לעבן חסידות · פרק 93 · 2023-09-27 · 29:52
חג הסוכות - די סכך פון סוכה ליב האבן א אידן!
תיאור הפרק
*סוכות תש״ח, *שמחת בית השואבה תשכ״ב, *ד״ה בסוכות תשבו תש״מ, *לקו״ש חלק י״ז אמור ד׳
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 חג הסוכות הוא המשך של ראש השנה ויום הכיפורים. כתוב במדרש: כששני אנשים באים למשפט, ולא יודעים מה יהיה פסק הדין, בשעה שהם יוצאים מבית המשפט, מי שמחזיק את פסק הדין בידו — יודעים שהוא ניצח. על דרך זה, ישראל ואומות העולם עומדים בדין בראש השנה וביום הכיפורים, ולא יודעים מי ניצח. כשמגיע חג הסוכות ויהודים הולכים ולולביהם ואתרוגיהם בידיהם, יודעים שהיהודים ניצחו ביום הדין. וזה הפירוש: ״תקעו בחודש שופר, בכסה ליום חגנו״. ראש השנה ויום הכיפורים הם ״בכסה״: הדין והמשפט נסתרים; הניצחון לא התגלה בראש השנה וביום הכיפורים. הוא עדיין מכוסה, ״בכסה״ מלשון כיסוי. ב״ליום חגנו״, חג הסוכות, הלבנה מאירה בשלמות. הלבנה מורה על כנסת ישראל. וכך נאמר: ״ביום חמשה עשר לחודש השביעי״ — זהו העניין של ״קיימא סיהרא באשלמותא״. הלבנה נמצאת בשלמותה, וזה מורה על כנסת ישראל, ואור הניצחון מתגלה בעולם, עד שכל העולם מכיר בכך שהם ניצחו. ״הללו את ה׳ כל גוים, שבחוהו כל האומים, כי״
00:00 חג הסוכות איז א המשך פון ראש השנה און יום הכיפורים. שטייט אין מדרש: אז ווען צוויי מענטשן קומען צום משפט, און מ׳ווייסט נישט וואס דער פסק וועט זיין, און בשעת מ׳גייט ארויס פון בית המשפט, דער וואס האלט דעם פסק אין האנט, ווייסט מען אז ער האט מנצח געווען. על דרך זה, ישראל ואומות העולם עומדים בדין ראש השנה ויום הכיפורים, און מ׳ווייסט נישט ווער עס האט מנצח געווען. בשעת עס קומט חג הסוכות און אידן גייען מיט לולביהן ואתרוגיהן בידיהם, ווייסט מען אז די אידן האבן מנצח געווען ביום הדין. און דאס איז דער פשט: ״תקעו בחודש שופר, בכסה ליום חגנו״. ראש השנה און יום הכיפורים, דאס איז ״בכסה״: דער דין ומשפט איז באהאלטן; דער נצחון איז נישט אנטפלעקט געווארן ראש השנה און יום כיפור. יא, עס איז באהאלטן, ״בכסה״ מלשון כיסוי. ״ליום חגנו״, חג הסוכות, איז די לבנה שיינט בשלימות. די לבנה ווייזט אויף כנסת ישראל. און אזוי זאגט עס: ״ביום חמשה עשר לחודש השביעי״, דאס איז דער ענין פון קיימא סיהרא באשלמותא. די לבנה גייט בשלימות, און דאס גייט אויף כנסת ישראל, און עס אנטפלעקט זיך אין דער וועלט די ליכטיקייט פון דעם נצחון, אז די גאנצע וועלט דערקענט אז זיי האבן מנצח געווען. ״הללו את ה׳ כל גוים, שבחוהו כל האומים, כי״
01:53 ״גבר עלינו חסדו״. וזה הניצחון והשמחה של חג הסוכות. צריך להבין מה העומק שבעניין הזה, בקשר שבין חג הסוכות לענייני ראש השנה ויום הכיפורים. נבין זאת באמצעות סיפור, סיפור מעניין שאדמו״ר הריי״צ סיפר לרבי. כאן [לא ברור] סיפור, תורה של המגיד ממעזריטש שנמסרה על ידי אדמו״ר הזקן והגיעה אלינו. זהו אחד מיסודות החסידות, המבאר את העומק של חג הסוכות בעבודת השם על פי דרך החסידות. את הסיפור הזה מספר הרבי ברשימותיו, ביומן. כידוע, הרבי כתב לעצמו יומן של סיפורים ששמע מחותנו, מאדמו״ר הריי״צ, וסיפורים נוספים ששמע כשעוד היה בפולין, בימים שלפני המלחמה. ברשימה מחג הסוכות של שנת תרצ״ג הוא מספר שאדמו״ר הריי״צ סיפר לו על אדמו״ר הזקן — הרי ידוע שאדמו״ר הזקן היה מן התלמידים הקרובים והמובהקים ביותר של המגיד ממעזריטש. אדמו״ר הזקן מסר את נפשו כדי לנסוע אל המגיד; זה כלל לא היה קל. היו לו בעניין הזה הרבה העלמות והסתרים וקשיים, כידוע מדברי הימים. הוא מספר שאדמו״ר הזקן מסר את נפשו מאוד, התמודד עם קשיים רבים, ורצה להיות אצל
01:53 ״גבר עלינו חסדו״. און דאס איז דער נצחון און די שמחה פון חג הסוכות. דארף מען פארשטיין וואס דא ליגט עמוק בענין, אין דעם קשר וואס איז אין דעם יום טוב פון חג הסוכות מיט די ענינים פון ראש השנה און יום הכיפורים. וואס מ׳וועט פארשטיין מיט דעם סיפור, אן אינטערעסאנטער סיפור וואס דער רבי ריי״צ, פריערדיקער רבי, האט דערציילט דעם רבי׳ן. דא [לא ברור] מיט א סיפור, א תורה פון מעזריטשער מגיד וואס איז איבערגעזאגט געווארן דורך דעם אלטן רבי׳ן, וואס איז אנגעקומען צו אונז, וואס דאס איז איינע פון די יסודות החסידות וואס איז מבאר דעם עומק פון חג הסוכות אין עבודת השם על דרך החסידות. דעם סיפור דערציילט דער רבי אין זיינע רשימות, היומן. ס׳איז ידוע, דער רבי האט געשריבן א יומן פאר זיך פון סיפורים וואס ער האט געהערט פון זיין שווער, פון דעם פריערדיקן רבי׳ן, פון דעם רבי׳ן ריי״צ, נאך סיפורים וואס ער האט געהערט, זייענדיק נאך אין פוילן, אין די ימים נאך פאר דער מלחמה. פון סוכות, פון די יאר תרצ״ג, דערציילט ער דארטן אז דער רבי ריי״צ האט אים דערציילט, אז דער אלטער רבי — עס איז דאך ידוע אז דער אלטער רבי איז געווען פון די תלמידים הכי קרובים והכי מובהקים פון מעזריטשער מגיד. דער אלטער רבי האט געהאט א גרויסע מסירת נפש כדי צו גיין צום מגיד; עס איז בכלל נישט אנגעקומען גרינג. ער האט געהאט פון דעם אסאך ענינים פון העלמות והסתרים מיט שוועריקייטן, כידוע בדברי הימים. דערציילט ער אז דער אלטער רבי האט זיך שטארק מוסר נפש געווען, און האט זיך געקריגט מיט אסאך שוועריקייטן, און האט געוואלט זיין ביים
03:41 המגיד ממעזריטש בחג הסוכות. והסיבה שרצה להיות בחג הסוכות אצל המגיד ממעזריטש היא שרצה לראות, וזו הלשון, דבר מוזר — כלומר, דבר פלא, משהו מופלא: איך ייתכן שאדם פנימי כל כך כמו המגיד ממעזריטש יֵשב בתוך המקיף של סוכה? כלומר, עניינה של הסוכה בפשטות הוא שהיא מבנה המקיף את האדם. זה עניינה של סוכה, עניין של מקיף. סוכה מלשון סכך, וזה עניין של מקיף. והמגיד ממעזריטש היה יהודי, צדיק, שכולו פנימיות. כלומר, היהדות, המצוות ועבודת השם חדרו אצלו לתוך הנפש. בשביל אדמו״ר הזקן זה היה פלא: איך המגיד ממעזריטש, שכולו פנימיות, יושב בסוכה, והרי סוכה היא עניין של מקיף? זה היה דבר פלא. וכשהגיע אל המגיד ממעזריטש בחג הסוכות, סיפרו לו שכשראו את המגיד ממעזריטש יושב בסוכה, הוא הזכיר את ענן הקטורת של יום הכיפורים, ואז התבהר העניין כולו ונעשה מובן. מהו עניינו של ענן הקטורת? ברשימה הוא אומר זאת בקיצור יותר, [לא ברור], ואומר שגם ענן הקטורת הוא עניין של מקיף, הענן. גם הענן הוא דבר המקיף את המשכן כולו. וענן הקטורת נראה בין שני בדי הארון, ושני בדי הארון הם עניין התורה, שהיא הפנימיות שבעניין. ואני ראיתי שם,
03:41 מעזריטשער מגיד אויף חג הסוכות. און דער טעם פארוואס ער האט געוואלט זיין חג הסוכות ביים מעזריטשער מגיד איז ווייל ער האט געוואלט זען, זה לשון, א טשיקאווע זאך, דאס הייסט עפעס א דבר פלא, עפעס אן ענין נפלא, א וואונדערלעכע זאך: ווי אזוי קען דאס זיין אז אזא פנימי ווי דער מעזריטשער מגיד זאל זיצן אין א מקיף פון סוכה? דאס הייסט, אין אנדערע ווערטער, דער ענין פון סוכה, ווי דאס איז בפשטות, סוכה דאס איז א בנין וואס דאס איז מקיף, עס נעמט ארום דעם מענטש. דאס איז דער ענין פון סוכה, דאס איז דער ענין פון מקיף. סוכה מלשון סכך, דאס איז דער ענין פון מקיף. יא. און דער מעזריטשער מגיד איז געווען א איד, א צדיק, וואס איז כולו פנימיות. דאס הייסט, אידישקייט און מצוות און עבודת השם האט ער געהאט דורכגעדרונגען אין נפש. דאס איז ביים אלטן רבי׳ן געווען א פלא: ווי אזוי דער מעזריטשער מגיד, וואס איז כולו פנימיות, ווי אזוי זיצט ער אין א סוכה, און סוכה איז דאך דער ענין פון מקיף? דאס איז געווען א דבר פלא. און בשעת ער איז געקומען צום מעזריטשער מגיד חג הסוכות, האט מען אים דערציילט, אז ווען מ׳האט געזען דעם מעזריטשער מגיד זיצן אין סוכה, האט ער דערמאנט דעם ענן הקטורת פון יום הכיפורים, און דאן האט זיך אויפגעקלערט, ס׳איז געווארן פארשטאנען דער גאנצער ענין. וואס איז דער ענין פון דעם ענן הקטורת? אין דער רשימה זאגט ער עס מער בקיצור, [לא ברור], און ער זאגט אז דער ענן הקטורת איז אויך דער ענין פון מקיף, דער ענן. דער ענן איז אויך אן ענין וואס נעמט ארום דעם גאנצן משכן. און דער ענן הקטורת האט זיך באוויזן צווישן די צוויי בדי הארון, און די צוויי בדי הארון איז דער ענין פון תורה, וואס תורה איז דער פנימי פון דעם ענין. און איך האב דארט געזען,
05:49 כך מספר הרבי על המגיד, כיצד ישב בסוכה וראה את ענן הקטורת של יום הכיפורים בסכך הסוכה. זהו העניין של כניסת המקיף לפנימיות. ובשיחה השנייה, כשהרבי היה באמריקה, בשנת תשכ״ז, הרבי נכנס לפרטים נוספים, כי זה היה בימי חג הסוכות. שם מסופר שהבעל שם טוב היה באותה עת במעזריטש בחג הסוכות, ושמע את התורה מהמגיד ממעזריטש. בתורה הזאת אמר המגיד ממעזריטש שענן הקטורת של יום הכיפורים נעשה לסכך הסוכה. והוא אמר שהעניין הוא ״אהבתי אתכם אמר ה׳״: מה שהתגלה בענן הקטורת של יום הכיפורים נכנס לסכך הסוכה. זהו העניין של ״אהבתי אתכם אמר ה׳״ — הקדוש ברוך הוא אומר ליהודי: אני אוהב אותך. וזהו עניין אהבת אנשים פשוטים, יהודים פשוטים. הבעל שם טוב אמר שמאותה תורה נולדה אצלו הבנה חדשה, הסתכלות חדשה על כל העניין של יהודים פשוטים, והוא התחיל לעסוק עם אנשים פשוטים. עד אז נהג הבעל שם טוב להתרחק מאנשים פשוטים, ובאמצעות התורה של המגיד ממעזריטש השתנתה הנהגתו: הוא התחיל לקרב דווקא אנשים פשוטים. זהו הסיפור, והרבי מביא אותו בשיחות. צריך להבין: מה פשר הסיפור? מה פירוש הדבר שעניינה של הסוכה הוא מקיף, ושהעניין הוא להביא את המקיף לפנימיות? מהו עניינו של סכך הסוכה, שמקורו בענן הקטורת? ואיך הביא ענן הקטורת לכל עניין האהבה ליהודים פשוטים, ואיך זה נוגע לעבודתנו? כפי שאמרנו קודם, אם מסתכלים במאמרים של רבותינו נשיאינו, של הרביים, תמיד
05:49 דערציילט דער רבי וועגן דעם מגיד, ווי ער איז געזעסן אין דער סוכה און געזען דעם ענן הקטורת פון יום הכיפורים אין די סכך פון דער סוכה. דאס איז דער ענין ווי דער מקיף קומט אין פנימיות. און אין דער צווייטער שיחה, ווען דער רבי איז געווען יענע צייט אין אמעריקע, אין תשכ״ז, גייט דער רבי אריין אין נאך פרטים, ווייל דאס איז געווען אין די טעג פון סוכות. דארט ווערט דערציילט, אז דער בעל שם טוב איז געווען יענע צייט אין מעזריטש אויף סוכות, און ער האט געהערט די תורה פונעם מעזריטשער מגיד. אין דער תורה האט דער מעזריטשער מגיד געזאגט, אז פון דעם ענן הקטורת פון יום הכיפורים ווערט דער סכך פון דער סוכה. און ער האט געזאגט, אז דער ענין איז ״אהבתי אתכם אמר ה׳״: דאס וואס איז אנטפלעקט געווארן אין דעם ענן הקטורת פון יום הכיפורים, קומט אריין אין דעם סכך פון דער סוכה. דאס איז דער ענין פון ״אהבתי אתכם אמר ה׳״ — דער אויבערשטער זאגט צו א אידן: איך האב דיך ליב. און דאס איז דער ענין פון אהבת אנשים פשוטים, פשוט׳ע אידן. דער בעל שם טוב האט געזאגט, אז פון יענער תורה אן איז ביי אים געבוירן געווארן א נייע הבנה, א נייער בליק אויף דעם גאנצן ענין פון פשוט׳ע אידן, און ער האט אנגעהויבן זיך אפגעבן מיט פשוט׳ע מענטשן. ביז דעמאלט האט דער בעל שם טוב געהאט א סדר הנהגה פון זיך האלטן אפגעשיידט פון פשוט׳ע מענטשן, און דורך דער תורה פונעם מעזריטשער מגיד האט זיך געטוישט זיין הנהגה: ער האט אנגעהויבן מקרב זיין דווקא פשוט׳ע מענטשן. דאס איז דער סיפור, און דער רבי ברענגט דאס אין די שיחות. דארף מען פארשטיין: וואס איז דער מעשה? וואס איז דער פשט? וואס מיינט עס אז דער ענין פון סוכה איז מקיף, און דער ענין איז צו ברענגען דעם מקיף אין פנימיות? וואס איז דער ענין פון דעם סכך פון דער סוכה, וואס נעמט זיך פונעם ענן הקטורת? און ווי אזוי האט דער ענן הקטורת געברענגט דעם גאנצן ענין פון אהבה צו פשוט׳ע אידן, און ווי קומט דאס אריין אין אונזער עבודה? ווי מיר האבן פריער געזאגט, אויב מען קוקט אין די מאמרים פון רבותינו נשיאינו, פון די רביים, שטענדיג
08:12 מהבעל שם טוב, וכך גם מכל רבותינו נשיאינו — מאדמו"ר הזקן, מאדמו"ר האמצעי, מאדמו"ר הצמח צדק ומרבותינו נשיאינו שלאחריהם — אנו מוצאים ביאורים רבים שבהם הם מאריכים בנושא המתפרש ומתבאר באותה תורה של המגיד ממעזריטש: מהו עניינם של מקיף ופנימי? אם נסביר זאת במילים פשוטות, במונחים של עבודת ה', עניין המקיף מתייחס לכוח האמונה ולכוח מסירות הנפש. כלומר, אצל כל יהודי קיים בנפש עניין האמונה. האמונה היא דבר טבעי, משום שכל ישראל מאמינים בני מאמינים. זהו דבר שמאיר אצל כל יהודי באמונה פשוטה, שקיבלנו בירושה מאבותינו. ואדמו"ר הזקן מבאר בתניא שכל יהודי, אפילו קל שבקלים ופושעי ישראל, אם רק נולד להורים יהודים, יש בו אמונה פשוטה שקיבלנו בירושה מאבותינו. האמונה הפשוטה הזאת מאירה אצל כל יהודי. היא למעלה מטעם ודעת, משכל מושג ומובן; היא למעלה לגמרי מהבנה והשגה. ומצד האמונה הפשוטה הזאת, יהודי אינו רוצה ואינו יכול להינתק מאלוקות. מכאן נובע כוח מסירות הנפש הקיים אצל כל יהודי. כפי שרואים, אפילו קל שבקלים ופושעי ישראל, כאשר נוגעים בנקודת האמונה שלו, הוא עומד שם במסירות נפש ו־
08:12 פונעם בעל שם טוב, און אזוי פון אלע רביים, פונעם אלטן רבי, פונעם מיטעלן רבי, פונעם צמח צדק, און די רביים שלאחריו, געפינען מיר כמה וכמה ביאורים, וואו זיי רעדן באריכות וועגן דעם נושא, וואס איז אויסגעטייטשט און מבואר אין יענער תורה פונעם מעזריטשער מגיד: וואס איז דער ענין פון מקיף און פנימי? אבער דאס אויסטייטשן אין פשוט׳ע ווערטער, אין עבודה׳דיגע ווערטער, איז: דער ענין פון מקיף, דאס גייט אויף דעם כח האמונה און דעם כח המסירות נפש. דאס הייסט, אז ביי יעדן אידן איז פאראן אין דער נפש דער ענין פון אמונה. אמונה איז א ענין טבעי, ווייל כל ישראל זענען מאמינים בני מאמינים. דאס איז א ענין וואס לייכט ביי יעדן אידן באמונה פשוטה, וואס מען האט באקומען בירושה מאבותינו. און דער אלטער רבי איז מבאר אין תניא, אז יעדער איד, אפילו א קל שבקלים ופושעי ישראל, אויב ער איז נאר געבוירן געווארן צו אידישע עלטערן, האט ער ביי זיך אמונה פשוטה, וואס מען האט באקומען בירושה מאבותינו. און די אמונה פשוטה איז א זאך וואס לייכט ביי יעדן אידן. דאס איז העכער פון טעם ודעת, פון שכל מושג ומובן; דאס איז העכער אינגאנצן פון הבנה והשגה. און מצד דער אמונה פשוטה וויל א איד נישט און קען ער זיך נישט אפרייסן פון ג־טלעכקייט. פון דעם נעמט זיך דער כח המסירות נפש וואס איז פאראן ביי יעדן אידן. וואס מ׳זעט, אז אפילו א קל שבקלים ופושעי ישראל, בשעת עס רירט אן די נקודה פון אמונה, שטייט ער דארט מיט מסירות נפש און
09:53 הוא מוסר את נפשו ומוכן לסבול ייסורי מוות, ובלבד שלא להינתק מהקב"ה. ואנו רואים זאת בעם ישראל בכל הדורות. אדמו"ר הזקן מבאר זאת בתניא, ובמקומות רבים בחסידות דנים באריכות בנושא הזה — שזהו עניין האמונה. אלא שהאמונה הקיימת אצל כל יהודי היא כוח מקיף. מה פירוש שהיא מקיף? כלומר, זה דבר שלמעלה מהבנה, למעלה מרגש ומתחושה, למעלה מטעם ודעת ומשכל מושג, מובן ומורגש. זה למעלה מהשגה והרגשה. זהו עניין הנובע מעצם נקודת היהדות. וכפי שכתוב בחסידות, ייתכן שהאמונה קיימת בכל תוקפה, ואף על פי כן, הנהגתו ביום־יום אינה תואמת כלל את אמונתו. וזה הסבר נוסף למהו מקיף: כלומר, האמונה נשארת למעלה. ומביאים על כך את הדוגמה שהגמרא אומרת: ״גנבא אפום מחתרתא רחמנא קריא״. גנב יהודי מאמין בקב"ה, וכשהוא עומד ליד הדלת לפני שהוא נכנס לגנוב, הוא מבקש מהקב"ה שיעזור לו להצליח בגניבה ושישמור עליו. כלומר, במילים אחרות, הוא מאמין, הוא בעל אמונה, הוא מאמין בקב"ה ומאמין שהקב"ה משגיח
09:53 ער איז מוסר נפש זיין און איז גרייט צו ליידן יסורי מות, אבי זיך נישט אפרייסן פונעם אויבערשטן. און מיר זען דאס אין עם ישראל אין אלע דורות, און דער אלטער רבי איז מבאר אין תניא, און עס ווערט גערעדט אין כמה וכמה ערטער אין חסידות באריכות וועגן דעם נושא, אז דאס איז דער ענין פון אמונה. נאר דער ענין וואס איז פאראן ביי יעדן אידן, אט די אמונה, איז דאס א כח מקיף. וואס מיינט דאס אז דאס איז מקיף? דאס הייסט אז דאס איז א זאך וואס איז העכער פון פארשטאנד, העכער פון געפיל, העכער פון הרגש, העכער פון טעם ודעת און שכל מושג ומובן ומורגש. דאס איז העכער פון השגה והרגשה. דאס איז א ענין וואס נעמט זיך מצד עצם נקודת היהדות. און ווי עס שטייט אין חסידות, קען זיין אז די אמונה איז פאראן בכל התוקף, און אף על פי כן, יום־יום, איז זיין הנהגה אינגאנצן נישט מתאים צו זיין אמונה. און דאס איז נאך א הסבר וואס איז דאס מקיף: דאס הייסט, עס בלייבט העכער. און מען ברענגט אויף דעם די דוגמא וואס די גמרא זאגט: ״גנבא אפום מחתרתא רחמנא קריא״. א גנב, א אידישער גנב, ער גלייבט אינעם אויבערשטן, און ער שטייט ביים טיר, פאר ער גייט אריין צו גנב׳ענען, בעט ער דעם אויבערשטן אז דער אויבערשטער זאל אים העלפן, ער זאל מצליח זיין מיט דער גניבה, אז ער זאל אים היטן. דאס הייסט, אין אנדערע ווערטער, ער איז מאמין, ער איז א גלויביקער, ער גלייבט אינעם אויבערשטן, און ער גלייבט אז דער אויבערשטער איז משגיח
11:18 בהשגחה פרטית, ויחד עם זה, בעצם, למה הוא עושה חקירות כאלה בעניין ההורים? למה? כי זהו עניין שנמצא למעלה, עניין של מקיף. אבל העניין הזה קיים אצל כל יהודי בכל תוקפו, וזהו עניין האמונה. ועל כך נאמר ״ורעה אמונה״ — לרעות, להזין את האמונה. כלומר, צריך לפעול שהאמונה תאיר בפנימיות; שיבינו אותה, ירגישו אותה ויחיו איתה, כדי שלא תישאר דבר מקיף, אלא תחדור אל היהודי בכל פנימיותו. ובכללות, בחודש תשרי זהו העניין, וזה מה שמתחולל בזמנים של ראש השנה, יום הכיפורים וסוכות. בראש השנה, העניין העיקרי הוא שיהודי ממליך את הקב"ה למלך העולם, עושה את הקב"ה למלך העולם. ואז מתגלה הזעקה בתקיעת שופר. זהו הקול הפשוט, כפי שהבעל שם טוב מסביר. מה פירוש הקול הפשוט הזה? זו האמונה הפשוטה שזועקת, הזעקה הבאה מעומק הלב. יהודי אומר: ״אבא, אבא, הצילני!״ זו זעקה מעומק הלב, זעקה בלי מילים, כפי שהבעל שם טוב מסביר. זו האמונה הפשוטה שמאירה אצל יהודים בתקיעת שופר. ומשום כך אומרים
11:18 השגחה פרטית, און יחד עם זה בעצם, פאר וואס טוט ער אזא חקירות אין עלטערן? פארוואס? ווייל דאס איז אן ענין וואס שטייט העכער, דאס איז א מקיף'דיקער ענין. אבער דער ענין שטייט ביי יעדער אידן בכל התוקף, און דאס איז דער ענין האמונה. און אויף דעם זאגט מען אז זי דארף זיין „ורעה אמונה“ — רעה, פאשן די אמונה. דאס הייסט אז אויף די אמונה דארף מען מאכן אז זי זאל אריינשיינען אין פנימיות; מען זאל דאס דערהערן און פילן און פארשטיין, און לעבן מיט דעם, אז די אמונה זאל נישט בלייבן א מקיף'דיקע זאך, נאר זאל דורכנעמען דעם אידן בכל פנימיות. וואס בכללות, אין חודש תשרי, איז אטא דער ענין, און דאס איז דער ענין וואס טוט זיך אויף אין די זמנים פון ראש השנה, יום הכיפורים און סוכות. וואס אין ראש השנה איז דעמאלט בעיקר דער ענין, וואס א איד גייט און ער ממליך דעם אויבערשטן אלס מלך העולם, אז ער מאכט דעם אויבערשטן אז ער זאל זיין מלך העולם. און דעמאלט ווערט נתגלה דער געשריי ביי תקיעת שופר. וואס דאס איז דער קול פשוט, ווי דער בעל שם טוב איז מסביר. וואס הייסט מיט דעם קול פשוט? דאס איז די אמונה פשוטה וואס שרייט, דער געשריי וואס קומט פון טיפעניש פון הארץ. וואס א איד זאגט: „טאטע, טאטע, ראטעווע!“ וואס דאס איז דער געשריי פון טיפעניש פון הארץ, א געשריי אן קיין ווערטער, ווי דער בעל שם טוב איז מסביר. דאס איז די אמונה פשוטה וואס שיינט ארויס ביי אידן ביי תקיעת שופר. וואס מצד דעם זאגט מען
12:48 אחרי תקיעת שופר: ״יבחר לנו את נחלתנו, את גאון יעקב אשר אהב סלה״. מבקשים מהקב"ה שיבחר בבחירתו החופשית ביהודי מצד עצם היותו יהודי. ״את גאון יעקב אשר אהב סלה״ — האהבה העצמית שבה הקב"ה אוהב יהודי מתגלה בתקיעת שופר. יתרה מזו, אחרי כל ה[לא ברור] שבה עוסקים בתשובה, מגיע יום הכיפורים, ה״אחת בשנה״. אז מתגלה העניין שהוא כל מהותו. כידוע, יום הכיפורים הוא ה״אחת״. כפי שמבואר בחסידות, עניין ״אחת״ הוא מלשון ״אחת היא יונתי״. זו ה״אחת״, זו היחידה. כפי שכתוב במנורה, ״עד לאחת״. אומרים שהוא חיבב את התלמיד עד לאחת; ומבארים שזו נפש היחידה, היחידה שבנפש. כלומר, ישנה נקודת היהדות האחת, וכאשר מגיע ״אחת בשנה״, מתגלות אצל כל יהודי נקודת האמונה ונקודת מסירות הנפש. כי כאשר יהודי עומד, ובפרט בתפילת נעילה, התפילה החמישית, המכוונת כנגד היחידה שבנשמה — הדרגה החמישית: נפש, רוח, נשמה, חיה, יחידה — הרי שבתפילת נעילה מתגלה אצל יהודים היחידה שבנפש. ומצד זה זועקים ״שמע ישראל״, עם ״ברוך שם״ ועם ״ה׳ הוא האלקים״ שבע פעמים — פסוקי הייחוד. וכפי שכתוב במחזור, אז יהודי מוסר את נפשו בפועל ממש למען הקב"ה, ש־
12:48 נאך תקיעת שופר: „יבחר לנו את נחלתנו, את גאון יעקב אשר אהב סלה.“ אז מען בעט דעם אויבערשטן אז זיין די בחירה חפשית, וואס דער אויבערשטער זאל קלייבן דעם אידן מצד עצם זאך וואס איז א איד. „את גאון יעקב אשר אהב סלה“ — די אהבה עצמית וואס דער אויבערשטער האט ליב א איד ווערט נתגלה ביי תקיעת שופר. נאך מער, נאך די גאנצע [לא ברור] וואס מען איז עוסק מיט תשובה, קומט צו גיין יום הכיפורים, דער „אחת בשנה“, אז דעמאלט איז דער ענין, אז דאס איז כל ענינו. כידוע אז יום הכיפורים איז דאס דער „אחת“. ווי ס'מבואר אין חסידות, דער ענין פון אחת מלשון „אחת היא יונתי“. דאס איז דער אחת, דאס איז די יחידה. ווי ס'שטייט אין מנורה אז „עד לאחת“. אז דאס זאגט מען, אז ער האט מחבב געווען דעם תלמיד עד לאחת; זאגט מען אז דאס איז נפש היחידה, דאס איז די יחידה שבנפש. דאס הייסט אז עס איז דא דער איין פינטל איד, וואס בשעת עס קומט צו גיין אחת בשנה, ווערט נתגלה ביי יעדן אידן דער נקודת האמונה, נקודת המסירות נפש. ווייל ביי יעדן אידן, בשעת ער שטייט, בפרט אין תפילת נעילה, אין תפילה חמישית, דאס איז אנטקעגן יחידה שבנשמה, וואס דאס איז די פינפטע מדרגה: נפש, רוח, נשמה, חיה, יחידה. איז בשעת תפילת נעילה נתגלה ביי אידן די יחידה שבנפש, און מצד דעם שרייט מען „שמע ישראל“, מיט „ברוך שם“, מיט „ה' הוא האלקים“ זיבן מאל — די פסוקי היחוד. און ווי ס'שטייט אין מחזור, אז דעמאלט איז א איד זיך מוסר נפש בפועל ממש פאר דעם אויבערשטן, וואס
14:17 זו התנועה הגדולה ביותר של מסירות נפש, הבאה מנקודת היהדות, מנקודת האמונה. וזהו עניינו של ענן הקטורת: השעה שבה נכנס הכהן הגדול לקודש הקודשים, אחת בשנה. כלומר, יום אחד ויחיד בשנה, שבו מתגלה ה״אחת״ שבנשמה — היחידה. הכהן הגדול הוא בחינת היחידה של כלל ישראל, כפי שמבואר בחסידות: במדרגתו הוא מייצג את עצם הנקודה של קודש הקודשים, את הנקודה היהודית, את היחידה שבנפש, את ה״אחת היא״ של עם ישראל. והוא עומד ב״אחת בשנה״ — ביום הכיפורים, שבו מתגלה היחידה שבנפש. ולאן הוא נכנס? לקודש הקודשים, המקום היחיד והמיוחד. כלומר, ביום הכיפורים נפגשים שלושת העניינים: אחד בעולם, אחד בשנה ואחד בנפש. אלה שלושת העניינים שעליהם, כפי שנאמר בספר יצירה, עומד העולם כולו. עולם הוא מקום, שנה היא זמן, ונפש היא חיות. מקום, זמן וחיות — עולם, שנה ונפש — הם הסוד שעליו בנוי כל סדר ההשתלשלות. וזהו [לא ברור]. וזהו ה[לא ברור] של ענן הקטורת. מעשן הקטורת נוצר ענן הקטורת, ובתוך ענן הקטורת עמד אז הכהן הגדול ברגע של החיבור והקשר — הקשר הגדול והעמוק ביותר של ה״אחד״ בכל שלושת העניינים.
14:17 דאס איז די גרעסטע תנועה פון מסירות נפש, וואס איז פון דער נקודת היהדות, דער נקודת האמונה. און דער ענין איז דער ענין פון ענן הקטורת, די שעה אז דער כהן גדול איז אריינגעגאנגען אין קודש הקדשים, אחת בשנה. דאס הייסט איין און איינציגן טאג אין יאר, וואס דעמאלט איז נתגלה דער אחת שבנשמה, די יחידה. וואס דער כהן גדול, דאס איז די יחידה פון כלל ישראל, ווי ס'מבואר אין חסידות, אז דער כהן גדול אין זיין מדרגה שטעלט פאר דעם עצם נקודת פינטל קודש קדשים, דער פינטל איד, די יחידה שבנפש, דער „אחת היא“ אין עם ישראל. און ער שטייט אין אחת בשנה, יום הכיפורים, נתגלה די יחידה שבנפש. און וואו גייט ער אריין? אין קודש הקדשים, וואס דארטן איז דער קודש הקדשים, דער יחידי מקום. דאס הייסט אז אין יום הכיפורים איז צוזאמענגעקומען די דריי ענינים: אחד בעולם, אחד בשנה, אחד בנפש. דאס איז די דריי ענינים, ווי ס'שטייט אין ספר יצירה, אז אויף דעם שטייט די גאנצע וועלט. עולם, דאס איז מקום. שנה, דאס איז זמן. נפש איז חיות. מקום, זמן, חיות — עולם, שנה, נפש — אויף דעם גייט, דאס איז דער סוד, אויף דעם ווערט געבויט דער גאנצער סדר השתלשלות. וואס דאס איז [לא ברור]. וואס דאס איז דער [לא ברור] פון ענן הקטורת. אז עס איז ארויס, אז פון דעם עשן הקטורת איז געווען דער ענן הקטורת, און אין דעם ענן הקטורת איז דעמאלט דער כהן גדול געווען דער מאמענט, די מינוט פון דעם חיבור און דעם קשר, דער גרעסטער, טיפסטער קשר פון דעם אחד אין די אלע דריי ענינים.
15:54 וזה עניין הקטורת, ש״קטורת״ היא מלשון התקשרות. חלק מעניינה של הקטורת הוא הריח, כפי שמדובר בחסידות, שהקטורת היא ריח. ריח הקטורת קשור לכך שריח מעורר אדם בשעה שהוא במצב של התעלפות, כפי שרואים במוחש. כשאדם חלש, אפילו ב[לא ברור] ישראל, כפי שמצוין בבית הכנסת ביום כיפור, משתמשים בריח כדי לעורר אותו. לאדם שביום כיפור [לא ברור] והוא קצת חלש, מקרבים ריח חריף, חומר חריף או טבק להרחה, וזה מעורר אותו ונותן לו כוחות. אם כן, ברור שעניין הקטורת, עניין הריח, קשור לנשמה. היחידה שבנשמה מתעוררת על ידי הקטורת. וזו עבודת יום הכיפורים, שבה מתעוררת אצל כל יהודי הנקודה היהודית שלו, בקודש הקודשים. ולאחר מכן, אחרי כל עבודת הקטורת, באים השמחה והששון. כלומר, היחידה שבנפש מאירה, ומביאים את האור הזה לידי עבודה בפועל; ומתוך כך בא חג הסוכות. כך אפשר להבין את המשך העניינים, כשאומרים שסוכות הוא גילוי המקיף. וזה מה שאמר המגיד ממעזריטש: מתוך עניין הקטורת מתגלה העצמות — עצם הנשמה, שהיא
15:54 איז אין דעם ענין הקטורת, וואס קטורת איז מלשון התקשרות, יא. דאס איז א טייל פון דעם וואס קטורת, דאס הייסט ענין הריח, ווי ס׳רעדט זיך אין חסידות, אז קטורת איז ריח. און דער ריח פון קטורת, דאס האט צו טאן מיט דעם וואס ריח איז מעורר בשעת עס איז למעלה פון התעלפות, ווי מ׳זעט אין מוחש. אז בשעת א מענטש איז חלש, אפילו אין עמינת ישראל, ס׳איז פארצייכנט אין די שול, אז יום כיפור, יא, איז אזוי אן ענין פון ריח אז מ׳נוצט עס כדי צו דערוועקן. א מענטש איז יום כיפור וואס [לא ברור], וואס איז א ביסל חלש, לייגט מען אים א ריח חריף, שרף זאך, שמעק טאבק, און דאס וועקט אים אויף און גיט אים כוחות. איז קלאר אז דער ענין פון קטורת, דער ענין ריח, איז אזוי צו טאן מיט דער נשמה. די יחידה של הנשמה ווערט דערוועקט, יא, דורך דעם ענין הקטורת. און דאס איז די עבודה פון יום הכיפורים, וואס דעמאלט ווערט נתעורר ביי יעדער איד זיין פינטעלע איד אין קודש הקדשים. און אויב דענאך, בשעת ס׳קומט צו גיין, יא, נאך די גאנצע עבודה פון קטורת, ווערט אזוי שמחה און ששון, דאס הייסט די יחידה של הנפש שיינט אין דעם און דאס אריינברענגען אין א עבודה בפועל, און דורך דעם קומט צו גיין חג הסוכות. איז מ׳קען פארשטיין די המשך הענינים. ווען מ׳זאגט אז סוכות איז דער גילוי המקיף. און דאס איז וואס דער מעזריטשער מגיד האט געזאגט, אז פון דעם ענין הקטורת, פון אט דעם, נתגלה דער עצמות, וואס דאס איז דער עצם הנשמה וואס איז
17:21 קשורה בעצמות ומהות, בקדוש ברוך הוא עצמו. הדבר מתגלה ביום הכיפורים בקדושה, אבל בהעלם — בקודש הקודשים, בבית הכנסת, בנשמה, בעבודה הקדושה של התענית. מן התענית הזאת, מתענית יום תשעה באב, הוא בא אחר כך לידי גילוי. ״ביום חגנו״, בשמחה, העניין מתגלה. ועל ידי כך אפשר לגלות אותו ולהביא אותו לעולם, כך שיאיר בעבודתם של יהודים בחיי היום־יום, במחשבה, בדיבור ובמעשה בפועל ממש. איך זה בא לידי ביטוי? הדבר הראשון הוא סכך הסוכה. ועל כך אמר המגיד ממעזריטש שסכך הסוכה הוא אהבת יהודים מצד עצם היותם יהודים. כלומר, הרבי הרחיב בהתוועדות בביאור עניינו של סכך הסוכה, בהוספה על הסיפור שדיברנו עליו קודם, [לא ברור] כיצד אפשר להתוועד בימי חודש תשרי. הרבי ביאר באריכות את הנקודה: כשאומרים שמעניין הקטורת נעשה סכך הסוכה, למה צריך לומר זאת דווקא על הסכך? ראשית, על הסוכה בכלל נאמר ״ראויים כל ישראל לישב בסוכה אחת״. כלומר, הסוכה מקיפה את כל היהודים בשווה. אבל מדוע אומרים זאת דווקא על סכך הסוכה? הרי בסכך הדין הוא שממה עושים אותו? מ״פסולת גורן ויקב״. כלומר, לא מפירות ולא מדברי מאכל, אלא מפסולת גורן ויקב, וממנה נעשה
17:21 פארבונדן מיט עצמות ומהות, מיטן אייבערשטן אליין. וואס דאס ווערט נתגלה אין יום הכיפורים בקדושה, אבער באהאלטן אין קודש הקדשים, אין שול, אין דער נשמה, אין דער עבודה קדושה פון תענית, פון דעם תענית, פון דעם יום תשעה באב, קומט עס שפעטער צו גיין ארויס בגילוי. ביום חגנו, שמחה, דער ענין איז בגילוי. און דורך דעם קען מען מגלה זיין און אריינברענגען אין וועלט, וואס דאס שיינט אין דער עבודה פון די אידן אין חיי יום יום, אין מחשבה, דיבור ומעשה בפועל ממש. ווי אזוי קומט עס ארויס? די ערשטע זאך איז דער ענין פון סכך הסוכה. וואס דאס איז וואס דער מעזריטשער מגיד האט געזאגט, אז דער סכך הסוכה איז ליב האבן אידן מצד דעם עצם ענין וואס איז דער איד. דאס הייסט, אין סכך הסוכה, דאס איז דער רבי געגאנגען צו פארשטיין און פארברענגען, בהוספה אויף דעם סיפור וואס מ׳האט גערעדט פריער, [לא ברור] ווי קען פארברענגען אין די טעג פון חודש תשרי, און דער רבי איז געגאנגען צו פארשטיין באריכות די נקודה. אז דאס וואס מ׳זאגט אז פון דעם ענין הקטורת ווערט פון דעם דער סכך פון דער סוכה, יא, פארוואס דארף איך זאגן דאך אז דער סכך הסוכה איז — ערשטנס, בכלל סוכה איז ״ראויים כל ישראל לישב בסוכה אחת״. דאס הייסט אז די סוכה נעמט ארום אלע אידן בשווה. אבער וואס מ׳זאגט אין סכך הסוכה דווקא, וואס מ׳געפינט אז אין סכך איז דער דין, אז פון וואס מאכט מען דאס? פון פסולת גורן ויקב. וואס הייסט, נישט קיין פירות, נישט קיין דברים שבאכילה; דאס איז פסולת גורן ויקב, און פון דעם ווערט דער
18:49 הסכך. כלומר, זהו דבר זול ופשוט, פסולת גורן ויקב. וזו מצוות סכך הסוכה, שתחתיו יושבים שבעה ימים, בכל ימי הסוכות, ועושים את כל ענייני היום־יום. הרי זה מן הקצה אל הקצה. ענן הקטורת הוא העניין הנעלה ביותר, בעבודה הנעלית ביותר, ברגע הנעלה ביותר של יום הכיפורים — כשהכהן הגדול נמצא בקודש הקודשים. זהו העניין הנעלה ביותר. וממנו יוצאים אחר כך העננים, ענני הכבוד. גם הסכך קשור לענן; הסוכה היא זכר לענני הכבוד. אבל במה הדבר בא לידי ביטוי? בפסולת גורן ויקב. כלומר, איך צריך להבין ולהרגיש זאת? הלוואי שיהודי שביום הכיפורים האחרון הרגיש את הנקודה היהודית שלו, שבראש השנה וביום הכיפורים הרגיש אותה ועמד לפני ה׳, מול הקדוש ברוך הוא — ״בקשו פני, פניך ה׳״ — הרגיש את הפנימיות שלו. מהי הפנימיות שלי? הנקודה היהודית. לא ההשכלות שלי, לא הידיעות שלי, לא החכמות שלי ולא העניינים הגדולים שלי. הדבר העצמי שביהודי, הדבר העמוק והנעלה ביותר שיש בו, הוא עצם היותו יהודי. והעניין הזה בא לידי ביטוי בפסולת גורן ויקב: באופן שבו צריך להסתכל על יהודי פשוט. הוא אכן יהודי פשוט; אין לו מעלות מיוחדות, אין לו גאונות ואין לו גדלות בתורה ובמצוות. הוא איש פשוט; הבעל שם טוב
18:49 סכך. דאס הייסט אז דאס איז דער ענין, דאס איז די גאנצע ביליגע זאך, א פשוטע זאך, א פסולת גורן ויקב. און דאס איז די מצווה פון סכך הסוכה, וואס אונטער דעם זיצטו אכט שבעה טעג, די גאנצע ימי הסוכה, און טוסט אלע זיינע ענינים. דאס איז דאך מן הקצה אל הקצה. יא, דער ענין פון ענן הקטורת, דאס איז דער העכסטער ענין, אין דער העכסטער עבודה, אין דעם העכסטן מאמענט אין יום הכיפורים, דעם כהן גדול אין קודש הקדשים. דאס איז דער העכסטער ענין. און פון דעם קומט ארויס שפעטער דער ענן, דער ענני יעקב. וואס דאס איז דער ענין פון סכך, איז דאך אויך פארבונדן מיט ענן. דאס איז דער זכר ענני יעקב. אבער אין וועלכן ענין קומט דאס ארויס? אין פסולת גורן ויקב. דאס הייסט אז ווי אזוי דארף מען דערהערן און דערגיין, הלוואי, א איד וואס לעצטן יום כיפור האט ערהערט זיין פינטעלע איד, האט אין ראש השנה און יום כיפור ערהערט און ער האט זיך געשטעלט לפני הוי׳, אז קעגן דעם אייבערשטן, אין פראנט פון דעם אייבערשטן, ״בקשו פני, פניך הוי׳״, האט ער דערהערט זיין פנימיות. וואס איז מיין פנימיות? פינטעלע איד. נישט מיינע השכלות, נישט מיינע ידיעות, נישט מיינע חכמות, נישט מיינע גרויסע ענינים. יא, דער עצם זאך וואס איז אין דעם איד, דער טיפסטער, העכסטער ענין וואס איז דא, איז דער עצם זאך וואס איז דער איד. און אט דער ענין קומט ארויס אין פסולת גורן ויקב. ווי אזוי מ׳דארף קוקן אויף א פשוטן איד. ער איז טאקע א פשוטער איד, ער האט נישט קיין ספעציעלע מעלות, ער האט נישט קיין גאונות, ער האט נישט קיין גרויסע תורה ומצוות. ער איז אן איש פשוט; דער בעל שם טוב
20:25 אמר, ואצל האדם הפשוט מתגלה פשיטות העצמות, והפינטעלע איד נמצא בתכלית הגילוי. וכפי שאמרנו, מכל זה יחד נובעת בסוכות שמחה בלתי רגילה. וזה היה, בפשטות, עניינם של ענני הכבוד. ענני הכבוד היו עננים שבאו לכבודם של ישראל. כפי שמבואר, ״ענני הכבוד״ אין פירושם העננים שהיו נחוצים להגנה. ענני הכבוד אינם אותם עננים שהשתמשו בהם ביום, [לא ברור], שהיו פשוט עניין של הגנה גשמית. נוסף על כך היו נחשים ועקרבים, והעננים הרגו אותם, כפי שכתוב במדרש. אבל היו עננים שכל עניינם היה ממש לכבודם של ישראל, לבטא את חביבותם של ישראל. וחביבותם של ישראל מתבטאת בכך שמסתכלים על יהודי פשוט ורואים: זהו ״חלק אלוקה ממעל ממש״. ואת האהבה ליהודי פשוט גילו באמצעות העבודה של ראש השנה ויום כיפור, באמצעות ההכרה ביוקר של יהודי. ועל כך אמר לנו הרבי, שמתוך מה ששמעו מהמגיד ממעזריטש, ״אהבתי אתכם אמר ה׳״, מענני הכבוד ומענני הקטורת, נובעת השמחה בסוכה. ודיברו אצלו על עניות, [לא ברור], על הגדלות, על היוקר של יהודי פשוט. זהו עצם עניינה של הסוכה. וכאן בא העניין, כפי שנאמר, שהמקיף יאיר בפנימיות. כך ראו את המגיד ממעזריטש יושב בסוכה, ושמעו כיצד מחברים מקיף ופנימי. וכפי שאמרנו, עצם עניין האמונה בבחינת מקיף אינו מספיק. אחר כך צריך לקחת את הנקודה הזאת, את הפינטעלע איד, וצריך
20:25 האט געזאגט, ודרכין האט דער מענטש פשוט, שטייט דער פשיטות העצמות, און דער פינטעלע איד בתכלית הגילוי. און דאס, ווי מיר זאגן, אז פון דעם אלעם אינאיינעם קומט ארויס אין סוכות אן אומגלויבלעכע שמחה. און דאס איז בפשטות געווען דער ענין פון ענני הכבוד. די ענני הכבוד, דאס זענען געווען די עננים וואס זענען געווען לכבודם של ישראל. דאס איז מבואר. אז ענני הכבוד מיינט נישט אט די עננים וואס מ׳האט געדארפט האבן להגנה. די ענני הכבוד, דאס זענען געווען די עננים וואס מ׳האט גענוצט בייטאג, [לא ברור], און דאס איז געווען סתם א ענין פון הגנה פשוט בגשמיות. און דערצו, עס זענען געווען נחשים ועקרבים, און די עננים האבן זיי געהרגעט, אזוי שטייט אין מדרש. אבער עס זענען געווען עננים וואס דער גאנצער ענין איז געווען ממש לכבודם של ישראל, חביבותם של ישראל. און דער חביבותם של ישראל זאגט זיך ארויס, אז מ׳קוקט אויפן פשוט׳ן אידן, און מ׳זעט: דאס איז חלק אלוקה ממעל ממש. און די ליבשאפט צו א איד פשוט, דאס האט מען אנטפלעקט דורך דער עבודה פון ראש השנה און יום כיפור, דורך די טייערקייט פון א איד. און דאס האט אונז דער רבי געזאגט, אז דורך דאס וואס מ׳האט געהערט פון דעם מעזריטשער מגיד, ״אהבתי אתכם אמר ה׳״, פון ענני הכבוד, ענני הקטורת, קומט ארויס אין שמחת הסוכה. און מ׳האט ביי אים גערעדט עניות, [לא ברור], דעם גדלות, דעם יקר פון א פשוט׳ן אידן. דאס איז דער עצם פון סוכה. דא קומט צו גיין, ווי געזאגט, אז דער מקיף זאל לייכטן אין פנימיות. אזוי האט מען געזען דעם מעזריטשער מגיד זיצן אין סוכה, האט ער געהערט ווי אזוי מ׳איז מחבר מקיף און פנימי. און דאס וואס מ׳האט געזאגט, דער עצם ענין האמונה במקיף, דאס איז דאך נישט גענוג. מ׳דארף שפעטער נעמען אט דעם נקודה, דעם פינטעלע איד, און מ׳דארף
22:10 להכניס אותה בפנימיות. וזוהי תכלית הכוונה של עבודת השם: שהפינטעלע איד, נקודת האמונה, המסירות נפש הזאת, הקשר העצמי הזה וההתקשרות שהתעוררו בראש השנה וביום כיפור, יחדרו אחר כך לשכלו, לרגשותיו, למידותיו ולמחשבה, דיבור ומעשה שלו. ולכן מכאן באה עבודת הלולב. וכמבואר בחסידות, נוטלים את ארבעת המינים; אחרי מצוות סוכה באה מצוות ארבעת המינים. מצוות סוכה מקיפה את האדם מכל צדדיו ברגע הראשון. אחר כך באה מצוות ארבעת המינים, והעבודה של ארבעת המינים היא בלולב. ״ולקחתם לכם״ את ארבעת המינים, ומעמידים את הלולב. הלולב הוא כנגד הלב. לולב, לולב הוא כנגד הלב, כלומר ממשיכים את כל המקיף בפנימיות. לכן כתוב בספרים, [לא ברור], שלכתחילה צריך שנענוע הלולב יהיה בתוך הסוכה. כי הסוכה היא עצם היהודי, המקיף, האמונה, המסירות נפש. אבל הרי לא רוצים להישאר במקיף. רוצים שהמקיף יומשך בפנימיות, ולשם כך דרושה העבודה של ארבעת המינים, שהמקיף יחדור לכל פרט באדם. ולכן עושים זאת בסוכה, כדי שבאמצעות הלולב הדבר ייכנס בפנימיות, בכל הרינה. כי לכן הדבר קשור לכך שנוטלים את הרצון. כן, ולכן הרי הסוכה מלאה בזה. וזו הנקודה:
22:10 דאס אריינברענגען אין פנימיות. און דאס איז די תכלית הכוונה פון עבודת השם: אז דער פינטעלע איד, דער פינטעלע אמונה, אט דער מסירות נפש, אט דער קשר עצמי, און דער התקשרות וואס איז מעורר געווארן ראש השנה און יום כיפור, זאל שפעטער דורכנעמען זיין שכל, זיינע הרגשים, זיינע מידות, המחשבה, דיבור ומעשה. און דערפאר דאך, דא פון אן קומט די עבודה פון לולב. און דאס איז מבואר אין חסידות, אז מ׳נעמט די ד׳ מינים; נאך די מצוה פון סוכה קומט צו גיין די מצוה פון ד׳ מינים. מצות סוכה איז מקיף פון אלע זייטן דעם ערשטן מאמענט. שפעטער קומט צו גיין די מצוה פון ד׳ מינים, און ד׳ מינים, די עבודה איז פון לולב. ״ולקחתם לכם״ די ד׳ מינים, און מ׳שטעלט עס אוועק לולב. לולב, דאס איז כנגד הלב. לולב, לולב איז כנגד הלב, דאס הייסט מ׳ממשיך דעם גאנצן מקיף אין פנימיות. דערפאר שטייט אין ספרים, [לא ברור], אז מ׳דארף, מ׳דארף זיך מלכתחילה, אז דער שאקלען לולב זאל זיין בתוך הסוכה. ווייל סוכה, דאס איז דער עצם איד, דער מקיף, די אמונה, די מסירות נפש. אבער מ׳וויל דאך נישט בלייבן ביים מקיף. מ׳וויל דאך אז דער מקיף זאל נמשך ווערן אין פנימיות, און צו דעם דארף זיין די עבודה פון ד׳ מינים, אז דער מקיף זאל דורכנעמען יעדן פרט אין דעם מענטשן. און דערפאר טוט מען דאס אין דער סוכה, כדי מיט דעם לולב זאל עס אריין אין פנימי, אין דער גאנצער רינה. ווייל דערפאר איז דאס פארבונדן מיט דעם, אז מ׳נעמט די רצון. יא, דערפאר דאך, און סוכה איז דאך פול מיט דעם. און דאס איז די ווארט, אז
23:48 לא להישאר רק באמונה, אלא שהאמונה תיכנס להבנה והשגה, לרגש, לכוחות הפנימיים, ותיעשה דבר אחד ממש עם האדם. ועל פי כל זה מובן מה שאנו מוצאים בסוכות כמה וכמה עניינים, שכל אחד מהם קשור לנקודה הזאת: המשכת המקיף בפנימי. שהפינטעלע איד יאיר ויחדור לאדם, לכל כוחות הנפש. וזה מה שאומרים: ראשית, בסוכה עצמה נאמר ״תשבו״, ״תשבו כעין תדורו״. כלומר, שעניין המקיף יהיה באופן של ״תשבו״, להכניס את המקיף בפנימיות. שלא יישאר מקיף, אלא יחדור לפנימיות. ״תשבו כעין תדורו״: אוכלים בסוכה, שותים בסוכה, לומדים בסוכה, מטיילים בסוכה. כלומר, שהמקיף יחדור במשך שבעה ימים. שבעה ימים רומזים לשבע המידות, שעניין האמונה ייכנס לכל פרט ולכל עניין, אפילו לעניינים האלה. וזהו המבוקש במצוות סוכה, בעבודה של סוכה: שהעבודה של עבודת השם, העניינים שהיו בראש השנה וביום כיפור — הקשר העצמי, הדבקות, כוח האמונה והמסירות נפש שהתגלו בראש השנה וביום כיפור — ייכנסו לעבודה פשוטה. אפילו כשאני אוכל או שותה, או ב״בכל דרכיך דעהו״, להכניס לתוך זה את האמונה הזאת ולחיות איתה. ובקשר לכך יש עוד שתי נקודות, יסודות נוספים שמוצאים בעבודה של סוכה, שבהם רואים את הנקודה הזאת בעבודת השם: ה[לא ברור] והיוקר של אמונה פשוטה, ושל היהודי — היוקר של יהודי. אחד הדברים שרואים הוא מצוות ניסוך המים, ועניין
23:48 נישט בלייבן נאר אין אמונה. נאר די אמונה זאל אריינקומען אין דעם, אין הבנה והשגה, אין הרגש, אין כחות פנימיים, אז דאס זאל ווערן איין איינציקע זאך מיט דעם מענטשן. און על פי כל זה איז פארשטענדלעך וואס מיר געפינען אין סוכות כמה וכמה ענינים וואס איינס איז פארבונדן מיט אט דער נקודה: המשכת המקיף אין פנימי. יא, אז דער פינטעלע איד זאל לייכטן, זאל דורכנעמען דעם מענטשן, אלע כחות הנפש. און דאס איז וואס מ׳זאגט, אז ערשטנס, די סוכה גופא, סוכה איז ״תשבו״, ״תשבו כעין תדורו״. דאס הייסט, אז דער ענין המקיף זאל זיין תשבו, און אריינברענגען דעם מקיף אין פנימיות. עס זאל נישט בלייבן מקיף; עס זאל דורכנעמען די פנימיות. ״תשבו כעין תדורו״: מ׳עסט אין סוכה, טרינקט אין סוכה, לערנט אין סוכה, מ׳טיילט אין סוכה. דאס הייסט, דער מקיף זאל דורכנעמען שבעה ימים. שבעה ימים, דאס איז מרמז אויף די זיבן מידות, אז אין יעדן פרט, אין יעדן ענין, און אפילו אין די ענינים, זאל דער ענין האמונה זיך אריינציען אין יעדן ענין. און דאס איז דער מבוקש פון דער מצוה סוכה, די עבודה פון סוכה. די עבודה פון השם, די ענינים וואס מ׳האט געהאט ראש השנה און יום כיפור, אט דער קשר עצמי, אט דער דביקות, אט דער כח האמונה ומסירות נפש וואס איז נתגלה געווארן ראש השנה און יום כיפור, זאל אריינקומען אין עבודה פשוטה. אפילו אז איך עס, אדער טרינק, אדער בכל דרכיך דעהו, זאל עס אריינברענגען און לעבן מיט אט די אמונה. און פארבונדן מיט דעם איז דא צוויי נקודות, נאך יסודות וואס מ׳געפינט אין דער עבודה פון סוכה, וואס מ׳זעט אין דעם אט די נקודה אין עבודת השם, דער [לא ברור] און די טייערקייט פון אמונה פשוטה, און דאס איז דער איד, די טייערקייט פון א איד. איינע פון די זאכן וואס מ׳זעט איז די מצוה פון ניסוך המים, און דעם ענין
25:38 הערבה. בעניין ניסוך המים מבואר בחסידות שדווקא חג הסוכות הוא הזמן של ניסוך המים. מהו עניינו של ניסוך המים? בכל הימים הטובים היה ניסוך היין. בא חג הסוכות ואומרים: לא, מים. מים פשוטים. ואת המים הולכים ושואבים, ״ושאבתם מים בששון״, ועושים מזה עניין גדול, בשמחה גדולה, ורוקדים עם זה בנחת גדול. ״ושמחה וששון ליהודים״ — השמחה הגדולה ביותר, ״ושאבתם מים בששון״. מה עניינם של מים? מים מבטאים פשיטות. יין הוא טעם ודעת, מים הם פשיטות. כלומר, החידוש של חג הסוכות הוא המים. יין היה גם בימים טובים אחרים; בסוכות התווסף עניין חדש: מהמים עושים את כל השמחה. כלומר, הפשיטות של האיש הפשוט, הפשיטות של התמימות שיש ליהודי — אצל תלמיד חכם גדול ואצל יהודי פשוט יש את התמימות הזאת, את הפשיטות הזאת של המים — ומהמים עושים את הששון והשמחה הגדולים ביותר. יחד עם זה, יש הלכה שניסוך המים היה יחד עם היין. הדבר מלמד שניסכו מים וניסכו יין, את שניהם. כי העניין הוא לחבר את שני הדברים שאמרנו. ואת המים צריך להכניס בפנימיות. אכן צריך להיות עניין ניסוך המים, ועליו השמחה הגדולה ביותר, וזה החידוש של חודש תשרי; אבל יחד עם זה, הדבר צריך להגיע גם ליין ולטעם ודעת. ועל דרך זה, מצוות הערבה. ובשמחת תורה — עושים את כל הרעש דווקא סביב עניין הערבה. עניין ההקפות סביב המזבח היה קשור לערבה, עניין ההושענות, ובפרט הושענא רבה, שבו עוסקים בערבה ועושים את כל העניין של חביטת הערבה. מה
25:38 הערבה. און דער ענין פון ניסוך המים, שמבואר בחסידות, אז דווקא דער ענין פון ניסוך המים איז חג הסוכות. וואס איז דער ענין פון ניסוך המים? אלע ימים טובים איז געווען ניסוך היין. קומט צו גיין סוכות, זאגט מען: ניין, מים. פשוט מים. און די מים, גייט מען, ״ושאבתם מים בששון״, און מען מאכט מיט דעם א גאנצן שטורעם, מיט א גאנצע שמחה, און מען טאנצט דערמיט מיט א גאנצער נחת. ״ושמחה וששון ליהודים״ — די גרעסטע שמחה, ״ושאבתם מים בששון״. וואס איז דער ענין פון מים? מים איז דער מבט פון פשיטות. יין איז טעם ודעת, מים איז פשיטות. דאס הייסט, דער חידוש פון חג הסוכות איז מים. יין איז געווען אין אנדערע ימים טובים אויך; סוכות איז צוגעקומען א נייע ענין. אז פון מים מאכט מען די גאנצע שמחה. דאס הייסט, אט די פשיטות פון דעם איש פשוט, די פשיטות פון תמימות, וואס א איד האט, אט די פשיטות ביי אידן, ביי א גרויסן תלמיד חכם, ביי א פשוטן איד — מען האט אט די תמימות, אט די פשיטות פון מים, און פון מים מאכט מען די גרעסטע ששון ושמחה. יחד עם זה, איז דא א הלכה אז ניסוך המים איז געווען צוזאמען מיט יין. דאס ווייזט אז מען האט געגאסן מים און מען האט געגאסן יין, ביידע זאכן. ווייל דער ענין איז צו מחבר זיין ביידע ענינים וואס מיר האבן געזאגט. און די מים דארף מען ארייננעמען אין פנימיות. עס דארף טאקע זיין דער ענין פון ניסוך המים, און אויף דעם די גרעסטע שמחה, און דאס איז דער חידוש פון חודש תשרי, אבער יחד עם זה דארף עס קומען אויך צו יין און טעם ודעת. ועל דרך זה, מצוות הערבה. און שמחת תורה — מען מאכט דעם גאנצן שטורעם דווקא מיטן ענין הערבה. דער ענין פון הקפות ארום דעם מזבח איז געווען פארבונדן מיט ערבה, דער ענין פון הושענות, ובפרט הושענא רבה, וואס מען פארנעמט זיך מיט דער ערבה, און מען מאכט דעם גאנצן ענין פון חביטת הערבה. וואס
27:33 מה פשר הרעש סביב עניין הערבה? הרי הערבה היא אחת מארבעת המינים, וכמבואר במדרש, אין בה לא ריח ולא טעם. כלומר, באמצעותה מבליטים את עניינו של האיש הפשוט, של היהודי הפשוט. וזה מה שמלמד אותנו חג הסוכות: את יוקר ערכו של יהודי. זו אהבת יהודי מצד עצם מהותו, ההכרה בחשיבותו של יהודי. חג הסוכות מלמד אותנו את יוקר ערכו של יהודי, וזהו עניינו של חודש תשרי כולו: יוקר ערכו של יהודי, אהבת יהודי מצד עצם מהותו, ההכרה בחשיבותו של יהודי. וזהו עניינה של הערבה. ולכן, כשמגיעים להושענא רבה, יום בחג הסוכות עצמו, סיומם של העניינים שבהושענא רבה, עושים את ה[לא ברור] היפה. ואז רואים את יוקר ערכו של היהודי בעצם מהותו; עצם מהותו של יהודי הוא הדבר היקר ביותר. והיהודים מתכנסים יחד, ועם זה הולכים לרקוד בשמיני עצרת ובשמחת תורה. ואחר כך הדבר צריך להתחבר לתורה, כי צריך לקחת את כל העניין הזה של אמונה פשוטה ומסירות נפש, ולהכניס אותו לתוך התורה, לידיעה ולעבודה בפועל בחיי היום־יום, כדי שהמקיף לא יישאר מקיף בלבד, אלא ייכנס בפנימיות. ולכן נאמר בשמיני עצרת, ביום שמיני עצרת, ״עצרת תהיה לכם״ — שהדבר צריך להיכנס בפנימיות. עצרת היא מלשון קליטה, כפי שמובא בחסידות: אז קולטים את כל העניינים הללו, מכניסים אותם לתוך עצמנו בפנימיות, ואיתם חי יהודי במשך כל השנה, כדי
27:33 איז דער שטורעם פון דעם ענין פון הערבה? שערבה איז איינע פון די ד׳ מינים, שמבואר במדרש, שאין בו לא ריח ולא טעם. דאס הייסט, אויף דעם ברענגט מען ארויס דעם ענין פון דעם איש פשוט, דעם פשוט׳ן איד. און דאס לערנט אונז דער ענין פון סוכות: די טייערקייט פון א איד. דאס איז דאך ליב האבן א איד מצד עצם, די חשיבות פון א איד. חג הסוכות לערנט אונז די טייערקייט פון א איד, און דורך דעם גאנצן חודש תשרי, די טייערקייט פון א איד, ליב האבן א איד מצד עצם, די חשיבות פון א איד. און דאס איז דער ענין פון הערבה. און דערפאר, ווען עס קומט צו גיין הושענא רבה, א טאג אין חג הסוכות גופא, סיום די ענינים וואס שטייען אין הושענא רבה, מאכט מען די שיינע [לא ברור]. און דעמאלט דערזעט מען די טייערקייט פון דעם עצם אידן, פון דעם אידן; דער עצם פון א איד, דאס איז די טייערסטע זאך. און קומען צוזאמען די אידן, מיט דעם גייט מען טאנצן שמיני עצרת און שמחת תורה. און דערנאך דארף עס גיין צוזאמען מיט דער תורה, ווייל דערנאך דארף מען נעמען אט דעם גאנצן ענין פון דער אמונה פשוטה מיט מסירות נפש, און מען דארף עס אריינלייגן אין תורה, מיט וויסן עבודה בפועל חיי יום יום, אז דער מקיף זאל נישט בלייבן מער מקיף, אז דאס דארף אריינקומען אין פנימיות. און דערפאר שטייט שמיני עצרת, יום שמיני עצרת, ״עצרת תהיה לכם״, אז דאס דארף אריינגיין אין פנימיות. אז עצרת איז מלשון קליטה, ווי עס שטייט אין חסידות, אז דעמאלט איז די אלע ענינים וואס מען קולט, מען נעמט עס אריין אין זיך אין פנימיות, און מיט דעם לעבט א איד א גאנץ יאר, אז
29:11 שאלה יהיו חיים של שמחה, חיים של אהבת השם, חיים של אהבת ישראל, חיים של אהבת התורה. והבעל שם טוב אמר ששלוש האהבות — אהבת השם, אהבת ישראל ואהבת התורה — כולא חד. הדבר מתגלה בחג הסוכות, שהכול באחד [לא ברור], ועם זה חי יהודי במשך כל השנה, כך שחייו יכולים להיות חיים של תורה, חיים של אלוקות, של קדושה ושל יהדות. ושזה יחזק אותנו בכל העניינים הללו, ושהרבי ייתן שתהיה שנת אורה, שנת ברכה, שנת גאולה, עם כל האל״ף־בי״ת, שנת תורה, תפילה, תשובה, תהילה ותשועה לכל עם ישראל, עם הגאולה האמיתית והשלמה.
29:11 דאס זאל זיין א לעבן פון שמחה, א לעבן פון אהבת השם, א לעבן פון אהבת ישראל, א לעבן פון אהבת התורה. און דער בעל שם טוב האט געזאגט אז די ג׳ אהבות, אהבת השם און אהבת ישראל און אהבת התורה, איז כולא חד. דאס ווערט נתגלה חג הסוכות, אז אין איין [לא ברור], און מיט דעם לעבט א איד א גאנץ יאר, אז דאס קען זיין א לעבן פון תורה, א לעבן פון ג־טלעכקייט, פון קדושה, מיט אידישקייט. און אז דאס זאל אונז מחזק זיין אין די אלע ענינים, און דער רבי זאל געבן, זאל זיין א שנת אורה, שנת ברכה, שנת גאולה, מיט די אלע א׳ ב׳, שנת תורה, תפילה, תשובה, תהילה, ותשועה לכל עם ישראל, מיט דער גאולה האמיתית והשלימה.