לעבן חסידות · פרק 91 · 2023-09-12 · 28:54
די עבודה פון ראש השנה קבלת עול מלכות שמים מתוך הרחבה!
תיאור הפרק
*ד״ה זה היום תרפ״ו, *ד״ה יום טוב של ראש השנה תש״י, *שיחת ימים ראשונים של ראש השנה תשכ״ד, *שיחת שבת בראשית תשי״ז
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 הגמרא אומרת על ראש השנה: אומר הקדוש ברוך הוא, ״אמרו לפני בראש השנה מלכויות כדי שתמליכוני עליכם, זכרונות כדי שיעלה זכרונכם לפני לטובה, ובמה? בשופר״. זאת אומרת, עיקר עבודת ראש השנה הוא העניין של ״אמרו לפני מלכויות״. כשאומרים מלכויות, מעוררים את עניין המלוכה. ובחסידות מבארים ש״אמרו״ כאן אינו מלשון אמירה ודיבור, אלא מלשון אמירה ושבח, על דרך ״את ה׳ האמרת היום״. רש״י מפרש ״האמרת״ מלשון שבח וגדולה. זאת אומרת, שאתם משבחים את המלך ואת המלוכה. ולכן רוב תפילות ראש השנה סובבות סביב עניין המלכות. על ידי שאתם מקבלים על עצמכם עול מלכות שמים לכל השנה כולה ומשבחים את המלוכה, מעוררים את הרצון ואת התענוג בעניין המלוכה, ועל ידי זה ממשיכים את מלכותו יתברך לכל השנה כולה. ומהי עבודת קבלת עול מלכות שמים? לכאורה זה אינו מובן. הרי עבודת קבלת עול מלכות שמים אינה עניין מיוחד דווקא לראש השנה; כל השנה כולה צריכה להיות עבודה של קבלת עול. ואדמו״ר הזקן כותב בתניא פרק מ״א שראשית העבודה ועיקרה ושרשה הוא עניין קבלת עול. זאת אומרת, עניין קבלת עול מלכות שמים הוא היסוד של כל העבודה — ראשית העבודה ועיקרה ושרשה. כלומר, אם יהודי רוצה להתחיל בעבודת ה׳, מהי הראשית, מהו היסוד, מהו העיקר ומהו השורש שעליו עומדת כל העבודה בכל יום ויום? זהו עניין קבלת עול מלכות שמים. וזה מה שנאמר במשנה במסכת ברכות: ״קבלו מלכותי ואחר כך קבלו גזירותי״. זו העבודה בכל יום ויום. כשיהודי אומר ״שמע ישראל״, זהו העניין של ״קבלו מלכותי״. זו לכאורה
00:00 די גמרא זאגט וועגן ראש השנה: אומר הקדוש ברוך הוא, אמרו לפני בראש השנה מלכיות כדי שתמליכוני עליכם, זכרונות כדי שיעלה זכרונכם לפני לטובה, ובמה? בשופר. זאת אומרת, דער עיקר ענין העבודה פון ראש השנה איז דער ענין פון „אמרו לפני מלכיות“. אז מען זאגט מלכיות, איז מען מעורר דעם ענין המלוכה. און בחסידות טייטשט מען, אז „אמרו“ איז נישט מלשון אמירה ודיבור, נאר „אמרו“ איז מלשון אמירה ושבח, על דרך „את ה׳ האמרת היום“. רש״י טייטשט „האמרת“ מלשון שבח וגדולה. זאת אומרת, אז איר זענט משבח דעם מלך און די מלוכה. און דאס איז וואס רוב תפילות פון ראש השנה דרייען זיך ארום דעם ענין המלכות, און דורך דעם וואס איר נעמט אויף זיך עול מלכות שמים אויף כל השנה כולה, און משבח זענט די מלוכה, איז מען מעורר דעם רצון און דעם תענוג אינעם ענין המלוכה, און דורך דעם ממשיך מען מלכותו יתברך אויף כל השנה כולה. און וואס איז דער ענין העבודה פון קבלת עול מלכות שמים? דאס איז לכאורה נישט מובן. לכאורה איז די עבודה פון קבלת עול מלכות שמים נישט קיין ספעציעלער ענין דווקא ראש השנה. כל השנה כולה דארף זיין די עבודה פון קבלת עול. און דער אדמו״ר הזקן שרייבט אין תניא פרק מ״א, אז ראשית העבודה ועיקרה ושרשה איז דער ענין פון קבלת עול. זאת אומרת, דער ענין פון קבלת עול מלכות שמים איז דער יסוד פון דער גאנצער עבודה, ראשית העבודה ועיקרה ושרשה. זאת אומרת, אויב א איד וויל אנהייבן מיטן ענין פון עבודת ה׳, וואס איז די ראשית, און וואס איז דער יסוד, און וואס איז דער עיקר, און וואס איז דער שורש, אויף וואס עס שטייט די גאנצע עבודה בכל יום ויום? דאס איז דער ענין פון קבלת עול מלכות שמים. און דאס איז וואס עס שטייט אין משנה אין מסכת ברכות: קבלו מלכותי, ואחר כך קבלו גזירותי. דאס איז די עבודה בכל יום ויום. ווען א איד זאגט שמע ישראל, איז דאס דער ענין פון קבלו מלכותי. דאס איז לכאורה
02:09 העבודה של כל השנה כולה. ולמה אומרים שבראש השנה עיקר העבודה היא עבודת קבלת עול מלכות שמים? זו לכאורה שאלה שצריך להבין, ולכן צריך להבין מהי קבלת העול של ראש השנה, ובמה היא שונה מקבלת העול של כל השנה כולה. בפשטות, קבלת העול של ראש השנה היא בעצם השער לקבלת העול של כל השנה. הדבר מובא בכמה וכמה מאמרים. המצוות שמתחילות בחודש תשרי — חודש תשרי הוא ראשית השנה, הראש של השנה. המפרשים מבארים שאין זה רק ״ראש השנה״ כשם היום, אלא הראש של השנה, והראש כולל את כל השנה כולה ואת כל הימים. לכן במצוות של ראש השנה נכלל העניין של כל המצוות; כל הדברים שמתחילים בחודש תשרי כוללים את כל ענייני השנה כולה. זאת אומרת, עבודת ראש השנה היא השער לקבלת עול מלכות שמים לכל השנה כולה. במשך כל השנה צריכה להיות עבודה של קבלת עול, ונאמר עליה שהיא ״ראשית העבודה ועיקרה ושרשה״. אבל מהו השער, ובאיזה יום? ראש השנה הוא הזמן שבו מתחילה קבלת עול מלכות שמים, וממנו בא הכוח, אתם יודעים, לכל השנה כולה. על דרך זה אומרים לגבי יציאת מצרים, פסח — פסח הוא יציאת מצרים. הרי מזכירים יציאת מצרים בכל דור ודור ובכל יום ויום. אדמו״ר הזקן אומר בתניא פרק מ״ז שיהודי נמצא תמיד בעבודה של יציאת מצרים בנפש. אבל מהו הזמן? חג הפסח, זמן חירותנו, הוא השער שמביא את הכוח ליציאת מצרים, וממנו נמשך הכוח לכל עבודת יציאת מצרים במשך השנה כולה. זהו חג הפסח. ועל דרך זה זמן מתן תורתנו, חג השבועות. וכאשר אדם
02:09 די עבודה פון כל השנה כולה. און פארוואס זאגט מען, אז ראש השנה איז די עיקר העבודה, די עבודה פון קבלת עול מלכות שמים? דאס איז לכאורה א שאלה וואס מען דארף פארשטיין, און וועגן דעם דארף מען פארשטיין וואס איז די קבלת עול פון ראש השנה, און וואס איז אנדערש פון די קבלת עול פון כל השנה כולה. בפשטות איז די קבלת עול פון ראש השנה בעצם דער שער פון די קבלת עול פון כל השנה. דאס ווערט געבראכט אין כמה וכמה מאמרים. די מצוות וואס הייבן זיך אן אין חודש תשרי — חודש תשרי איז ראשית השנה, דער ראש פון יאר. דאס טייטשן די מפרשים, אז דאס איז נישט נאר ראש השנה, דאס איז דער ראש פון יאר, און דער ראש כולל את כל השנה כולה און אלע טעג. איז דורך דעם, אין די מצוות פון ראש השנה, איז נכלל דער ענין פון אלע מצוות; אלע זאכן וואס הייבן זיך אן אין חודש תשרי, כולל אלע ענינים פון כל השנה כולה. זאת אומרת, דורך די עבודה פון ראש השנה איז דאס דער שער פון קבלת עול מלכות שמים אויף כל השנה כולה. זאת אומרת, כל השנה דארף זיין די עבודה פון קבלת עול. און מען זאגט אז ראשית העבודה ועיקרה ושרשה. אבער וועלכער שער? אין וועלכן טאג? דאס איז די צייט וואס עס הייבט זיך אן קבלת עול מלכות שמים, און פון דעם קומט דער כח, איר ווייסט, אויף כל השנה כולה, און דאס איז דער ענין פון ראש השנה. על דרך זה זאגט מען לגבי יציאת מצרים, פסח, פסח, יציאת מצרים. מען דערמאנט דאך יציאת מצרים בכל דור ודור ובכל יום ויום. דער אדמו״ר הזקן זאגט אין תניא פרק מ״ז, אז שטענדיק איז א איד אין דער עבודה פון יציאת מצרים בנפש. אבער וועלכע צייט? דאס איז דער שער וואס ברענגט דעם כח, זמן חירותנו, יציאת מצרים. און פון דעם ממשיך זיך דער כח אויף דער גאנצער עבודה פון יציאת מצרים כל השנה כולה. דאס איז חג הפסח. און על דרך זה זמן מתן תורתנו, חג השבועות. איז ווען א
04:16 נכנס לחודש תשרי, יש בו ארבעה מועדים. מועדי חודש תשרי הם מועדים כלליים: מראש השנה מקבלים קבלת עול מלכות שמים ויראת שמים לכל השנה כולה, ומיום הכיפורים מקבלים כוח לתשובה לכל השנה כולה. הרי תשובה — זמנה כל השנה, כפי שכותב הרמב״ם. אבל מהו הזמן העיקרי שממנו מקבלים כוח לתשובה לכל השנה כולה? זהו יום הכיפורים. ועל דרך זה, מחג הסוכות מקבלים שמחה של מצווה לכל השנה כולה, ומשמחת תורה מקבלים שמחה בתורה, בלימוד התורה, לכל השנה כולה. ובעניין ראש השנה, עיקר העבודה היא, כאמור, עבודת קבלת עול מלכות שמים. ומבואר בחסידות, בכמה וכמה מאמרים של רבותינו נשיאינו, שקבלת עול מלכות שמים של ראש השנה היא סוג מיוחד מאוד של קבלת עול מלכות שמים. זוהי עבודה מיוחדת; זו אינה קבלת העול הרגילה של כל השנה כולה, אלא סוג אחר לגמרי של קבלת עול. מהו הביאור? מהי קבלת העול המיוחדת של ראש השנה? ננסה להבין מעט את העניין, כפי שהוא מופיע בכמה מאמרים של רבותינו נשיאינו, שבהם הם מדברים על כמה נקודות בעניין קבלת עול מלכות שמים המיוחדת לראש השנה, ובמיוחד בשנה זו. ראש השנה חל בשבת,
04:16 גייט אריין אין חודש תשרי, איז דא די פיר מועדים. די מועדים פון חודש תשרי זיינען מועדים כלליים, וואס פון ראש השנה באקומט מען קבלת עול מלכות שמים און יראת שמים אויף כל השנה כולה, און יום הכיפורים באקומט מען כח אויף תשובה אויף כל השנה כולה. וואס איז דאך תשובה? איז דאך כל השנה זמנה, ווי דער רמב״ם שרייבט. אבער ווען איז די שעה און דער זמן העיקרי, וואס פון דארט באקומט מען כח אויף תשובה על כל השנה כולה? דאס איז פון יום הכיפורים. און על דרך זה חג הסוכות באקומט מען שמחה של מצוה אויף כל השנה כולה, און פון שמחת תורה באקומט מען שמחה אין תורה, אין לימוד התורה, על כל השנה כולה. איז ווען עס גייט דער ענין פון ראש השנה, איז די עיקר העבודה, כאמור, די עבודה פון קבלת עול מלכות שמים. און פון דעם איז מבואר אין חסידות, אין כמה וכמה מאמרים פון רבותינו נשיאינו, אז די עבודה פון קבלת עול מלכות שמים פון ראש השנה איז דאס גאר א ספעציעלער סוג פון קבלת עול מלכות שמים. און דאס איז א עבודה מיוחדת; דאס איז נישט די קבלת עול הרגיל פון כל השנה כולה. דאס איז גאר אן אנדער סוג פון קבלת עול, אנדערש פון כל השנה כולה. וואס איז דער ביאור? וואס איז די קבלת עול המיוחד פון ראש השנה? וועלן מיר א ביסל גיין פארשטיין וואס איז דער ענין, ווי עס שטייט אין כמה מאמרים פון רבותינו נשיאינו, וואו זיי רעדן כמה נקודות אין דעם ענין פון וואס איז די קבלת עול מלכות שמים ספעציעל אין ראש השנה, און במיוחד בשנה זו. ראש השנה איז חל בשבת,
05:45 ויש כאן עניין מיוחד בקבלת עול מלכות שמים דווקא בראש השנה. נקדים תחילה סיפור על חסיד, ר׳ מענדל פוטרפס, בעל מסירות נפש וכו׳ וכו׳. הוא סיפר שהיה מן התלמידים התמימים שחיו עוד ברוסיה. הוא היה מן הבחורים, מן התמימים, שלמדו בזמנו של אדמו״ר הריי״צ. זה היה פעם, בשנים תרפ״ה, תרפ״ו, באותן שנים שבהן אדמו״ר הריי״צ התגורר בלנינגרד. זו הייתה תקופה של [לא ברור], שבה הממשלה רצתה להיות מסוגלת לעקוב ולראות מה הוא עושה, והורתה לו לעבור מרוסטוב ללנינגרד, כי שם יכלו לעקוב אחר הנהגותיו. באותן שנים היה אדמו״ר הריי״צ בלנינגרד, עד שכידוע, בתרפ״ז עצרו אותו והכניסו אותו לבית הסוהר. באותה תקופה, כשהגיע חודש תשרי, הבחורים נסעו לרבי. כידוע, בחורים חסידיים וחסידים בכלל השתדלו כרגיל להיות אצל הרבי, ובפרט בראש השנה. זה היה מנהג קבוע: חסידים השתדלו להיות אצל הרבי בראש השנה. כפי שהיו אומרים אצל חסידים על הפסוק הידוע ״אשרי העם יודעי תרועה״: בעניין תקיעת שופר לא נאמר ״אשרי העם תוקעי תרועה״, כאילו מדובר רק בתקיעת שופר. נאמר ״יודעי תרועה״ — שצריך לדעת ולהבין
05:45 און דא איז אן ענין מיוחד אין דעם ענין פון דער קבלת עול מלכות שמים, דווקא אויף ראש השנה. וועט מען מקדים זיין פריער מיט א סיפור פון א חסיד, ר' מענדל פוטערפאס, א בעל מסירות נפש וכו' וכו'. און ער האט דערציילט אז ער איז געווען פון די תלמידים התמימים וואס האבן געוואוינט נאך אין רוסלאנד. איז ער געווען פון די בחורים, פון די תמימים, וואס האבן געלערנט אין די צייטן פון דעם רבי'ן ריי"צ, פון פריערדיקן רבי'ן. און ס'איז געווען אמאל אין די יארן פון תרפ"ה, תרפ"ו, אין יענע יארן, ווען דער פריערדיקער רבי, דער רבי ריי"צ, האט געוואוינט אין לענינגראד. דאס איז געווען א תקופה פון [לא ברור], וואס די ממשלה האט געוואלט קענען נאכקוקן און זען וואס ער טוט, און געהייסן אז ער זאל אריבערגיין פון ראסטאוו צו לענינגראד, ווייל דארט האט מען געקענט נאכקוקן זיינע הנהגות. איז אין יענע יארן דער פריערדיקער רבי געווען אין לענינגראד, ביז, כידוע, תרפ"ז האט מען אים ארעסטירט, האט מען אים אריינגעזעצט אין תפיסה. אין דער צייט, ווען ס'איז געקומען אויף תשרי, זענען די בחורים געפארן צום רבי'ן. כידוע, כרגיל חסידישע בחורים און חסידים בכלל, האבן זיך משתדל געווען צו זיין ביים רבי'ן, בפרט ראש השנה. ס'איז געווען דער מנהג קבוע, חסידים האבן זיך משתדל געווען צו גיין זיין ביים רבי'ן אויף ראש השנה. ווי פלעגן זאגן ביי חסידים דעם פסוק הידוע, אז ס'שטייט „אשרי העם יודעי תרועה“. ביי תקיעת שופר שטייט נישט „אשרי העם תוקעי תרועה“, אויף בלויז שופר. ס'שטייט „יודעי תרועה“, אז מ'דארף קענען פארשטיין
07:27 ולדעת שאת זה אפשר לפעול רק אצל הרבי. ולכן היה אצל חסידים עניין לנסוע לרבי לראש השנה. הוא מספר שהם, תלמידי התמימים, נסעו אז ללנינגרד כדי להיות אצל הרבי, אדמו"ר הריי"צ, בראש השנה. כשהגיע הלילה השני של ראש השנה, הסדר אצל רבותינו נשיאינו, ובכללם אדמו"ר הריי"צ, היה לומר מאמר חסידות. כך היה הסדר: בלילה הראשון לא דיברו, אלא רק התפללו. נוסח התפילה היה באריכות, כידוע, והרבי בכלל לא דיבר בלילה הראשון וביום הראשון של ראש השנה. אבל כשהגיע הלילה השני, אמרו מאמר חסידות. המאמר הראשון של השנה היה בלילה השני של ראש השנה. מכיוון שהחסידים היו יגעים מאוד מהעבודה ומהיגיעה בעבודה, הן בעבודת התפילה והן בתשובה, ביום הראשון של ראש השנה, היו חסידים שאמרו: נעצום קצת את העיניים, ננוח מעט לפני המאמר, כדי שיהיה לנו כוח לשמוע אותו. והיה פסק שהיו אומרים לחסידים: גם אם אתה עומד על הרגליים, אל תשכב לנוח בראש השנה. כי אחר הצהריים, כשלא ישנו זמן רב, היה חשש שאם אדם ישן ביום ראש השנה, נמצא שהוא מחמיץ
07:27 און וויסן, און דאס קען מען נאר פועל'ן זיין ביים רבי'ן. און דערפאר איז ביי חסידים געווען אן ענין אז מ'איז געפארן ביים רבי'ן אויף ראש השנה. אז ער דערציילט אז זיי, די תלמידי התמימים, זענען דעמאלט געפארן קיין לענינגראד, זיין ביים רבי'ן, ביים רבי'ן ריי"צ, אויף ראש השנה. און ס'איז געקומען צו גיין די נאכט פון ראש השנה. איז דער סדר וואס איז געווען ביי די רביים, דער פריערדיקער רבי'ן, אז די צווייטע נאכט פון ראש השנה פלעגט מען זאגן א מאמר חסידות. אזוי איז געווען דער סדר. די ערשטע נאכט האט מען נישט גערעדט, האט מען נאר געדאוונט. דער נוסח איז געווען באריכות, כידוע, און דער רבי האט בכלל אויף דער ערשטער נאכט, אויפן ערשטן טאג פון ראש השנה, בכלל נישט גערעדט. אבער אז ס'איז געקומען די צווייטע נאכט, האט מען דעמאלט געזאגט דעם מאמר חסידות. דער ערשטער מאמר פון יאר פלעגט זיין די צווייטע נאכט פון ראש השנה. וויבאלד חסידים זענען געווען זייער פארהארעוועט פון דער עבודה און די יגיעה אין עבודה, סיי התפילה און עבודה, סיי תשובה, פון דעם ערשטן טאג פון ראש השנה, זענען געווען חסידים וואס האבן געזאגט: א ביסל פארמאכן די אויגן, נאך צולייגן א ביסל פאר דעם מאמר, כדי מ'זאל האבן כח צו הערן דעם מאמר. און ס'איז געווען א פסק וואס מ'פלעגט זאגן צו חסידים: אז דו שטייסט, אבער דו זאלסט נישט צולייגן אין ראש השנה, ווייל נאך מיטאג, דעמאלט האט מען נאך נישט לאנג געשלאפן. איז געווען א פחד, ווייל א מענטש שלאפט אין טאג פון ראש השנה, קומט אויס אז ער פארשלאפט
08:47 את המזל. אבל הם אמרו שעדיף להחמיץ את המזל ולא להחמיץ את המאמר. כמובן, הדבר היה מותר על פי הלכה: כדי שיוכלו להקשיב למאמר, להבין אותו ולהתרכז בו, שכן היו אלה מאמרים קשים, עמוקים וארוכים, היו שוכבים לנוח מעט, לכמה דקות, כדי להרגיש בנוח, לקבל כוחות רעננים ולשמוע את המאמר. ר' מענדל סיפר שהיו בחורים עדינים שהתאכסנו באיזה מקום, בפונדק, והתכוננו לצאת לשמוע את המאמר. בלי שהתכוונו לכך נפלה עליהם תנומה קלה. כשהעירו אותם ואמרו שכבר מתחילים, השעה כבר הייתה מאוחרת מעט, והם יצאו בריצה. הם רצו ורצו כדי להגיע בשעה שאדמו"ר הריי"צ יתחיל לומר את המאמר. הוא מספר שכאשר נכנסו לאולם, לבית המדרש, ל[לא ברור], שבו אמר אדמו"ר הריי"צ את מאמר החסידות, הרבי כבר היה באמצע המאמר. הם שמעו את אדמו"ר הריי"צ מסביר את עניינה של תקיעת שופר בראש השנה. הוא דיבר על עניין קבלת עול מלכות שמים: עבודת ראש השנה היא קבלת עול מלכות שמים לכל השנה כולה. והוא הסביר שהכוונה היא
08:47 דעם מזל. זיי זאגן אבער אז ס'איז בעסער פארשלאפן דעם מזל און נישט פארשלאפן דעם מאמר. כמובן, אז ס'איז געווען אויסגעהאלטן על פי הלכה, דאס הייסט אז כדי צו קענען צוהערן און פארשטיין און קענען האלטן קאפ דעם מאמר, ווייל ס'זענען געווען שווערע, טיפע, לאנגע מאמרים, פלעגט מען זיך א ביסל צולייגן, א פאר מינוט, כדי צו קענען זיין באקוועם און האבן פרישע כחות און קענען הערן דעם מאמר. אז ער האט דערציילט, ר' מענדל, אז ס'איז געווען איידעלע בחורים, וואס זיי זענען געווען ערגעץ וואו אין א קרעטשמע, אין אן אכסניה, און זיי האבן זיך צוגעגרייט כדי צו קענען גיין הערן דעם מאמר. און ווען זיי ווייסן אויס, געפאלן א שטיקל דרימל, מ'זאגט שוין, מ'זאגט, ס'איז שוין געווען א ביסל שפעט, און זיי גייען לויפן. און זיי קומען צולויפן, געלאפן, געלאפן, כדי אנצוקומען בשעת דער רבי, דער רבי ריי"צ, האט אנגעהויבן זאגן דעם מאמר. דערציילט ער אז בשעת זיי זענען נאר אריין אין דעם זאל, אין דעם בית המדרש, אין דעם [לא ברור], וואו דער פריערדיקער רבי האט געזאגט דעם מאמר חסידות, איז געווען דער רבי שוין אנגעקומען אין דעם מאמר. זיי האבן געהערט ווי דער רבי איז מסביר, דער פריערדיקער רבי איז מבאר דעם ענין פון תקיעת שופר אין ראש השנה. און ער האט גערעדט בנוגע דעם ענין פון קבלת עול מלכות שמים. וואס איז געווען? אז די עבודה פון ראש השנה איז די עבודה פון קבלת עול מלכות שמים על כל השנה כולה. און ער האט געמיינט אז דאס איז
10:14 לעבד המוסר את עצמו לאדונו ומקבל על עצמו את עול אדונו. הוא אמר אז שכאשר העבד מקבל על עצמו את עול אדונו, הוא מסור לו לגמרי. מסירותו לאדון ולעבודה חזקה עד כדי כך שלא שייך שיירדם ויחמיץ את עבודתו. ואז אמר את המילים: ״עבד לעולם אינו נרדם ומחמיץ את עבודתו״. את המילים האלה שמע ר' מענדל בדיוק כשנכנס לחדר. הוא מספר שנכנס מן הצד; בקושי היה אפשר להיכנס אפילו בגשמיות. [לא ברור] עמדו ראש על ראש, כולם עמדו ונדחקו לשמוע את המאמר, והוא נכנס בשקט. אבל בדיוק כשנכנס, אמר אדמו"ר הריי"צ את המילים: ״עבד לעולם אינו נרדם ומחמיץ את עבודתו״. והוא הבין, כמובן, שהדברים נאמרו אליו. אפשר גם לעיין בספר המאמרים תרפ״ו של אדמו"ר הריי"צ, ואכן רואים באחד המאמרים את המילים האלה בהרחבה: ״עבד לעולם אינו נרדם ומחמיץ את עבודתו״. זהו עניין העבדות. אבל בזה עצמו ישנה העבדות של כל השנה כולה, וישנה קבלת עול מלכות שמים כפי שהיא בראש השנה. מה מחבר ביניהן? הדבר מבואר במאמר ההוא משנת תרפ״ו, ובעצם גם בכמה מאמרים נוספים מעין זה. הנקודה היא שקבלת עול
10:14 דער עבד וואס גיט זיך איבער צו דעם אדון און איז מקבל על עצמו עול אדון. און ער האט דעמאלט געזאגט אז בשעת דער עבד איז מקבל על עצמו דעם עול אדון, איז דאס אין אן אופן אז ער איז זיך אינגאנצן איבערגעגעבן צו אים. און זיין איבערגעגעבנקייט צו דעם אדון און צו דער עבודה איז אין אזא מין שטארקייט, אז עס איז ניט שייך ער זאל פארשלאפן. און ער האט דעמאלט געזאגט די ווערטער: „אן עבד פארשלאפט קיינמאל ניט.“ און די ווערטער האט זי געהערט בשעת זי איז אריינגעגאנגען אין צימער. זי זאגט, זי איז אריינגעגאנגען פון דער זייט; מען האט געקענט זיין אפילו בגשמיות. [לא ברור] געשטאנען קאפ אויף קאפ, אלע האבן געשטאנען און געשטופט צו הערן דעם מאמר, און זי איז אריינגעגאנגען שטילערהייט. אבער פונקט ווען זי איז אריינגעגאנגען, האט דער רבי ריי״צ געזאגט די ווערטער: „אן עבד פארשלאפט קיינמאל ניט.“ און זי האט פארשטאנען, כמובן, אז עס איז געזאגט געווארן צו איר. און מען קען אויך קוקן אין ספר המאמרים תרפ״ו פון דעם רבי ריי״צ; זעט מען טאקע אין איינעם פון די מאמרים ברייטער די ווערטער: „אן עבד פארשלאפט קיינמאל ניט.“ אז דאס איז דער ענין פון עבדות. אבער אין דעם גופא איז פאראן דער ענין עבדות פון כל השנה כולה, און פאראן דער ענין קבלת עול מלכות שמים ווי דאס איז אין ראש השנה. וואס איז דער פאראייניגונג? וואס איז מבואר טאקע אין דעם מאמר פון תרפ״ו, וואס איז בעצם מבואר אין נאך עטליכע מאמרים על דרך זה. דער ענין, וואס דער נקודה איז, אז די קבלת עול
11:43 מלכות שמים בכל השנה כולה נוגעת בעיקר לעבודה בפועל. כלומר, זו קבלת עול חיצונית, קבלת עול הנוגעת למעשים בפועל. היא מתבטאת בעבודת עבד כפשוטה. כלומר, כאשר יהודי קם בבוקר, הוא עבד של הקב״ה. יצר הרע לא תעורר לו, אבל צריך לבצע את הדברים. יהודי קם בבוקר וצריך לעבוד את הקב״ה. הוא אומר ״מודה אני״, נוטל ידיים ומתחיל את סדר יומו, וכן הלאה. סדר יומו הוא לעבוד את הקב״ה על פי התורה, על פי ההלכה, על פי השולחן ערוך, ולעשות את מה שעל האדם לעשות. כלומר, זו קבלת עול מלכות שמים: הוא מקבל עליו את הקב״ה כמלך, והולך בדרך של עבודת ה׳, לקיים את רצונו בכל מצווה, בכל מעשה, בכל דיבור ובכל מחשבה. וזו, בכללות, העבודה של כל השנה כולה. אבל כשמגיע ראש השנה, מתעורר ביהודי עניין פנימי הרבה יותר; אז מתגלה בו הפנימיות שלו, הנשמה שלו. זה מתבטא גם בתפילה של כל תקופת אלול ותשרי: המזמור הידוע ״לדוד ה׳ אורי״, ובו הפסוק ״לך אמר לבי בקשו פני, את פניך ה׳ אבקש״. כלומר, העבודה בימים האלה היא עניין ״בקשו פני״: יהודי מבקש, מחפש ומגלה את הפנימיות. מה פירוש ״בקשו פני״? פנימיות הלב, פנימיות הנשמה. בימים האלה, ובפרט בראש השנה, יהודי מעורר
11:43 מלכות שמים, ווי דאס איז אין כל השנה כולה, איז דאס בעיקר בנוגע צו עבודה בפועל. דאס הייסט אז דאס איז א קבלת עול חיצוניות, קבלת עול וואס איז נוגע צו מעשים בפועל. דאס קומט אראפ אין עבודה עבד בפשטות. דאס הייסט אז בשעת א איד שטייט אויף, איז ער א עבד פון דעם אויבערשטן. יצר הרע לא תעורר לו, אבער דאס איז א דורכפירן. א איד שטייט אויף אינדערפרי, דארף דינען דעם אויבערשטן. ער זאגט מודה אני, וואשט זיך נעגל וואסער, און הייבט אן זיין סדר היום, וכולי. זיין סדר היום, דינען דעם אויבערשטן על פי תורה, על פי הלכה, על פי שולחן ערוך, וואס א מענטש דארף טאן. דאס הייסט, דאס איז קבלת עול מלכות שמים: ער נעמט אויף זיך דעם אויבערשטן אלס מלך, און ער גייט דעם וועג צו דינען דעם אויבערשטן, מקיים זיין דעם רצון פון אויבערשטן מיט יעדע מצוה, מיט יעדן מעשה, יעדן דיבור, יעדע מחשבה. און דאס איז בכללות די עבודה פון כל השנה כולה. בשעת אבער עס קומט ראש השנה, ראש השנה, דעמאלט גייט אויף אין א אידן א גאר פנימיות׳דיקער ענין, עס קומט דעמאלט ארויס ביי א אידן זיין פנימיות, זיין נשמה. און דאס איז אויך די תפילה פון דער גאנצער תקופה פון אלול און תשרי. דער קאפיטל הידוע, „לדוד ה׳ אורי“, און דאס איז דער פסוק: „לך אמר לבי בקשו פני, את פניך ה׳ אבקש“. דאס הייסט אז די עבודה אין די טעג איז דער ענין פון „בקשו פני“: א איד בעט און ער זוכט און ער אנטפלעקט די פנימיות. וואס הייסט „בקשו פני“? פנימיות הלב, פנימיות הנשמה. אז א איד אין די טעג, בפרט ראש השנה, איז מעורר
13:25 פנימיות הנשמה, פנימיות הלב. וזה מעורר את היחידה שבנפש. כלומר, זהו העניין שנאמר על יהודי: הדבקות, הקשר העצמי שיש ליהודי. הוא אינו רוצה ואינו יכול להינתק מהקב״ה. התנועה הזאת, כוח המסירות נפש, הכוח העצמי הזה שיש לכל יהודי, שהוא רוצה להתמסר לגמרי לקב״ה ואינו רוצה להינתק ממנו בשום אופן, עד כדי מסירות נפש ממש — זהו גילוי היחידה, זהו גילוי עצם הנשמה. זה מה שמתעורר אצל כל יהודי בעבודת ראש השנה. וממילא, קבלת העול היא קבלת עול מסוג אחר לגמרי. קבלת העול של כל השנה כולה היא קבלת עול בתכלית המדרגות, במעשה בפועל, בעבודה בפועל, עבודה חיצונית בפועל ממש. קבלת העול של ראש השנה היא בראשית כל המדרגות. זו קבלת עול הקשורה לפנימיות ועצמות הנשמה, ליחידה שבנפש. ולכן זו קבלת עול מסוג אחר לגמרי. כלומר, במילים אחרות, קבלת עול באופן עמוק הרבה יותר: משמעות הדבר היא שמצד עניין זה מורגש שחוץ מהקב״ה אין שום דבר אחר. אין הכוונה רק שהוא יוצא ועושה את רצון הקב״ה, ובנוגע לפועל מקיים את הציוויים. כי אז מורגש שיש ציוויים, יש מציאות, ועליו לקיים בפועל ממש את מה שהקב״ה...
13:25 די פנימיות הנשמה, פנימיות הלב. און דאס רופט ארויס די יחידה שבנפש. דאס הייסט, דאס איז דער ענין וואס עס שטייט ביי א אידן: די צוגעבונדנקייט, דער קשר עצמי וואס אן איד האט. ער וויל און ער קען זיך ניט אפרייסן פון דעם אויבערשטן. אָט דער תנועה, דער כח המסירות נפש, אָט דער כח העצמי וואס יעדער איד האט, וואס ער וויל זיך אינגאנצן איבערגעבן צום אויבערשטן און ער וויל זיך ניט אפרייסן בשום אופן, עד מסירות נפש ממש — אָט דאס איז גילוי היחידה, אָט דאס איז גילוי עצם הנשמה. אָט דאס ווערט נתעורר ביי יעדן אידן אין דער עבודה פון ראש השנה. וממילא איז די קבלת עול גאר אן אנדערע קבלת עול. די קבלת עול פון כל השנה כולה, דאס איז די קבלת עול אין תכלית המדריגות, אין מעשה בפועל, אין עבודה בפועל, עבודה חיצונית בפועל ממש. די קבלת עול פון ראש השנה, דאס איז בראשית כל המדריגות. דאס איז א קבלת עול וואס איז פארבונדן מיט פנימיות ועצמות הנשמה, מיט יחידה שבנפש. און פון דעם איז די קבלת עול גאר אן אנדערער סארט קבלת עול. דאס מיינט, אין אנדערע ווערטער, קבלת עול אין גאר א טיפערן אופן: דער פשט איז אז מצד דעם ענין הערט זיך, אז חוץ דעם אויבערשטן איז ניטא קיין שום אנדערע זאך. ס׳איז נישט נאר דער טייטש אז ער טוט, אז ממילא ער גייט ארויס און ער טוט דעם רצון פון אויבערשטן, און נוגע לפועל טוט ער די ציוויים. וואס דעמאלט הערט זיך אז עס זענען דא ציוויים, עס איז דא א מציאות, און ער דארף מקיים זיין בפועל ממש וואס דער אויבערשטער...
14:52 אלא שכאן הנקודה היא שמדובר במלך עצמו, ולא רק ברגש כלפי המלך, כלפי הרוממות של המלך, כלפי המלך כפי שהוא עומד ברוממותו הגדולה וביראה ושנאה. כאשר יהודי מתמסר עם עצם נשמתו לעצמות ומהות הקב״ה עצמו, זו התמסרות בתכלית. בתוך ההתמסרות הזאת מורגש שאין שום מציאות חוץ מהקב״ה. וממילא, אז הנהגתו, ה[לא ברור] שלו, האופן שלו — לא שייך שיהיה אחרת. למשל, קבלת העול אינה רק בחיצוניות, היא [לא ברור] בנוגע לפועל. רואים אותה רק בלבושים, במחשבה, בדיבור ובמעשה. אבל אי אפשר לומר שאצלו מופרך שהדבר יהיה באופן אחר. סוף כל סוף, מדובר בנוגע לפועל, בנוגע לחיצוניות המעשה בפועל. מה שאין כן, למשל, כאשר קבלת העול נובעת מפנימיות ועצמות הנשמה, וכאשר ביחידה שבנשמה מורגש שהקב״ה הוא הדבר היחיד, ואין עוד מלבדו; אין שום דבר, ולא שייך שיהיה אחרת. ממילא הדבר מאיר אצלו אחר כך בכל עניין. כי כמובן, קבלת העול צריכה להשתקף אחר כך בעבודה בפועל במשך כל השנה כולה. אבל אצלו הדבר מורגש באופן כזה שכל מציאותו אינה אלא [לא ברור], ולא שייך שהוא יהיה באופן אחר כלשהו, שהוא
14:52 נאר דא די נקודה איז, אז ס׳רעדט זיך וועגן דעם מלך אליין, און נישט נאר א געפיל צום מלך, צו דער רוממות פון דעם מלך, צום מלך ווי ער שטייט אין דעם גרויסן רוממות און אין די יראה ושנאה. ווען א איד גיט זיך איבער מיט זיין עצם הנשמה צו עצמות ומהות דעם אויבערשטן אליין, איז דאס אן איבערגעגעבנקייט בתכלית. אין דער גאנצער איבערגעגעבנקייט הערט זיך אן אז ס׳איז דא קיין שום מציאות חוץ פון אויבערשטן. וממילא, דאמאלט זיין הנהגה, זיין [לא ברור], זיין אופן — ס׳איז נישט שייך אנדערש. למשל, די קבלת עול איז מער נישט בחיצוניות, איז [לא ברור] בנוגע לפועל. איר הערט דאס נאר זיין אין לבושים, אין מחשבה, אין דיבור און מעשה. אבער מען קען נישט זאגן אז ביי אים איז מופרך ס׳זאל זיין אויף אן אופן אחר. סוף כל סוף איז מען נישט בנוגע לפועל, בנוגע לחיצוניות המעשה בפועל. משא״כ למשל די קבלת עול נעמט זיך פון פנימיות ועצמות הנשמה, וואס די יחידה שבנשמה הערט זיך אז דער אויבערשטער, דאס איז די איינציקע זאך און אין עוד מלבדו; נישטא קיין שום זאך, ס׳איז נישט שייך אנדערש. איז ממילא לייכט אז ביי אים שפעטער אין יעדן ענין. וואס כמובן, די קבלת עול דארף זיך אפשפיגלען שפעטער אין עבודה בפועל על כל השנה כולה. אבער ס׳הערט זיך ביי אים אויף אזא אופן אז זיין גאנצע מציאות איז מער נישט ווי [לא ברור], און ס׳איז נישט שייך אז ער זאל זיין אויף שום אופן אחר, אז ער זאל זיך
16:09 יינתק מהקב״ה. וממילא מובן שזו הנקודה שאנו אומרים שעבד אינו ישן עד מאוחר. [לא ברור] זה פשוט מאוד. [לא ברור] עבד. מהו עבד באמת? [לא ברור] זו הנקודה בעבודת קבלת עול מלכות שמים של ראש השנה ביחס לכל השנה כולה. וזהו העניין המבואר במאמר ״יום טוב של ראש השנה שחל להיות בשבת״, משנת תש״י. [לא ברור] ראש השנה תשכ״ד, על כך דיבר הרבי פעם בהתוועדות. [לא ברור] ראש השנה חל ביום חמישי וביום שישי, ובשבת הייתה ההתוועדות בהמשך לראש השנה. [לא ברור] בכלל, אפשר לעיין בשיחות, במכתבים, במאמרים. [לא ברור] הדבר נוגע במיוחד לנו כאן, בשעת מעשה. [לא ברור] לדורנו בפרט
16:09 אפרייסן פון אויבערשטן. וממילא פארשטייט זיך אז דאס איז די נקודה וואס מיר זאגן אז אן עבד פארשלאפט נישט. [לא ברור] דאס איז זייער פשוט. [לא ברור] עבד. וואס איז אן עבד באמת? [לא ברור] דאס איז די נקודה פון דער עבודה פון קבלת עול מלכות שמים ראש השנה ביחס לכל השנה כולה. און דאס איז דער ענין וואס איז מבואר אין דעם מאמר ״יום טוב של ראש השנה שחל להיות בשבת״, וואס איז פון שנת תשי״י. [לא ברור] ראש השנה תשכ״ד, אויף דעם האט דער רבי אמאל גערעדט ביי א פארברענגען. [לא ברור] ראש השנה איז געווען דאנערשטאג און פרייטאג, און שבת איז געווען דער פארברענגען בהמשך ראש השנה. [לא ברור] בכלל, מען קען קוקן אין די שיחות, אין די מכתבים, אין די מאמרים. [לא ברור] דאס איז נוגע ספעציעל פאר אונז דא בשעת מעשה. [לא ברור] אונזער דור בפרט
18:04 [לא ברור] המאמר משנת תש״י, המאמר ״יום טוב של ראש השנה שחל להיות בשבת״, [לא ברור]. אבל זה היה במיוחד לראש השנה תש״י. ובסעיף הראשון של המאמר נותנים לנו במיוחד את שורש העניינים, העוסק בעבודת ראש השנה, שאינה בכלל [לא ברור]. אלו אותיות עשירות ואותיות נפלאות, והדבר נוגע לדורנו באופן מיוחד. ראשית, העניין שאדמו״ר הריי״צ אומר בתש״י: שעבודת ראש השנה, עיקר העבודה, היא קבלת עול מלכות שמים על כל השנה כולה. וזה [לא ברור]. שקבלת עול מלכות שמים של ראש השנה היא באופן מלא שמחה, מתוך חיות. וזה גם לשון המאמר, ש״מקבלים עליהם ישראל עול מלכות שמים מקרב לב, מקרב הלב ועומק״. והוא ממשיך הלאה: ״וזהו ענין העבודה בראש השנה, לקבל עלינו עול מלכותו יתברך בלימוד התורה ועבודה שבלב זו תפילה ובקיום המצוות״ [לא ברור]. ״וקבלה זו היא בשמחה פנימית״. הקבלה היא בשמחה פנימית. ובהמשך, עוד יותר, בלשון המאמר, שקבלת עול מלכות שמים של ראש השנה היא קבלה מתוך הרחבה. זהו דבר מיוחד, הקבלה מתוך הרחבה. [לא ברור] שקבלת עול מלכות שמים היא מתוך הרחבה. את זה מבאר המאמר [לא ברור].
18:04 [לא ברור] דער מאמר פון תשי״י, דער מאמר ״יום טוב של ראש השנה שחל להיות בשבת״, [לא ברור]. אבער דאס איז געווען ספעציעל אויף ראש השנה תשי״י. און דעם ערשטן סעיף פון דעם מאמר גיט מען אונז ספעציעל דעם שורש הענינים, וואס רעדט זיך וועגן דער עבודה פון ראש השנה, וואס איז נישט בכלל [לא ברור]. דאס זענען רייכע אותיות און געוואלדיגע אותיות, און דאס איז נוגע פאר אונזער דור אויף אן אופן מיוחד. ראשית, דער ענין וואס דער פריערדיקער רבי זאגט אין תשי״י: אז די עבודה פון ראש השנה, די עיקר עבודה איז די קבלת עול מלכות שמים על כל השנה כולה. און דאס איז [לא ברור]. אז די קבלת עול מלכות שמים פון ראש השנה איז אויף אן אופן פול מיט שמחה, מתוך חיות. און דאס אויך לשון המאמר, אז מקבלים עליהם ישראל עול מלכות שמים מקרב לב, מקרב הלב ועומק. און דאס ממשיך ווייטער: ״וזהו ענין העבודה בראש השנה, לקבל עלינו עול מלכותו יתברך בלימוד התורה ועבודה שבלב זו תפילה ובקיום המצוות״ [לא ברור]. וקבלה זו היא בשמחה פנימית. די קבלה איז מיט שמחה פנימית. און דערנאך נאך מער שפעטער אין לשון המאמר, אז די קבלת עול מלכות שמים פון ראש השנה איז די קבלה מתוך הרחבה. דאס איז ספעציעל, די קבלה מתוך הרחבה. [לא ברור] אז די קבלת עול מלכות שמים איז מתוך הרחבה. דאס מבאר דער מאמר [לא ברור].
20:05 אומר המדרש, מדרש רבה בפרשת אמור, ש״חודש השביעי״ — המדרש מפרש ש״שביעי״ הוא גם מלשון שובע. חודש השביעי מלשון שובע; זהו החודש שמושבע בכל. ומה מסביר המדרש? ״גיתות בתוכו״. כן, כי אז יש גיתות, כאשר גדלים הענבים ואוספים אותם. כן, ישראל שרויים בנחת ורוויי טוב. ואז מתקיימים כל הדברים האלה, [לא ברור]. יש ״גיתות בתוכו״, ״כפרות בתוכו״, ויש כל העניינים האלה, ״ברכות בתוכו״. כל הדברים שמתקיימים בימי חודש תשרי, הן בגשמיות והן ברוחניות. מצד העניין הזה, קבלת העול של החודש השביעי, חודש תשרי, בהיותו החודש המושבע בכל טוב גשמי ורוחני, היא ממילא קבלת עול של ראש השנה מתוך הרחבה. וכאן טמון החידוש הגדול: קבלת עול מתוך הרחבה אינה דבר רגיל. בדרך כלל, כשמעיינים במאמרי חסידות ורואים כיצד מדברים על עניין קבלת עול, לכאורה, והדבר מובן גם בנפש האדם, המשמעות של קבלת עול מלכות שמים, עבודת עבד, היא בדרך כלל דווקא תנועה הפוכה מהרחבה. זו תנועה של כיווץ, של תחושת לחץ. כן, העבד מרגיש מכווץ, סגור, מצומצם. והעול אינו נותן לו מנוחה. ומה אומרים על כך כמה וכמה פעמים,
20:05 זאגט דער מדרש, דער מדרש רבה פרשת אמור, אז חודש השביעי, טייטשט דער מדרש, ״שביעי״ איז אויך מלשון שובע. חודש השביעי מלשון שובע, דאס איז דער חודש וואס איז מושבע בכל. אז וואס מסביר׳ט דער מדרש? גיתות בתוכו. יא, ווייל דאס איז דא די גיתות, וואו עס וואקסן דעמאלט די טרויבן, דאס איז דאס וואס מען אסף׳ט. יא, ישראל שרויים בנחת ורוויי טוב. און דעמאלט פירן זיך די אלע זאכן, [לא ברור]. אז עס איז דא גיתות בתוכו, כפרות בתוכו, און עס זענען דא די אלע ענינים, ברכות בתוכו. די אלע זאכן וואס פירן זיך די טעג פון חודש תשרי, סיי בגשמיות און סיי ברוחניות. איז מצד דעם ענין איז דער קבלת עול פון חודש השביעי, חודש תשרי, זייענדיק דער חודש וואס איז מושבע בכל טוב גשמי ורוחני, איז ממילא דער קבלת עול פון ראש השנה א קבלת עול מתוך הרחבה. אז דאס טרעפט זיך אריין אין דער, און דאס איז דער גרויסער חידוש: קבלת עול מתוך הרחבה, דאס איז ניט קיין דבר הרגיל. בדרך כלל, ווי אזוי מען קוקט אריין אין מאמרי חסידות, ווי אזוי מען רעדט וועגן דעם ענין פון קבלת עול, איז לכאורה און ס׳איז פארשטאנדיק אויך בנפש האדם: דער ווארט פון קבלת עול מלכות שמים, עבודת עבד, איז בדרך כלל פונקט די תנועה היפך פון הרחבה. דאס איז גאר א תנועה פון כיווץ, פארקוועטשטקייט. יא, דער עבד איז ביי זיך פארקוועטשט, פארמאכט, מכווץ. און אויף לאדן לאזט ער ניט קיין מנוחה. און וואס איז, זאגט מען כמה וכמה פעמים,
21:49 בחסידות, בתורה אור ובמאמרים בכלל, ועל דרך זה בקונטרס העבודה פרק ב׳, מדובר פעמים רבות על כך שעניין קבלת עול הוא עניין של כיווץ, של תחושת הצטמצמות. וכאן בא הרבי ואומר להפך: זהו עניין של קבלת עול מתוך הרחבה. והרבי אמר במאמרים של [לא ברור], שמכיוון שבמאמר של תש״י הוכנס העניין הזה, הרי זו הוראה לדורנו זה במיוחד: שקבלת עול מלכות שמים של ראש השנה בזמן הזה צריכה להיות קבלת עול מתוך הרחבה. קבלת עול שקשורה דווקא לתחושת מרחב ולשמחה, קבלת עול בשמחה. מהו ההסבר לכך, ואיך שייכת קבלת עול מתוך הרחבה? לכאורה, במבט שטחי, אלו שני עניינים נפרדים שאינם הולכים יחד. והביאור הוא, על פי האמור: קבלת העול של ראש השנה נובעת מפנימיות ועצמיות הנפש. זו קבלת עול מיוחדת. כאשר קבלת העול היא קבלת עול חיצונית בלבד, היא מנוגדת לטבע, והטבע הוא הרי שטחי. האדם רוצה להיות בתנועה של הפקר, לעשות מה שהוא רוצה, לתת למחשבה, לדיבור ולמעשה שלו לעמוד בתנועה של פריקת עול. אלא שמצד אלוקות מוטל עליו כיווץ, המגביל את חושיו, את מחשבותיו ודיבוריו, ואת כוחות הראייה,
21:49 אין חסידות, אין תורה אור, און אין מאמרים בכלל, ועל דרך זה אין קונטרס העבודה פרק ב׳, איז כמה וכמה אין חסידות גערעדט, אז דער ענין פון קבלת עול איז דאס א ענין פון כיווץ, פון פארקוועטשטקייט. קומט זיך אין דא דער רבי און זאגט פארקערט, אז דאס איז אן ענין פון קבלת עול מתוך הרחבה. און דער רבי האט געזאגט אין המאמרים פון [לא ברור], אז וויבאלד אין מאמר פון תש״י איז אריינגעשטעלט געווארן אט דער ענין, איז דאס הוראה לבנינו זה במיוחד, אז דער קבלת עול מלכות שמים פון ראש השנה בזמן הזה באונז, אז איינער דארף האבן קבלת עול מתוך הרחבה. א קבלת עול וואס פארבונדן דווקא מיט א ברייטקייט און מיט שמחה, א קבלת עול מיט שמחה. ווי שטארק איז דער הסבר, ווי שייך דער ענין פון קבלת עול מתוך הרחבה? לכאורה, ווען מען קוקט אויבנאויף, דאס איז צוויי באזונדערע ענינים, גייט נישט צוזאמען. איז דאס די ביאור וואס איז דאך על פי האמור: וויבאלד דאס קבלת עול פון ראש השנה נעמט זיך פון פנימיות ועצמיות הנפש. דאס איז א באזונדערע קבלת עול. בשעת דאס קבלת עול איז א קבלת עול חיצוניות בעלמא, און דעמאלט דער קבלת עול גייט איבער דער טבע, און טבע איז דאך אויבערפלעכליך. א מענטש וויל זיין אין א תנועה פון הפקר, וויל טאן וואס ער וויל, ער וויל זיך נאר געבן זיין מחשבה, דיבור ומעשה שטיין אין א תנועה פון פריקת עול. נאר מצד אלקות, דאס לייגט אויף אים ארויף א כיווץ, און דאס מאכט זיינע חושים, דאס מאכט זיין מחשבות און זיינע דיבורים, און כוחות הראיה,
23:17 כוחות השמיעה, שלא יפעלו כרצונו אלא יהיו בתנועה של כיווץ כלפי אלוקות, שאינה מניחה לו לעשות מה שהוא רוצה וללכת בשרירות לבו, אלא מחייבת אותו לעשות את מה שהאדון רוצה ממנו. אבל מה שמתרחש בראש השנה, ובחודש תשרי בכלל, הוא שאז מתעוררת אצל יהודים עצם קדושת היהדות, עצם הנשמה, היחידה שבנפש. ומצד היחידה שבנפש, אדרבה: עצם הנפש במהותה היא להפך, היא בתנועה של מרחב. כפי שמבואר בחסידות, הכוח הפנימי ביותר בנפש הוא כוח התענוג. אין למעלה מעונג. כוח התענוג הוא הכוח הגדול והעמוק ביותר בנפש, עמוק מכל כוחות הנפש, אפילו מן הרצון. הרצון הוא כוח חזק, ובו שולט רק הרצון. אבל זה בדרך של תקיפות, בדרך של שבירה. האדם חש בתוכו את הכוח, פורץ לעצמו דרך ועושה מה שהוא רוצה. אבל תענוג הוא ״שמועה טובה תדשן עצם״. כשבאה שמועה טובה, הופיע עניין של תענוג, וכפי שהגמרא מספרת בגיטין, הגוף התרחב בגשמיות. כי תענוג הוא המרחב של הנפש. לכן, כשקבלת העול נובעת מעצם הנפש ונוגעת בפנימיות הנפש, היא קבלת עול שבאה עם תענוג ועם מרחב. כי קבלת העול אינה סתירה למציאות שלי. להפך, קבלת העול מגיעה אל המציאות שלי עד [לא ברור], עד שהיא נעשית כל המציאות שלי. ועל פי זה נוכל להגיע
23:17 כוחות השמיעה, זיך נישט נאר געבן די תנועה פון כיווץ לאלקות, וואס לאזט ניט צו טאן וואס ער וויל, גיין בשרירות לבו, נאר ער מוז טאן וואס דער אדון וויל ביי אים. בשעת דאס וואס קומט זיך אין ראש השנה, חודש תשרי בכלל, וואס דעמאלט ביי אידן ווערט נתעורר דער עצם קדושת היהדות, דער עצם הנשמה, די יחידה שבנפש, איז דעמאלט מצד יחידה שבנפש איז אדרבה. דער עצם הנפש איז דאך פארקערט במהותה, דאס נפש איז א תנועה פון מרחב. ווי עס איז מבואר אין חסידות, אז דער כח הכי פנימי אין נפש איז דער כח התענוג. אין למעלה מעונג. כח התענוג, דאס איז דער גרעסטער, טיפסטער כח אין נפש, טיפער ווי אלע כוחות אין נפש, טיפער אפילו פון רצון. רצון איז א שטארקער כח, אין דעם הערשט נאר רצון. אבער דאס איז בדרך תקיפות, בדרך שבירה. ער פילט אין זיך דעם כח, ער ברעכט זיך, ער טוט וואס ער וויל. אבער תענוג איז ״שמועה טובה תדשן עצם״. בשעת עס איז געווען א שמועה טובה, איז געקומען צו גיין אן ענין של תענוג, ווי די גמרא דערציילט אין גיטין, איז דער גוף געווארן ברייטער בגשמיות. ווייל תענוג איז דער מרחב פון דער נפש. איז בשעת דער קבלת עול נעמט זיך פון דער נפש, רירט אן אין פנימיות הנפש, איז דער קבלת עול א קבלת עול וואס נעמט זיך דאך מיט תענוג און מיט מרחב. ווייל דער קבלת עול איז נישט קיין סתירה צו מיין מציאות. פארקערט, דער קבלת עול נעמט דאך מיין מציאות ביז [לא ברור], אז דאס ווערט אין גאנצן מיין גאנצע מציאות. און על פי זה וועט מען קומען
24:46 להבנה שזו העבודה המיוחדת של ראש השנה: שקבלת העול של ראש השנה, שאליה מתכוונים במיוחד אצל יהודים, תהיה קבלת עול מלכות שמים מתוך תענוג ומתוך הרחבה. ולפי זה מובן גם, במיוחד כשמדובר בשנה הזאת, שבה ראש השנה חל בשבת. והרבי דיבר כמה פעמים על השאלה הידועה ששואל אדמו״ר הזקן, וששואלים כל הרביים במאמרים: כיצד ייתכן שמבטלים את מצוות תקיעת שופר בראש השנה שחל בשבת? לכאורה, איך ייתכן הדבר? מצווה גדולה ונישאה כמו תקיעת שופר, על כל העניינים שבה, מתבטלת רק בגלל גזירה? ועוד גזירה ששייכת רק אצל [לא ברור], שישכח את דיני השופר, ויחד איתם ישכח את דיני שבת; ועם כל זה, השופר הרי הוא מצווה רמה ונישאה. איך ייתכן הדבר? ועל כך מבאר אדמו״ר הזקן, והרבי אומר בעניין זה, שבראש השנה שחל בשבת, השבת פועלת את מה שתקיעת השופר צריכה לפעול. מה הקשר? ברוב המאמרים בנושא מבואר שכל כוונתה של תקיעת שופר היא לעורר אצל הקב״ה את עניין התענוג במלוכה. לא רק שיהיה מלך בעל כורחו. לא זו החכמה, ולא זה מה שאנו רוצים. אנחנו רוצים
24:46 צו פארשטיין אז דאס איז די ספעציעלע עבודה פון ראש השנה. אז די קבלת עול פון ראש השנה וואס מ'מיינט ספעציעל ביי אידן, איז דאך אז דאס זאל זיין א קבלת עול מלכות שמים, וואס מיינט אז דאס זאל זיין א קבלת עול מתוך תענוג און מתוך הרחבה. ולפי זה איז אויך פארשטענדליך, ספעציעל בשעת עס רעדט זיך אין דעם יאר, אז דאס איז ראש השנה שחל בשבת. און דער רבי האט גערעדט כמה פעמים: די שאלה איז ידוע, וואס דער אלטער רבי פרעגט, און אלע רביים פרעגן דאס אין די מאמרים. די שאלה וואס מ'פרעגט: ווי קומט דאס אז מ'איז מבטל די מצוה פון תקיעת שופר אין ראש השנה שחל בשבת? לכאורה, ווי קען דאס זיין? א מצוה גדולה ונשאה ווי דער ענין פון תקיעת שופר, מיט אלע ענינים וואס עס האט אין זיך, איז נאר צוליב א גזירה? און א גזירה וואס איז שייך נאר ביי [לא ברור], אז ער וועט פארגעסן די דינים פון שופר, און צוזאמען דערמיט פארגעסן די דינים פון שבת, און מיט אלץ דעם איז שופר דאך געווען א מצוה רמה ונשאה. ווי קומט דאס? און אויף דעם איז מבאר דער אלטער רבי, דער רבי זאגט אויף דעם, אז דער ענין איז אז ראש השנה שחל בשבת, דעמאלט טוט שבת אויף דאס וואס תקיעת שופר דארף אויפטאן. וואס איז דער קשר? איז מבואר אין רוב מאמרים אויף דעם, אז תקיעת שופר איז, כל כוונתה, צו מעורר זיין ביים אויבערשטן דעם ענין התענוג אין מלוכה. נישט סתם אז ער זאל זיין א מלך בעל כרחו. דאס איז
26:18 לעורר שכאשר אנו מקבלים עול מלכות שמים, מלוכתו של הקב״ה למעלה תהיה באופן של תענוג. וכאמור קודם, ״אמרו לפני״ — אמירה מלשון תענוג. ״האמרת״ או ״האמירך״, הנהגה של שבח וגדולה, של תענוג. וזהו העניין, שאצל הקב״ה יהיה תענוג בעניין המלוכה, וממילא, כשיש תענוג במלוכה, יש גילוי אלוקות, והאלוקות מאירה בעולם: ״וידע כל פעול כי אתה פעלתו, ויבין כל יצור כי אתה יצרתו״, וכל העניינים שאומרים בתפילות ראש השנה — זהו גילוי המלוכה באופן של תענוג. ובכללות, זהו עניין גילוי המשיח שכולנו מחכים לו, שאז יהיה הגילוי האמיתי של מלכותו בעולם. וממילא, עבודתם של יהודים, כביכול, צריכה להיות קבלת עול מתוך תענוג. וזהו עניינו של השופר. שופר מלשון שופרא, שופרא מלשון תענוג, מלשון שפיר — ״שפיר קאמרת״ — עניין של תענוג וחשיבות; עניין העבודה הוא דווקא קבלת עול מתוך תענוג. וממילא מובן גם הדבר הבא: על שבת נאמר ״וקראת לשבת עונג״. כל עניינה של שבת הוא תענוג, היא קשורה לעונג. וממילא, מכיוון שראש השנה מתחיל בשבת הזאת, השבת עצמה פועלת את העונג מצד עבודת השבת. ואז עבודתם של יהודים באופן של עונג ממשיכה מלמעלה את התענוג של הקב״ה במלוכה, וממילא כל העניין של
26:18 נישט די חכמה, דאס איז נישט וואס מיר ווילן. מיר ווילן מעורר זיין, אז ווען מיר זענען מקבל עול מלכות שמים, זאל למעלה דער אויבערשטערס מלוכה זיין באופן של תענוג. וכאמור פון פריער, „אמרו לפני“ — אמירה מלשון תענוג. „האמרת“ אדער „האמירך“, א הנהגה פון שבח וגדולה, תענוג. און דאס איז דער ענין, אז ביים אויבערשטן זאל זיין תענוג אין ענין המלוכה, וממילא, אז עס איז תענוג אין מלוכה, איז דא גילוי אלקות, איז געטליכקייט לייכט אין דער וועלט: „וידע כל פעול כי אתה פעלתו, ויבין כל יצור כי אתה יצרתו“, און אלע ענינים וואס מ'זאגט אין די תפילות פון ראש השנה, איז גילוי המלוכה באופן של תענוג. וואס בכללות איז דאס דער ענין פון גילוי המשיח וואס מיר אלע ווארטן, וואס דעמאלט וועט זיין דער אמת'ער ענין פון גילוי מלכותו בעולם. איז במילא די עבודה פון אידן כביכול דארף זיין די קבלת עול מתוך תענוג. און דאס איז דער ענין פון שופר. שופר מלשון שופרא, שופרא מלשון תענוג, מלשון שפיר, שופרא, שפיר קאמרת — דער ענין פון תענוג און חשיבות, דער ענין פון דער עבודה, דוקא קבלת עול מתוך תענוג. איז במילא איז מבואר אויך דאס: שבת איז דאך „וקראת לשבת עונג“. שבת איז דאך כל ענינו תענוג, דאס האט צו טאן מיט עונג. איז במילא, היות אז ראש השנה הייבט זיך אן מיט דעם שבת, טוט דער שבת אליין אויף דעם עונג מצד העבודה פון שבת. וואס דעמאלט די עבודה פון אידן באופן פון עונג איז ממשיך מלמעלה דעם אויבערשטנס תענוג אין מלוכה, וממילא די גאנצע ענין פון
27:46 תקיעת שופר אז אינה נוגעת, כי הדבר נובע ממצוות השבת. וממילא, כפי שהרבי דיבר כמה פעמים, היות שראש השנה, שהוא הראש של השנה כולה, חל בשבת, הדבר מקל על כך שעבודת השנה תהיה קבלת עול מלכות שמים מתוך תענוג, מתוך הרחבה ומתוך שמחה. וכפי הלשון במאמרים מתשי״ג, שמביאים תמיד, אדמו"ר הריי"צ אומר שם שקבלת עול מלכות שמים אצל מלך מלכי המלכים היא מצד אחד בתוקף ובביטול עצום, ומצד שני בשמחה רבה. ובפרט, עבודת היום טוב היא קבלת עול מלכות שמים בביטול עצום, בשמחה רבה ובעונג, מצד העונג של יום השבת. זאת אומרת שאכן צריכים להיות בשמחה, שבת זיכרון, [לא ברור] שהעבודה תהיה בתוקף, קבלת עול מלכות שמים, אבל באופן של תענוג והרחבה. ועל ידי זה נזכה שתהיה שנה של תענוג ושמחה, ונזכה לשלום, שבת ומנוחה לחיי העולמים, ולגאולה האמיתית והשלמה [לא ברור] בגשמיות וברוחניות גם יחד.
27:46 תקיעת שופר דעמאלט איז נישט נוגע, ווייל דאס טוט זיך אויף מצד די מצוה פון שבת. איז במילא, און דער רבי האט גערעדט כמה פעמים, אז היות אז דאס גאנצע יאר גייט זיך אן, דער ראש פון דעם יאר איז שבת, מאכט דאס גרינגער אז די עבודה פון דעם יאר זאל זיין די עבודה פון קבלת עול מלכות שמים מתוך תענוג, מתוך הרחבה, מתוך שמחה. און ווי איז דער לשון אין די מאמרים, וואס מ'ברענגט עס שטענדיג, פון תשי״ג, אז דער פריערדיקער רבי זאגט דארטן, אז די קבלת עול מלכות שמים, ווי דאס איז ביים מלך מלכי המלכים, איז מצד אחד תקיף בביטול עצום, מצד שני איז עס בשמחה רבה. און בפרטיות, אז דער יום טוב איז די עבודה פון קבלת עול מלכות שמים בביטול עצום, בשמחה רבה, בעונג, מצד דעם עונג פון יום השבת. און דאס מיינט אז מען דארף טאקע פרייליך זיין, שבת זכרון, [לא ברור] די עבודה זאל זיין תקיף, קבלת עול מלכות שמים, אבער אויף אן אופן פון תענוג און הרחבה. און דורך דעם וועט מען זוכה זיין אז עס זאל זיין א יאר פון תענוג ושמחה, און מיר זאלן זוכה זיין צו שלום, שבת ומנוחה לחיי העולמים, וגאולה האמיתית והשלימה [לא ברור] בגשמיות וברוחניות גם יחד.