לעבן חסידות · פרק 103 · 2023-12-06 · 40:48
חנוכה - א יום טוב וואס שיינט אורו של משיח
תיאור הפרק
*מאור עיניים פרשת מקץ, *בני יששכר-חנוכה, *מאמר ד״ה להבין ענין נרות חנוכה תשכ״ו, * מאמר ד״ה ביום השמיני תשמ״ו
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 סיפור סיפר הרבי בהתוועדות של חנוכה. הרבי סיפר בהתוועדות חנוכה תשמ״ו, שאדמו״ר הזקן אמר פעם במאמר, כשדיבר על עניין הקץ, על זמן הגאולה, והביא את הפסוק: ״ואת האלף ושבע המאות וחמשה ושבעים״. זהו הפסוק בפרשת פקודי: ״עשה ווים לעמודים״. אדמו״ר הזקן פירש שהפסוק בא לרמוז על הגאולה העתידה, שגאולת המשיח תהיה אלף שבע מאות שבעים וחמש שנה לאחר חורבן בית המקדש. ואדמו״ר הזקן הוסיף שעל פי החשבון הזה תהיה הגאולה בשנת תר״ח. היה אז — את החלק הזה של הסיפור הרבי לא סיפר; הפרטים מובאים במקומות אחרים. הרבי דיבר רק על נקודת הסיפור בקיצור. אבל במקומות אחרים מובאים פרטים נוספים: באמת, כשעושים את החשבון, אלף שבע מאות שבעים וחמש שנה מחורבן בית המקדש מביאות לשנת תר״ג. הרי חורבן בית המקדש היה בשנת ג׳ אלפים תתכ״ח. כשמחשבים ג׳ אלפים תתכ״ח ומוסיפים אלף שבע מאות שבעים וחמש, מגיעים ל־
00:00 א סיפור האט דער רבי דערציילט אין א פארברענגען פון חנוכה. דער רבי האט דערציילט אין א פארברענגען חנוכה תשמ״ו, אז דער אלטער רבי האט געזאגט אמאל אין א מאמר, האט גערעדט בנוגע דעם ענין פון קץ, פון דעם זמן הגאולה. און ער האט דעמאלט געשטעלט אויפן פסוק וואס דארט שטייט: ״ואת האלף ושבע המאות וחמשה ושבעים״. דאס איז דער פסוק אין פרשת פקודי, ״עשה ווים לעמודים״. און דער אלטער רבי האט מפרש געווען אז דער פסוק קומט צו זאגן, מרמז זיין בנוגע די גאולה העתידה, אז די גאולה פון משיח וועט זיין אין די יאר טויזנט זיבן הונדערט פינף און זיבעציק יאר פון דעם חורבן בית המקדש. און דער אלטער רבי האט צוגעפיגט אז דאס וועט זיין אין די יאר תר״ח, ביי דעם חשבון תר״ח. ס׳איז דעמאלט געווען — דער חלק הסיפור דער רבי האט נישט דערציילט; דאס ברענגט זיך אין אנדערע ערטער, די פרטים. דער רבי האט נאר גערעדט די נקודה פון דעם סיפור בקיצור. אבער אין אנדערע ערטער ברענגט זיך מער פרטים, אז באמת, ווען מען מאכט דעם חשבון, איז דער חורבן בית המקדש, אה, טויזנט זיבן הונדערט פינף און זיבעציק יאר, איז דאס אין די יאר תר״ג. ווייל דער חורבן בית המקדש איז דאך געווען אין ג׳ אלפים תתכ״ח. ווען מען חשבונט דאס, איז ג׳ אלפים תתכ״ח, און מען איז מוסיף דעם אלף שבע מאות שבעים וחמש, קומט דאס אויף
01:44 ה׳ אלפים תר״ג. אבל בפועל, מה שהיה אז הוא שאדמו״ר הזקן ערך את החשבון והגיע לשנת תר״ח. ובכן, אדמו״ר הזקן הסתלק מן העולם כמה שנים קודם לכן. בשנת תר״ח כבר הייתה תקופת נשיאותו של אדמו״ר הצמח צדק; אדמו״ר הצמח צדק היה אז הרבי. וכשחלפה שנת תר״ח — לא רק חצי שנה, אלא השנה כולה כבר עברה — בא בנו הצעיר של אדמו״ר הצמח צדק, אדמו״ר המהר״ש, אל אביו ואמר: ״אבא, סבא, אדמו״ר הזקן, הרי הבטיח ששנת תר״ח תהיה שנה של משיח, שנה של קץ. שנת תר״ח עברה ועדיין לא באה הגאולה. מה קרה כאן? מה קורה?״ אמר אדמו״ר הצמח צדק: ״מה אתה אומר? הרי השנה הודפס לראשונה הלקוטי תורה.״ כן, מה רואים מן הסיפור הזה? כידוע, אדמו״ר הצמח צדק עסק לילות וימים, חודשים ושנים, באיסוף מאמריו של אדמו״ר הזקן ובעריכתם. ואז, בשנת תקצ״ז, מסר אדמו״ר הצמח צדק
01:44 ה׳ אלפים תר״ג. אבער בפועל איז דעמאלט מעשה געווען אז דער אלטער רבי האט אויסגעפירט דעם חשבון און ער האט אזוי געטאן תר״ח. נו, דער אלטער רבי איז אוועקגעגאנגען — איז אוועק פון דער וועלט פארן, עטליכע יאר פארן. אין די יאר תר״ח, דאס איז געווען אין די צייטן פון די נשיאות פון דעם רבי׳ן, דעם צמח צדק. צמח צדק איז דעמאלט געווען דער רבי. און בשעת דער צמח צדק, בשעת עס איז געווען, אה, די יאר תר״ח, און ס׳איז אריבערגעגאנגען די יאר, ס׳האט זיך געהאלטן נישט א האלבע יאר, שוין אריבער די יאר, איז דעם צמח צדק׳ס זון, דער יונגסטער זון, וואס דאס איז געווען דער רבי מהר״ש, איז געקומען צו גיין צו זיין טאטן און: ״טאטע׳ני, טאטע׳לע, דער זיידע, דער אלטער רבי, האט דאך צוגעזאגט אז די יאר תר״ח וועט זיין א יאר פון משיח, א יאר פון קץ. ס׳איז אריבער די יאר תר״ח און נאך נישט איז געווען די גאולה. וואס האט דא פאסירט? וואס גייט אויף?״ האט דער צמח צדק געזאגט: ״וואס זעסטו, האט דא דעם יאר האט מען נאך אפגעדרוקט דעם לקוטי תורה דעם ערשטן מאל.״ יא, וואס זעט מען פון דעם סיפור הדברים? ס׳איז דאך ידוע אז דער צמח צדק האט זיך מתעסק געווען גאנצע נעכט און טעג און חדשים און יארן אויף צו אויפגלייבן די מאמרים פון דעם אלטן רבי׳ן און נאך צו רעדאקטירן. און דעמאלט, אין די יאר תקצ״ז, האט דער צמח צדק
03:20 לדפוס את מאמריו של אדמו״ר הזקן על ספרי בראשית ושמות. אבל מיד לאחר מכן באו הגזירות שהיו אז ברוסיה, וסגרו את כל בתי הדפוס, את כל המקומות שהדפיסו ספרים יהודיים, ובפרט ספרי קבלה. הדבר היה קשור לגזירות ולקטרוגים שבאו מצד מי שכונו אז ״המשכילים״, שרצו להפריע לציבור היהודי. כך היה באותם ימים. על כל פנים, סגרו את כל בתי הדפוס, ואז הפסיקו להדפיס. נותר מה שכבר הודפס על בראשית ושמות, והוא הספר תורה אור של אדמו״ר הזקן. עברו שנים רבות, ורק בשנת תר״ח נפתחה שוב האפשרות להדפיס ספרים. אז הדפיס אדמו״ר הצמח צדק את החלק השני, על ויקרא, במדבר ודברים, ושינה את שמו כדי שלא יהיה קושי להדפיסו. אבל למה היה צריך לעשות זאת? כי בעצם זה היה קשור אז לעניינים שהיו קשורים ל[לא ברור]. מכל מקום, השם תורה אור נשאר לספר הראשון, ושמו של החלק השני הוא לקוטי תורה. בו מופיעים מאמריו של אדמו״ר הזקן על ויקרא, במדבר, דברים ושיר השירים, כידוע. בספר לקוטי תורה, הכולל את כל המאמרים הללו, יש נוסף על כך גם את הגהותיו של אדמו״ר הצמח צדק, כידוע.
03:20 זיך געגעבן צו דרוקן די מאמרים פון דעם אלטן רבי׳ן אויף ספר בראשית שמות. אבער גלייך נאך דעם איז געווען גזירות, וואס איז געווען אין רוסלאנד דעמאלט, און האט צוגעמאכט די אלע בתי דפוס, די אלע ערטער וואס האט געדרוקט אידישע ספרים, בפרט אידישע ספרים, קבלה ספרים. דאס איז געווען פארבונדן מיט די גזירות און קטרוגים וואס איז געקומען פון די, פון די, ווי מען פלעגט זיי רופן דעמאלט, די משכילים, וואס זיי האבן געוואלט, אה, שטערן די אידישע — דעם אידישן עולם. דעמאלט איז דאס געווען אין יענע צייטן. על כל פנים האט מען צוגעמאכט אלע בתי דפוס, דעמאלט האט מען אויפגעהערט דרוקן. איז געבליבן — האט מען נאך געדרוקט אויף בראשית שמות, וואס דאס איז דער ספר תורה אור פון דעם אלטן רבי׳ן. און ס׳איז אריבער א סך יאר, און ערשט אין די יאר תר״ח האט זיך נאך אמאל געעפנט דער ענין פון דרוקן ספרים. דעמאלט האט דער צמח צדק געדרוקט דעם צווייטן חלק אויף ויקרא, במדבר, דברים, און האט געביטן דעם נאמען, כדי ס׳זאל נישט זיין שווער צו דרוקן. אבער וואס געדארפט עס טון? ווייל בעצם דאס איז געווען מיט צייט די ענינים וואס זענען געווען פארבונדן מיט דעם [לא ברור]. אבער געביטן דעם נאמען פון תורה אור, איז געבליבן, דאס איז דער נאמען פון דעם צווייטן חלק, לקוטי תורה. וואס דארטן איז דא די מאמרים פון דעם אלטן רבי׳ן אויף ויקרא, במדבר, דברים, שיר השירים, כידוע. איז דער ספר לקוטי תורה, וואס האט זיך אט די אלע מאמרים, בנוסף לזה דער לקוטי תורה האט אויך די הגהות פון דעם צמח צדק, כידוע.
04:57 את תורה אור הדפיס אדמו״ר הצמח צדק בלי הגהותיו. את לקוטי תורה הדפיס עם הגהותיו, בעקבות [לא ברור] חלום שבו בא אליו אדמו״ר הזקן, וב[לא ברור] מדוע לא הדפיס אותו עם הגהותיו, כפי שאתם מכירים את פרטי הסיפורים. אבל נחזור לענייננו: מה אמר אדמו״ר הצמח צדק לבנו, לאדמו״ר המהר״ש? אמנם משיח לא בא, אבל השנה הודפס לקוטי תורה, ובתוך לקוטי תורה נמצא משיח. אלא שאדמו״ר המהר״ש אמר לאביו: ״אבא, אבל רוצים את משיח בפועל.״ כלומר, המשיח שישנו באמצעות לקוטי תורה הוא משיח ברוחניות. זהו תוכנה של ביאת המשיח כפי שהוא, [לא ברור], גאולה רוחנית. אבל אדמו״ר המהר״ש התכוון לכך שרוצים גאולה בגשמיות ובפועל ממש. והרבי ביאר אז, במאמר שאמר במוצאי שבת חנוכה, מאמר המתחיל ״ביום השמיני״ — זה היה בליל ז׳ חנוכה — גם את העניין הזה: מה הייתה סברתו של אדמו״ר הצמח צדק? אדמו״ר הצמח צדק סבר שכאשר הודפסו ענייני פנימיות התורה, ובפרט תורתו של אדמו״ר הזקן, שהיא התורה שעליה קיבל הבעל שם טוב תשובה ממלך המשיח, שכאשר הופצה
04:57 אז דעם תורה אור האט דער צמח צדק געדרוקט אן זיינע הגהות. ביים לקוטי תורה האט ער געדרוקט מיט זיינע הגהות, וואס איז געווען [לא ברור] א חלום וואס דער אלטער רבי איז געקומען צו אים, און ביים [לא ברור] פארוואס האט ער עס ניט געדרוקט מיט זיינע הגהות, ווי איר ווייסט דא די פרטי סיפורים. אבער צוריק צו אונדזער מעשה: וואס דער צמח צדק האט געזאגט צו דעם זון, צו דעם רבי'ן מהר״ש, וואס הייסט? משיח איז נישט געקומען, אבער ער האט געדרוקט די יארן לקוטי תורה, און אין לקוטי תורה געפינט זיך משיח. אבער דער רבי מהר״ש האט געזאגט צום טאטן: „טאטע, אבער מ׳וויל האבן משיח׳ן בפועל.“ דאס הייסט, דאס וואס עס איז דא משיח דורך דעם לקוטי תורה, איז דאס דאך משיח ברוחניות. דאס איז דער אינהאלט פון משיח ווי דאס איז, [לא ברור], גאולה רוחנית. אבער דער רבי מהר״ש האט געמיינט אז מ׳וויל האבן גאולה בגשמיות און בפועל ממש. און דער רבי האט מבאר געווען דעמאלט אין א מאמר וואס ער האט געזאגט אין מוצאי שבת חנוכה, א מאמר וואס איז אנגעהויבן „ביום השמיני“ — דאס איז געווען די נאכט פון ז׳ חנוכה — האט ער געזאגט דעם מאמר, און האט אין אים אויך ארומגערעדט דעם ענין: וואס איז געווען דער סבר פון דעם צמח צדק? דער צמח צדק האט געהאלטן אז ווי ס׳האט זיך געדרוקט דער ענין אין פנימיות התורה, בפרט די תורה פונעם אלטן רבי׳ן, וואס דאס איז דאך די תורה וואס אויף דעם האט דער בעל שם טוב באקומען אן ענטפער פון מלך המשיח, אז ווי ס׳האט זיך
06:30 נדפס, הרי [לא ברור] ״יפוצו מעיינותיך חוצה״, ואז תהיה הגאולה. ועל ידי זה שנדפס הלקוטי תורה, ונוסף עניין עיקרי בהפצת המעיינות של תורת הבעל שם טוב, הרי זה בוודאי יגרום לסיבה שתביא את התוצאה. מזה שהדפיסו את הלקוטי תורה בוודאי תבוא הגאולה על ידי משיח. אבל הטענה שטען אדמו"ר המהר"ש הייתה שכל זה הוא עניינו של משיח כפי שהוא בכוח וברוחניות, ואילו רוצים את משיח בפועל ובגשמיות, למטה מעשרה טפחים. מה הקשר של הסיפור הזה לחנוכה בכלל? הקשר הכללי של הסיפור לחנוכה הוא שבחנוכה מוצאים את ההדגשה הזאת על עניין הבפועל. לא מספיק ש[לא ברור] הוא בכוח; הדברים צריכים לבוא בפועל ממש. ויותר מזה: חנוכה קשור לעניין המשיח. יש כאן שני עניינים: העניין הכללי, שהסיפור הקשור למשיח קשור לחנוכה, שכן חנוכה הוא זמן שבו מאירה בעולם הארה גדולה יותר של משיח. ויחד עם זאת, ההדגשה בסיפור שרוצים את משיח בפועל קשורה גם היא לחנוכה. נדבר אפוא על שני העניינים הללו. נבאר מדוע חנוכה קשור למשיח, מהו הקשר הפנימי של עניין
06:30 געדרוקט, האט זיך די [לא ברור] „יפוצו מעינותיך חוצה“, איז דעמאלט וועט זיין די גאולה. איז דאך דורך דעם וואס ס׳איז געדרוקט געווארן דער לקוטי תורה, וואס איז צוגעקומען אן ענין עיקרי אין הפצת המעיינות פון תורת הבעל שם טוב, איז במילא וועט דאס זיכער גורם זיין די סיבה, וואס וועט גורם זיין דעם מסובב. דערמיט וואס מ׳האט געדרוקט דעם לקוטי תורה וועט פון דעם זיכער אויסקומען דער ענין פון דער גאולה פון משיח׳ן. אבער די טענה פון דעם רבי׳ן מהר״ש, וואס ער האט געטענה׳ט, איז אבער אז עס איז דא דער ענין פון משיח ווי דאס איז בכח און ברוחניות, אבער מ׳וויל האבן משיח בפועל און בגשמיות למטה מעשרה טפחים. וואס האט דער סיפור א שייכות בכלל צו דעם ענין פון חנוכה? דער שייכות כללית וואס דער סיפור האט צו דעם ענין פון חנוכה איז ווייל אין חנוכה געפינט מען אט די הדגשה פון דעם ענין פון בפועל. אז עס איז נישט גענוג אז [לא ברור] איז ווי בכח; נו, די זאכן דארפן קומען בפועל ממש. און נאך מערער: חנוכה האט צו טאן מיט דעם ענין פון משיח. עס זענען צוויי ענינים: דער כלליות׳דיקער ענין, אז דער סיפור, פארבונדן מיט משיח׳ן, איז פארבונדן מיט חנוכה, וואו חנוכה איז א זמן וואס דעמאלט איז מער א הארת משיח בעולם. אבער צוזאמען דערמיט, די הדגשה אין דעם סיפור אז מ׳וויל משיח׳ן בפועל, איז אויך פארבונדן מיט חנוכה. איז וועלן מיר רעדן איינע די זאך צו ביידע ענינים. מיר וועלן געבן צו פארשטיין פארוואס דער ענין פון חנוכה, וואס איז דער קשר פנימי פון דעם ענין
08:05 החנוכה עם משיח, יותר מבכל יום ויותר מבכל יום טוב. יש עניין מיוחד בימי החנוכה, שבהם מאירה יותר הארת משיח. וגם נבין את הפרט שאדמו"ר המהר"ש ביקש, לכאורה, בפועל: שאנחנו רוצים את משיח — [לא ברור]. אם חנוכה קשור למשיח, הרי זה בכמה עניינים, אבל אפשר להסיק מכאן את עניינו של יום החנוכה. ומה קורה אז? אז מאירה הארת משיח. הדבר מובא בכמה מקומות. למשל, רבי נחום מצ'רנוביל מביא בספרו, בפרשת מקץ, את פירוש הפסוק ״ערכתי נר למשיחי״. זה כתוב בתהילים, בפרק קל"ב: ״ערכתי נר למשיחי״. הוא אומר שזהו פסוק שנאמר על חנוכה. הרבי קישר את הפסוק לחנוכה: ״ערכתי נר למשיחי״. זהו נר חנוכה, ו״ערכתי״ — מה פירושו? להתכונן. כלומר, נר חנוכה הוא ההכנה. מה פירוש ״ערכתי״? מתכוננים ומכינים את הכלים לגילוי המשיח. והוא מביא זאת גם בכמה ספרים. בבני יששכר הוא מביא [לא ברור]. ראשית [לא ברור].
08:05 פון חנוכה מיט משיח׳ן, מער ווי יעדער טאג, מער ווי יעדער יום טוב. עס איז דא אן ענין מיוחד אין די ימי חנוכה, וואס דעמאלט איז מער א הארת משיח. און אויך צו פארשטיין דעם פרט וואס דער רבי מהר״ש האט געבעטן, און אויבן אויף בפועל, אז ווי מיר ווילן משיח׳ן — [לא ברור]. אויב חנוכה איז פארבונדן מיט משיח׳ן, איז עס אויף א פאר זאכן, אבער מיר קענען אויספירן פון דעם דא דעם ענין פון יום חנוכה. איז דעמאלט וואס? דעמאלט לייכט די הארה פון משיח. עס ברענגט זיך אין א פאר מקומות. למשל, דער ספר פון דעם רבי נחום טשערנאבלער ברענגט אין זיין ספר אין פרשת מקץ דעם טייטש פון „ערכתי נר למשיחי“. דאס שטייט אין תהלים, קאפיטל קל״ב: „ערכתי נר למשיחי“. זאגט ער, דאס איז א פסוק וואס איז געזאגט געווארן אויף חנוכה. דער רבי האט דעם ווארט פארבונדן מיט חנוכה: „ערכתי נר למשיחי“. דאס איז דער נר חנוכה, און „ערכתי“ — וואס מיינט דאס? צוגרייטן זיך. דאס הייסט, דער נר חנוכה איז די צוגרייטונג. וואס הייסט „ערכתי“? ער גרייט זיך צו און ער שטעלט די כלים פאר דעם גילוי פון משיח. און נאך ברענגט ער עס אויך אין כמה ספרים. אין בני יששכר ברענגט ער [לא ברור]. ערשטנס [לא ברור].
09:50 והאור המאיר בחנוכה הוא האור שמביא אותנו למשיח. הנרות הדולקים בחנוכה קשורים לאורו של משיח. גם מספרם של נרות חנוכה שמצווה להדליק הוא שלושים ושישה: ביום הראשון מדליקים נר אחד, ביום השני שני נרות, וכן הלאה, עד שביום השמיני מדליקים שמונה נרות. אחד ועוד שניים ועוד שלושה ועוד ארבעה ועוד חמישה ועוד שישה ועוד שבעה ועוד שמונה — בסך הכול שלושים ושישה. זהו המספר שלושים ושישה. אנחנו יודעים, כפי שמובא, שגם מספר השעות שבהן האיר האור הגנוז לאדם הראשון היה שלושים ושש. אדם הראשון נברא ביום שישי, ומאותו יום שישי ועד מוצאי שבת לא הייתה חשכה. כלומר, היו שלושים ושש שעות שבהן האיר לו האור. האור הגנוז קשור לגאולה. זהו האור שהאיר לאדם הראשון, ובסופו של דבר ייתן הקדוש ברוך הוא את האור הזה לצדיקים לעתיד לבוא. האור הגנוז האיר שלושים ושש שעות: שתים עשרה שעות של יום שישי, שתים עשרה שעות מליל שבת, ושתים עשרה
09:50 און פון די אור וואס לייכט אין חנוכה, דאס איז דער אור וואס ברענגט אונז צו משיח. די ליכט וואס לייכטן אין חנוכה זענען פארבונדן מיט דעם אור פון משיח. עס קומט אויך אויס אז די מצוה פון נרות חנוכה איז זעקס און דרייסיג: דעם ערשטן טאג צינדט מען איין ליכט, דעם צווייטן טאג צוויי ליכט, און אזוי ווייטער, ביז דעם אכטן טאג צינדט מען אכט ליכט. איינס מיט צוויי מיט דריי מיט פיר מיט פינף מיט זעקס מיט זיבן מיט אכט קומט אויס זעקס און דרייסיג. דאס איז דער מספר פון זעקס און דרייסיג. מיר ווייסן, ווי עס ווערט געבראכט, אז דער מספר פון די שעות וואס דער אור הגנוז האט מאיר געווען ביי אדם הראשון איז אויך געווען זעקס און דרייסיג. אדם הראשון איז באשאפן געווארן פרייטאג, און פון יענעם פרייטאג ביז מוצאי שבת איז נישט געווען קיין טונקלקייט. דאס הייסט, עס זענען געווען זעקס און דרייסיג שעות וואס דער אור האט מאיר געווען ביי אים. דער אור הגנוז איז פארבונדן מיט דער גאולה. דאס איז דער אור וואס האט געלויכטן פאר אדם הראשון, און סוף כל סוף וועט דער אויבערשטער דעם אור געבן פאר די צדיקים לעתיד לבוא. דער אור הגנוז האט געלויכטן זעקס און דרייסיג שעות: די צוועלף שעות פון פרייטאג, די צוועלף שעות פון פרייטאג צו נאכטס און די
11:26 שעות של יום השבת עד מוצאי שבת. כשהחשיך, עשה אדם הראשון הבדלה. כפי שאנחנו אומרים בהבדלה, אדם הראשון בירך אז על האש ״בורא מאורי האש״. כך מובא בחז"ל. מהו עניינו של האור הגנוז? אנחנו יודעים שהאור הגנוז ההוא הוא אורו של משיח, ובחנוכה, שלושים וששת הנרות שמדליקים קשורים למספר שלושים ושש, לאור הגנוז, אורו של משיח המאיר בחנוכה. מובא רמז בארבע האותיות שעל הסביבון. כן? על הסביבון יש נו"ן, גימ"ל, ה"א ושי"ן. ארבע האותיות, נו"ן גימ"ל ה"א שי"ן, הן בגימטרייה ״משיח״. ויותר מזה: כמנהג ארץ ישראל, שם כתוב על הסביבון נו"ן גימ"ל ה"א פ"א, ראשי התיבות של ״נס גדול היה פה״, נו"ן גימ"ל ה"א פ"א הן בגימטרייה ״מנחם״. כלומר, נו"ן גימ"ל ה"א שי"ן, כפי שכותבים על הסביבונים ברחבי העולם, ״נס גדול היה שם״, הן בגימטרייה שלוש מאות חמישים ושמונה, הגימטרייה של ״משיח״.
11:26 צוועלף שעות פון שבת בייטאג ביז מוצאי שבת. ווען עס איז געווארן טונקל, האט אדם הראשון געמאכט הבדלה. ווי מיר זאגן אין הבדלה, האט אדם הראשון דעמאלט געמאכט די ברכה אויף דעם פייער, בורא מאורי האש. אזוי ווערט געבראכט אין חז״ל. וואס איז דער ענין פון אור הגנוז? מיר ווייסן דאך אז יענער אור הגנוז איז דער אור פון משיח, און אין חנוכה, מיט די זעקס און דרייסיג ליכטלעך וואס מען צינדט, איז דאס פארבונדן מיט דעם מספר זעקס און דרייסיג, מיט דעם אור הגנוז, דעם אור פון משיח וואס מאיר אין חנוכה. עס ווערט געבראכט א רמז אין די ד׳ אותיות וואס שטייען אויפן דריידל. יא? דער דריידל האט א נו״ן, א גימ״ל, א ה״א און א שי״ן. די פיר אותיות, נו״ן גימ״ל ה״א שי״ן, זענען בגימטריא משיח. אדער נאך מער: ווי עס פירט זיך אין ארץ ישראל, וואו אויפן דריידל שטייט נו״ן גימ״ל ה״א פ״א, די ראשי תיבות פון ״נס גדול היה פה״, איז נו״ן גימ״ל ה״א פ״א בגימטריא מנחם. דאס הייסט, נו״ן גימ״ל ה״א שי״ן, ווי מען שרייבט אויף די דריידלעך איבער דער וועלט, ״נס גדול היה שם״, איז בגימטריא דריי הונדערט אכט און פופציג, די גימטריא פון משיח.
12:57 אבל אם לוקחים את האותיות כפי שאומרים בארץ ישראל, ״נס גדול היה פה״, ראשי התיבות נו"ן גימ"ל ה"א פ"א, הגימטרייה היא מאה שלושים ושמונה. מאה שלושים ושמונה היא הגימטרייה של ״מנחם״, ומנחם, כפי שאומרת הגמרא בסנהדרין, הוא שמו של משיח. יוצא שחנוכה כולל את כל הרמזים הקשורים למשיח. ואת זה מבינים גם מכך שבכל שמונת ימי החנוכה מדליקים נרות, המגלים את אורו של משיח. וכאן בא אדמו"ר הזקן. אדמו"ר הזקן מבאר שהעניין קשור למספר שמונה. הרי חנוכה הוא שמונת ימי חנוכה. זהו יום טוב הקשור לשמונה ימים, לשמונה נרות, ולנס שאירע בפך השמן, שהיה בו די ליום אחד בלבד והוא דלק שמונה ימים. המספר שמונה קשור למשיח. למה שמונה קשור למשיח? אדמו"ר הזקן מביא: ראשית, הוא מביא את דברי הגמרא, שכאשר יבוא משיח יהיו שמונה נסיכי אדם. כלומר, יהיו שמונה צדיקים, נסיכי ישראל, ובין שמונת נסיכי האדם נמצא מלך המשיח. הגמרא אומרת שיהיו שבעה רועים ושמונה נסיכי אדם. ובין נסיכי האדם נמצא מלך המשיח, הנמנה עם הנסיכים. אדמו"ר הזקן
12:57 אבער ווען מען נעמט די אותיות ווי מען זאגט אין ארץ ישראל, ״נס גדול היה פה״, ראשי תיבות נו״ן גימ״ל ה״א פ״א, איז דאס בגימטריא הונדערט אכט און דרייסיג. הונדערט אכט און דרייסיג איז בגימטריא מנחם, וואס מנחם, זאגט דאך די גמרא אין סנהדרין, איז דער נאמען פון משיח. קומט אויס אז חנוכה האט אין זיך אלע רמזים וואס זענען פארבונדן מיט משיח. און דאס פארשטייט מען אויך פון דעם וואס אין אלע אכט טעג פון חנוכה צינדט מען ליכט, וואס ברענגט ארויס דעם אור פון משיח. און דא קומט צו דער אלטער רבי. דער אלטער רבי איז מבאר אז דער ענין איז פארבונדן מיטן מספר שמונה. חנוכה איז דאך שמונה ימי חנוכה. דאס איז א יום טוב וואס איז פארבונדן מיט אכט טעג, מיט אכט ליכטלעך, מיט דעם נס וואס האט פאסירט מיטן פך שמן, וואס האט גענוג געווען נאר פאר איין טאג און האט געברענט אכט טעג. דער ענין פון שמונה איז א מספר וואס איז פארבונדן מיט משיח. פארוואס איז שמונה פארבונדן מיט משיח? ברענגט דער אלטער רבי: ערשטנס ברענגט ער די גמרא, אז ווען משיח וועט קומען וועלן זיין שמונה נסיכי אדם. דאס הייסט, עס וועלן זיין אכט צדיקים, נסיכי ישראל, און צווישן די שמונה נסיכי אדם געפינט זיך מלך המשיח. די גמרא זאגט אז עס וועלן זיין שבעה רועים ושמונה נסיכי אדם. און צווישן די נסיכי אדם איז מלך המשיח, וואס ווערט אנגערופן פון די נסיכים. דער אלטער רבי
14:28 מאוד מצא חן בעיניי העניין הזה: מה ההבדל בין הרועים לנסיכים? רועה הוא מי שרועה את הצאן. נסיך הוא בן מלך, נסיך, מלך. ולמה הרועים הם דווקא שבעה והנסיכים דווקא שמונה? ומה הפירוש, מהו לוי? מי הם שבעה רועים ושמונה נסיכי אדם, והאם משיח אכן נמנה עם הנסיכים? אדמו"ר הזקן מבאר את העניין: צדיקים, רועי ישראל שבכל דור ודור, ובכללם הרבי'ס, נשיאי ישראל ומנהיגי ישראל שהיו במשך השנים, ובמיוחד ממשה רבינו ועד מלך המשיח — יש בהם שני סוגים של צדיקים. היו צדיקים שעניינם היה להשפיע על יהודים בדרך פנימית. כלומר, צדיקים שלמדו איתם תורה, לימדו אותם מידות טובות, לימדו אותם הלכה, כיצד להתנהג וכן הלאה. אלה הצדיקים שנקראים בשם רועים. מה עושה רועה? הרועה נותן אוכל. זו הרי התכלית של הרועה. וזה גם עניינו של רבי שלומד תורה עם תלמידיו: הוא נותן להם מזון, מזון רוחני, מזון פנימי. הוא מלמד אותם תורה, מלמד אותם להבין, מלמד אותם מידות טובות. כאלה היו כל הצדיקים שהיו ראשי ישיבות וראשי סנהדראות, שלמדו איתם תורה, ובמיוחד ממשה רבינו; חז"ל, רבי יוחנן בן זכאי, ש...
14:28 איז מיר זייער געשמאק, אז דער ענין: וואס איז דער ענין פון די רועים און די נסיכים? א רועה איז א פאסטוך. א נסיך איז א פרינץ, א נסיך, א מלך. און פארוואס זענען די רועים דווקא שבעה און די נסיכים דווקא שמונה? און וואס איז דער פשט, וואס איז לוי? ווער זענען שבעה רועים ושמונה נסיכי אדם, און צי משיח רעכנט זיך טאקע צווישן די נסיכים? איז דער אלטער רבי מבאר דעם ענין. אז צדיקים, רועי ישראל, שבכל דור ודור, בכלל די רבי'ס, נשיאי ישראל, מנהיגי ישראל, וואס זענען געווען אלע יארן, ספעציעל פון משה רבינו, יא, ביז מלך המשיח, איז דא צוויי סארטן צדיקים. ס'זענען געווען צדיקים וואס זייער ענין איז געווען משפיע זיין אויף אידן בדרך פנימי. דאס הייסט, צדיקים וואס האבן געלערנט תורה מיט זיי, זיי אויסגעלערנט גוטע מדות, זיי אויסגעלערנט אין דער הלכה, ווי אזוי זיך צו פירן און אזוי ווייטער. דאס זענען די צדיקים וואס ווערן אנגערופן בשם רועים, פאסטוכער. וואס איז א פאסטוך? דער פאסטוך גיט צו עסן. דאס איז דאך דער תכלית פון דעם פאסטוך. און דאס איז אויך דער ענין פון א רבי וואס לערנט תורה מיט זיינע תלמידים: ער גיט זיי מזון, דעם מזון הרוחני, דעם מזון פנימי. ער לערנט זיי תורה, ער לערנט זיי פארשטיין, ער לערנט זיי גוטע מדות. דאס זענען געווען די אלע צדיקים וואס זענען געווען ראשי ישיבות, ראשי סנהדראות, וואס האבן געלערנט תורה מיט זיי, ספעציעל פון משה רבינו, חז"ל, אז רבי יוחנן בן זכאי, וואס
15:58 הם היו, כן, שרי תורה. אבל בכל הדורות היו גם נשיאים ומנהיגי ישראל שעניינם לא היה לימוד התורה — לא שזו הייתה תכליתם. גם הם עצמם היו גאונים ותלמידי חכמים, אבל תכליתם ביחס לאנשי דורם הייתה בדרך של נסיכים. הם לא לימדו אותם תורה, לא השפיעו עליהם באמצעות לימוד, אלא השפיעו על העולם, עשו בו ניסים ונפלאות וכל מיני עניינים הקשורים להשפעה רוחנית, שמשפיעה בדרך מקיף, ועוד עניינים אחרים. זהו הנסיך, המלך. המלך הוא איש מורם מעם; זה תפקידו של המלך, שהוא מורם מעם, מובדל מהעם, יושב במקומו ומשפיע על אנשי מדינתו, אבל מרחוק. כך גם הצדיקים שהשפעתם לא הייתה בדרך פנימית, שלא כאחרים שלמדו עם אנשים. על כך מביא אדמו"ר הזקן דוגמה מדברי הגמרא: רבי יוחנן בן זכאי ביחס ל... איך קוראים לו, רבי חנינא בן דוסא. רבי יוחנן בן זכאי — עניינו היה תורה. הוא היה ראש ישיבה, ראש הסנהדרין. רבי יוחנן בן זכאי היה מנהיג ישראל בתקופת חורבן בית המקדש, לפני החורבן ואחריו, ובעיקר אחריו. והוא גם הקים את הישיבה, את הסנהדרין, וגם את בית הכנסת. זו הייתה הנהגה בדרך של רועה, באופן פנימי. באותו זמן היה עוד אחד מן התנאים, רבי חנינא בן דוסא. ואצל רבי חנינא בן דוסא מוצאים
15:58 זיי זענען געווען, יא, שרי תורה. ס'זענען אבער אויך געווען אזעלכע נשיאים און מנהיגי ישראל בכל הדורות, וואס זייער ענין איז נישט געווען אין תורה, נישט אז דאס איז געווען זייער תכלית. אויך זיי אליין זענען געווען גאונים און תלמידי חכמים. אבער זייער תכלית ביחס לאנשי דורם איז געווען בדרך נסיכים. זיי האבן נישט געלערנט תורה, זיי האבן נישט משפיע געווען אויף זיי דורך ענינים פון לימוד, נאר דאס איז געווען דורך דעם וואס זיי האבן משפיע געווען אן השפעה אויף דער וועלט, זיי האבן געמאכט נסים ונפלאות אין דער וועלט, וכל מיני ענינים וואס זענען קשור מיט השפעה רוחנית, וואס משפיע בדרך מקיף, נאך אנדערע ענינים. דאס איז געווען דער נסיך, דער מלך. דער מלך איז אן איש מורם מעם, דאס איז דער תפקיד פון דעם מלך, אז ער איז מורם מעם, מובדל מהעם, און יושב זיך, און משפיע אויף אנשי מדינתו, אבער מרחוק. על דרך זה, די צדיקים וואס זייער השפעה איז נישט געווען בדרך פנימי, נישט כדוגמת אנדערע, וואס האבן געלערנט מיט מענטשן — דאס ברענגט ער די דוגמא, און דער אלטער רבי ברענגט די דוגמא וואס די גמרא זאגט: רבי יוחנן בן זכאי ביחס צו, ווי הייסט ער, רבי חנינא בן דוסא. רבי יוחנן בן זכאי, דאס איז געווען תורה, ער איז געווען ראש ישיבה, ראש הסנהדרין. רבי יוחנן בן זכאי איז געווען מנהיג ישראל פאר דער צייט פון חורבן בית המקדש, פארן חורבן, נאכן חורבן, און בעיקר נאכן חורבן. און ער האט אויך אויפגעשטעלט די ישיבה, סנהדרין, און אויך די בית הכנסת, וואס דאס איז געווען בדרך רועה, באופן פנימי. אין יענע צייטן איז געווען נאך איינער פון די תנאים, דאס איז געווען רבי חנינא בן דוסא. און ביי רבי חנינא בן דוסא געפינט מען
17:44 הרבה סיפורים נפלאים על צדקותו, על קדושתו, על יראת השמים שלו ועל מסירות נפשו, ועל האופן שבו ניהל את חיי היום־יום והיה מופשט לגמרי מן העולם הזה, וכו' וכו'. אבל לא מוצאים אצלו השפעה רבה כל כך של תורה. הייתה אצלו השפעה של נסיך. וזה מה שאומרת הגמרא במסכת ברכות, כשהיא מבחינה בין רבי יוחנן בן זכאי לרבי חנינא בן דוסא: רבי יוחנן בן זכאי הוא כשר לפני המלך, ורבי חנינא בן דוסא הוא כעבד לפני המלך. רבי יוחנן היה שר, שר התורה; רבי חנינא בן דוסא היה העבד שנכנס אל הקב"ה. אבל הגמרא אומרת שהעבד נמצא עם המלך יותר מן השר. לכן, על כל פנים, כשרבי יוחנן בן זכאי נזקק לרפואה, הוא פנה לרבי חנינא בן דוסא שיתפלל בעבורו. כי רבי חנינא היה בן בית, ובעניין הזה הוא חשוב ממנו. אומר אדמו"ר הזקן שזה בדיוק העניין. זה מה שאומרת הגמרא במסכת סוכה, שיש שבעה רועים ושמונה נסיכי אדם. הרועים, צדיקים שהשפעתם היא באופן פנימי, הם במספר שבע, כי שבע הוא מספר פנימי. המספר שבע קשור לשבעת ימי הבניין, לשבת, לשבעה ימים, לשמיטה; זו עבודה מסודרת, עניינים מסודרים, סדר העולם — המספר שבע, שבעת ימי הבניין. וזו השפעת הרועה, שפועל את המדרגות ומלמד תמיד את עבדי ה', את היהודים. ואילו הנסיך, שעומד למעלה, קשור למספר שמונה. כי המספר שמונה קשור דווקא לדברים נעלים יותר. שמונה הוא המספר של למעלה מן...
17:44 א סך מעשיות נפלאות פון זיין צדקות, פון זיין קדושה, פון זיין ערליכקייט און זיין מסירת נפש, און ווי אזוי ער האט געפירט דעם חיי היום־יום, און ער איז געווען אינגאנצן אויסגעטאן פון עולם הזה, וכולי וכולי. אבער מען געפינט נישט אזוי פיל השפעה פון תורה ביי אים. אבער ס'איז געווען אן השפעה פון דעם נסיך. און דאס איז וואס די גמרא זאגט אין מסכת ברכות, זי מאכט א חילוק צווישן רבי יוחנן בן זכאי און רבי חנינא בן דוסא, אז רבי יוחנן בן זכאי איז כשר לפני המלך, און רבי חנינא בן דוסא איז כעבד לפני המלך. רבי יוחנן איז געווען א שר, שר התורה, רבי חנינא בן דוסא איז געווען דער עבד וואס גייט אריין צום אויבערשטן. אבער די גמרא זאגט אז דער עבד געפינט זיך מער מיטן מלך בכלל ווי דער שר. איז ממילא, על כל פנים, דערפאר, בשעת רבי יוחנן בן זכאי האט געדארפט דעם ענין פון רפואה, איז ער געגאנגען צו רבי חנינא בן דוסא, ער זאל מתפלל זיין פאר אים. ווייל ער איז געווען א בן בית, און אין דעם ענין איז ער חשובער פון אים. זאגט דער אלטער רבי אז דאס איז דווקא דער ענין. דאס איז וואס די גמרא זאגט אין מסכת סוכה, אז ס'איז דא שבעה רועים און שמונה נסיכי אדם. דער ענין פון רועים, צדיקים וואס זייער השפעה איז באופן פנימי, איז במספר שבע, ווייל שבע איז א מספר פנימי. דער מספר שבע איז קשור מיט שבעת ימי הבנין, שבת, שבעה ימים, די שמיטה; דאס איז עבודה מסודרת, ענינים מסודרים, דאס איז סדר העולם, דער מספר שבע, שבעת ימי הבנין. און דאס איז די השפעה פון דעם רועה, וואס טוט אויספירן די מדרגות און לערנט שטענדיק מיט עבדי ה', מיט אידן. בשעת אבער דער נסיך, וואס דער נסיך שטייט העכער, איז דאס קשור מיטן מספר שמונה. ווייל מספר שמונה איז א מספר וואס איז קשור דווקא מיט העכערע זאכן. שמונה איז דער מספר פון למעלה מן...
19:33 הטבע. שמונה מורה על עניין של נס, עניין של רוחניות, עניין שחורג מדרכי הטבע. ובחנוכה היה גילוי של למעלה מדרך הטבע, ולכן הוא קשור דווקא לשמונה: שמונה ימים, שמונה נרות. כי עניינו של שמונה מורה על גילוי שלמעלה מן הטבע, למעלה מן העולם. אומרת הגמרא שמשיח הוא משמונת הנסיכים. ואדמו"ר הזקן מסביר מדוע במשיח יש שני העניינים: שבעה רועים — משיח ילמד תורה עם יהודים — ושמונה נסיכים — הוא המלך. אבל כשצריך לשייך אותו לאחת הקטגוריות, משייכים אותו דווקא לנסיכים, כי זהו עיקר עניינו של מלך המשיח; מדגישים שהוא מלך. משיח הוא אמנם רב שילמד תורה את העם, אבל עיקר מעלתו של משיח היא עניין הנסיכות שבו. והוא יגלה עניינים של רחמים ונסיכות, עניינים שלמעלה לגמרי מן הטבע. וזה יהיה גילוי המשיח שכולנו מחכים לו; שיהיה תיכף ומיד. כל אלה הם עניינים שמבוארים כדי להבין מהו האור הגדול, מהו הדבר הגדול שמתרחש בימי החנוכה. יהודים מתכוננים לחנוכה, וחנוכה הוא יום טוב גדול מאוד. אנו יודעים עוד מה אומרים רבותינו חכמינו זכרונם לברכה על חנוכה, מהי הגדולה והגדולה האמיתית של ימי החנוכה: שאז מאיר בעולם אורו של משיח, מאיר האור הגדול של ה[לא ברור], הקשור למלך המשיח, והוא מאיר את העולם, מאיר בגשמיות למטה. און
19:33 הטבע. שמונה מוכיח אז דאס איז אן ענין פון נס, אן ענין פון רוחניות, אן ענין וואס גייט ארויס מדרכי הטבע. און חנוכה איז געווען דער גילוי פון למעלה מדרך הטבע, און דערפאר איז עס פארבונדן דווקא מיט שמונה. שמונה ימים, שמונה נרות, ווייל דער ענין פון שמונה ווייזט אויף א גילוי וואס איז למעלה מן הטבע, העכער פון עולם. זאגט די גמרא אז משיח איז פון די שמונה נסיכים. און דער אלטער רבי איז מסביר פארוואס משיח האט ביידע ענינים. שבעה רועים — משיח לערנט תורה מיט אידן — און שמונה נסיכים, ער איז דער מלך. אבער ווען מ'דארף אים אריינשטעלן אין א קטגוריה, שטעלט מען אים דווקא ביי די נסיכים, ווייל דאס איז דער עיקר ענין פון מלך המשיח, וואס באטאנט א מלך. משיח איז טאקע א רב וואס ילמד תורה את העם, אבער די עיקר מעלה פון משיח איז זיין ענין הנסיכות. און דאס וואס ער וועט מגלה זיין ענינים פון רחמים און נסיכות, ענינים וואס זענען אינגאנצן העכער פון טבע. און דאס וועט זיין דער גילוי המשיח וואס מיר ווארטן אלע; דאס זאל זיין תיכף ומיד. איז במילא, דאס זענען אלץ ענינים וואס זענען מבואר כדי צו פארשטיין וואס איז די גרויסע ליכטיקייט, וואס איז דער גרויסער ענין וואס טוט זיך אין די טעג פון חנוכה. אידן גרייטן זיך צו חנוכה, און חנוכה איז גאר א גרויסער יום טוב. מ'ווייסט מער וואס רבותינו חכמינו זכרונם לברכה זאגן וועגן חנוכה, וואס איז די גרויסקייט און די אמת'ע גרויסקייט פון די טעג פון ימי החנוכה: אז דעמאלט שיינט אין דער וועלט אורו של משיח, עס שיינט די גרויסע ליכטיקייט פון דעם [לא ברור], וואס איז פארבונדן מיט מלך המשיח, און דאס לייכט אויף דער וועלט, און דאס שיינט אין גשמיות למטה. און
21:11 מכאן נובעים היום טוב, האור של חנוכה והשמחה של חנוכה. הרבי מדבר בכמה מאמרים על השאלה מה הקשר בין חנוכה לעניין המשיח, באופן עמוק יותר, שמביא לידי ביטוי את הנקודה העיקרית בעבודת חנוכה, הקשורה לעבודת ביאת משיח צדקנו. על כך הוא מדבר בהקשר לנס הגדול של חנוכה. וכפי שרואים, נס חנוכה קשור לגילוי הגדול שיהיה לעתיד לבוא, בביאת משיח צדקנו. מה שיהיה אז בגלוי ובמוחש — כפי שרואים, היום טוב של חנוכה הוא מעין הקדמה ליום טוב של הגאולה האמיתית והשלימה. כלומר, חנוכה מעמיד במצב מסוים לא רק יהודי יחיד — אלא את העולם, את כל עם ישראל, במעמד ומצב מעין זה שיהיה בימות המשיח. אחד הדברים שרואים, כפי שמובא בספרים, בתנ״ך ובמדרשים בנוגע לגילוי המשיח, הוא שאז יתקיים העניין של ״כי אז אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם בשם ה׳ לעבדו שכם אחד״. כלומר, כשמשיח יבוא, הקב״ה יהפוך וישנה את כל העמים. כל העמים שעד עכשיו היו או נגד יהודים, או קרים כלפי יהודים, או סגורים בכל הנוגע ליהודים, וחלילה [לא ברור], שלא עבדו את הקב״ה, אלא עבדו [לא ברור], וחלילה [לא ברור]. הם לא
21:11 פון דעם נעמט זיך דער יום טוב, די ליכטיקייט פון חנוכה און די פרייליכקייט פון חנוכה. דער רבי רעדט ארום אין כמה מאמרים דעם ענין: וואס איז דער קשר צווישן חנוכה מיט דעם ענין פון משיח, נאך פון א טיפערן אופן, וואס ברענגט ארויס די נקודה עיקרית אין דער עבודה פון חנוכה, פארבונדן מיט דער עבודה פון ביאת משיח צדקנו. דאס איז וואס ער רעדט זיך וועגן דעם גרויסן נס פון חנוכה. און ווי איר זעט, דער נס פון חנוכה איז פארבונדן מיט דעם גרויסן גילוי וואס וועט זיין לעתיד לבוא מיט ביאת משיח צדקנו. וואס דארטן וועט קומען במוחש, ווי איר זעט, דער יום טוב פון חנוכה איז א מעין און א הקדמה פון דעם יום טוב פון גאולה האמיתית והשלימה. דאס הייסט אז חנוכה שטעלט אריין אין א מצב, נישט נאר אן איד — די וועלט, דער גאנצער עם ישראל שטייט אין א מעמד ומצב, אין אן אופן על דרך ווי עס וועט זיין בימי משיח. וואס איינע פון די זאכן וואס מ'זעט, וואס שטייט אין ספרים, וואס שטייט אין תנ״ך און מדרשים בנוגע דעם גילוי המשיח, וואס דעמאלט וועט זיין דער ענין פון „כי אז אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם בשם ה׳ לעבדו שכם אחד“. דאס הייסט אז ווען משיח וועט קומען, וועט דער אויבערשטער איבערקערן, איבערמאכן אלע פעלקער. די אלע פעלקער וואס ביז איצט זענען זיי געווען אדער אנטקעגן אידן, אדער זענען געווען קאלט צו אידן, אדער זענען געווען פארמאכט בנוגע דעם ענין מיט אידן, און חלילה [לא ברור], וואס זיי האבן נישט געדינט דעם אויבערשטן, זיי האבן געדינט [לא ברור] און חלילה [לא ברור]. זיי האבן נישט
22:49 עבדו את הקב״ה, אלא עבדו עבודה זרה, וחלילה [לא ברור]. כשיהיה גילוי המשיח, ואז יתקיים ״והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד״, תתגלה אחדות ה׳ בעולם. כל העולם יזעק: הקב״ה. כל העולם יזעק: אין עוד מלבדו. כל העולם ישמע את האמת, שהוא לבדו הוא ואין זולתו. ואפילו אומות העולם — וזה אחד העניינים העיקריים שרואים בפסוקי ייעודי הגאולה — גם הן יתהפכו, יעבדו את הקב״ה ויבואו, ״ונהרו אליו כל הגויים״; אומות העולם, כל הגויים, ירוצו אל מלך המשיח לשמוע את חכמתו, לשמוע את [לא ברור], לשמוע את התורה, לשמוע את דבריו. וכל העמים יתאחדו לעם אחד, ״אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם בשם ה׳ לעבדו שכם אחד״ — יעבדו את הקב״ה במקום אחד, כולם יחד. הרמב״ם מביא זאת בסוף הלכות מלכים, שזהו אחד הפלאים הגדולים של ייעודי הגאולה, שלהם אנו מחכים. והעניין הזה, שהוא אחד העניינים העיקריים בגילוי המשיח, התחיל בחנוכה. ביום טוב של חנוכה אנו מוצאים את עניין האתהפכא, כפי שאנו קוראים לו בלשון החסידות. ההיפוך הוא מהפכה שבה הדבר התהפך לגמרי מן הקצה אל
22:49 געדינט דעם אויבערשטן, זיי האבן געדינט די עבודה זרה און חלילה [לא ברור]. בשעת עס וועט זיין דער גילוי המשיח, וואס דעמאלט וועט זיין „והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד“, וועט נתגלה ווערן די אחדות ה׳ בעולם. די גאנצע וועלט וועט שרייען: אויבערשטער. די גאנצע וועלט וועט שרייען: אין עוד מלבדו. די גאנצע וועלט וועט הערן דעם אמת, אז הוא לבדו הוא ואין זולתו. און אפילו אומות העולם — און דאס איז איינע פון די עיקרי ענינים וואס מ'זעט אין די פסוקים פון די יעודי הגאולה — אז אפילו אומות העולם וועלן אויך נתהפך ווערן, און זיי וועלן דינען דעם אויבערשטן, און זיי וועלן קומען צו גיין, „ונהרו אליו כל הגויים“; אומות העולם מיט אלע גויים וועלן קומען צו לויפן צו מלך המשיח, צו הערן זיינע חכמות, הערן זיין [לא ברור], הערן די תורה, הערן זיינע ענינים. און אלע פעלקער וועלן צוזאמען ווערן אין איין איינציקן פאלק, „אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם בשם ה׳ לעבדו שכם אחד“, דינען דעם אויבערשטן אין איין פלאץ, אלע צוזאמען. דער רמב״ם ברענגט דאס אראפ בסוף הלכות מלכים, אז דאס איז איינע פון די גרויסע נפלאות פון יעודי הגאולה, וואס אויף דעם ווארטן מיר. איז דער ענין, וואס דאס איז איינע פון די ענינים עיקריים אין דעם ענין פון גילוי המשיח, דאס האט זיך אנגעהויבן אין חנוכה. אין דעם יום טוב פון חנוכה געפינען מיר דעם ענין, וואס דעמאלט איז געווען דער ענין פון דער אתהפכא, ווי מיר רופן דאס אזוי בלשון החסידות. די איבערקערעניש איז די מהפכה וואס איז נתהפך געווארן אינגאנצן מן הקצה אל
24:24 הקצה. האתהפכא של הלעומת זה, של הגויוּת, של חכמת יוון — כל זה נהפך לקדושה גמורה. וזה מה שהגמרא מספרת לנו בתיאור כיצד התרחש כל העניין של חנוכה. הגמרא אינה מספרת את כל הפרטים, אלא ניגשת מיד לנקודה: שבימי חנוכה, היוונים, שכל עניינם היה חושך, רצו להביא חושך לעולם. הם נכנסו ורצו לטמא את כל השמנים שבהיכל. מדוע התעסקו דווקא בשמנים שבהיכל? אחד הביאורים הוא ששמן מביא אור. והגמרא אומרת שיוון הביאה חושך לעולם. זה היה עניינם. הם רצו להביא חושך לעולם, להחשיך אותו, לא להניח לאלוקות להאיר את העולם. וזו הייתה כל הקליפה שלהם. הם רצו שתהיה התגברות החושך, התגברות על העולם הזה, התגברות הקליפה, עד שיוכלו, חס ושלום, להפיק את זממם, [לא ברור] על ישראל, למחוק את העם היהודי. וזה היה הנס הגדול ביותר של חנוכה. הנס הגדול ביותר של חנוכה היה שהתרחש ההפך: אז התהפך החושך, והחושך עצמו נהפך לאור. על ידי כל הניסים שהקב״ה עשה אז, התהפך המצב מן הקצה אל הקצה, על ידי החשמונאים, שעמדו במסירות נפש בפועל ממש,
24:24 הקצה. דער אתהפכא פון דעם לעומת זה, פון די גוי'שקייט, פון חכמת יוון, איז פון דעם געווארן נהפך אין גאנצע קדושה. וואס דאס איז וואס די גמרא דערציילט אונז אין סיפור, ווי אזוי ס'איז צוגעקומען דער גאנצער ענין פון חנוכה. און די גמרא דערציילט נישט אלע פרטים. די גמרא גייט גלייך צו דער נקודה, אז די נקודה פון ימי חנוכה איז דעמאלט געווען, אז די יוונים, וואס זייער גאנצער ענין איז געווען חושך, האבן געוואלט ברענגען חושך בעולם. זיי זענען אריינגעגאנגען און געוואלט מטמא זיין כל השמנים שבהיכל. וואס האבן זיי זיך פארנומען אזוי מיט די שמנים שבהיכל? איז איינע פון די ביאורים ווייל שמן ברענגט ליכטיקייט. און די גמרא זאגט, יוון האבן געברענגט חושך בעולם. דאס איז געווען זייער ענין. זיי האבן געוואלט ברענגען חושך בעולם, מאכן טונקלקייט, נישט צולאזן אז ג־טליכקייט זאל באלייכטן די וועלט. און דאס איז געווען זייער גאנצע קליפה. זיי האבן געוואלט אז ס'זאל זיין די התגברות החושך, די התגברות על העולם הזה, התגברות הקליפה, ביז מ'קען, חס ושלום, להפיק זממם, [לא ברור] על ישראל, אויסמעקן דעם אידישן פאלק. און דאס איז געווען דער גרעסטער נס פון חנוכה. דער גרעסטער נס פון חנוכה איז געווען אז ס'איז געווען דער היפך: דעמאלט האט זיך איבערגעקערט דער חושך. און דער חושך אליין איז נתהפך געווארן לאור. דורך די גאנצע ניסים וואס דער רבונו של עולם האט דעמאלט באוויזן, איז נהפך געווארן די מעשה מן הקצה אל הקצה, אז דורך די חשמונאים, וואס די חשמונאים זענען געשטאנען מיט מסירת נפש בפועל ממש,
25:58 והפכו את כל המצב. וזה העניין העיקרי והיסודי בחנוכה. הרי מוצאים בחנוכה [לא ברור]. כפי ששואלים במאמרי חסידות: [לא ברור] מה שמוצאים בחנוכה במצווה שהחכמים תיקנו, הדלקת נר חנוכה. והדלקת נר חנוכה קשורה, בהמשך התקנה וביסודה, לנס הנר. כי היה נס בנר: לא היה שמן, כפי שהגמרא אומרת במסכת שבת. הם טימאו את כל השמנים, והקב״ה עשה נס, ״ומצאו פך אחד של שמן״, שהיה יכול להספיק ליום אחד בלבד, ונעשה נס והוא דלק שמונה ימים. זהו נס חנוכה, שסביבו סובב כל היום טוב. וממילא נשאלת השאלה: הרי כל היום טוב, הקשור לאור של חנוכה, מקורו בבית המקדש. אבל כשמתבוננים רואים שאין זה אותו הדבר. הדלקת נר חנוכה אינה דומה כלל להדלקת הנרות במקדש. ראשית, בבית המקדש הדליקו שבעה נרות; בחנוכה מדליקים שמונה נרות. שנית, בבית המקדש הדליקו את הנרות בצד ימין, בדרום, שהוא צד ימין של העולם. ואילו בנר חנוכה ההלכה היא שנר חנוכה צריך להיות משמאל: מזוזה מימין ונר חנוכה משמאל.
25:58 האבן זיי איבערגעמאכט די גאנצע מעשה. וואס דאס איז דער ענין עיקרי ויסודי אין דעם ענין פון חנוכה. ווייל מ'געפינט דאך אין חנוכה, [לא ברור]. ווי מ'פרעגט די שאלה אין מאמרי חסידות: [לא ברור] וואס מ'געפינט חנוכה דורך די מצוה וואס די חכמים האבן מתקן געווען, הדלקת נר חנוכה. און די הדלקת נר חנוכה איז דאך בהמשך וביסוד פון דער תקנה פארבונדן מיט דעם נס פון דעם נר. ווייל ס'איז געווען א נס מיט דעם נר, וואס איז נישט געווען קיין שמן, ווי די גמרא זאגט אין מסכת שבת. זיי האבן מטמא געווען כל השמנים, איז דער רבונו של עולם האט געמאכט א נס, ומצאו פך אחד של שמן, וואס האט נאר געקענט גענוג זיין פאר איין טאג, און ס'איז געווארן א נס אז עס האט געברענט פאר אכט טעג. דער נס פון חנוכה, וואס דערום דעם גייט ארום דער גאנצער יום טוב. איז במילא פרעגט זיך די שאלה: דער גאנצער יום טוב, וואס איז פארבונדן מיט די ליכטיקייט פון חנוכה, נעמט זיך דאך פון בית המקדש. און מ'גייט און קוקט, זעט מען אז ס'איז נישט די זעלבע זאך. די הדלקת נר חנוכה איז נישט בדומה בכלל צו הדלקת נר המקדש. ערשטנס, אין בית המקדש האט מען געצונדן זיבן ליכט; חנוכה צינדט מען אכט ליכט. צווייטנס, אין בית המקדש האט מען געצונדן דעם נר אויף דער רעכטער זייט, בדרום, וואס דאס איז די רעכטע זייט פון דער וועלט. און ביי נר חנוכה איז די הלכה אז עס דארף זיין חנוכה משמאל, מזוזה מימין און נר חנוכה משמאל.
27:33 בדיוק להפך, זה צריך להיות בצד שמאל. בבית המקדש הדליקו ביום, בפלג המנחה. בחנוכה צריך להדליק בלילה, מצוותה משתשקע החמה. הכול בחנוכה הולך בדיוק להפך. הרי חנוכה נובע מנרות המקדש, וכל סדר ההדלקה הפוך מסדר נרות המקדש. על כך מבואר בחסידות שדווקא זו כל הנקודה שדיברנו עליה קודם. עניינם של נרות חנוכה שונה מעניינם של נרות המקדש. [לא ברור], אבל אלה שני דינים נפרדים. נרות המקדש היו עניין מיוחד של בית המקדש, מקום של קדושה, מקום של עבודת השם, מקום בית הבחירה. [לא ברור] סדר העבודה, [לא ברור] על פי ההלכה. [לא ברור] שזה היה במקדש. במקדש היה המספר שבע, שבעה נרות. זהו המספר הקשור לשבע המידות, לשבע הספירות, לשבעת ימי הבניין. זה המספר הרגיל, שבע. [לא ברור] חנוכה, חנוכה חל בזמן של גלות. הוא חל בזמן של העלם והסתר, בזמן של חושך. זהו זמן של חושך. [לא ברור] אדרבה, מתעוררים כוחות נעלמים, כוחות פנימיים, כוחות עצמיים, מסירות נפש. כידוע, [לא ברור]. שדווקא
27:33 פונקט פארקערט, עס דארף גיין אויף דער לינקער זייט. אין בית המקדש האט מען געצונדן ביי טאג, פלג המנחה. חנוכה דארף מען צינדן ביי נאכט, מצותה משתשקע החמה. וואס גייט אלץ פונקט פארקערט ביי חנוכה. חנוכה נעמט זיך דאך פון נרות המקדש, און דער גאנצער סדר איז פארקערט פון נרות המקדש. איז אויף דעם מבואר אין חסידות אז פונקט דאס איז די גאנצע נקודה וואס מ'רעדט פריער. דער ענין פון נר חנוכה איז אנדערש פון נרות המקדש. [לא ברור], אבער עס זענען צוויי באזונדערע דינים. די נרות המקדש, דאס איז געווען א באזונדערער, ספעציעלער ענין פון בית המקדש, א מקום פון קדושה, א מקום פון עבודת השם, א מקום פון בית הבחירה. [לא ברור] דער סדר העבודה, [לא ברור] על פי ההלכה. [לא ברור] אז דאס איז געווען אין מקדש. אין מקדש איז געווען דער מספר שבע, נרות שבע. דאס איז דער מספר וואס איז קשור צו די שבע מידות, צו די שבע ספירות, צו די שבעת ימי הבנין. דאס איז דער מספר הרגיל, שבע. [לא ברור] חנוכה, חנוכה, דאס געפינט זיך אין א זמן פון גלות. דאס געפינט זיך אין א זמן פון העלם והסתר, א זמן פון חושך. דאס איז א זמן פון חושך. [לא ברור] אדרבה, עס נתעורר כוחות נעלמים, כוחות פנימיים, כוחות עצמיים, מסירות נפש. כידוע, [לא ברור]. אז דווקא
29:33 בזמנים הכי קשים, כשעוברים העלמות והסתרים וניסיונות קשים ומרים, מתעוררת אצלם פנימיות הלב. את זה ראינו בימי החושך של חנוכה. הם עמדו בתקופה של חכמת יוון, והיוונים רצו ״להשכיחם תורתך ולהעבירם מחוקי רצונך״. לא קרה שיהודים פשוט נבהלו והלכו לישון. להפך: הם יצאו למלחמה. זו הייתה מסירות נפש. גיבורים ביד חלשים, רבים ביד מעטים, טמאים ביד טהורים, רשעים ביד צדיקים. אלה היו ניסים גלויים, למעלה מדרך הטבע לגמרי. וממה נבע כל זה? ממסירות הנפש. כשהיהדות נמצאת בסכנה, לא מתפעלים מן העולם. וזה מגלה את אור מסירות הנפש, שמאיר את העולם. כשקשה ליהודי, מסירות הנפש שלו היא הכוח להתגבר על החושך של חכמת יוון ועל החושך של קליפות יוון, ולהפוך אותו לעניין של קדושה. זה כל עניינו של חנוכה. דווקא בלילה, משתשקע החמה. לא בשעה שיש אור, אורות של גדלות; דווקא משתשקע החמה, בתוך חושך הגלות, החושך, הקור וה[לא ברור] של זמן הגלות. דווקא כשהדבר הוא ברשות הרבים. המצווה היא להניח את החנוכייה על הפתח. המצווה, כך כתוב בשולחן ערוך, היא להציב את החנוכייה על הפתח. כמעט כל המצוות הן מצוות [לא ברור], אבל את המצווה הזאת צריך לקיים דווקא על הפתח, מול הדלת. למה מדליקים דווקא על הפתח? גם המזוזה נמצאת בדלת, אבל המזוזה נמצאת בדלת מפני שהיא צריכה לשמור על הבית, לא על מה שבחוץ. בחנוכה זה להפך: זה
29:33 בזמנים הכי קשים, ווען זיי דורכגייען שווערע, ביטערע העלמות והסתרים ונסיונות, ווערט ביי זיי דערוועקט פנימיות הלב. דאס האבן מיר געזען בימי חושך חנוכה. ווי זיי זענען געשטאנען אין א זמן פון חכמת יון, און זיי האבן געוואלט „להשכיחם תורתך ולהעבירם מחוקי רצונך“. דאס איז נישט נאר געווען אידן וואס האבן זיך דערשראקן און זענען געגאנגען שלאפן. פארקערט: זיי זענען ארויסגעגאנגען אין מלחמה. דאס איז געווען מסירות נפש. גבורים ביד חלשים, רבים ביד מעטים, טמאים ביד טהורים, רשעים ביד צדיקים. דאס זענען געווען נסים גלויים, למעלה מדרך הטבע לגמרי. און פון וואס איז דאס אלץ געקומען? מצד המסירות נפש. ווען אידישקייט איז אין א סכנה, ווערט מען נישט נתפעל פון דער וועלט. און דאס ברענגט ארויס דעם אור המסירות נפש, וואס מאכט ליכטיג די וועלט. ווען עס ווערט שווער פאר א איד, איז זיין מסירות נפש דער כח זיך איבערצומאכן איבער דעם חושך פון חכמת יון און דעם חושך פון קליפות יון, און מאכן דערפון אן ענין הקדושה. דאס איז דער גאנצער ענין פון חנוכה. דווקא ביינאכט, משתשקע החמה. נישט בשעת עס איז דא אור, אורות פון גדלות; דווקא משתשקע החמה, אין דעם חושך הגלות, דעם חושך, קור און [לא ברור] פון זמן הגלות. דווקא ווען עס איז אין רשות הרבים. די מצוה איז צו לייגן די מנורה על הפתח. די מצוה, שטייט אין שולחן ערוך, איז צו שטעלן די מנורה על הפתח. כמעט אלע מצוות זענען מצוות [לא ברור], אבער די מצוה דארף מען דווקא מאכן על הפתח, קעגן דער טיר. פארוואס צינדט מען דווקא על הפתח? מזוזה איז אויך ביי דער טיר, אבער די מזוזה איז ביי דער טיר, ווייל זי דארף היטן די שטוב, נישט דעם דרויסן. ביי חנוכה איז עס פארקערט: עס
31:36 צריך להיות כלפי חוץ, כך שהאור יאיר החוצה מתוך הבית. מדליקים דווקא כלפי חוץ; יש בזה מחלוקת רש״י ותוספות וכו׳, בכל העניין הזה. אבל מה הנקודה? הנקודה היא שכל עניינם של נרות חנוכה הוא שכאשר יהודי ניצב מול החושך, מול רשות הרבים, מול הקליפה והסטרא אחרא שבאים כנגדו, הוא אינו נחלש מכך. אדרבה, הוא מגלה כוחות עמוקים יותר ודווקא מאיר. דווקא ״לילה כיום יאיר״; הלילה מתמלא באורות. זה היה הנס הגדול ביותר של חנוכה. וזה עורר אצל היהודים את התוקף הגדול ביותר של מסירות נפש. וזה הפך את החושך לאור, וזהו עומקו של יום טוב חנוכה. ולכן זו ההכנה הגדולה ביותר שיהודי יכול לעשות לביאת משיח צדקנו. כשיהודי מדליק נרות חנוכה, כשיהודי עורך מסיבת חנוכה והתוועדות, ומכיר את ההלכות והמנהגים של חנוכה בשמחה הגדולה ביותר — יהודי חי בימי חנוכה בשמחה עצומה, בתחושת יום טוב, בחיות ובאור. הכול ודאי, זה [לא ברור] של יהודי. [לא ברור], כך אין זה יום טוב ישן, אלא ״בימים ההם בזמן הזה״. ומה שקורה על ידי חנוכה, על ידי כך שיהודי רואה שאינו מתפעל מכל הקשיים האלה, אלא אדרבה, הוא אף הופך את כל הקשיים האלה, ומתוך כך הוא עצמו צומח
31:36 דארף זיין צום דרויסן, ביז אז עס שיינט ארויס פון דער שטוב. דווקא צינדט מען אויף ארויס; דאס איז א מחלוקת רש״י ותוספות וכולי, דער גאנצער ענין. אבער וואס איז די נקודה? די נקודה איז אז נרות חנוכה, דער גאנצער ענין איז, אז דער איד, בשעת עס קומט דער חושך, עס קומט רשות הרבים, עס קומט קעגן אים קליפה וסטרא אחרא, ווערט ער נישט אפגעשוואכט דערפון. אדרבה, ער נעמט ארויס טיפערע כוחות און דווקא מאכט ער ליכטיג. דווקא „לילה כיום יאיר“; די נאכט ווערט פול מיט אורות. דאס איז געווען דער גרעסטער נס פון חנוכה. און דאס האט ארויסגעברענגט ביי אידן דעם גרעסטן תוקף פון מסירות נפש. און דאס האט איבערגעמאכט דעם חושך לאור, וואס דאס איז דער עומק פון יום טוב פון חנוכה. און דערפאר איז דאס די גרעסטע הכנה וואס א איד קען טאן אויף ביאת משיח צדקנו. חנוכה, וואס א איד צינדט ליכטלעך פון חנוכה, וואס א איד מאכט א חנוכה־מסיבה און א פארברענגען, און ער קען די הלכות און די מנהגים פון חנוכה מיט די גרעסטע שמחה — א איד גייט חנוכה־צייט מיט א געוואלד פון שמחה און יום טוב און לעבעדיקייט און ליכטיגקייט. הכל ודאי, איז דאס [לא ברור] פון א איד. [לא ברור], אזוי איז נישט קיין אלטער יום טוב, נאר „בימים ההם בזמן הזה“. און דאס וואס דורך חנוכה, דורך דעם וואס א איד זעט אז ער ווערט נישט נתפעל פון די אלע שוועריקייטן, נאר אדרבה, ער מאכט נאך איבער די אלע שוועריקייטן, און פון דעם אליין וואקסט ער
33:11 עם אמונה גדולה יותר, עם שמחה גדולה יותר, עם חיות גדולה יותר. כפי שהיה בחנוכה הראשון, כך יהיה גם בימינו בזמן הזה בגאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו. וזה ממש צריך להיות כל העניין. שעל ידי עבודתם של היהודים עכשיו יתקיים בפועל בקרוב ממש, כשיבוא משיח, ״כי אז אהפוך אל עמים שפה ברורה״: שהקדוש ברוך הוא יהפוך את כל העמים, ויביא לכך שכל בני האדם יוכלו להכיר את הקדוש ברוך הוא ולעבוד אותו, ושהעולם עצמו, העולם כולו, ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״ — העולם יתמלא באלוקות. ולכן, כעת, כשמגיעים ימים קדושים כאלה של ימי החנוכה, תתחזק אצל כל אחד מאיתנו עוד יותר, לא רק [לא ברור], האמונה הפשוטה והביטחון הגמור שבהם יהודי חי וחושב ויודע, והוא בטוח שעוד מעט בא משיח. במיוחד בימים נעלים כאלה, ימים גדולים ביותר, שבהם בוער בעולם אורו של משיח, והאור הגנוז, שיתגלה לעתיד לבוא, מאיר בעולם בימי החנוכה. ״ערכתי נר למשיחי״ — וממילא הביטחון הוא ביטחון גמור. ובפרט במצווה [לא ברור] שנמצאים בה כעת, יודע יהודי שעל ידי כך שמתחזקים בביטחון ומתפללים שוב את התפילה, שוב את הבקשה, ש[לא ברור]
33:11 מיט א גרעסערע אמונה, מיט א גרעסערע שמחה, מיט א גרעסערע חיות. אזוי ווי עס איז געווען אין ערשטן חנוכה, אזוי וועט זיין אויך בימינו בזמן הזה אין די גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו. און דאס מוז זיין ממש דער גאנצער ענין. אז דורך דעם, דער עבודה פון אידן איצט, וועט בפועל זיין בקרוב ממש, ווען משיח קומט, אז „כי אז אהפוך אל עמים שפה ברורה“, אז דער אויבערשטער וועט איבערמאכן די אלע פעלקער, און איבערמאכן אז אלע מענטשן זאלן קענען דערקענען דעם אויבערשטן, דינען אים, און אז די וועלט אליין, די גאנצע וועלט, „ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים“, אז די וועלט וועט ווערן פול מיט ג־טליכקייט. און דערפאר, אזוי ווי עס קומט צו גיין איצט די טעג, אזעלכע הייליגע טעג פון ימי החנוכה, זאל ביי יעדן איינעם פון אונז ווערן נאך חזק, נאך מער, נישט בלויז [לא ברור], די אמונה פשוטה און דער ביטחון גמור וואס א איד לעבט און טראכט און ווייסט, און ער איז בוודאות אז אט־אט קומט משיח. ספעציעל אין אזעלכע הויכע טעג, גרעסטע טעג, וואס עס פלאקערט אין דער וועלט אורו של משיח און דער אור הגנוז, וואס וועט נתגלה ווערן לעתיד לבוא, שיינט אין דער וועלט אין די טעג פון חנוכה. „ערכתי נר למשיחי“ — איז במילא דער בטחון, ביטחון גמור. ובפרט אין דער מצוה [לא ברור] וואס מ׳געפינט זיך איצט, ווייסט א איד אז דורך דעם וואס מ׳שטארקט זיך חזק בביטחון און מ׳איז מתפלל נאך די תפילה, נאך די בקשה, אז [לא ברור]
34:41 צמח דוד עבדך מהרה תצמיח וקרנו תרום בישועתך, כי לישועתך קיווינו כל היום. כשמתפללים „ותחזינה עינינו בשובך לציון ברחמים“, יהודי מבקש מהקב"ה ומתפלל, וגם עושה פעולות טובות כדי לקרב ולמהר את הגאולה האמיתית והשלימה. אלו ימי סגולה. זו טענתו של אדמו"ר המהר"ש: לא מספיק שיהיה לנו משיח בתורה האלוקית. כשלומדים חסידות, אכן חיים עם אורו של משיח. החסידות מכניסה אותך לאוויר, לאור, לאווירה ולחיים של משיח. אבל זהו משיח ברוחניות. זה מוציא אותנו מהגלות הרוחנית, אבל זה עדיין לא הכול; יהודי אינו מסתפק בכך. יהודי רוצה שמשיח יבוא בפועל, כפי שלימד אותנו אדמו"ר המהר"ש, כי חנוכה הוא יום טוב הקשור לפועל ממש. וזה מה שדיברנו עליו בהתחלה, שלחנוכה יש שני עניינים: הוא יום טוב הקשור למשיח, והוא יום טוב הקשור לפועל ממש. מה פירוש הדבר? כידוע, הגמרא במסכת שבת מביאה את מחלוקת בית שמאי ובית הלל כיצד מדליקים נרות חנוכה. בית שמאי אומרים שפוחת והולך: ביום הראשון מדליקים שמונה נרות, ביום השני שבעה, ואחר כך שישה, חמישה, ארבעה, שלושה, שניים ואחד. זו שיטת בית שמאי. לפי שיטת בית הלל, וכך ההלכה, ביום הראשון מדליקים נר אחד, ואחר כך עוברים לשני נרות, שלושה נרות, עד שביום השמיני
34:41 צמח דוד עבדך מהרה תצמיח וקרנו תרום בישועתך, כי לישועתך קוינו כל היום. אז מ׳איז מתפלל „ותחזינה עינינו בשובך לציון ברחמים“, א איד בעט ביים אויבערשטן און איז מתפלל, און ער טוט פעולות טובות אין דעם ענין, אין דעם ענין אפצומקרב זיין און ממהר זיין די גאולה האמיתית והשלימה. דאס איז די ימי סגולה. דאס איז די טענה פון דעם רבי׳ן מהר״ש, אז ס׳איז נישט גענוג אז מ׳זאל האבן משיח׳ן אין אלקות׳דיגע תורה. אז מ׳לערנט חסידות, לעבט מען טאקע מיט אורו של משיח. חסידות נעמט דיר אריין אין דעם אוויר, אין דער ליכטיגקייט, אין דער אטמאספער, אין דעם לעבנס פון משיח. אבער דאס איז דער משיח ברוחניות. דאס נעמט אונז ארויס פון דעם גלות הרוחני. אבער דאס איז נאך ניט דאס; מיט דעם איז א איד נאך נישט מסתפק. א איד וויל אז ס׳זאל זיין משיח בפועל, ווי דער רבי מהר״ש האט אונז דאס געלערנט, ווייל חנוכה איז א יום טוב פארבונדן מיט בפועל. און דאס וואס מ׳האט גערעדט אין אנהייב, אז חנוכה האט צוויי ענינים: ס׳איז א יום טוב פארבונדן מיט משיח, און ס׳איז א יום טוב פארבונדן מיט בפועל. וואס מיינט דאס? איז דאך ידוע, די גמרא ברענגט אין מסכת שבת די מחלוקת בית שמאי ובית הלל, ווי אזוי צינדט מען ליכטלעך פון חנוכה. בית שמאי זאגט אז ס׳איז פוחת והולך: דעם ערשטן טאג צינדט מען אכט ליכטלעך, דעם צווייטן טאג זיבן, זעקס, פינף, פיר, דריי, צוויי, איינס. שיטת בית שמאי. שיטת בית הלל זאגט, די הלכה איז: דעם ערשטן טאג איין ליכטל, און נאכדעם גייט מען צו צוויי ליכטלעך, דריי ליכטלעך, ביז דעם אכטן טאג
36:10 מדליקים שמונה נרות. וזו משמעותו של חנוכה. כן, זו מצוות חנוכה, כי נפסקה הלכה כבית הלל. כפי שמובא בספרים, חנוכה הוא ראשי תיבות: ח׳ נרות והלכה כבית הלל. אלו ראשי התיבות של המילה חנוכה. כלומר, שמדליקים ח׳ נרות וההלכה היא כבית הלל — זו מהותו של חנוכה. נשאלת השאלה: למה? מה ההבדל בין שיטת בית שמאי לשיטת בית הלל? הגמרא נותנת טעם, אבל יש כאן נקודה עיקרית, וזוהי הסברתו של הרבי, על יסוד ה״לשיטתייהו״ של בית שמאי ובית הלל. בקיצור, בשתי מילים: בית שמאי סוברים שכאשר מסתכלים על דבר, מסתכלים על מה שיש בו בכוח. הכוח, הפוטנציאל שיש בדבר, הוא העיקר. וזו האמת כפי שהיא: הכוח שבו. כי זה אכן דבר אמיתי. הכוח שהקב"ה נותן, הכוח שהתורה נותנת, הוא הדבר הגדול ביותר — מה שטמון כאן בכוח. וכשמסתכלים על מה שיש בכוח, מובן למה ביום הראשון מדליקים שמונה נרות. כלומר, כשבני ישראל ניצחו במלחמה ומצאו את פך השמן, היה בפך השמן הזה, בכוח, נס לשמונה ימים. בפועל עדיין לא היה אלא היום הראשון. אבל מה טמון בכוח,
36:10 צינדט מען אכט ליכטלעך. און דאס איז די משמעות פון חנוכה. יא, דאס איז די מצוה חנוכה, ווייל ס׳איז נפסק ווי בית הלל. יא, ווי ס׳ברענגט זיך אין ספרים, אז חנוכה איז ראשי תיבות: ח׳ נרות והלכה כבית הלל. דאס איז דער ראשי תיבות פון דעם ווארט חנוכה. דאס הייסט, אז מ׳צינדט ח׳ נרות און די הלכה איז ווי בית הלל, דאס איז דער מהות פון חנוכה. פרעגט זיך א שאלה: פארוואס? וואס איז דער חילוק צווישן שיטת בית שמאי און שיטת בית הלל? די גמרא זאגט א טעם, אבער ס׳איז דא א נקודה עיקרית, און דאס איז דעם רבי׳נס הסברה, יסודו איז כהסברא, דער לשיטתייהו פון בית שמאי און בית הלל. וואס בקיצור, על כל פנים אין צוויי ווערטער: בית שמאי האלט, אז מ׳קוקט אויף א זאך, קוקט מען ווי די זאך איז בכח. דער בכח, דאס איז דער עיקר, דער פאטענציאל. וויפיל פאטענציאל די זאך האט. און דאס איז דער אמת ווי ס׳איז, זיין כח. ווייל דאס איז טאקע דער אמת. דער כח וואס דער אויבערשטער גיט, דער כח וואס תורה גיט, דאס איז די גרעסטע זאך. דער בכח וואס ליגט דא. ביז אז מ׳קוקט אויפן בכח, איז פארשטענדליך פארוואס דעם ערשטן טאג צינדט מען אכט ליכט. דאס הייסט, ביז אז אידן האבן געווינען די מלחמה, אז זיי האבן געטראפן דעם פך השמן, איז אין דעם פך השמן געווען בכח א נס פאר אכט טעג. בפועל איז נאך נישט געווען מער ווי דער ערשטער טאג. אבער וואס ליגט אין דעם בכח,
37:34 בפוטנציאל של השמן הזה? כוח לשמונה ימים. ביום השני כבר עבר יום אחד; נותרו רק שבעה ימים. בכוח נותרו רק שבעה, ולכן מדליקים שבעה נרות. וכך הולכים ופוחתים. אבל בית הלל באים ואומרים: לא. מהו כל ה״בכוח״ הזה? זה אכן פוטנציאל, ובוודאי שבכוח שהקב"ה נותן הדבר אפשרי. אבל יהודי צריך להסתכל על הפועל ממש. מה פעלתי בפועל ממש כאן, בעולם הזה הגשמי? העולם הוא עולם של פועל ממש, ובכל פעולה צריך להסתכל על מה שנעשה בפועל. ולכן, כשמסתכלים על הפועל, טוענים בית הלל: ביום הראשון היה הנס הראשון, ומדליקים נר אחד. ביום השני היה נס נוסף, ומדליקים נר שני. ביום השלישי היה נס שלישי, ומדליקים שלושה. זו משמעותו של הפועל. לכן הולכים בסדר הזה, כי חנוכה אומר שהעבודה צריכה להיות בפועל. כך היה אצל החשמונאים: זו הייתה מסירות נפש בפועל, לא רק בכוח. בפועל ממש הם עמדו נגד היוונים, והפכו את המצב כולו — מצב של מלחמה, חס ושלום — והביאו לשלום. הם פעלו אתהפכא בעולם. ועל כך נאמר „בימים ההם בזמן הזה“. יהודי צריך לדעת שההכנה שלו לביאת משיח צדקנו, ובפרט בהיותנו ב[לא ברור]
37:34 אין דעם פאטענציאל פון אט דעם שמן? כח אויף אכט טעג. דעם צווייטן טאג איז שוין אריבער א טאג; עס בלייבן נאר זיבן טעג. דער בכח איז נאר אויף זיבן, דערפאר צינדט מען זיבן. און אזוי גייט מען פוחת והולך. קומט אבער בית הלל, און בית הלל זאגט: ניין. וואס איז די גאנצע בכח? עס איז טאקע פאטענציאל, וואס אין דעם אויבערשטנס פאטענציאל איז זיכער מען קען. אבער א איד דארף קוקן אויפן בפועל ממש. וואס האב איך אויפגעטאן בפועל ממש דא, אין עולם הזה הגשמי? די וועלט איז א וועלט פון פועל ממש, און יעדע פעולה דארף מען קוקן אויפן בפועל. און דערפאר, ביז אז מ׳קוקט בפועל, דערפאר טענה׳ט בית הלל: דעם ערשטן טאג איז געווען דער ערשטער נס, צינדט מען איין ליכטל. דעם צווייטן טאג איז געווען א צווייטער נס, צינדט מען א צווייט ליכטל. דעם דריטן טאג א דריטער נס, צינדט מען דריי. און דאס איז דער ווארט פון בפועל. דערפאר גייט מען אין אט דעם סדר, ווייל חנוכה זאגט, אז ס׳דארף זיין די עבודה בפועל. אזוי ווי די חשמונאים האבן, ווייל דאס איז געווען די מסירת נפש בפועל, נישט נאר בכח. בפועל ממש, און מ׳האט זיך אנטקעגנגעשטעלט אנטקעגן די יוונים, און זיי האבן איבערגעקערט דעם גאנצן מצב, וואס איז געווען א מצב פון חס ושלום מלחמה, און זיי האבן צוגעברענגט צו שלום. ס׳האט געפועלט א אתהפכא בעולם. און אויף דעם איז „בימים ההם בזמן הזה“. א איד דארף וויסן, זיין הכנה צו ביאת משיח צדקנו, און בפרט זייענדיק אין די [לא ברור].
38:57 ימי חנוכה, צריכה להיות עבודה בפועל. צריך להאיר את העולם לא בכוח, במחשבות קדושות, קדושות ככל שיהיו, אלא בעניינים של פועל ממש. המעשה הוא העיקר. כפי שמובא באותו מאמר ששמענו קודם, שהרבי חזר עליו באותו זאת חנוכה: במחלוקת שבגמרא בקידושין, „תלמוד גדול או מעשה גדול“, ההלכה היא שגדול תלמוד שמביא לידי מעשה. אבל כשמשיח יבוא, אומר אדמו"ר הזקן, אז יהיה „מעשה גדול“ — דווקא מעשה גדול. ובזה עוסקים בחנוכה. מדליקים, [לא ברור] חנוכה, ניגשים ל[לא ברור] מעשה, והמעשה הוא העיקר. לכן יהודי יכול לבוא בחנוכה ולבקש מהקב"ה: בחנוכה הזה אנחנו רוצים לראות את משיח בפועל ממש, במעשה. לא רק משיח בליקוטי תורה — אכן צריך ללמוד ליקוטי תורה, תורה, [לא ברור] חסידות, פנימיות התורה, כי זהו „יפוצו מעיינותיך חוצה“, שיביא ל„אימתי קאתי מר“, מלכא משיחא — אבל צריך גם להתפלל, לתבוע ולבקש שמשיח יבוא בפועל, בגשמיות, בטבע הנראה והנגלה. ושנזכה אכן לראות בעיני בשר, בחנוכה הזה, את גילוי המשיח; שמשיח יבוא בפועל ממש, ושייבנה בית המקדש בפועל ממש.
38:57 פון ימי חנוכה דארף זיין דער ענין פון עבודה בפועל. ס'דארף זיין דער ענין פון מאכן ליכטיג די וועלט, נישט בכח, אין מחשבות, הייליגע, הייליגע מחשבות, נאר מיט ענינים פון בפועל ממש. המעשה הוא העיקר, ווי ס'ברענגט זיך אין יענעם זעלבן מאמר, וואס מ'האט געהערט פריער, וואס דער רבי האט געחזרט יענעם זאת חנוכה, אז אין דער מחלוקת אין גמרא קידושין, תלמוד גדול אדער מעשה גדול, איז די הלכה אז גדול תלמוד שמביא לידי מעשה. אבער ווען משיח וועט קומען, זאגט דער אלטער רבי, דאן וועט זיין מעשה גדול. דוקא דער מעשה גדול. און דאס האלט מען אין חנוכה. מדליקין, [לא ברור] חנוכה, מ'גייט אין [לא ברור] א מעשה, און המעשה הוא העיקר. דערפאר קען א איד צוקומען אין חנוכה און זיך בעטן ביים אויבערשטן, אז אט דעם חנוכה ווילן מיר זען משיח בפועל ממש, אין מעשה. נישט נאר משיח אין ליקוטי תורה — מ'דארף טאקע לערנען ליקוטי תורה, תורה, [לא ברור] חסידות, פנימיות התורה, ווייל דאס איז ״יפוצו מעינותיך חוצה״, וואס וועט צוברענגען צו ״אימתי קאתי מר״, מלכא משיחא — מ'דארף אבער מתפלל זיין און מאנען און בעטן, אז ס'זאל זיין דער משיח בפועל, אין א גשמיות, אין טבע הנראה והנגלה. און מיר זאלן טאקע זוכה זיין צו זען בעיני בשר אט דעם חנוכה דעם גילוי המשיח, און משיח קומט אראפ בפועל ממש, און מ'בויט דעם בית המקדש בפועל ממש.
40:22 ושהכהן הגדול ידליק את הנרות בבית המקדש בפועל ממש — ולכך נזכה. וכאן נוכל אכן לחגוג את חנוכת עם ישראל ואת חנוכת המקדש, בית המקדש השלישי, בתנופה הגדולה ביותר ובשמחה הגדולה ביותר. שיהיה חנוכה שמח, שמח, לכל אחד ואחד, ושנמשיך את האור הזה, את השמחה הזאת ואת החיות הזאת על כל השנה כולה.
40:22 און דער כהן גדול צינדט אן די נרות אין דעם בית המקדש בפועל ממש, און צו דעם זאלן מיר זוכה זיין. און מיר דא קענען טאקע פראווען די חנוכת עם ישראל, און די חנוכת המקדש, און דעם בית המקדש השלישי, מיטן גרעסטן שטורעם, מיט דער גרעסטער שמחה. אזוי זאל זיין א פריילעכן, פריילעכן חנוכה לכל אחד ואחד, און מ'זאל טאקע ממשיך זיין אט די ליכטיקייט, און אט די שמחה, און אט דעם חיות, אויף די גאנצע יאר כולה.