיח יבוא ויגלה את ה״יחידה ליחדך״ הזאת. אז יתקיים ״והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד״. זוהי אחדות, החיבור וההתקשרות הגדולים ביותר שיש ליהודי עם הקדוש ברוך הוא. הדבר יתגלה על ידי מלך המשיח. ויתרה מזו, בזמן הזה, כשיהודי מתחבר לשליחות של נשיא הדור, הוא מגלה את
03:46 דאס איז די פינטעלע, דער ניצוץ, יחידה ליחדך. אט דער חלק, אט די נקודה וואס געפינט זיך ביי יעדער אידן, וואס דאס איז זיין התקשרות, זיין איבערגעגעבןקייט, זיין פארבונדנקייט, וואס ער איז צוגעבונדן צום אויבערשטן מיט דער גרעסטער התקשרות. און דאס ווערט אנגערופן דער ניצוץ של משיח שבנפש. משיח איז די יחידה הכללית. בשעת עס וועט קומען דער זמן אז עס וועט נתגלה ווערן משיח צדקנו, איז משיח די יחידה הכללית, ווי ס׳ברענגט זיך אין כתבי האריז״ל, אז ס׳זיינען דא פינף צדיקים וואס יעדער איינער האט מתקן געווען איינע פון די חמש מדרגות שבנשמה. ווי ס׳ברענגט, אז דוד המלך, די בחינה פון נפש אין כלל ישראל; און דערנאך אליהו הנביא, וואס ער איז געווען די בחינה פון רוח אין כלל ישראל; משה רבינו, וואס ער איז די בחינה פון נשמה אין כלל ישראל; אדם הראשון, וואס ער איז די בחינה פון חיה אין כלל ישראל; און מלך המשיח איז די בחינה פון יחידה אין כלל ישראל. דאס הייסט, דאס איז דער ענין פון מלך המשיח. ער איז די מדרגת היחידה. משיח וועט קומען, משיח וועט מגלה זיין אט די יחידה ליחדך. אט דעמאלט וועט זיין ״והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד״. דאס איז אחדות, דער גרעסטער חיבור און התקשרות וואס א איד האט מיטן אויבערשטן. דאס וועט נתגלה ווערן דורך מלך המשיח. און נאך איז צו דעם, בזמן הזה, בשעת א איד גיט זיך א חיבור צו דער שליחות פון דעם נשיא הדור, איז דעמאלט איז ער מגלה דעם
05:26 עניין המשיח אשר בנפשי. וזהו עניין השליחות: כאשר מצרפים אליה את עצם כוחות הנפש, כלומר מכניסים את כל עצם כוחות הנפש לשליחות הזאת ולתפקיד הזה, כדי להביא את הגאולה. שכל אחד ימסור את עצמו, ״בכל לבי ובכל נפשי״; יעשה את כל התלוי בו, יעשה עוד מעשה, עוד דיבור, עוד מחשבה, עוד פעולה. יגלה אצל עוד יהודי את הקשר שלו עם הקדוש ברוך הוא. ועל ידי העבודה הזאת מכינים כל יהודי להיות מוכן לגילוי המשיח. ולא רק זאת, אמר הרבי, לא רק בעצמו, אלא גם בעולם כולו. הרי הבעל שם טוב גילה שבכל דבר בעולם יש כוח אלוקי, יש דבר ה׳, כוח הקדושה שנמצא בכל נברא. בכל רגע ורגע הקדוש ברוך הוא מהווה, מחיה ומקיים כל נברא מחדש. הבעל שם טוב גילה את עניין אחדות ה׳: שכל דבר בעולם הוא אלוקות. עבודתו של יהודי היא לגלות תחילה בעצמו את הניצוץ הזה, לגלות בעצמו את הנקודה הזאת, את הניצוץ האלוקי, את היחידה שבנפש, את המשיח אשר בנפשי, את הקשר שלו עם הקדוש ברוך הוא; ולגלות זאת אצל יהודי אחר, אצל עוד יהודי, ועד בעולם כולו. שהדבר יאיר בעולם, שיהיה ניכר בגלוי: ״אתה הראת לדעת כי ה׳ הוא האלקים, אין עוד מלבדו״. זהו עניין המשיח, וזה נמצא אצל
05:26 ענין המשיח אשר בנפשי. און דאס איז דער ווארט פון שליחות: בשעת עס גייט צו די עצם כחות הנפש, דאס הייסט, אז מ׳לייגט אריין אלע עצם כחות הנפש אין אט דער שליחות און אט דער תפקיד, אף צו אראפברענגען די גאולה. זיך איבערגעבן, יעדער איינער, בכל לבי ובכל נפשי; אויפטאן כל התלוי בו, אויפטאן נאך א מעשה, נאך א דיבור, נאך א מחשבה, נאך א פעולה. ארויסברענגען ביי נאך א אידן זיין קשר מיטן אויבערשטן, און דורך אט די עבודה גרייט מען צו יעדער אידן, אז ער זאל זיין גרייט אויף גילוי המשיח. און נישט נאר דאס, האט דער רבי געזאגט, נישט נאר ביי זיך, נאר אויך אין דער גאנצער וועלט. איז דער בעל שם טוב דאך מגלה געווען, אז אין יעדער ענין אין וועלט איז פאראן א כח אלקי, איז פאראן דבר ה׳, דער כח הקדושה וואס געפינט זיך אין יעדער נברא. וואס בכל רגע ורגע דער אויבערשטער איז מהוה, מחיה, מקיים יעדער באשעפעניש פון דאס ניי. וואס דער בעל שם טוב האט מגלה געווען דעם ענין פון אחדות ה׳: אז יעדער ענין אין וועלט איז געטלעכקייט. איז די עבודה פון א אידן מגלה זיין פריער ביי זיך אט דעם ניצוץ, מגלה זיין ביי זיך אט דעם פינטל, אט דעם ניצוץ אלקי, אט די יחידה שבנפש, דער משיח אשר בנפשי, זיין פארבינדונג מיטן אויבערשטן, און ארויסברענגען דאס ביי א צווייטן אידן, ביי נאך א אידן, און ביז אין דער גאנצער וועלט. אז ס׳זאל שיינען, לייכטן אין דער וועלט, ס׳זאל זיך הערן בגילוי: אתה הראת לדעת כי ה׳ הוא האלקים, אין עוד מלבדו. וואס דאס איז דער ענין המשיח, און דאס געפינט זיך ביי
07:07 כל יהודי, וזהו התפקיד של כל יהודי. ואז הייתה שמחה דלאו בישו, והרבי דיבר אז על העניין ודרש שכל אחד יֵדע: בזה אין מוגבלים בהגבלות. לכל אחד יש בתוכו את החוש הזה, את הכוח הזה ואת היכולת הזאת להתמסר לשליחות של נשיא הדור ולהביא את מלך המשיח על ידי עבודתו, על ידי עבודתו של כל יהודי. והנקודה הזאת היא מה שהרבי דיבר עליו בהמשך עוד יותר, בטון חזק יותר, בעוצמה גדולה יותר; הדברים שבאו אחר כך היו בהמשך לזה. הוא דיבר על כך ש״שליח״ עם עשר הכוחות הוא בגימטרייה ״משיח״. ובעניין השמחה, שעליו דיבר קודם, שצריכה להיות שמחה, צריך להכניס בזה גם את עצם כוחות הנפש. השליחות שיהודי פועל, [לא ברור] שמחה, וצריכה להיעשות מתוך שמחה. [לא ברור] הגיעה שבת פרשת ויגש תשמ״ז. כידוע, באותה תקופה, בשנים תשמ״ו ותשמ״ז, זו הייתה תקופה קשה. התנהל אז משפט קשה הקשור לספרים שבספריית אדמו״ר הריי״צ. והרבי עורר אז התעוררות גדולה, ש[לא ברור] עם
07:07 יעדער אידן, און דאס איז דער תפקיד פון יעדער אידן. און דעמאלט איז געווען די שמחה דלאו בישו, וואס דער רבי האט דעמאלט ארומגערעדט דעם ענין און ארויסגעמאנט, אז יעדער איינער זאל וויסן: אז אין דעם איז מען ניט מוגבל אין הגבלות. אז יעדער איינער האט אין זיך אט דעם חוש און אט דעם כח, אט די יכולת, זיך איבערצוגעבן צו דער שליחות פון דעם נשיא הדור און אראפברענגען דעם מלך המשיח דורך זיין עבודה, דורך דער עבודה פון יעדער אידן. וואס אט די נקודה איז שפעטער, וואס דער רבי רעדט נאך מער, מיט נאך א שטארקערן טאן, נאך א גרעסערן, שפעטער נאך דערויף, איז געווען בהמשך צו דעם. האט ער גערעדט וועגן דעם אז ״שליח״ מיט די עשר כחות איז בגימטריא ״משיח״. וואס דער ענין פון שמחה, און רעדט פריער, אז ס׳דארף זיין שמחה, און אויך אין דעם אריינגעבן די עצם כחות הנפש. אז די שליחות, וואס א איד טוט אויף, [לא ברור] שמחה, און דארף געשען מתוך שמחה. [לא ברור] איז געקומען שבת פרשת ויגש תשמ״ז. וואס, כידוע, אין יענער תקופה רעדט מען פון די יארן תשמ״ו, תשמ״ז, און דאס איז געווען א יאר וואס דעמאלט איז געווען א שווערע תקופה. ס׳איז געווען א משפט, אה, ס׳איז דעמאלט דורכגעגאנגען א שווערער משפט פארבונדן מיט די ספרים פון דער ספריה פון דעם רבי׳ן ריי״ץ, פון דעם פריערדיקן רבי׳ן. און דער רבי האט דעמאלט געפירט, אה, א שטארקע התעוררות, אז [לא ברור] מיט
08:51 דרך החושך, כי זה היה זמן של חושך, והיה קטרוג גדול על העניינים שעליהם דיבר אז הרבי. המשפט שהיה קשור לספרי הספרייה היה קשור לעניין הכללי של הקטרוג על הפצת המעיינות חוצה. והרבי דיבר אז על כך שצריך לדעת: הסערה הגדולה שהתחוללה בעולם, ההתפשטות הגדולה של עבודת השלוחים והחסידים ושל ״יפוצו מעיינותיך חוצה״, כשאור החסידות מאיר בכל העולם, היא שעוררה קטרוג חדש, וזה מה שגרם לכל החושך שהיה אז. ותודה לקדוש ברוך הוא, הגיע ה׳ טבת, ואז היה הניצחון. אצל חסידים קראו לזה ״דידן נצח״. היה זה הניצחון במשפט, שיצא בגלוי ובקול, וכמו הלשון שאדמו״ר הזקן כותב במכתב על י״ט כסלו: שגם הגויים בארץ, גם השופטים, אומות העולם בארץ, ״כי יפלא ויגדל ה׳ לעשות בארץ״. ועל דרך זה היה באותה שנה, בה׳ טבת תשמ״ז, כשראו בגלוי את השמחה הגדולה והעצומה שהייתה אצל הרבי ואצל החסידים, כשהובהר העניין שהספרים שייכים ל—
08:51 דרך החושך, ווייל ס׳איז געווען א זמן פון חושך, און ס׳איז געווען א גרויסער קטרוג אויף ענינים פון, פון דעם וואס דער רבי האט דעמאלט ארומגערעדט. דאס וואס ס׳איז געווען א משפט פארבונדן מיט די ספרים פון דער ספריה, אז דאס איז געווען פארבונדן מיט דעם כללות׳דיגן ענין, אה, אז ס׳איז געווען א קטרוג אויף הפצת המעיינות חוצה. און דער רבי האט דעמאלט גערעדט אז, אז, אז, אז מ׳דארף וויסן, אז דאס וואס ס׳איז אנגעגאנגען אזא שטורעם אויף דער וועלט, אזא התפשטות, וואס מיינט אז דורך די עבודה, די שלוחים און חסידים, און די ״יפוצו מעינותיך חוצה״, וואס חסידות לייכט אין דער גאנצער וועלט, אז דאס האט ארויסגערופן א נייעם קטרוג, און דאס האט געמאכט אט דעם גאנצן חושך וואס ס׳איז דעמאלט געווען. און א דאנק דעם אויבערשטן, ס׳איז געקומען צו גיין ה׳ טבת, און דעמאלט איז געווען דער נצחון. ביי חסידים האט מען עס אנגערופן ״דידן נצח״. ס׳איז געווען דער נצחון פון דעם משפט, אה, וואס איז ארויסגעקומען בגילוי, אין א קול, און דער לשון וואס דער אלטער רבי שרייבט אין א בריוו צו י״ט כסלו: אז די גויים אויף דער ערד, אויך די שופטים, די אומות העולם אויף דער ערד, ״כי יפלא ויגדל ה׳ לעשות בארץ״. אז אויף דרך זה איז געווען אט יענעם יאר ה׳ טבת תשמ״ז, וואס מ׳האט געזען בגילוי די שמחה גדולה ועצומה וואס איז געווען ביים רבי׳ן און ביי חסידים, אז מ׳האט ארויסגערופן אט דעם ענין, אז די ספרים באלאנגען צום
10:16 ושזה לנצח. ואז דיבר הרבי, אחרי ה׳ טבת, על כך שמתחילה תקופה חדשה. כמו שהיה אצל אדמו״ר הזקן בי״ט כסלו, כשהיה קטרוג על החסידות. ואדמו״ר הזקן שאל אז את הבעל שם טוב אם עליו להפסיק או להמשיך. והבעל שם טוב אמר לו להמשיך ביתר שאת וביתר עוז. על דרך זה אמר הרבי אז שהיה קטרוג שקט, בהעלם והסתר, על כל העניין של ״יפוצו מעיינותיך חוצה״. ועכשיו, לא רק שלא צריך לקרות ההפך, לא רק שחס ושלום לא תהיה היחלשות, אלא אדרבה, צריך להמשיך ביתר שאת וביתר עוז, שתהיה סערה גדולה עוד יותר ומהפכה גדולה עוד יותר. שכל אחד יֵדע את תכליתו ואת שליחותו: עליו ללכת ולהפיץ חסידות, להפיץ את המעיינות, להציף את העולם בפנימיות התורה ולהכין את העולם ל״עמדו הכן כולכם לקבל פני משיח צדקנו״. ואז דיבר הרבי בשבת, שבת פרשת ויגש תשמ״ז. ה׳ טבת חל ביום שלישי, בשבוע של פרשת ויחי. ואז הייתה שיחה חמה במיוחד, שבה דיבר הרבי על כל העניין. ובהמשך לזה, בשבת פרשת ויגש, הייתה ממש סערה.
10:16 און דאס איז אויף נצחיות. און דעמאלט האט דער רבי גערעדט, נאך ה׳ טבת, אז ס׳הייבט זיך אן א נייע תקופה. אזוי ווי ס׳איז געווען ביים אלטן רבי י״ט כסלו, אז ס׳איז געווען א קטרוג אויף חסידות. און דער אלטער רבי האט דעמאלט ביי דער שאלה געפרעגט ביים בעל שם טוב, צי ער זאל אויפהערן, אדער זאל ער ממשיך זיין. און דער בעל שם טוב האט אים געזאגט אז ער זאל ממשיך זיין ביתר שאת וביתר עוז. על דרך זה האט דער רבי דעמאלט געזאגט, אז ס׳איז געווען א שטילער, א העלם והסתר, א קטרוג אויף דעם גאנצן ענין פון דעם ״יפוצו מעינותיך חוצה״. און איצט איז נישט נאר נישט געווארן פארקערט, נישט נאר אז עס זאל נישט חס ושלום אפשוואכן, נאר אדרבה, ביתר שאת וביתר עוז, אז עס זאל ווערן נאך א גרעסערער שטורעם און נאך א גרעסערע מהפכה. אז יעדער איינער זאל וויסן זיין תכלית און זיין שליחות, אז ער דארף גיין און פארשפרייטן, הפצת החסידות, הפצת המעיינות, דורך נעמען די וועלט, פארפלייצן די וועלט מיט דעם פנימיות התורה, און צוגרייטן די וועלט פאר דעם ״עמדו הכן כולכם לקבל פני משיח צדקנו״. און דעמאלט האט דער רבי גערעדט שבת, שבת פרשת ויגש תשמ״ז. ה׳ טבת איז געווען דינסטאג, יום שלישי, שבוע פרשת ויחי. און דעמאלט איז געווען שטארק א ווארעמע שיחה, וואס דער רבי האט דעמאלט ארומגערעדט דעם גאנצן ענין. אזוי, בהמשך אויף דעם, שבת, שבת פרשת ויגש, איז געווען גאר א שטורעם.
11:44 התוועדות של דידן נצח, התוועדות שמחה, סוערת ומרוממת. חסידים הגיעו אז מכל העולם כדי להיות בשמחה שהייתה בדידן נצח. ובאותה שבת הייתה התוועדות עשירה במיוחד. והרבי דיבר אז על כל העניין בסערה גדולה מאוד, בקשר לסדרה של פרשת ויגש. נחזור קצת על הנקודה שהרבי דיבר עליה באותה התוועדות. בפרשת השבוע רואים שמדובר על יוסף ויהודה: ״ויגש אליו יהודה״. יהודה ניגש אל יוסף. החיבור של יוסף ויהודה. וכפי שנאמר בזוהר, החיבור של יוסף ויהודה הוא החיבור הגדול ביותר, כלשון הזוהר: ״תקיפא דעלמא בתקיפא דעלמא״. נפגשו שני עולמות, עולמו של יוסף ועולמו של יהודה. מה עניינו של החיבור בין יוסף ליהודה? כשמסתכלים בהפטרה רואים עוד יותר: הקדוש ברוך הוא אומר ליחזקאל הנביא שיש שתי מלכויות. כידוע, מלכות עם ישראל התחלקה לשתי מלכויות. הייתה מלכות בית דוד, והייתה מלכות בית יוסף, של ירבעם בן נבט, שהיה מאפרים, משבט יוסף; ומלכי בית דוד, שמלכותם היא מלכות נצחית. היו שתי מלכויות. הקדוש ברוך הוא אמר ליחזקאל שייקח
11:44 א דידן־נצח פארברענגען, א פריילעכער פארברענגען, א שטורעמדיקער, אויפגעלייגטער. ס׳זענען געקומען דעמאלט פון דער גאנצער וועלט חסידים. זיי זענען געקומען פון דער גאנצער וועלט אויף צו זיין ביי דער שמחה וואס איז דעמאלט פארגעקומען אין דעם דידן נצח. און יענעם שבת איז געווען גאר א רייכער פארברענגען. און דער רבי האט דעמאלט גערעדט דעם גאנצן ענין מיט א גאר גרויסן שטורעם, בקשר צו דער סדרה פון פרשת ויגש. איבערחזרן אביסל דעם נקודה וואס דער רבי האט דעמאלט גערעדט אויף יענעם פארברענגען. אז מ׳זעט, ס׳איז דא די פרשת השבוע, רעדט מען דאך וועגן דעם ענין פון יוסף און יהודה. ״ויגש אליו יהודה״. יהודה שטעלט זיך צו און גייט צו יוסף. דער חיבור פון יוסף און יהודה. און ווי עס זאגט אין זוהר, אז דער חיבור פון יוסף און יהודה, דאס איז דער גרעסטער חיבור, ווי דער לשון אין זוהר, ״תקיפא דעלמא בתקיפא דעלמא״. ס׳זענען צוזאמענגעקומען צוויי וועלטן, די וועלט פון יוסף און די וועלט פון יהודה. וואס איז דער ענין פון דעם חיבור פון יוסף און יהודה? גייט מען קוקן אין דער הפטרה, זעט מען נאך מער. ווי דער אויבערשטער זאגט צו יחזקאל הנביא, אז ס׳איז דא צוויי מלכויות. כידוע, אז די מלכות פון עם ישראל איז נתחלק געווארן צו צוויי מלכויות. ס׳איז געווען די מלכות פון בית דוד, און ס׳איז געווען די מלכות פון בית יוסף, ירבעם בן נבט, וואס ער איז געווען פון אפרים, פון שבט יוסף, און די מלכי בית דוד, וואס איז די מלכות נצחית, פון מלכי בית דוד. ס׳איז געווען צוויי מלכויות. דער אויבערשטער האט געזאגט צו יחזקאל אז ער זאל נעמען
13:18 שני עצים ולחבר אותם יחד. מה המשמעות של זה? שעד עכשיו יש שתי מלכויות, אבל יגיע הזמן שבו ״ולא יחצו עוד לשתי ממלכות״. לא יהיו עוד שתי מלכויות, אלא כולם יהיו למלכות אחת ויחידה, והמלכות הזאת תהיה מלכות דוד המלך. ״ועבדי דוד מלך עליהם ונשיא אחד יהיה לכולם״. לא יהיה יותר מנשיא אחד ויחיד, והשבטים, מלכי ישראל, שהיו עשרת השבטים, שהיו נתונים בידי אפרים ויוסף, כולם יתמסרו ליהודה. ויהודה, דוד המלך שהוא משבט יהודה, ״ועבדי דוד״, יהיה המלך האחד והיחיד. מה העניין של יוסף ויהודה כאן? ולמה בסדרה הזאת, בפרשה, יוסף היה המשנה למלך, ויהודה היה צריך להשתחוות ליוסף ולבקש ממנו ״בי אדוני״? וכשמסתכלים בהפטרה, רואים בדיוק להפך: יהודה הוא העיקר, והוא יהיה המלך האחד והיחיד, מלך המשיח מבית דוד. אדמו"ר הזקן מבאר ביאור נפלא ועמוק, ונקודת הביאור שלו היא שההבדל בין יוסף ליהודה הוא ההבדל בין צומח לדומם. אדמו"ר הזקן מבאר שזה גם ההבדל בין המשכן לבית המקדש. ומה הנקודה? קודם נדבר קצת ונבין את ה[לא ברור].
13:18 צוויי עצים און לייגן זיי צוזאמען. וואס מיינט דאס? אז ביז איצט איז דא צוויי מלכויות, אבער עס איז לאו ווי, עס וועט קומען די צייט אז ״ולא יחצו עוד לשתי ממלכות״, עס וועלן נישט מער זיין צוויי מלכויות, נאר אלע וועלן ווערן איין איינציקע מלוכה, און די מלוכה וועט זיין די מלוכה פון דוד המלך. ״ועבדי דוד מלך עליהם ונשיא אחד יהיה לכולם״. עס וועט זיין מער נישט ווי איין איינציקער נשיא, און די שבטים, מלכי ישראל, וואס זיי זענען געווען די עשרת השבטים, וואס זיי זענען געווען איבערגעגעבן צו אפרים און צו יוסף, וועלן זיך אלע איבערגעבן צו יהודה, און יהודה, דוד המלך, וואס ער איז פון שבט יהודה, ״ועבדי דוד״, ער וועט ווערן דער איין איינציקער מלך. וואס איז דא דער ענין פון יוסף און יהודה? און פארוואס אין דער סדרה, אין דער פרשה, איז יוסף געווען דער משנה למלך, און יהודה האט געדארפט זיך בוקן צו יוסף, און ער האט געדארפט זיך בעטן ביי אים ״בי אדוני״? און ווען מ׳קוקט אין דער הפטרה, זעט מען נאך פונקט פארקערט, אז יהודה איז דער עיקר, און ער וועט זיין דער איין איינציקער מלך, מלך המשיח פון בית דוד. דער אלטער רבי מבאר גאר א געשמאקן ביאור, א טיפן ביאור, און דער נקודת הביאור פון דעם אלטן רבי איז, אז דער חילוק צווישן יוסף און יהודה איז דער חילוק צווישן צומח און דומם. דער אלטער רבי מבאר אז דאס איז אויך דער חילוק צווישן דעם משכן און דעם בית המקדש. וואס די נקודה איז, פאר מיר רעדן אביסל און פארשטיין די [לא ברור].
14:50 בעניין הזה אדמו"ר הזקן מבאר את ההבדל בין יוסף ליהודה, איך זהו ההבדל בין צומח לדומם, ומה ההבדל בין המשכן לבית המקדש. למעשה, במשכן ובבית המקדש, כזכור, המשכן היה דירת עראי, ״ואהיה מתהלך באוהל״. זאת אומרת, הוא היה דירת עראי. מה שאין כן בית המקדש הוא דירת קבע של הקב״ה. אחד ההבדלים שרואים בין המשכן לבית המקדש הוא שהמשכן נבנה באופן של דומם, צומח וחי. כלומר, האדמה, קרקע המשכן, הייתה דומם, אבל עיקר המשכן היה דווקא צומח — הקרשים, שהם צומח. והיריעות, הגג שכיסה את הקרשים, גג המשכן, היו מן החי: יריעות עזים, עורות תחשים וכו׳, כפי שכתוב בפרשה. כל אלה היו דברים מן החי. כלומר, זהו הסדר הרגיל: דומם, צומח, חי. דומם הוא הדבר הנמוך ביותר, צומח עומד למעלה ממנו, וחי עומד עוד יותר למעלה. וזה הסדר הרגיל בסדר השתלשלות, בסדר הבריאה. מה שאין כן בית המקדש — שם הכול היה אבנים. בית המקדש, כולו לא היה לא מן הצומח ולא מן החי, מלבד, מלבד [לא ברור]. הכול היה מאבנים. [לא ברור]
14:50 דא דערין איז דער אלטער רבי מבאר, די חילוק צווישן יוסף און יהודה, ווי דאס איז די חילוק צווישן צומח און דומם, און וואס איז די חילוק צווישן דעם משכן און דעם בית המקדש. אז למעשה, אין דעם משכן און דעם בית המקדש, ווי מ׳געדענקט, דער משכן איז געווען א דירת עראי, „ואהיה מתהלך באוהל“. דאס הייסט אז ס׳איז געווען א דירת עראי. מה שאין כן דער בית המקדש איז א דירת קבע של הקב״ה. איינע פון די חילוקים וואס מ׳זעט צווישן דעם משכן און דעם בית המקדש, אז דער משכן איז געבויט געווארן אין אן אופן פון דומם, צומח און חי. דאס הייסט אז די ערד, קרקע המשכן, איז געווען דומם, אבער דער עיקר פון משכן איז געווען גאר צומח, קרשים, און דאס איז צומח. און די יריעות, דער דאך וואס האט פארדעקט די קרשים, דער גג המשכן, דאס איז געווען פון חי: יריעות עזים, עורות תחשים וכו׳, ווי ס׳שטייט אין פרשה, דאס איז אלץ געווען ענינים פון חי. דאס הייסט אין דעם סדר, ווי דאס איז דער נארמאלער סדר, דומם, צומח, חי. דומם איז די נידעריגסטע זאך, צומח שטייט העכער, און חי שטייט נאך העכער. און דאס איז דער סדר הרגיל אין סדר השתלשלות, אין סדר הבריאה. מה שאין כן דער בית המקדש, אלץ דארט איז געווען כולו אבנים. דער בית המקדש איז נישט געווען די גאנצע זאך נישט פון צומח, נישט פון חי, סיידן, סיידן [לא ברור]. אלץ איז געווען פון אבנים. [לא ברור]
16:25 [לא ברור] אבל הגמרא מספרת במסכת ראש השנה על כורש, שכאשר בנו את בית המקדש השני, הוא הכניס עצים. כורש רצה שיכניסו עץ לבית המקדש, וזה היה היפך הכוונה, היפך הרצון. כי בית המקדש צריך להיות כולו דומם; מן הקרקע ועד הגג הכול היה אבנים. ולכאורה, בפשטות, זהו עניין הצומח בדירת עראי, מה שאין כן דומם בדירת קבע. אבל אדמו"ר הזקן מבאר את פנימיות העניין. ופנימיות העניין היא שכאשר לוקחים את הסדר הרגיל, את ההבדל בין דומם לצומח, צמיחה היא דבר ששייך בו מעבר מקטנות לגדלות: הוא הולך וגדל. בעבודת השם, זהו עניין הצמיחה בעבודת האדם. זו העבודה הרוחנית של האדם, באהבת השם, ביראת השם, בתורה ובעבודה — עבודה רוחנית ששייכת בה צמיחה. כשמדובר בעבודה רוחנית, שייכת בה צמיחה מקטנות לגדלות. ״צדיק כתמר יפרח, כארז בלבנון ישגה״. וזהו גם עניינו של השם יוסף. השם יוסף הרי מרמז על כל העניין הזה: יוסף מלשון הוספה. הוספה היא צמיחה. היום הוא קטן, אבל מחר הוא גדל ונעשה גדול יותר; הוא מוסיף ונעשה גדול יותר ויותר, ״כתמר יפרח, כארז בלבנון ישגה״. עולה וגדל יותר ויותר. בעבודת השם, עניין הצמיחה הוא בעיקר בעבודה פנימית, בעבודה רוחנית: בלימוד התורה, באהבת השם ויראת השם, בעבודת המידות. בזה חווים צמיחה מקטנות לגדלות. האדם יכול להתקדם ולהתעלות עוד ועוד, להעמיק עוד ועוד, להתרחב עוד ועוד, ללכת מחיל אל חיל.
16:25 [לא ברור] אבער די גמרא דערציילט אין מסכת ראש השנה, וועגן כורש, אז בשעת מ׳האט געבויט דעם צווייטן בית המקדש, האט ער אריינגעשטעלט עצים, און כורש האט געוואלט, אז מ׳זאל אריינשטעלן האלץ אין בית המקדש, און דאס איז געווען היפך הכוונה, היפך הרצון. ווייל בית המקדש דארף זיין כולו דומם, פון ערד ביזן דאך, אלץ איז געווען כולו אבנים. און דאס איז לכאורה בפשטות, דער ענין פון צומח ביי א דירת עראי, מה שאין כן דומם ביי א דירת קבע. אבער דער אלטער רבי איז מבאר די פנימיות הענין. און די פנימיות הענין איז דאס, אז בשעת מ׳נעמט דעם סדר הרגיל, דער חילוק צווישן דומם און צומח: צמיחה איז די זאך וואס איז שייך מקטנות לגדלות. עס גייט און וואקסט. אין עבודת השם איז דאס דער ענין פון צמיחה אין עבודת האדם. דאס איז די עבודה רוחנית, דאס איז דאך ביים מענטשן, אין אהבת השם, אין יראת השם, אין תורה, עבודה, די עבודה רוחנית, וואס איז שייך צמיחה. בשעת עס רעדט זיך אין עבודה רוחנית, איז דאס שייך צמיחה מקטנות לגדלות. „צדיק כתמר יפרח, כארז בלבנון ישגה“. און דאס איז דער לשון יוסף. דער נאמען יוסף איז דאך מרמז דעם גאנצן ענין. דער נאמען יוסף איז דאך יוסף מלשון הוספה. הוספה איז צמיחה. אז היינט איז ער קליין, אבער מארגן וואקסט ער און ווערט א גרעסערער; ער מוסיף און ווערט גרעסער און גרעסער, „כתמר יפרח, כארז בלבנון ישגה“. אלץ העכער און גרעסער און גרעסער. אין עבודת השם, דער ענין פון צמיחה איז בעיקר אין עבודה פנימית, אין עבודה רוחנית: אין ענין פון לימוד התורה, אין ענין פון אהבת השם ויראת השם, עבודת המדות. אין דעם דערפארט מען צמיחה מקטנות לגדלות. דער מענטש קען גיין און ווערן העכער און העכער, טיפער און טיפער, ברייטער און ברייטער, גיין מחיל אל חיל.
18:25 אבל עניינו של הדומם הוא אבנים. אבנים הן דומם, דבר שלא שייכת בו שום צמיחה, שום חיות. וכל העניין של האבנים בבית המקדש הוא הביטול. זו אבן דומם. ודוד המלך אמר: ״אם לא שויתי ודוממתי״. ״דוממתי״, ״דום לה׳ והתחולל לו״. עניינו של הדומם הוא שתיקה. לא שייכת בו שום תנועה; הוא עומד בתנועה של ביטול ודומם, שותק, בטל במציאות לגמרי, נכנע לגמרי. וכך גם בגשמיות: על האדמה, שהיא דומם, דורכים. ״הכל דשין עליה״ — אדמה, עפר, דורכים עליהם והם מניחים שידרכו עליהם, נעשים למדרס. זאת אומרת שעניינו של הדומם הוא ביטול. אם מסתכלים בחיצוניות, בפשטות, על סדר העבודה בדרך הרגילה, סדר העבודה הוא כמו סדר המשכן. כלומר, צריך להיות עפר, ביטול. בעבודת השם זה היסוד. כשאדם בונה לעצמו משכן, את המשכן שבעבודת השם, צריך להיות בו הדבר הזה: יסוד העבודה צריך להיות ביטול. האדם צריך שתהיה לו יראת שמים, קבלת עול מלכות שמים, ״בתחילה יקבל עליו עול מלכות שמים תחילה״. צריך שיהיה בו הביטול של אבן דומם; זו העבודה הראשונה. האדם מקבל את מה שהרבי רוצה. אבל אחר כך אסור שזה יישאר כך; צריכה להיות צמיחה. הוא צריך להתחיל לגדול, לפתח רגשות של אהבת השם ויראת השם, להתחיל ללמוד ולהתחיל להבין, וכל זה הוא עניין הצמיחה. ועוד יותר מכך — חי: תחילה צומח ואחר כך חי. בצומח יש התפתחות מקטנות לגדלות, הוא גדל וגדל וגדל, אבל הוא עדיין
18:25 דער ענין פון דומם, אבער אבנים. אבנים איז דומם, איז די זאך וואס עס איז נישט שייך קיין שום צמיחה, קיין שום חיות. און דער גאנצער ענין פון אבנים בבית המקדש איז דער ביטול. דאס איז אבן דומם. און דוד המלך האט געזאגט: „אם לא שויתי ודוממתי“. „דוממתי“, „דום לה׳ והתחולל לו“. דער ענין פון דומם איז דער ענין פון שתיקה. עס איז נישט שייך קיין שום תנועה; ער שטייט אין דער תנועה פון ביטול ודומם, שווייגט, ער איז אינגאנצן מבוטל במציאות, איז אינגאנצן נכנע. און אזוי איז עס אויך בגשמיות: די ערד, וואס איז דומם, אויף איר טרעט מען ארויף. „הכל דשין עליה“, אדמה, עפר, מ׳טרעט אויף דעם, לאזט טרעטן, מדרס. דאס הייסט אז דער ענין פון דומם איז דער ענין פון ביטול. אויב מ׳קוקט בחיצוניות, דאס איז בחיצוניות, בפשטות, דער סדר העבודה, ווען מ׳קוקט אויפן דרך הרגיל, איז דער סדר העבודה ווי דער סדר המשכן. דאס הייסט, עס דארף זיין עפר, ביטול. אין עבודת השם איז דאס דער יסוד. בשעת מ׳בויט זיך א משכן, דעם משכן אין עבודת השם, דארף דאס זיין דערין: דער יסוד העבודה דארף זיין ביטול. דער מענטש דארף האבן יראת שמים, קבלת עול מלכות שמים, „בתחילה יקבל עליו עול מלכות שמים תחילה“. דער מענטש דארף האבן ביי זיך דעם ביטול פון אבן דומם, דאס איז די ערשטע עבודה. דער מענטש מקבל וואס דער רבי וויל. שפעטער אבער דארף עס נישט בלייבן אזוי; דארף זיין צמיחה. ער דארף נעמען וואקסן און נעמען הרגשים פון אהבת השם ויראת השם, און נעמען לערנען און נעמען פארשטיין, און דאס איז אלץ דער ענין פון צמיחה. נאך מער, חי: תחילה צומח און חי. צומח איז דא קטנות לגדלות, וואס וואקסט און וואקסט און וואקסט, אבער עס אלץ
20:21 נשאר במקום אחד. לחי יש מעלה: הוא לא רק גדל, אלא גם נע ממקום למקום. ובנפש האדם, אומרת החסידות, זהו ההבדל בין עבודת המידות לעבודת המוחין. עבודת המידות היא צמיחה, אבל טבעו של האדם נשאר כפי שהוא. אדם שבטבעו נוטה לחסד נשאר במידת החסד, אלא שהחסד שלו גדל מקטנות לגדלות. כאמור, אצל ילד קטן החסד מתבטא בעניינים קטנים; כשהוא גדל, החסד מתבטא בעניינים גדולים יותר. אבל מטבעו הוא נשאר באותה מידה. מה שאין כן השכל: לשכל יש היכולת לצאת מעניין אחד לעניין אחר, לחפש ולשנות את טבעו של האדם. זו מעלת השכל, בדוגמת החי שנע ממקום למקום. והסדר של מעלות המשכן הוא הסדר הרגיל, מלמטה למעלה: תחילה מתחילים בביטול של קבלת עול, שהוא בחינת דומם. אחר כך בא הצומח, הגדל מקטנות לגדלות. לאחר מכן מגיעים למעלת החי, מעלת המוחין, כפי שדיברנו. כל אלה הם במדרגתו של יוסף, הוספה וצמיחה. יהודה הוא בדוגמת מדרגת בית המקדש. וזה מה שאכן רואים: המשכן היה בחלקו של יוסף. משכן שילה עמד בחלקו של יוסף. כלומר, ליוסף יש שייכות למשכן. מה שאין כן בית המקדש, שהיה בחלקו של יהודה. ירושלים הייתה
20:21 בלייבט אויף איין ארט. חי, האט די מעלה אז ער ניט נאר וואקסט, נאר ער גייט ממקום למקום. וואס דאס איז ביי דער נפש האדם, זאגט חסידות, דער חילוק צווישן עבודת המדות און עבודת המוחין. עבודת המדות איז דאס צמיחה, אבער דער טבע האדם בלייבט אין זיין טבע. א מענטש וואס איז בטבע החסד בלייבט ער אין חסד. נאר דער חסד וואקסט מקטנות לגדלות. כאמור, א קליין קינד, זיין חסד איז אין קליינע ענינים. ווען ער ווערט גרעסער, איז דער חסד אין גרעסערע ענינים. אבער בטבע בלייבט ער אין דעם זעלבן מדה. מה שאין כן שכל, שכל האט אין זיך דעם יכולת ארויסצוגיין פון איין ענין אין צווייטן, צו זוכן און משנה זיין זיין טבע. וואס דאס איז די מעלה פון שכל, וואס דאס איז על דרך החי, וואס ער גייט ממקום למקום. און די מעלות פון סדר המשכן איז דאס סדר הרגיל, וואס דאס איז דער סדר מלמטה למעלה. פריער הויבט מען אן מיט דעם ביטול פון קבלת עול, וואס דאס איז דומם. שפעטער איז צומח, וואס ער וואקסט מקטנות לגדלות. שפעטער גייט מען צו מעלת החי, די מעלת המוחין, ווי מען האט גערעדט. וואס דאס איז אלץ די מדריגה פון יוסף, היוסף און צמיחה. יהודה, דאס איז על דרך די מדריגה פון בית המקדש. און דאס איז דאך וואס מען זעט, אז דער משכן איז געווען ביי יוסף. משכן שילה איז געשטאנען בחלק של יוסף. דאס הייסט, ביי יוסף איז דער שייכות צום משכן. מה שאין כן דער בית המקדש איז געווען בחלק של יהודה. ירושלים, דאס איז געווען
21:51 בכללותה בשטחו של יהודה. חלקה היה בחלקו של בנימין וחלקה בחלקו של יהודה, אבל בכל אופן הייתה לה שייכות לדוד המלך ולחלקו של יהודה, כפי שמסופר בתנ״ך. יוצא שכל עניינו של בית המקדש, שבו היה הכול דומם, [לא ברור], מראה את המעלה המיוחדת שיש דווקא בדומם, שהיא מדרגת הביטול. ועל הביטול הזה מורה השם יהודה. דיברנו על כך שיוסף מורה על צמיחה, על הוספה, על גדילה ועל שאיפה לעלות מעלה מעלה. ואילו יהודה — בשמו נאמר: ״הפעם אודה את ה׳״, ״ותעמוד מלדת״. כלומר, יהודה הוא מלשון הודאה: ״מודה אני לפניך״, ״מודים אנחנו לך״. אדם עומד בתפילת שמונה עשרה, משתחווה, מתכופף ואומר ״מודים אנחנו לך״. זו הודאה וביטול, שבהם הוא מבטל את עצמו לפני הקב״ה. רואים גם שהודאה אין פירושה רק להודות למישהו על מה שעשה, אלא גם להודות לדבריו, להתבטל: ״מודים חכמים לרבי מאיר״ — מודים במה שהוא אומר, נותנים תוקף לדבריו. אם כן, עניין ההודאה הוא עניין הביטול. ולכן, שוב, דומם: ״ותעמוד מלדת״. מבואר בחסידות שעניינו של יהודה הוא שמונה עשרה, ״ותעמוד מלדת״. פירוש ״ותעמוד מלדת״ הוא שלידה היא צמיחה, גדילה והתקדמות. וכשמגיעים לשמונה עשרה, האדם בטל במציאות לגמרי, כעבדא קמיה מריה, [לא ברור]
21:51 בכללות אין דעם שטח פון יהודה. א חלק איז געווען בנימין, א חלק יהודה, אבער על כל פנים איז געווען דער שייכות צו דוד המלך און חלק של יהודה, ווי עס ווערט דערציילט אין תנ״ך. קומט אויס, אז דער גאנצער ענין פון דעם בית המקדש, וואס דארטן איז געווען כולו דומם, [לא ברור], וואס דאס באווייזט די מעלה מיוחדת וואס איז דא דוקא אין דומם, וואס דאס איז די מדריגה פון ביטול. וואס דאס איז וואס דער נאמען יהודה באווייזט אויף ביטול. מען האט גערעדט, יוסף באווייזט אויף צמיחה, היוסף, וואקסן, שטרעבן העכער און העכער. יהודה, אין זיין נאמען, „הפעם אודה את ה׳“, „ותעמוד מלדת“. דאס הייסט, אז יהודה איז מלשון הודאה: מודה אני לפניך, מודים אנחנו לך. א מענטש שטייט בשמונה עשרה און ער איז זיך משתחוה, בייגט זיך אן און זאגט „מודים אנחנו לך“. וואס דאס איז די הודאה און ביטול, וואס ער איז זיך מבטל פאר דעם אויבערשטן. איך זע דאס אויך, אז הודאה איז דאס ניט נאר דער טייטש אפדאנקען, נאר הודאה איז דער טייטש פון זיך איבערגעבן, זיך מתבטל זיין. „מודים חכמים לרבי מאיר“, אז מודה זיין וואס ער זאגט, מען גיט א כיבוד צו אים. איז דער ענין הודאה איז דאס דער ענין פון ביטול. דערפאר איז, נאך דומם, „ותעמוד מלדת“. שטייט אין חסידות, אז דער ענין פון יהודה, דאס איז שמונה עשרה, „ותעמוד מלדת“. דאס הייסט „ותעמוד מלדת“: לידה איז צמיחה, וואקסן, צוגיין. קומט צו שמונה עשרה, איז ער אין גאנצן בטל במציאות, כעבדא קמיה מריה, [לא ברור]
23:27 ורואים את האמת. ואדמו״ר הזקן מבאר שהמשכן הוא סדר העבודה בזמן הזה. מה שאין כן בית המקדש, שהוא בדוגמת לעתיד לבוא. בית המקדש נבנה בדוגמת מה שיהיה לעתיד לבוא. לעתיד לבוא יתגלה השורש של מלכות, השורש של דומם, השורש של עפר. יתגלה שדווקא המציאות התחתונה מושרשת במקום הנעלה ביותר. ולכן, כפי שהחסידות מבארת בהרחבה, לעתיד לבוא תתגלה מעלת המלכות, מעלת העפר, מעלת התחתון ומעלת העולם הזה הגשמי. דווקא בדבר הנמוך ביותר נמצא העניין העמוק והנעלה ביותר, עם תוקף הביטול שיש דווקא בדומם. ועל כך אומרים שלעתיד לבוא יהיה דווקא יהודה נעלה מיוסף. וזהו הסיפור של הפרשה ושל ההפטרה. בפרשת השבוע מסופר המעשה כפי שהיה בזמן הזה: יוסף היה המשנה למלך, ויהודה קיבל מיוסף. יהודה היה צריך לבקש מיוסף, ״בי אדוני״, שיקבל את ההשפעה מיוסף הצדיק. יוסף הוא המשפיע, יוסף הוא צדיק יסוד עולם, ״ויוסף הוא המשביר לכל עם הארץ״. זהו עניינו של יוסף: הוא המשפיע ממש, ואילו יהודה הוא מי
23:27 ווי זען דעם אמת. און דער אלטער רבי איז מבאר, אז אין משכן, דאס איז דער סדר העבודה וואס דאס איז בזמן הזה. מה שאין כן בית המקדש, דאס איז בדוגמא של לעתיד לבוא. דער בית המקדש איז געבויט געווארן בדוגמא וואס וועט זיין לעתיד לבוא. לעתיד לבוא וועט נתגלה ווערן דער שורש פון מלכות, דער שורש פון דומם, דער שורש פון עפר וועט נתגלה ווערן, אז דוקא דער מציאות, דער תחתון, איז גאר מושרש אין דעם מקום הכי עליון. וואס דערפאר וועט זיין דער ענין, זאגט חסידות גאר ברייט, אז לעתיד לבוא וועט נתגלה ווערן די מעלה פון מלכות, די מעלה פון עפר, די מעלה פון דעם תחתון, די מעלה פון עולם הזה הגשמי. אז דוקא אין די נידריגסטע זאך, דארטן געפינט זיך דער טיפסטער, העכסטער ענין מיט דעם תוקף הביטול, וואס איז דא דוקא אין דעם דומם. און דאס איז וואס מען זאגט, אז לעתיד לבוא וועט זיין דוקא יהודה העכער פון יוסף. און דאס איז דער סיפור פון די פרשה און די הפטרה. אין פרשת השבוע ווערט דערציילט דער סיפור, ווי דאס איז בזמן הזה. איז יוסף געווען דער משנה למלך, און יהודה האט מקבל געווען פון יוסף. און יהודה האט געדארפט זיך איינבעטן ביי יוסף, „בי אדוני“, אז ער זאל מקבל זיין די השפעה פון יוסף הצדיק. יוסף איז דער משפיע, יוסף איז דער צדיק יסוד עולם, „ויוסף הוא המשביר לכל עם הארץ“, יא, דער ענין פון יוסף. וואס ער איז דער, וואס ער איז ממש דער משפיע, און יהודה איז דער, וואס
24:57 שבטל ומקבל מיוסף. ״בי אדוני״ — הוא מבקש מיוסף, המשפיע שלו: אני רוצה לקבל ממך את ההשפעה. אבל זה רק בזמן הזה. כשיגיע לעתיד לבוא ומשיח יבוא, יתגלה אז העניין הזה, וכל העניין: מעלת המקבל, מעלת המלכות. ואז יהיה, כפי שכתוב בחסידות, ״אשת חיל עטרת בעלה״. כלומר, אשת חיל, המקבל, תהיה נעלית מן המשפיע. זאת אומרת שמלכות תהיה נעלית יותר, שיהודה יהיה נעלה מיוסף. אז יבינו את המעלה שבביטול של יהודי, שיהודי מבטל את עצמו לפני הקב״ה. הביטול הזה נובע מן העומק העמוק ביותר של היחידה שבנפש; משם נובע הביטול האמיתי. וזהו מה שאומרים על ניצוץ המשיח שבכל אחד ואחד. כשמשיח יבוא — ״ועבדי דוד״, כפי שנאמר בפסוק בהפטרת פרשת ויגש — ״ועבדי דוד״: ״עבדי״, דווקא עניינו של עבד, קבלת עול. והעניין הזה של ״ועבדי״, קבלת העול והביטול של עבד פשוט, הוא מעלתו של דוד, משבט יהודה. כפי שדוד המלך אומר, ״אם לא שויתי ודוממתי״: אצלו הייתה העבודה של ביטול והתמסרות לרצון העליון בתכלית. ״אבן מאסו הבונים היתה לראש פנה״. האבן הזאת, קבלת העול הזאת, היא ראש הפינה; וזה מה שיתגלה לעתיד לבוא.
24:57 ער איז בטל און ער איז מקבל פון יהודה, אה, פון יוסף, ״בי אדוני״, ער בעט יוסף, זיין משפיע: איך וויל מקבל זיין פון דיר די השפעה. דאס איז אבער נאר בזמן הזה. אזוי ווי עס וועט קומען צו גיין לעתיד לבוא, משיח וועט קומען, וועט דעמאלט נתגלה ווערן דער ענין, און כל הענין. דאס איז דער ענין, די מעלה פון מקבל, די מעלה פון מלכות, יא, און דעמאלט וועט זיין, ווי עס שטייט אין חסידות, ״אשת חיל עטרת בעלה״. יא, דאס הייסט אז די אשת חיל, דער מקבל, וועט זיין העכער פון דעם משפיע. און דאס הייסט אז מלכות וועט זיין העכער, יא, יהודה וועט זיין העכער פון יוסף. דעמאלט וועט מען דערהערן די מעלה וואס איז דא אין דעם ביטול פון א אידן, וואס א איד איז זיך מבטל צום אייבערשטן. אט דער ביטול נעמט זיך פון אט דעם טיפסטן עמק פון דער יחידה שבנפש, וואס דארטן נעמט זיך דער אמת׳ער ביטול. און דאס איז וואס מען זאגט, דער ניצוץ המשיח שבכל אחד ואחד. אז ווען משיח וועט קומען, ״ועבדי דוד״, דא זאגט דער פסוק אין דער הפטרה פון פרשת ויגש, ״ועבדי דוד״ — עבדי, דוקא דער ענין פון עבד, קבלת עול. און דער ענין, דער ״ועבדי״, דער קבלת עול פון ביטול פון עבד פשוט, וואס דאס איז די מעלה פון דוד, שבט יהודה. ווי דוד המלך זאגט, ״אם לא שויתי ודוממתי״, ביי אים איז געווען די עבודה פון ביטול און איבערגעגעבנקייט צום רצון העליון בתכלית. ״אבן מאסו הבונים היתה לראש פנה״. אט דער אבן, אט דער קבלת עול, אט דאס איז דער ראש פנה; דאס וועט נתגלה ווערן לעתיד לבוא.
26:29 על ידי מלך המשיח, המנהיג — דווקא הוא יהיה המלך האחד והיחיד. ״ועבדי דוד נשיא עליהם ורועה אחד לכולם״, שכולם יתמסרו להנהגתו של מלך המשיח. הרבי דיבר על כך בשבת פרשת ויגש, [לא ברור]. ויש בזה דבר נפלא. כשמגיעה שבת פרשת ויגש, חנוכה כבר עבר. זוכרים שפעם, בהתוועדות, הייתה אווירה חמה ושמחה מאוד. הרבי אמר: חנוכה רק עכשיו עבר. חנוכה הרי הוא זמן קדוש, זמן נעלה. ומה אומרת החסידות על חנוכה? ״כי אתה ה׳ נרי וה׳ יגיה חשכי״. חנוכה הוא אור, אלוקות. בחנוכה יש גילויים גדולים יותר. חנוכה עובר, ונכנסים לחודש טבת. קר, חשוך, הלילות ארוכים — חודש טבת. אפשר לחשוב שאין בזה כלום, שזו ממש ירידה. הרבי אומר: לא, בדיוק להפך. הרי כל העניין שקיבלנו מחנוכה הוא ״מעלין בקודש״, כדעת בית הלל: בכל יום עולים מעלה מעלה. לא ייתכן שאחרי שחנוכה עבר נעשינו נמוכים יותר. וכי אחרי כל חנוכה נכנסים לימים קרים וחשוכים, וזו ירידה? כך הרי יתבטל כל העניין של חנוכה. הרבי אמר: את זה רואים בפרשת ויגש. מה קוראים אחרי חנוכה? קוראים את פרשת ויגש. ומה כתוב בפרשת ויגש, כפי שמבואר בחסידות? כפי שאדמו"ר הזקן מסביר בתורה אור, [לא ברור], זו ה־
26:29 דורך מלך המשיח, דער פירער, דוקא ער וועט זיין דער איין און איינציגער מלך. ״ועבדי דוד נשיא עליהם ורועה אחד לכולם״, אז אלע וועלן זיך איבערגעבן אונטער דעם ענין פון מלך המשיח. אט דער רבי האט גערעדט אין יום שבת ויגש, [לא ברור]. הא, מזה איז דא א דבר נפלא. אז עס קומט צו גיין שבת ויגש, איז אריבערגעגאנגען חנוכה. דענקט, ווען מען אמאל פארברענגט, האט זיך געווען דארט גאר א ווארימע, א פריילעכע פארברענגען. אט דער רבי האט געזאגט: ערשט אריבער חנוכה. חנוכה דאך, אה, א הייליגער זמן, א העכערער זמן. יא, וואס טוט זיך, וואס רעדט חסידות? חנוכה, ״כי אתה ה׳ נרי וה׳ יגיה חשכי״. חנוכה, ליכט, געטליכקייט. חנוכה, דאס איז גרעסערע גילויים. גייט אריבער חנוכה, פאלט מען אריין אין חודש טבת. ס׳איז קאלט, ס׳איז טונקל, לאנגע נעכט, חודש טבת. קען מען דאך מיינען אז עס איז גארנישט, עס איז גאר א ירידה. דער רבי זאגט: ניין, עס איז דאך פונקט פארקערט. דער גאנצער ענין וואס מען האט באקומען פון חנוכה איז דאך געווען דער ״מעלין בקודש״, אליבא דבית הלל, אז יעדן טאג גייט מען העכער און העכער. קען דאך נישט זיין אז אריבערגעגאנגען חנוכה, זיינען מיר געווארן נידעריקער. איז א גאנץ חנוכה, פאלט מען אריין אין קאלטע, טונקעלע טעג, איז גאר א ירידה? איז דאך אוועק דער גאנצער ענין פון חנוכה. און דער רבי האט געזאגט, אט דא זעט מען אין פרשת ויגש. וואס ליינט מען נאך חנוכה? נאך חנוכה ליינט מען ויגש. וואס שטייט אין פרשת ויגש, אין א חסידישע פרשה? ווי דער אלטער רבי איז מסביר אין דעם תורה אור, [לא ברור], עס איז דער—
28:10 תורה של אדמו"ר הזקן על הפרשה. מהו אפוא עניינה של פרשת ויגש? להבליט את מעלתו של יהודה על יוסף. יהודה הוא שהתחנן לפני יוסף, כדי שיוסף לא [לא ברור]. עד שמגיעים להפטרה, שבה מסופר לנו: ״ועבדי דוד נשיא עליהם ומלך אחד יהיה לכולם״. הרבי אומר: חנוכה, עם כל הגדולה שלו, קשור למשכן. חנוכה הוא משכן. קוראים בו את פרשת הנשיאים, הקשורה לחנוכת המשכן — זהו הביאור של חנוכת המשכן. כשחנוכה מסתיים, מתחילים ללמוד על עניינו של הבית, בית המקדש. מעלתו של בית המקדש על המשכן, מעלתו של יהודה על יוסף, ״ועבדי דוד נשיא עליהם ומלך אחד יהיה לכולם״. וזה נותן לנו [לא ברור] גדול מאוד. על כך דיבר הרבי במילים חמות מאוד, במילים חזקות מאוד: צריך לדעת שאנו נמצאים כעת בזמן הזה, בזמן שלנו, שבו משיח עומד לבוא בכל רגע. וזוהי העבודה הנדרשת מכל אחד, מכל אנשי הדור. והרבי, נדמה לי, דיבר אז על כך שלא משנה לאיזו קהילה אתה משתייך, ולא משנה מי אתה או מאין באת — אם אתה יהודי. אם אתה יהודי, בן אברהם יצחק ויעקב, וזכית לחיות בדורנו, בזמן הזה, עליך לדעת שתכלית זמננו והשליחות
28:10 תורה פון דעם אלטן רבי אויף דער פרשה. אז וואס איז דער ענין פון פרשת ויגש? ארויסברענגען די מעלה פון יהודה איבער יוסף. און יהודה איז דער וואס האט געפלעט ביי יוסף, און אז יוסף זאל נישט [לא ברור]. ביז עס קומט צו דער הפטרה, וואס דארט דערציילט מען אונז אז ״ועבדי דוד נשיא עליהם ומלך אחד יהיה לכולם״. דער רבי זאגט, חנוכה, מיט דער גאנצער גדלות פון חנוכה, חנוכה האט צו טאן מיט דעם משכן. חנוכה איז משכן. וואס מען לערנט פרשת הנשיאים, וואס האט צו טאן מיט חנוכת המשכן — דאס איז דער ביאור פון חנוכת המשכן. געענדיגט זיך חנוכה, הייבט מען אן לערנען וועגן דעם ענין פון בית, בית המקדש. און די מעלה פון בית המקדש איבער משכן, די מעלה פון יהודה איבער יוסף, דער ״ועבדי דוד נשיא עליהם ומלך אחד יהיה לכולם״. און דאס קומט צו געבן אונז זייער א [לא ברור]. און דעם האט דער רבי גערעדט, זייער ווארימע ווערטער, גאר שטארקע ווערטער. אז מען דארף וויסן זיין, אז מען געפינט זיך איצט אין דעם זמן, דעם היינטיגן זמן, וואס איז אט־אט קומט משיח. און די עבודה איז דער, וואס מען מאנט זיך ביי יעדן איינעם, ביי כל אנשי הדור. און דער רבי דענקט, דער איז עס, דער רבי האט דעמאלט גערעדט: עס איז נישט נוגע צו וועלכער קהילה דו באלאנגסט, נישט נוגע ווער — פון וועלכער — אויב דו ביסט א איד. אויב דו ביסט א איד און א בן אברהם יצחק ויעקב, און דו ביסט זוכה געווען צו לעבן בדורנו, אין אט דעם זמן, דארפסטו וויסן זיין אז דער תכלית פון אונזער זמן און די
29:37 של כל יהודי בזמננו היא להתכונן, להכין את כל האנשים שסביבו, ולהכין את העולם כולו [לא ברור] לקבל פני משיח צדקנו. העולם כבר עומד מוכן לזמן הגאולה. העולם כבר נמצא במצב [לא ברור], והוא כבר מוכן לגמרי. העולם כבר נמצא במצב שבו משיח עומד לבוא בכל רגע. חסר רק שיהודי יעשה את הפעולה האחרונה: עוד מעשה, עוד דיבור, עוד מחשבה, עוד פעולה ועוד תפילה. הרבי דיבר אז גם על עוד תפילה: להתפלל, לבקש ולזעוק ״עד מתי״, כי הקב"ה מתאווה לתפילתן של ישראל. הרבי מחכה שעוד יהודי ישמיע עוד זעקה, מעומק ליבו, של ״עד מתי״, של ״צמח דוד עבדך מהרה תצמיח״ ושל ״ותחזינה עינינו בשובך לציון ברחמים״. לבקש מהקב"ה, וכך יפעלו משהו. וכידוע דברי החיד"א על הנאמר: ״צמח דוד עבדך מהרה תצמיח וקרנו תרום בישועתך, כי לישועתך קוינו כל היום״. המילה ״כי״ היא נתינת הטעם. מה פירוש ״כי״? עצם זה שיהודים מבקשים ומקווים — זה עצמו הטעם לכך שהקב"ה צריך להביא את הגאולה. על כך דיבר הרבי אז, ודרש מהחסידים שידעו,
29:37 די שליחות פון יעדער איד אין אונזער זמן איז דער תכלית פון צוגרייטן זיך, און צוגרייטן אלע מענטשן ארום זיך, און צוגרייטן די גאנצע וועלט אויף דעם [לא ברור] לקבל פני משיח צדקנו. די וועלט שטייט שוין גרייט אויף דעם זמן הגאולה. די וועלט שטייט שוין אין דעם מצב [לא ברור], און די וועלט איז שוין אין גאנצן גרייט. די וועלט שטייט שוין אין דעם מצב וואס אט־אט קומט משיח. עס פעלט נאר אז א איד זאל טאן די לעצטע פעולה: נאך א מעשה, נאך א דיבור, נאך א מחשבה, און נאך א פעולה, און נאך א תפילה. דער רבי האט דאמאלט גערעדט אויך וועגן נאך א תפילה: מתפלל זיין און אויסבעטן און שרייען „עד מתי“, ווייל דער אויבערשטער איז מתאווה לתפילתן של ישראל. דער רבי ווארט אז נאך א איד זאל געבן נאך א געשריי, יא, פון קירות לבו, דעם „עד מתי“, דעם „צמח דוד עבדך מהרה תצמיח“ און „ותחזינה עינינו בשובך לציון ברחמים“. אויסבעטן ביי דעם אויבערשטן, און וועט זיך עפעס פועל׳ן. און ווי דער ווארט, מאמר הידוע פון דעם חיד״א, אז עס שטייט „צמח דוד עבדך מהרה תצמיח וקרנו תרום בישועתך, כי לישועתך קוינו כל היום“. דער „כי“, דאס איז דער נתינת הטעם. וואס איז דאס דער „כי“? דאס גופא וואס אידן בעטן זיך און קיווינו, דאס אליין איז דער טעם פארוואס דער אויבערשטער דארף ברענגען די גאולה. און דאס האט דער רבי דאמאלט גערעדט און געמאנט ביי חסידים, אז מען זאל וויסן זיין,
31:07 כל אחד בעצמו ובסביבתו כולה, ובפרט בפרשת ויגש — זוהי נקודת הפרשה. צריך לדעת שעומד להגיע בכל רגע הזמן של ״ועבדי דוד מלך עליהם ונשיא אחד יהיה לכולם״, ושאז העבודה צריכה להיות דווקא [לא ברור] כפי שיהודה מלמד אותנו: העבודה של קבלת עול, העבודה של ביטול, המסירה והנתינה. כל אלה צריכים להיות אצל כל יהודי, כדי לסיים את השליחות שעוד נותרה ברגעים האחרונים של הגלות; להתכונן עם כל המשפחה, עם הסובבים אותנו ועם העולם כולו; ולעורר את האמונה של ״אחכה לו בכל יום שיבוא״, כדי שנזכה אכן לראות בעיני בשר את הגאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו. יעזור הקב"ה שנראה זאת ממש היום הזה.
31:07 יעדער איינער ביי זיך און אין דער גאנצער סביבה, און בפרט פרשת ויגש, דאס איז די נקודה פון דער פרשה. מען זאל וויסן זיין אז אט־אט קומט צו גיין דאס זמן פון דעם „ועבדי דוד מלך עליהם ונשיא אחד יהיה לכולם“, וואס דאמאלט די עבודה דארף זיין דוקא [לא ברור] ווי יהודה לערנט אונז. די עבודה פון קבלת עול, די עבודה פון ביטול, די מסירה ונתינה, וואס דאס דארף זיין ביי יעדער איד, אויף צו פארענדיגן די שליחות וואס איז געבליבן נאך אין די לעצטע רגעים פון גלות, און צוגרייטן זיך מיט דער גאנצער משפחה, מיט די ארום זיך, מיט דער גאנצער וועלט, און מעורר זיין די אמונה, דעם „אחכה לו בכל יום שיבוא“, אז מען זאל טאקע זוכה זיין צו זען בעיני בשר די גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו. זאל דער אויבערשטער העלפן, מען זאל עס טאקע זען היום הזה ממש.